open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ауахәама «Аилага-абыҟә»

**Ауахәама «Аилага-абыҟә»** () — Аԥсны Бомбора ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп  VIII-IX ашәышықәсазы. Гәдоуҭантә 10 километрак бжьоуп, амшын ахырхарҭала. 

Заатәи абжьарашәышықәсақәа ирыҵанакәа ақырҭуа ақьырсиантә уахәамоуп, аҭыԥантәи ауааԥсыра уи «Аилага - абыҟә» ахьӡала ауп ишырдыруа. Ауахәама залк змоу ргыламҭоуп, аҭӡымцқәа ишеибгоу, хә-кәакьктәи апсидала, еиқәханы иҟоуп. Ауахәама аҩнуҵҟа аԥхасҭа зауз ишьыху аҽыҭаҿ иубарҭоуп аҭыӡсахьа ашьҭақәа. Аладахьаала иҟоу аҩналарҭа авара аҭӡамц  иануп аџьар асахьа. Аладахьала иадыргылоуп еиҵыху азал, мрагыларатә ахәҭаҿы иҟоуп агежьбжа аформа змоу аныҳәарҭа. Аилага-абыҟә ҳәа икьасаны ахьӡарҵеит. Аханатә хьӡыс иамаз идырым.

## Азхьарԥшқәа
* აილაგა-აბიყუს ეკლესია

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахалшентәи абаа

**Ахалшентәи абаа** () — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зы ԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. Абаа аҩхаа хәыҷы аҟны игылоуп, абӷьыҵлара ала ихҩоу ашьха ҳаракқәа рыгәҭа. Ашьхеибаркыра мрагылара-мраҭашәаратә хырхарҭала еиҵыхуп, абаа аплангьы
убасҵәҟьоуп ишыҟоу. Абаа ахәҭа хада - мрагырахьтәи аган аҿы, зегьы реиҳа иҳаракыз
аҭы ԥ  аҿы акәын иахьыҟаз. Абаа агалуан ала ихкаан, уи аконтурқәа зегьы реиҳа ибзианы
иубарҭоуп алада-мраҭашәарахьтәи ахәҭаҿы. Иҟоу агәаанагарала, ашьхеибаркыра
мраҭашәаратә ахәҭаҿы иҟоу ашьхаҟьаҟьагьы агалуан ала ихкаазар ҟаларын.

## Азхьарԥшқәа
*ახალშენის ციხის ნანგრევები

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Ҭевдоре ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама

**Ҭевдоре ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама**, **Фиодр ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама** () — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп заатәи абжьарашәышықәсақәа раан.

Ауахәама иргылан Фиодр ацқьа ихьӡала. Иаанханы иҟоуп 1,5 м. аура змоу аҭӡамкәа мацара. Аҩналарҭа мраҭашәарахьтәи аган аҿоуп иахьыҟоу. Азал аплан еиҵыху акәакьҭаиаша аформа амоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рыцыԥ хьаӡаҿы аҿаԥсак змоу абаҟәқәа иҟоуп. Аргыларатә маҭәахәы аҳасабала ахархәара рыман аҳаши аҳаштә аиларшьышьи. Ауахәамаҿы иҟоуп аквадраттә рамка иҭаргылоу Болонтәи аџьар. Аџьар аганқәа рҿы адҩылақәа игәылԥ ҟаауп.

## Азхьарԥшқәа
*ახალშენის წმინდა თევდორეს ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гәандратәи Ахалара ауахәама

**Гәандратәи Ахалара ауахәама** () — Аԥсны Гәандра ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы. 

## Азхьарԥшқәа
* გვარდის ამაღლების ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ганҭиадтәи абырзентә уахәама

**Ганҭиадтәи абырзентә уахәама** () — Аԥсны Ганҭиади аҳаблаҿ иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XIX ашәышақәса II азбжазы. 

## Азхьарԥшқәа
* განთიადის ბერძნული ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахалшентәи аныҳәарҭа – «Иоанн аӡӡаахҩы ихы»

**Ахалшентәи аныҳәарҭа – «Иоанн аӡӡаахҩы ихы»** () — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу аныҳәарҭа. Ауахәама иргылоуп икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ахаԥы аҿы иҭыхуп Иоанн Аӡаахҩы ихы асахьа. Ишырҳәо ала, абри аҭыԥаҿоуп Иоанн Аӡаахҩы ихы ахынтәраан иахьырбаз, убри аҟынтә, адинхаҵаҩцәа зегьы абри аҭыԥҷыдала иазҿлымҳауп.

## Азхьарԥшқәа
*ახალშენის-სალოცავი

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ганҭиадтәи абазилика

**Ганҭиадтәи абазилика** () — Аԥсны Ганҭиади аҳаблаҿ иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан VI-VII ашәышықәсқәа рзы. 

## Азхьарԥшқәа
*განთიადის ბაზილიკა

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Аҷандаратәи адольменқәа

**Аҷандаратәи адольменқәа** () — ҳ. ҟ.  II азқьышықәса  I азбжа иаҵанакуа, Аԥсны Аҷандара ақыҭан. 2006 шықәсазы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, адольмен амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа астатус анашьан.

Адольменқәа -  Аԥсны атерриториа аҟны  иаарԥшыз, ахаҳә иалхыз аҳаҭгәынқәа роуп. Аԥснытәи ажәытәӡатә дольменқәа заатәи аџьаз аамҭа иаҵанакәеит.  Урҭ рыргылара иалагеит ҳ.ҟ.  III азқьышықәса  II аҩбатәи азбжазы.  Усҟан Аԥсны идыргылоз адольменқәа усҟак идуумыз иҭшәаз аргыламҭақәан.  Абжьаратә аџьаз аамҭа  (ҳ.ҟ.  II азқьышықәса  I азбжа) иаҵанакәа адольменқәа иаҳа идууп, иаҳа еиӷьны иргылоуп. 
Аԥснытәи адольменқәа хагәҵәыла ишьақәыргылоу ԥшьба-ԥшьба идуу ахаҳә ҟьаԥсқәа  ирылхуп, абри аҩызаҵәҟьа ахаҳәла ихыбуп  (хаҳәқәак  50 тонна иакапануеит). Дольменқәак рыҩнуҵҟа  ахаҳәҟьаԥс иалху адашьмагьы иҟоуп.  Аԥснытәи адольменқәа атрапециа афома рымоуп.  Ишаԥу ала, аԥхьатәи аҭӡамц ҭбаа аладахьала ма алада-мрагыларахьала иргылоуп,  0,4 м. адиаметр змоу акылҳара амоуп, уи ахаҳәтә рыԥҵә ала иадыркуан.  Адәахьала аҭӡамцқәа   иаарыкәыршаны ахаҳә дуқәа шьҭоуп. 

Аԥсыбаҩқәа  рыдагьы, адольменқәа рҿы аарԥшуп  аџьаз иалху аихақәа, еиуеиԥшым арԥшӡагақәа, акерамика. 

Уажәазы адольменқәа реиҳара хылаԥшрада иҟоуп. Адольменқәа рекспонатқәак Қырҭтәыла амилаҭтә музеи аҟны ишьҭоуп.

## Азхьарԥшқәа
*სოფ. აჭანდარის დოლმენები

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны адольменқәа
Гагратәи абааш

**Гагратәи абааш** () — Аԥсны Гагра ақалақь аҿы иҟоу абааш. Абааш иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. 

## Азхьарԥшқәа
*გაგრის-ციხე-ჟოეკვარა

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Гагратәи ауахәама ахыжәжәарақәа

**Гагратәи ауахәама ахыжәжәарақәа** () — Аԥсны Гагра ақалақь аҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
* გაგრის ეკლესიის ნანგრევები

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Бомборатәи ауахәама «Сераиа баба»

**Бомборатәи ауахәама «Сераиа баба»** () — Аԥсны Бомбора ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.  

## Азхьарԥшқәа
*ბომბორის ეკლესია 

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахәҵатәи абаа

мини
**Ахәҵатәи абаа** () — Аԥсны Ахәҵа ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа  ахра  иқәгылоуп, ахаҳә иалхуп. Алада-мраҭашәарантә аҩхаа шьҭоуп. Егьырҭ аганқәа зегьы аанда рыкәыршоуп. Аанда ҵаҟатәи аган аҿоуп иахьыҟоу, абаа хәыҷык ишьҭыхшәа игылоуп, убри амшала аргыламҭа 2 иаруск амазшәа убарҭоуп. Абаа мрагыларатә ахәҭаҿы ацилиндыртә форма змоу аҵыргәа хәыҷык иҟоуп, уи ахыргьагьа ала ихыбуп. Иара ԥшькәакьҭатә ашә ала абаа иадҳәалоуп. Уажәазы аргыламҭа ибгоуп. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*ახუწის ციხესიმაგრე

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Аџьамԥазратәи ауахәама

**Аџьамԥазратәи ауахәама** () — Аԥсны Аџьамԥазра аҳаблаҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Азалтә уахәамоуп. Иргылоуп аблок аалыҵбжа ала. Ацилиндыртә форма змоу ахыргьагьа ала ихыбуп, уи х-уаргьак ирықәгылоуп. Аныҳәарҭа апсидаҿы ҩ-ҭаҩак иҟоуп. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*აჯამფაზარის ეკლესია

Акатегориа: Аԥсны ауахәамақәа
Алахаӡетәи ауахәаматә комплекс

**Алахаӡетәи ауахәаматә комплекс** () — Аԥсны Алаҳаӡы ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп VI-VII ашәышықәсазы. Акомплекс ахәы иқәгылоуп. Архитектуратә комплекс иалоуп 3 нефки 3 апсидаки змоу ауахәама хәыҷи, насгьы, 3 нефки абжьыркцатә апсидеи змоу абазилика дуи. Ауахәама ду аҟынтә иаанхеит аладатәи мраҭашәаратәи аҭӡамцқәа рфрагментқәа. Ауахәама аҳаштә блокқәа рыла иргылоуп, урҭ рыбжьара акьырмыти аԥслымӡхаҳәи рҽеиҭныԥсахлоит. Аныҳәарҭа дууп, азал 3 нефк рыла ишоуп. Аҩада-мраҭашәарала, 5 метрак иацәыхараны иҟоуп ауахәама хәыҷы ахыжәжәарақәа. Уигьы аҳаштә блокқәа ирылхуп, иара убас, аргылараан ахархәара рыман ихыу аԥслымӡхаҳә иалху аҳәаҟьа дуқәеи, уааҵәҟьа иҟаҵаз ақьырмыти, ахаҳәкәымпылқәеи. Ауахәамақәа рхыбразы ахархәара аман акрамит 2 хкык - иҟьаԥсу, иара убас, иҭырҿҿоу акрамит. Ауахәамақәа  IV-VI ашәышықәсақәа ирыҵаркәеит, аха, аргыларатә маҭәахәқәа ишеижәлантәугьы, асинхронизм алацәажәара уадаҩуп. Аҩыратә хыҵхырҭақәа рҿы ауахәама аӡбахәы ҳәам.

## Азхьарԥшқәа
*ალახაძის სამაფსიდიანი ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Илиа ацқьа ихьӡ зху Амзаратәи ауахәама

**Илиа ацқьа ихьӡ зху Амзаратәи ауахәама** () — Аԥсны Амзара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп 1910 шықәсазы. Азалтә уахәамоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Иргылоуп ибзианы ихыу, зшәага еиԥшым ахаҳәқәа рыла. Ибаланскру аилазаашьа амоуп. Мраҭашәаратә аҭӡамц афронтон аҿы, абарелиефтә аџьар аханы иҟоуп аамҭа ахьарбоу ахаҳә — 1910. Азал ҩ-ҩналарҭак аман — мраҭашәарахьалагьы аладахьалагьы. Уажәазы мраҭашәаратәи ашә иҭырҭәааны иҟоуп. Аладатәи ашә наҟ-ааҟ, иара убас аҩадатәи аҭӡамц аҿы ҩба-ҩба ахыргьагьатә аԥенџьырқәа иҟоуп. Азал аплан еиҵыху аԥшькәакьҭа аформа амоуп. Адашьма амҿы иалхуп. Аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Апсида агежьбжататә форма амоуп, уи агәҭаны иҭаԥҟаны иҟоуп ахыргьагьатәԥенџьырк. Ауахәама ахыб амҿтәы конструкциа амоуп, ахыб ахаҭа аҭанақьы иалхуп. XX ашәышықәса  70-80 ашықәсқәа рзы уаҟа ақыҭатә алагамҭатә школ еиҿкаан.

## Азхьарԥшқәа
*ამზარის წმინდა ელიას ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Арадутәи ауахәама

**Арадутәи ауахәама** () — Аԥсны Араду ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуи икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Амҿытә азалтә ргыламҭоуп. Х-ҿаԥсак змоу ацоколь иқәгылоуп. XX ашәышықәса абжьаратә ашықәсқәа рзы ауахәама еимыхны, амҿытә маҭәахәқәа ашкол аргыларазы рхы иадырхәит. 

## Азхьарԥшқәа
*არადუს ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама

**Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама** () — Аԥсны Аҷандара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XX ашәышықәса алагамҭазы. Азалтә уахәамоуп. Аладатәи аган аҟынтә ашә, мраҭашәарантә аԥенџьыр амоуп.

Ишьыхуп. Ауахәама алада-мрагыларатә аган аҿы ажәытә уахәама ахыжәжәарақәа иҟоуп. 2019 шықәсаԥхынгәы азы ауахәама акультуратә ҭынха иеиҭамҵуа абаҟа астатус анашьан. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы. 

Азалтә ргыламҭоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Азал аплан иеиҵыху аԥшькәакьта аформа амоуп; уи аҩадатәи, мрҭашәаратәи, аладатәи аӡҭамцқәа рыгәҭа  акака архитравтә ашәқәа иҟоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы ашә аҩ-ганк рҿы ҩба-ҩба архитравтә аԥенџьырқәеи абаҟәқәеи иҟоуп.  Абаҟәқәа азал еиҩыршоит еиҟароу х-хәҭак рыла. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла. Апсида аҩадатәи ахәҭаҿы иҟоуп ахыргьагьатә аҵыргақәа ҩба, апсида аладатәи ахәҭаҿы аԥшькәакьтатә архитравтә аҵыргак иҟоуп. Азал аҿы аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Ауахәама иргылан аҳаши аҳаштә аиларшьышьи рыла. Аконструкциатә ахәҭақәа ирылаԥсоуп ибзианы ихыу ахаҳә. Ахыб еилаҳаны иҟоуп. 

## Азхьарԥшқәа
*აჭანდარის წმინდა გიორგის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Бзыԥтәи абаа

**Бзыԥтәи абаа** () — Аԥсны абаа, Бзыԥ ақыҭан игылоуп. Ихкааны иҟоу абааш аҵакырадгьыл аҿы иаанханы иҟоуп VIII-X ашәышықәсақәа ирыҵанакәа ауахәамеи егьырҭ аргыламҭақәеи рцәынхақәа. Аанда аҟәарчқәеи, аконтрфорсқәеи, агәашәи амоуп. Абааш аџьар-ҟәырӷтә ргыламҭоуп. Аинтериер аҿы аҟәырӷ ԥшь-шьаҟак ирықәгылоуп, мрагыларахьала аԥсидқәа амоуп. Афасад адекор ала ирҩычоуп.

2006 шықәсазы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, Бзыԥтәи абаа амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа анашьан.

## Азхьарԥшқәа
ბზიფის ციხე

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Ажаратәи абаа

**Ажаратәи абаа** () — Аԥсны Ажара ақыҭан иҟоу абаа.

Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыпшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*აჟარის ციხე

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
2021

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Хашәыр

**Хашәыр** () — Қырҭтәыла ақалақь. Аҩнуҵҟатәи Қарҭли агәы. 
Иаланхо 26 135-ҩык. (2014 ш.) имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* Аофициалтә саит 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Акатегориа:Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
Тагилонтәи ауахәама

**Тагилонтәи ауахәама** () — Аԥсны Тагилон ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
* თაგილონის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Аамсҭара

**Аамсҭара** 

*Аамсҭаду
*Аамсҭакьаҿ
*Аамсҭа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Атитулқәа
Николаи ацқьа ихьӡ зху Хәаԥтәи ауахәама

мини|Арелиефтә Мальтатәи аџьар
**Николаи ацқьа ихьӡ зху Хәаԥтәи ауахәама** () — Аԥсны Хәаԥ ақыҭан иҟоу архитектуратә баҟа. Аԥсны ашьхарԥы аҿы иҟоу ахәы иқәгылоуп. 18 километр рыла Гәдоуҭа иацәыхароуп, амшын аҩаӡара аҟынтә 280 м. аҳаракыраҿ. Ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы иаарԥшу ақырҭуа адҩылақәа инрықәыршәаны, ауахәама иргылан Николаи ацқьа ихьӡала, X ашәышықәсазы.

## Ахцәажәара
1967 шықәсазы, Хәаԥ анхаҩцәа, адгьылаарыхра аан аадырԥшит адҩылақәа зныз ахаҳәқәа, дара абарҭ ахаҳәқәа Д. Гәлиа ихьӡ зху аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут ашҟа инаргеит. Хара имгакәа, аҟазараҭҵааҩы Леон Шервашиӡе Хәаԥ азалтә уахәамақәа ҩба ааирԥшит. Урҭ аныдрыцқьоз, руакы аҿы аарԥшын адҩылақәа зну ахаҳәқәа рфрагментқәа. Абарҭ афрагментәқеи уаанӡа иаарԥшыз адҩылақәа рфрагментқәеи рыла иаԥҵан ақырҭуа асомҭаврули зну иаку ахаҳәҟьаԥс, уи Хәаԥтәи ауахәама афасад ахаҳә ауп. Ахаҳәҟьаԥс агәҭаны аарԥшуп абри адҩыла зну арелиефтә Мальтатәи аџьар

Аханатә, адҩыла афрагментқәа ишьҭан Д. Гулиа ихьӡ зху аԥсуа бызшәеи,алитературеи, аҭоурыхи ринститут аҿы, уажәазы ишьҭоуп Д. Гулиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә музеи аҿы. Хәаԥтәи ауахәамақәа аҳҭынра ауахәамақәа рҳасабала иргылан, руакы аҿы иаарԥшу адҩыла инақәыршәаны, Николаи ацқьа ихьӡала абри ауахәама иргылеит Егриси- Аԥсны аҳ Гьаргь II (922 -957 шш.).

## Хәаԥтәи ауахәама адҩыла
Раԥхьаӡа акәны адҩыла аазырԥшыз Леон Шервашиӡе идыррақәа рыла, атекстаҿы еиҭаҳәоуп аҳ Гьаргь, иԥҳа Гурандухт лира инамаданы, Николаи ацқьа ихьӡала ауахәама ширгылаз:

Апалеографиатә ганахьала, адҩыла кидурҵаисрули аҩыра иаҵанакәеит, аха, ақырҭуа епиграфикаҿы X ашәышықәса иаҵадыркуа кидурҵиасрули ахаҳәтә калиграфиа абаҟақәа иҟоуп, убри аҟынтә, Хәаԥтәи адҩыла 922-957 шықәсқәа ирыҵанакуеитҳәа ҳҳәар ҟалоит. Хәаԥтәи ауахәама зыргылаз аҳ Гьаргь Егриси-Аԥсны аҳ Гьаргь II (922-957 шш.) иоуп, иара аԥҳа даниоу, аҭабура ҳасабала, Николаиацқьа ихьӡала ауахәама иргылеит. ԥыҭраамҭак ашьҭахь, Гурандухт „ақырҭуаараҳ“ Баграт II иԥа диццан, дара дырхылҵит иеиду Қырҭтәыла раԥхьатәиаҳ Баграт III (978-1014 шш.), иара „х-тәарҭак“ рҭынхас дҟалан, „аԥсуааи ақырҭуааи раҳ“ ҳәа ихьӡарҵеит.

## Азхьарԥшқәа
*ხოფის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია 

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Анцәа дзыхшаз лыхьӡала Ҵаҟатәи Бирцха иҟоу ауахәама

**Анцәа дзыхшаз лыхьӡала Ҵаҟатәи Бирцха иҟоу ауахәама** () — Аԥсны Ҵаҟатәи Бирцха ақыҭаниҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Азалтә ргыламҭоуп. Анцәадзыхшаз лыхьӡала иҟоу ауахәама ахәы иқәгылан. Уажәазы иаанханы иҟоуп аныҳәарҭа аҩада-мрагыларатә фрагмент. Аргыларатә маҭәахәқәа рҳасабала ахархәара рыман аҳаши аиларшьышьи.

## Азхьарԥшқәа
* სოფ. ქვემო ბირცხის ღმრთისმშობლის ნაეკლესიარი

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ԥақәашьтәи ауахәама „Абаа“

мини
**Ԥақәашьтәи ауахәама „Абаа“** () — Аԥсны Ԥақәашь ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Анефктәи азалтә ргыламҭоуп. Иргылоуп избаиҵәҟьаны ихыу ахаҳәдуқәа рыла. Ауахәама аҭӡамцқәа 1,5 м. аура иаанханы иҟоуп. Ауахәама ихкаауп ахаҳәырҷҷеи ақьыртәеиларшьшьи ирылху агалуан ала, уи алада-мрҭашәаратә ган аҟынтә аҩналарҭа амоуп. Аҭыԥантәи аԥсуаа уи „Абаа“ ҳәа иашьҭоуп. 2018 шықәса нанҳәазы, Қырҭтәыла акультуратә ҭынха ахьчара амилаҭтә агентра ала абриауахәама акультуратә ҭынха абаҟа астатус анашьан.

## Азхьарԥшқәа
*ფოქვეშის ეკლესია „აბაა“

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ӷумуришьтәи ауахәама

**Ӷумуришьтәи ауахәама** () — Аԥсны Ӷәымрышь ақыҭа агәҭаны иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы.

Анефктәи азалтә ргыламҭоуп. Иргылан 1888-1889 шықәсқәа рзы, аҭааҩцәа рԥарала. Ауахәама аҳәырԥс апринципла еиқәҵоу ахаҳәдуқәа ирылхуп. Аладатәи аҭӡамц аҿы ахыргьагьа аформа змоу аԥенџьыри ашәи иҟоуп. Мраҭашәаратә аҭӡамц хыхьтәи ахәҭаҿгьы ахыргьагьатә аԥенџьыр иҟоуп.

## Азхьарԥшқәа
* ღუმურიშის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Банги

**Банги** () – Африкагәҭантәи Ареспублика аҳҭнықалақь.


Акатегориа:Африкагәҭантәи Ареспублика ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ӷумуришьтәи (Сагергаотәи) ауахәама

**Ӷумуришьтәи (Сагергаотәи) ауахәама** () — Аԥсны Ӷәымрышь ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XI ашәышықәса I азбжеи XIX ашәышықәсеи рзы. Ауахәама игылоуп ақыҭа аҩада-мраҭашәаратә ахәҭаҿы, Оқумисҵҟали арӷ ьаратәи аҟәараҿы, анаараҿы, Сагергао ҳәа изышьҭоу аҭыԥан. Ауахәама адәахьала ихҟьан ихыу ахаҳәла. Ауахәама иргылан  XVI ашәышықәсазы уаанӡа абрааҵәҟьа иҟаз,  XI ашәышықәса иаҵанакәаз нефктәи азалтә уахәама ауасхыр аҿы.  1955 шықәсазы ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы аарԥшын ақырҭуа асомҭаврули адҩыла зныз ахаҳәҟьаԥс:

Адҩыла ҟаҵан XI ашәышықәсазы. Ахаҳәҟьаԥс Аҟәатәи аҳәынҭқарратә музеи аҿы ишьҭоуп. Ауахәама ихкаан ахаҳәгәалқәа ирылхыз агалуан ала.

## Азхьарԥшқәа
* ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Қьач ауахәама

**Қьач ауахәама** () — архитектуратә баҟа Аԥсны Џьгьарда ақыҭан. Қьач ҳәа изышьҭоу аҭоурыхтә ҭыԥаҿы игылоуп. Ауахәама VIII-IX ашәышықәсқәа ирыҵаркуеит. Уи Аԥааимбар хада Михаил ихьӡала идыргылазаарын. Аҟазараҭҵааҩцәа ргәаанагарала, Қьач ауахәама Григол Ханӡҭели иҵаҩцәа идыргылаз Неӡви ауахәама (Борџьомтәи амуниципалитет) иеиԥшуп. Ауахәама аҟынтә аҭӡамцқәа мацара аанхеит. Аҩыратә хыҵхырҭақәа рҿы ауахәама аӡбахәы ҳәам. Қьач ауахәама аҟынтә иаанхаз аҭоурыххҳәаа аԥсуаа раҳ Гьаргь II  (922- 957 шш.) ихьӡ иадҳәалоуп. Ари атәы аҳәоуп иашьашәалоу ақырҭуа асомҭаврули адҩылаҿы. Аҭоурыххҳәаа араӡнытә аҭра иҭоуп. Ауахәама иргылан заатәи абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама абашҳа (травертин) ала ихҩоуп. Қьач ауахәама аныхаҷаԥа аҿы иаанханы иҟоуп Гыртәыла аҳ Леван Дадиани 1640 шықәсазы иҟаиҵаз адҩыла: 
 

XVII ашәышықәсазы, аԥсуаа абри аҭыԥаҿы рышьаҭа андыркы ашьҭахь, Қьач ауахәама Қьач-абаа ахьӡарҵеит.

## Азхьарԥшқәа
*სოფ. კვიტოულის ქიაჩის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Петровское иҟоу Анцәадзыхшаз луахәама

**Петровское иҟоу Анцәадзыхшаз луахәама** () — Аԥсны Петровское ақыҭа азааигәара иҟоу архитектуратә баҟа. Ауахәма иргылан XX ашәышықәсазы. 

Ауахәама Анцәадзыхшаз лыхьӡала иргылан, адәахьала ишьыхуп. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп амҿтәы аныхаҭӡы ала. Аныҳәарҭаҿы ахыргьагьатә аԥенџьыр иҟоуп. Аладатәи аҭӡамц аҿы ахыргьагьатә аԥенџьырқәа ҩба иҟоуп, мраҭашәарантә аҩналарҭа амоуп. Ауахәама ихыбуп аҭанақьтәы хыб ала.  

## Азхьарԥшқәа
* პეტროვსკოეს ღმრთისმშობლის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Аҟәатәи асинагога

**Аҟәатәи асинагога** () — Аԥсны Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу асинагога. Игылоуп Инал-иԥа имҩаҿы (ԥаса К. Маркс имҩа). Иргылан XX ашәышықәсазы, ауриацәа рԥарала. 

Асинагога аадыртит  1953 шықәсазы. Азалтә ргыламҭоуп, аплан ала акәакьҭаиаша ауп. Мрагыларахьала аҩналарҭа амоуп. Азал агәҭаны акафедра иҟоуп, уи иаакәыршаны апартақәа гылоуп. Мраҭашәарахьала ҩ-ԥенџьырк амоуп, аҩадахьалеи аладахьалеи — ԥшьба-ԥшьба аԥенџьырқәа. Асинагога аус ауеит. 

## Азхьарԥшқәа
* სოხუმის სინაგოგა

Акатегориа:Аԥсны асинагогақәа
Џьырхәатәи ауахәама

**Џьырхәатәи ауахәама** () — Аԥсны Џьырхәа ақыҭан иҟоу архитектуратә баҟа. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы. 

Ауахәама иргылан 1888 шықәсазы, хҩык ацқьацәа — Васили Дуӡӡеи, Григори Адинҭҵааҩи, Иоанн Ахьҿеи рыхьӡала, Кавказ аиашахаҵаратә қьырсианра  аиҭашьақәыргыларатә уаажәларра ала. Ауахәама ахәы иқәгылоуп. Азалтә ргыламҭа дууп. Мрагыларатә ганахьала иаваҟаҵоуп асаркьалсырҭа. Агежьбжататә апсида аладатәи аԥенџьыр аҭыԥаҿы архитравтә ҩналарҭа ҟаҵоуп; аҩадатәи аԥенџьыр иҭырҭәааны иҟоуп. Аҩадатәи аладатәи афасадқәа аҵаргәы ала ирӷәӷәоуп. Аладатәи афасад аҿы иҟоу ахыргьагьатә ҩналарҭа наҟ-ааҟ аԥенџьырқәа амоуп. Аҩадатәи афасад аладатәи афасад иеиԥшуп, аха акылҳарақәа амоуп. Асаркьалсырҭа актәи аихагыла аҩадахьалагьы, аладахьалагьы, мраҭашәарахьалагьы ахыргьагьақәа амоуп. Аҩбатәи аихагыла мраҭашәарантә алашара иҩналоит аԥенџьыр акылҳара аҟынтә. Ахԥатәи аихагыла аханқәа рыхԥагьы рҿы ахыргьагьақәа амоуп. Ауахәама еиҭашьақәыргылан 1916 шықәсазы. 

## Азхьарԥшқәа
* ჯირხვის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Камантәи абаа-зал

**Камантәи абаа-зал** () — Абаа-зал Аԥсны Каман ақыҭан. Абаа иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. 

Абаа-зал Каман ақыҭа мрагыларахьтәи ахәҭаҿы, абнара ала ихҩоу ахәы иқәгылоуп, ҩ-ргыламҭак рыла ишьақәгылоуп. Аҩадахьала иҟоу аргыламҭа дууп, апланла иеиҵыху акәакьҭаиаша ауп. Аҭӡамцқәа еиқәханы иҟоуп 2 метрак аҩаӡараҟны. Аҩадатәи аҭӡамц аҿы аҩналарҭа амоуп. Ауахәама аҩычаратә хаҳәқәа рформеи ршәагеи еиԤшым. ИнақәырԤшны, абри аҩыза аформа амоуп аладахьала игылоу аԤшьганеиҟараиашатә ргыламҭа. Аҩналарҭа ҟаҵоуп мраҭашәаратә аҭӡамц аҿы. Араагьы аҭӡамцқәа 2 метрак аҳаракыраҿ еиқәхеит. Аҩада-мрагыларатә акәакь аҿы иҟоуп Ацқьа Василиск ибазилика. Анцәа дзахҵо аҭыԤантәи ауааԤсыра рзы ари аҭыԤ ныхоуп.  

## Азхьарԥшқәа
* კამანის ციხე-დარბაზი

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Олланд, Франсуа

**Франсуа Олланд** (; диит , Руан, Франциа) — 24-тәи Франциа апрезидентуп (2012–2017).

## Азхьарԥшқәа
* François Hollande, 11 années à la tête du Parti Socialiste, Politique.net.

Акатегориа:Франциа апрезидентцәа
Акатегориа:Франциатәи аполитикцәа
Акатегориа:1954 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 12 рзы ииз
Ӡегви

**Ӡегви** () — Қырҭтәыла иҟоу ақыҭа.

## Аланхо
*  (Ақырҭуаа - 99%; Аерманцәа - 0,4%) 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла ақыҭақәа
Ақырҭуа гәахәтәы

**Ақырҭуа гәахәтәы — адемократиатә Қырҭтәыла** () — Қырҭтәыла aполитикaтә пaртиa.
* Ахантәаҩы: Кобахиӡе, Иракли Гьаргь-иԥа  
* 2012 ш. - Биӡина Ивaнишвили ишьaҭеикит aполитикaтә пaртиa.

## Аԥыза-министрцәа
# Иванишвили, Биӡина Григори-иԥа, 2012-2013 шш.
# Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа, 2013—2015 шш.
# Квирикашвили, Гьаргь Џьемал-иԥа, 2015-2018 шш.
# Бахтаӡе, Мамука, 2018-2019 шш.
# Гахариа, Гьаргь Заур-иԥа, 2019-2021 шш.
# Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа, 2021—.

## Президентцәа
# Маргвелашвили, Гьаргь, 2013-2018 шш.

## Азхьарԥшқәа
* «Ақырҭуа гәахәтәы — адемлкратиатә Қырҭтәыла» 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аполитикатә партиақәа
Акатегориа:2012 шықәсазы ицәырҵит
Иаку амилаҭтә ҵысра

**Иаку амилаҭтә ҵысра** () — Қырҭтәыла aполитикaтә пaртиa. 

## Аԥыза-министрцәа
мини
# Жваниа, Зураб Виссарион-иԥа, 2004-2005 шш.
# Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа, 2005-2007 шш.
# Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа, 2007-2008 шш.
# Мгaлоблишвили, Гьыргәaл Зураб-иԥа, 2008-2009 шш.
# Гилаури, Николоз Зураб-иԥа, 2009-2012 шш.
#Мерабишвили, Иуане, 2012 ш.

## Президентцәа
# Саакашвили, Михеил Николоз-иԥа, 2004-2007, 2008-2013

## Азхьарԥшқәа
* «Иаку амилаҭтә ҵысра» 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аполитикатә партиақәа
Акатегориа:2001 шықәсазы ицәырҵит
Қарел

**Қарел** () — ақалақь ахь Қырҭтәыла, ахь Аҩнуҵҟатәи Қарҭли. Иаланхо  имоуп. 

* Анапхгаҩы: Гулиашвили, Заза

## Аланхо
**Амилаҭтә аилазаара**
* Ақырҭуаа — 5474
* Азербаиџьанцәа — 756
* Аерманцәа — 189
* Аурысцәа — 13
* — 200+

## Абара
* GeorgianTravelGuide

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Жәыргьыҭ
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Ҵиҵамури

**Ҵиҵамури** () — Қырҭтәыла иҟоу ақыҭа.

## Аланхо
*  (Ақырҭуаа - 100%) 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла ақыҭақәа
Недерланд

**Недерланд**, **Ҳоландиа** () — Европаҟны атәыла. Недерланд акралра () ахәҭоуп.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

Адевиз: «Ik zal handhaven Je maintiendrai»

## Ақалақьқәа

## Адгьылхҩылaaрa

## Агидрографиа

## Аҵиаа

## Азхьарԥшқәа
* Netherlands The World Factbook 
* UCB Libraries GovPubs
* I am Expat – General information about the Netherlands
* Netherlands: Map, History, Government, Culture & Facts | Infoplease.com
* Netherlands BBC News
* International Futures

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1815 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Гахариа, Гьаргь Заур-иԥа

**Гьаргь Заур-иԥа Гахариа** (; , 1975, Қарҭ) — Қырҭтәыла Аԥыза-министр (2019-2021 шш.).

## Аҵареи аквалификациеи
* 1992-1994 шықәсқәа рзы Иуане Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет дҭан
* 1994-1999 шықәсқәа рзы - М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет дҭан, уаҟа ианашьан аполитикатә ҵарадыррақәа рмагистр истатус
* 2003-2004 шықәсқәа рзы аҵара иҵон зыӡбахәы ҳәаз ауниверситет аекономикатә факультет иреиҳаӡоу абизнесшкол аҿы, уаҟа ианашьан абизнес анапхгараҭара амагистр иҩаӡара

## Азанааҭтә ԥышәа
1999-2008 шықәсқәа рзы - еиуеиԥшым хазхаҭалатә аиҿкаарақәа рҿы анапхгаратә маҵзураҭыԥқәа ааникылон. 2006 шықәса цәыббра инаркны 2009 шықәса лаҵарамзанӡа Москватәи аҳәынҭқарратә университет аҿы ахархәаратә биотехнологиа алектор. 2008 шықәса абҵара инаркны 2013 шықәса жәабранӡа Lufthаnsа Service Holding AG. LSG in Frаnkfurt, Germаny абизнес аҿиара директорс дыҟан Европеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реидгыла атәылақәеи, Урыстәылатәи афедерациеи рҿы. 2013 шықәса хәажәкыра инаркны 2016 шықәса ԥхынгәынӡа Қырҭтәыла абизнесомбудсменс дыҟан. 2014 шықәса ԥхынҷкәын инаркны 2016 шықәса цәыббранӡа аекономика азҵаарақәа рзы Қырҭтәыла Аԥыза-министр ибжьагаҩс дыҟан - аекономикатә хеилак амаӡаныҟәгаҩ. 2016 шықәса абҵара инаркны 2017 шықәса абҵаранӡа Қырҭтәыла аекономикеи иҭышәынтәалоу аҿиареи рминистр иҭыԥ ааникылон. 2017 шықәса абҵара 13 инаркны. 2019 шықәса цәыббранӡа Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс дыҟан - Қырҭтәыла авице аԥыза. 2019 шықәса мшаԥы 30 инаркны инапы ианырҵеит Амилаҭтә шәарҭадара ахеилак амаӡаныҟәгаҩ ифункциа. 2019 шықәса цәыббра 8 рзы, Қырҭтәыла апарламент, Гьаргь Гахариа Аԥыза-министр иҭыԥ азы агәрагара изаанарԥшит

## Ахьарԥшқәа

## Азхьарԥшқәа
* Facebook
* parliament.ge
* nplg.gov.ge

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 19 рзы ииз
Бахтаӡе, Мамука

**Мамука Бахтаӡе** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла аԥыза министр (2018-2019 шш.).

## Аҵара
* 1999 - 169-тәи абжьаратә школ
* 1999 - 2003 - аменеџьменти амикроекономикеи абакалавр, Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет
* 1999 - 2003 - аелектромеханикатә инџьнырра абакалавр, Қырҭтәыла атехникатә университет
* 2003 - 2005 - Абизнес иреиҳаӡоу ашкол амагистр, Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет
* 2009 - 2010 - абизнес администрациа амагистр, INSEAD

## Аусуратә ԥышәа
* 2007-2008 шш. - асасааирҭақәа ркаҭа «Чвеулии» уи иадҳәалоу аилахәырақәеи рхылаԥшратә хеилак алахәыла
* 2010 шықәса жьҭаара - 2012 шықәска абҵара - «Қырҭтәыла жәларбжьаратә енергетикатә коорпорациа» агенералтә директор
* 2013 шықәса хәажәкыра - 2017 шықәса абҵара - аилахәыра «Қырҭтәылатәи аихамҩа» агенералтә директор
* 2017 шықәса абҵара - 2108 шықәса рашәара - Қырҭтәыла афинансқәа рминистр
* 2018 шықәса -  - Қырҭтәыла аԥыза-министр

## Азхьарԥшқәа
* nplg.gov.ge
* Кандидатом на пост премьер-министра Грузии назван Мамука Бахтадзе
* Парламент Грузии утвердил правительство страны во главе с премьер-министром Бахтадзе

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1982 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 9 рзы ииз
Мишель, Шарль

**Шарль Мишель** (; , Намир) — Европа ахеилак ахада (2019), Бельгиа аԥыза-министр (2014-2019).

## Азхьарԥшқәа
* Facebook
* Твиттер
* Instagram
* Шарль Мишель — Аофициалтә cаит
* Шарль Мишель — Бельгиа аԥыза-министр исаит
* Шарль Мишель — Бельгиа ахаҭарнакцәа рпалата исаит

Акатегориа:Бельгиа аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Европа ахеилак ахадацәа
Акатегориа:Бельгиатәи аполитикцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы ииз
Гилаури, Николоз Зураб-иԥа

**Николоз (Ника) Зураб-иԥа Гилаури** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла Аԥыза министр (2009-2012 шш.).

## Абиографиа
Аҵара иҵон Иу. Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратәи аекономикатә еизыҟазаашьақәа рфакультет аҿы. 1995 шықәсазы Англиа Биурнемоунттәи аколлеџь аҿы англыз бызшәа аҵаратә курсқәа дрылгеит. 1999 шықәсазы қәҿиарала далгеит Лимериктәи ауниверситет аекономикатә факультет афинансқәеи аекономикеи рхырхарҭала. 1999-2000 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Филадельфиа Темпл ауниверситет аҿы. 2000 шықәсазы ари ауниверситет аҿы амагистр иҩаӡара ихьчеит жәларбжьаратәи абизнес аменеџьмент ахырхарала (Париж-Филадельфиа- Токио). Аамҭакала, 1999 шықәсазы Дублинтәи жәларбжьаратәи афинанстә центр аҿы афондтә менеџьмент акорпорациа «Инвеско» аҿы афондқәа радминистратор-менеџьерс аус иуон.

* 2000 шықәсазы Филадельфиа, абизнес хәыҷы аҿиара ацентр аҿы аенерго проектқәа рфинанстә абжьагаҩс дыҟан.
* 2001 шықәсазы Қырҭтәыла Телеком афинанстә абжьагаҩс дҟарҵеит.
* 2002 шықәсазы Испаниатәи аконсорциум «Ибердрола» аҿы, Қырҭтәыла аенергоџьармыкьа аменеџьмент-контракторс, афинанстә абжьагаҩс дыҟан.
* 2003 шықәса инаркны 2004 шықәсанӡа Ирландиатәи аилахәыра «И-Ес-Би» аҿы Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә електросистема аменеџьмент контракторс, афинанстә хылаԥшҩыс дыҟан.
* 2004-2007 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла Аенергетика аминистр иҭыԥ ааникылон.
* 2007 шықәса нанҳәамза 30 рзы Қырҭтәыла Афинансқәа рминистр иҭыԥ дықәдыргылеит.
* 2009 шықәса жәабран 6 рзы Қырҭтәыла Аԥыза-министр иҭыԥ ааникылеит. Иԥҳәыси ихәыҷи ыҟоуп.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Николоз Гилаури 

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 14 рзы ииз
Тикараӡе, Екатерина

**Екатерина Тикараӡе** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла импыҵахалоу аҵакырадгьылқәа рҟынтә ахҵәацәеи, аџьауси, агәабзиарахьчареи, асоциалтә ахьчареи рминистр.

## Абиографиа

### Аҵара
* 1993 - 1998 шш. - аквалификациа - аҳақьым, амедицинатә институт, Қарҭ, Қырҭтәыла
* 2005 шықәса - азеиԥш профиль астоматолог, аҳәынҭқарратә сертификат, Қарҭ, Қырҭтәыла
* 2007 - 2008 шш. - ацламҳәа-ахаҿы аинсплантациа акурс наӡа, апрактикеи аҵарадырреи ракадемиа, Лудвиқсҳафен, Германиа
* 2015 - 2016 шш. - агоспитальтә сектор аҿы анапхгара акомпетенциа, агәабзиарахьчара академиа, Миунстер, Германиа
* 2016 - 2019 шш. - аменеџьменти абизнеси радминистрациа амагистр, агәабзиарахьчара аменеџьмент, агоспитальтә сектор аекономикеи ахылаԥшреи, Дануба ауниверситет, Кремс, Вена, Австриа

### Аусуратә ԥышәа
* 2006 - 2008 шш. - афонд "Астоматологцәа аҳәаақәа рыда" Ниунберг, Германтәыла, апроект аҿиара аменеџьер
* 2008 - 2013 шш. - Медтранс, Арбон, Швециа, ахԥатәи атәылақәа рҿы агоспитальтәи аԥгаԥсатәи сектор аҿиара абжьагаҩ
* 2009 - 2015 шш. - аилахәыра "Достақари" Сачхере, Қырҭтәыла, астомотологиатә клиника аменеџьер аконцептуалтә зҵаарақәа рзы
* 2015 - 2016 шш. - Апартниортә фонд, Қарҭ, Қырҭтәыла, "Ҭбилиси кластер" агәабзиарахьчаратә сектор аҿиара Евроеидгыла астандартқәа инрықәыршәаны
* 2015 - 2019 шш. - аилахәыра "Сачхертәи араионтә хәышәтәырҭа аполиклиникатә еидҵара", Сачхере, Қырҭтәыла, агенералтә директор
* 2015-2019 шш. - аилахәыра "Достақари", Сачхере, анагӡаратә директор
* 2019 шықәса рашәара 18 инаркны иахьанӡа - Қырҭтәыла импыҵахалоу аҵакырадгьылқәа рҟынтә ахҵәацәеи, аџьауси, агәабзиарахьчареи, асоциалтә ахьчареи рминистр

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Екатерина Тикараӡе 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1976 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 3 рзы ииз
Пашиниан, Никол Вова-иԥа

мини|Никол Ԥашиниан
**Никол Вова-иԥа Пашиниан** (; , Иџьеван) — Ермантәыла аԥызa-министр (2019-).

## Азхьарԥшқәа
* Официалтә саит  
* ''Payqar'' official website and underground newspaper
* ''Haykakan Zhamanak'' Асаити агазети.
* ''Armenaker Kamilion''  Пашиниан истатиақәа англыз бызшәала: ''Payqar''.
* Никол Пашинян
* Абиографиа - Никол Воваевич Пашинян 
* Абиографиа - Пашинян Никол Владимирович, «Кавказский узел»

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ермантәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Ермантәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:Ермантәылатәи ажурналистцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз
Гомелаури, Вахтанг

**Вахтанг Гомелаури** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс. 

## Абиографиа
* 2003 шықәсазы Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә абҩарҵәыратә ааӡареи аспорти ракадемиа далгеит.
* 29.12.1994 - 01.04.2003 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә ахьчара амаҵзура ҷыда аҿы аус иуан.
* 01.04.2003 - 22.03.2013 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аполициатә департамент аҿы аус иуан.
* 22.03.2013 - 11.12.2014 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩс дыҟан.
* 11.12.2014 - 26.01.2015 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр актәи ихаҭыԥуаҩс дыҟан.
* 26.01.2015 - 01.08.2015 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс дыҟан.
* 2015 шықәса нанҳәа 1 азы Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзура аиҳабыс дҟарҵеит.

Ахьӡ - „Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аинрал-леитенант"

2019 шықәса цәыббра 8 рзы Қырҭтәыла аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс деиҭаҟарҵеит.

Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа - дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Вахтанг Гомелаури 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы ииз
Бурҷулаӡе, Џьуаншьер

мини|2023
**Џьуаншьер Бурҷулаӡе** (; ) — Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр.

## Аҵара
* 1994 - 1998 шш. - Қырҭтәыла агуманитартә-техникатә университет абанк-финанстә факультет

## Аусуратә ԥышәа
* 1998 - 1999 шш. - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра; Америкатә тәылақәа рзы адепартамент астажиор.
* 1999 - 2001 шш. - аилахәыра „Лиуқс"; афинанстә менеџьер.
* 2001 - 2004 шш. - Қырҭтәыла амилаҭтә банк; аликвидациатә комиссиа аекономист.
* 2004 - 2005 шш. - „Қарҭу банк"; апластикатә картақәа рыла амаҵ ауреи аус рыдулареи азы адепартамент; аспециалист еиҳабы.
* 2005 - 2006 шш.- „Кор - стандарт банк"; акорпорациатә клиентцәа рымаҵ аура адепартамент - хазхаҭалатәи абанкир.
* 2006 - 2007 шш.- „Кор - стандарт банк"; Будапешттәи аҟәша анапхгаҩы.
* 2007 ш. - „Кор - стандарт банк"; Сабурҭалотәи афилиал анапхгаҩы.
* 2007 - 2010 шш. - „Кор - стандарт банк"; абизнес аҿиара адиректор.
* 2010 - 2015 шш. - MFA Иеиду Америкатә Штатқәа рҿы иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәара; афинанстә менеџьер.
* 2015 ш.. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор актәи ихаҭыԥуаҩ.
* 2015 - 2016 шш. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор.
* 2016 - 2019 шш. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор актәи ихаҭыԥуаҩ.
* 2019 -  - Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ.
*  - Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр.

* 2013 - 2014 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аԥыза-министр Иракли Ӷарибашвили Америка ивизит аиҿкаареи Америка Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаразы ахыбра аахәареи азыҳәан Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр ҩынтә хаҭала ҭабуп ҳәа иеиҳәеит;

Еиуеиԥшым аҳамҭақәеи аҳаҭыршәҟәқәеи иоухьеит;

Еиуеиԥшым асеминарқәеи аконференциақәеи дрылахәын.

## Азхьарԥшқәа
* Џьуаншьер Бурҷулаӡе

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1978 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 14 рзы ииз
Ҭориа, Малхаз

**Малхаз Ҭориа** (; , ақ. Коки, Қырҭтәыла) — аҳәынҭқарра ахаҭарнак Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла арегион аҿы.

## Аҵара
* 1987-1994 шш. - Иуане Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет Аҟәатәи афилиал, аҭоурых-аиуристтә факультет

Азанааҭ - азиндырра

## Аусуратә ԥышәа
*2000-2002 шш. - Қырҭтәыла Ашәахтә хашәалахәқәа рзы аминистрра алегион ҷыда - аҭҵааратә усбарҭа аҟәша аиҳабы.
*2002-2003 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа алегион ҷыда - ҷыдала зҵакы дуу аусқәа русбарҭа аоперативтә усзуҩ еиҳабы. 
*2004-2007 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрр афинанстә полициа - аусеилыргаҩ. 
*2007-2009 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра Ахашәалахәқәа рзы амаҵзура аусеилыргаратә департамент - аусеилыргаҩ. 
*2009-2013 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - аусеилыргаҩ. 
*2013 шықәса - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - Гыртәыла - Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ. 
*2013-2017 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - Гыртәыла - Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа аиҳабы. 
*2017-2019 шш. - аилахәыра „Џьорџьиа манганези", - амал ахьчареи аекономикатә шәарҭадара ахьчареи амаҵзура аиҳабы. Аилахәыра „Магниум лоџьистик" - адиректор ибжьагаҩ ашәарҭадара азҵаарақәа рзы. 
*2019 шықәса ажьырныҳәа - 2019 шықәса нанҳәа - Гыртәыла - Хыхьтәи Шәантәыла арегион аҿы аҳәынҭқарра ахаҭарнак ихаҭыԥуаҩ. 
*2019 шықәса - нанҳәа - ԥхынҷкәын: Аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзура Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа хада аиҳабы; мшаԥы 6 инаркны: аҳәынҭқарра ахаҭарнак актәи ихаҭыԥуаҩ; 
*2020 шықәса нанҳәа инаркны - 2021 шықәса жәабран 9нӡа - аҳәынҭқарра ахаҭарнак инапынҵақәа рынагӡаҩ. 
*2021 шықәса жәабран 9 инаркны - аҳәынҭқарра ахаҭарнак Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла арегион аҿы. 

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Малхаз Ҭориа 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1969 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы ииз
Хуцишьвили, Лаша

**Лаша Хуцишьвили** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла афинансқәа рминистр.

## Абиографиа

### Аҵара
* 2002-2006 шықәсқәа - Престонтәи ауниверситет, абакалавриаттә программа - аменеџьмент, анахарала аҵаратә курс.
* 2002-2006 шықәсқәа - Зхы иақәиҭу ауниверситет, Абизнес школ (ESM) абизнес анапхгараҭара абакалавриаттә программа.

### Азанааҭтә кариера
* рашәарамза 2007 - нанҳәамза 2008 - Афинансқәа рминистрраҿы иҟоу аимакқәа рыхәаԥшра ахеилак - ахеилак аппарат.
* нанҳәамза 2008 - ажьырныҳәамза 2013 - Жәларбжьаратәи аилахәыра Ernst & Young (Ернст енд Ианг) Қарҭтәи аофис, ашәахтәшәаратәи аиуристтәи аҟәша.
* ажьырныҳәамза 2013 - жәабранмза 2014 - Аилахәыра - Ахашәалахәқәа рзы амаҵзура аиҳабы.
* жәабранмза 2014 - мшаԥымза 2021 - Қырҭтәыла афинансқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
* ԥхынгәымза 2016 - цәыббрамза 2020 - Аекономикатә усеицуреи аҿиареи азы аиҿкаареи (OECD) Идуу ҩажәа ҳәынҭқарра (G20) иаԥшьаргаз ашәахтәҟәҵара абаза аиҵатәреи ахашәала аиагареи (BEPS) аинклиузивтә платформа анапхгаратә гәыԥ (Steering group) алахәыла.
*  инаркны - Қырҭтәыла афинансқәа рминистр.

## Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа
Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Лаша Хуцишьвили

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1985 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 2 рзы ииз
Брегаӡе, Рати

**Рати Брегаӡе** (; ) — Қырҭтәыла аиустициа аминистр.

## Абиографиа
### Аҵара
* 2000-2005 шш. - Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аиуристтә факультет; ианашьоуп аклассификациа: аиурист (амагистр иашьашәалоу аҩаӡара).
* 2003 ш. - Заарландтәи ауниверситет азиндырреи аекономикатә ҵарадырреи рфакультет (аҵаратә маҵураныҟәара).
* 2005-2006 шш. - Гамбургтәи Мақс-Планк ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи атәылақәа рзини жәларбжьаратәи хазхаҭалатәи азини аинститут (аҵарадырратә маҵураныҟәара).
* 2006-2007 шш. - Гамбургтәи ауниверситет азиндырратә факультет - амагистратура; аҩаӡара ианашьоуп: азиндырра амагистр (LL.M.).
* 2008-2011 шш. - Гамбургтәи ауниверситет азиндырратә факультет - адокторантура; аҵарадырратә аҩаӡара ианашьоуп: азиндырра адоктор (Dr.iur).

Ҩажәа раҟара аҭыԥантәии жәларбжьаратәии аконференциақәа дрылахәын.

Қырҭтәылеи Германиеи аҵара аниҵоз, атәыла ахадеи, иара убас, Мемед Абашиӡе ихьӡ зхуи, Германиа академиатә аиҭныԥсахларатә маҵзуреи, насгьы, Конрад Аденауер ифонди рҟынтә астипендиақәа иоуан.

### Аусуратә ԥышәа
*2011- 2012 шш. - аиуристтә еилахәыра „Мгалоблишвили, Ҟиԥиани, Ӡиӡигури"(МҞӠ) аиурист, германтәылатәи ахырхарҭа анапхгаҩы. 
*2012-2013 шш. - аилахәыра Ахәыҷқәеи аҿари рмилаҭтә центр; ацентр аиҳабы. 
*2012-2015 шш. - Аспорти аҿари русқәа рзы аминистрра; аминистр ихаҭыԥуаҩ. 
*2015 шш. - Қырҭтәыла ауниверситет - азиндырратә факультет; инаԥхьоу алектор. 
*2015-2016 шш. - Сулхан Саба Орбелиани ихьӡ зху аҵаратә университет - азиндырратә факультет; анаԥхьоу алектор. 
*2016 ш.- Адиаспора рызҵаарақәа рзы аҳәынҭқарратә министр иаппарат; аминистр ихаҭыԥуаҩ. 2015-2016 шш..- аилахәыра Жәларбжьаратәи аҵаратә центр; анагӡаратә директор ихаҭыԥуаҩ. 
*2017-2019 шш.- Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра; адиаспора рҟны аизыҟазаашьақәа рзы адепартамент адиректор; 
*2019 ш. - Кавказтәи ауниверситет; апрофессор. 
*2021 шықәса Мшаԥымза 1 инаркны - Қырҭтәыла аиустициа аминистр. 

Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа: Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Рати Брегаӡе 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1982 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз
Залкалиани, Давиҭ

**Давиҭ Залкалиани** (; ) — Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр. 

## Абиографиа
1992 шықәсазы Иуане Џьавахишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратә зин афакультет далгеит. 

1992-1995 шықәсқәа рзы - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рдепартамент евроеиҿкаарақәа русбарҭа ахԥатәи амаӡаныҟәгаҩ, нас аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩ, анеҩс, актәи амаӡаныҟәгаҩи аусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩи. 1995-1996 шықәсқәа рзы - адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рдепартамент евроеиҿкаарақәа русбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ. 1996-2000 шықәсқәа рзы аус иуан Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы ҽ Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакраҿы актәи амаӡаныҟәгаҩ, нас, абжьагаҩ. 2000-2001 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра актәи европатә департамент аҿы абжьагаҩс дыҟан. 2001-2002 шықәсқәа рзы - Австриа иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы - Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакраҿы абжьагаҩс дыҟан. 2002 шықәса хәажәкыра инаркны - Аусеицуреи ашәарҭадареи рзы Европатәи еиҿкаареи Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакреи рҿы еснагьтәи ахаҭарнак ихаҭыԥуаҩ. 2002-2004 шықәсқәа рзы - Америкеи Канадеи Мексикеи иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы абжьагаҩ хада. 2004-2007 шықәсқәа рзы - Узбекисҭантәи Ҭаџьыкисҭантәи ареспубликақәа рҿы Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаҩ. 2007 шықәса ажьырныҳәа инаркны ԥхынгәынӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра аглобалтә еизыҟазаашьақәа рдепартамент адиректор. 2008 шықәса ԥхынҷкәын инаркны 2008 шықәса ажьырныҳәанӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра адҵа ҷыдақәа рыцҳаражәҳәаҩ. 2012 шықәса ажьырныҳәа инаркны 2009 шықәса цәыббранӡа - Беларустәи ареспубликаҿы Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаҩ. 2012 шықәса жьҭаара 29 инаркны 2014 шықәса абҵара 5-нӡа - адәныҟатәи аусқәа рминистар актәи ихаҭыԥуаҩ. 2015 шықәса инаркны 2016 шықәса ажьырныҳәа ҩ-нӡа - Леван Миқелаӡе ихьӡ зху афонд анагӡаратә директор. 2016 шықәса ажьырныҳәа ҩ инаркны 2018 шықәса рашәара 21-нӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр актәи ихаҭыԥуаҩ. 2007 шықәсазы ианашьан зымч наӡоу ацҳаражәҳәаҩ идипломатиатә ранг. 

Идыруеит англызи, агермани, аурыси бызшәақәа. Дҭаацәароуп, ҩыџьа аԥҳацәа имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Давиҭ Залкалиани 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:Қырҭтәылaтәи адипломатцәа
Акатегориа:1968 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 27 рзы ииз
Қарселаӡе, Иракли

**Иракли Қарселаӡе** (; ) — Қырҭтәыла Арегионалтә ҿиареи аинфраструқтуреи рминистр. 

## Абиографиа
Иара 22 шықәсатәи аусуратә ԥышәа имоуп аҭҵааҩы иаҳасабала инаркны, иреиҳаӡоу аменеџьертә маҵзураҭыԥқәа рҟнынӡа. Аус иухьеит аҳәынҭқарратәи, иҳәынҭқарратәыми, хазхаҭалатәи асекторқәа ирыҵанакәа иреиӷьу амультимилаҭтәи аҭыԥантәии аилахәырақәа рҿы. Идуу аинфраструктуратә проектқәа анапхгара рыҭареи, алогистикеи, аҳәынҭқарратәи жәларбжьаратәи аахәарақәеи, жәларбжьаратәи афинанстә аимакқәеи, идуу аҳәынҭқарратә проектқәа анапхгара рыҭареи аҿы аԥышәа ду имоуп. 2018 шықәса мшаԥы инаркны иахьанӡа, Қырҭтәыла арегионалтә аҿиареи аинфраструктуреи азы аминистр актәи лхаҭыԥуаҩс, иара убас, Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩыс дыҟан. 2012 шықәса инаркны аус иуан Қырҭтәыла аиҳабыра русмҩаԥгарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩс. Аминистр актәи лхаҭыԥуаҩи Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩи рҭыԥқәа ааникылаанӡа, Қырҭтәыла атуризм аҿиара афонди уи иаҵанакәа аилахәырақәеи рдиректорс дыҟан, аамҭакала, Қырҭтәыла Аицинвестирра афонд абжьагаҩцәа рхеилак дахантәаҩын. Далгеит Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аекономикатә факультет - жәларбжьаратәи аекономикатә еизыҟазаашьақәа азанааҭ ала. Англызи, анемеци, аурыси абызшәақәа идыруеит.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Иракли Қарселаӡе 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1978 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз
Ҵулукиани, Ҭеа

**Ҭеа Ҵулукиани** (; , Қарҭ) — Қырҭтәыла акультуреи аспорти, аҿари рминистр. 

## Абиографиа
### Аҵара
1992 шықәсазы Лионтәи (Франциа) Импер ихьӡ зху алицеи далган, абжьаратә аҵара абакалавр идиплом лоуит афилософиеи алитературеи ахырхарҭала. 1997 шықәсазы Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратәи азини жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи рфакультет далгеит; 1998 шықәсазы далгеит Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адипломатиатә академиа. 1997-1998 шықәсқәа рзы аус луан Қырҭтәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адәныҟатәи аполитика аҭҵаареи анализи ацентр аҿы, Алеқсандр Рондели инапхгарала. 1998 шықәсазы Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол аҿы аконкурстә ԥышәа лҭиит (ENA), уаҟа Франциа аҳәынҭқарразы иреиҳаӡоу административтә зини иреиҳаӡоу афинанстә зини аӡбаҩцәеи, апрефектцәеи, ацҳаражҳәаҩцәеи, зранг ҳараку егьырҭ аҳәынҭқарратә маҵзуҩцәеи иазыҟарҵоит. Аҵара анылҵоз, Ҭеа Ҵулукиани аус луан Ле Манш ақалақь аҿы (мраҭашәаратә Франциа) апрефект икабинет аҿы ақалақь иуадаҩу араионқәа рҿы ауаажәларратә аиҿкаара ахьчареи аҭыԥантәи аҩаӡараҟны аҳәынҭқарратә напхгаратә органқәа русура акоординациеи азҵаарақәа рзы. 2000 шықәсазы далгеит Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол, аҳәынҭқарратә администрациаҿы (MPA) амагистр иҩаӡара ланашьан.

### Аусуратә ԥышәа

*2000 шықәса цәыббразы Европа Ахеилак ала имҩаԥгаз аконкурс абзоурала, Ауаҩытәыҩса изинқәа рзы Европатәи Аӡбара аштаттә усзуҩс (аиурист) дҟалеит.
*2005 шықәсазы иланашьан аиурист еиҳабы икласстә чин
*2006 шықәса инаркны, аӡбара арегламенттә комитет далахәын, 2009 шықәса инаркны - аӡбаҩык дызхәаԥшуа аусқәа рзы ажәахәҟаҵаҩыс дҟарҵеит. 
*2010 шықәса жәабран азы лнапынҵақәа шьҭаҵаны, Қырҭтәылаҟа дхынҳәын, аполитикатә партиа „Зхы иақәиҭу адемократцәа" далалеит ауаҩытәыҩса изинқәа рыхьчара азҵаарақәа рзы апартиа ахантәаҩы ибжьагаҩ лаҳасабала. 
*2012 шықәса жьҭаарамза 1 Наӡаладеви алхратә округ аҟынтә Қырҭтәыла апарламент алахәылас далхын (акаолициа «Ақырҭуа гәахәтәы - адемократиатә Қырҭтәыла»). 
*2012 шықәса жьҭаарамза 25 инаркны 2020 шықәса жьҭаарамза 1-нӡа Қырҭтәыла аиустициа аминистрс дыҟан. 
*2019 шықәса цәыббразы Қырҭтәыла авице-аԥызас дҟарҵеит
*2020 шықәса жьҭаарамза 31 рзы апарламент алахәылас далырхит, аҵареи, аҵарадырреи, акультуреи акомитет данапхгаҩын. 
*2021 шықәса хәажәкыра 22 инаркны Қырҭтәыла акультуреи, аспорти, аҿар русқәеи рзы аминистр иҭыԥ аанылкылоит.

Дҭаацәароуп, ахылҵ длымоуп.

## Азхьарԥшқәа
* gov.ge - Ҭеа Ҵулукиани 

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1975 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз
Зеленски, Владимир Александр-иԥа

**Владимир Александр-иԥа Зеленски** (; ) — Украина апрезидент иоуп.

## Азхьарԥшқәа
* Официалтә асаит
* IMDb
* *[https://web.archive.org/web/20191001051554/https://ze2019.com/about Володимир Зеленський]* на офіційному сайті президентської кампанії «Зе-2019» (архивтә версиа)
* *[https://web.archive.org/web/20190328164725/http://kvartal95.com/ua/actors/vladimir/ Володимир Зеленський]* на офіційному сайті Студії «95 Квартал» (архивтә версиа)
* *[https://web.archive.org/web/20190805165129/https://1plus1.ua/tag/volodimir-zelenskij Володимир Зеленський]* на офіційному сайті телеканалу «1+1» (архивтә версиа)
* *[https://web.archive.org/web/20120301091540/http://inter.ua/uk/faces/hosts/zelenskiy Володимир Зеленський]* на офіційному сайті телеканалу «Інтер» (архивтә версиа)
* Афилм ҿыҵ: про президента Зеленського
* АФильм «Рік президента Зеленського»
* іспаномовна газета «El Pais», .

Акатегориа:Украина апрезидентцәа
Акатегориа:Украинатәи аполитикцәа
Акатегориа:Украинатәи актиорцәа
Акатегориа:Украинатәи Ауриацәа
Акатегориа:Ауриа аполитикцәа
Акатегориа:Ауриа актиорцәа
Акатегориа:1978 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 25 рзы ииз
Ҭагалан

thumb|right|250px|Ҭагалан ааит
thumb|right|Ҭагалан авидео
**Ҭагалан** — акы ԥшь-ашықәс аамҭак рҟынҭә, аԥхынеи аӡынеи рыбжьара.

Ҭагалан мзақәа роуп: цәыббрамза, жьҭаарамза‎, абҵарамза.

## Ахьарԥшқәа
Аӡкаҳа Адауы

**Гигант аӡхыҽҽа** (Адау аӡхыҽҽа) —  Аԥсны иуԥылоит, 100 метрак аҳаракыра ыҟоуп. Ақалақь Тҟәарчал иаҵанакуеит, ақыҭа Аҟармара азааигәара.

## Агеографиа
Аӡхыҽҽа Гигант/Адау – Аԥсны зегь реиҳа  иҳараку аӡхыҽҽақәа  иреиуоуп. Амҩан иуԥылоит анемец солдаҭцәа идыргылаз ақыҭа Аҟармара.   

Аӡхыҽҽа аатын уажәааигәа. Уи нахыс атуристцәа аднаԥхьалоит.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны
Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа

**Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь** (; , Маиҟәаԥ ақ., Адыгеиатәи АО, СССР) — Аедыгь шәҟәыҩҩы, арҵаҩы.

## Абиографиа

Диит 1941 шықәса лаҵарамза 29 рзы Маиҟәаԥ ақалақь, Адыгеиатәи Автономтә Област.

Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала. 

Аԥсныҟны дааит даҽа асовет аамҭазы.  Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашьҭахь дынхоит Гагра ақалақь агәы аҟны.

Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия».

2003 шықәса аахыс Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыләи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи далоуп. Дыҩуеит урысшәала.

## Абиблиографиа

*Акварель детства. Ановеллақәа рышәҟәы. М., 1995; Вечность учит терпению. Аповест. Аҟәа, 2010. (Google ашәҟәқәа)

## Азхьарԥшқәа
*Абредж Гильда Салиховна 
*Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Адыгеиатәи ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:1941 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз