open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аԥсуа бызшәа

**А́ԥсуа бызшәа́**, **аԥсшәа,  аԥсашәа** (, апсашва, , ) — Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно — 125 000 ҩык.

Аԥсуа бызшәа амш — жьҭаарамза 27.

*Акодқәа*
:ISO 639-1:**ab**
:ISO 639-2:**abk**
:ISO 639-3:**abk**

## Аԥсуа алфавит

## Аграматика

### Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
* [ā] **аа** ← [ʕ]
* [a] **а**
* [ə] **ы**
* [ø̞] **ы** ← [ə] **ы** (*ажәа аԥхьа*)
* [ʏ] **ы** ← [ɥˤʏ] **ҩы** ← [ɥˤə] **ҩы**
* [e̞] **е** ← [je̞] **ие** ← [ja] **иа**
* [e̞] **е** ← [e̞j] **еи** ← [aj] **аи**
* [i] **и** ← [əj] **и**
* [i] **и** ← [jə] **и**
* [o̞] **о** ← [wo̞] **уо** ←  уа [wa] **уа**
* [o̞] **о** ← [o̞w] **оу** ←  ау [aw] **ау**
* [u] **у** ← [əw] **у** **/** [wə] **у**

### Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

*Ацыбжьыҟақәа уԥылоит бзыԥтәи адиалект мцараҿ, аиеҵәа ԥшшәыла иазгәаҭо бзыԥтәи, асаӡтәи диалектқәа — аиаҵәала, абжьауатәи — ҟаԥшьыла. 
*Авелиартә фрикатақәа иреиԥшхаӡом ахархәара аҭыԥ зеиԥшро ала, авелиартәи ма аувелиартәи, иахьатәи аамҭаз бзыԥтәы адиалект аҿы ахархәара амоуп афрингалтә шьҭабжьқәа /χˁ χˁʷ/.
*Ахәлымшәытә еидылара [ʔ] ицәырнагоит, актәи ахархәаратә феномен аҟынтә /q’/, аҩбатәи, иара убас иуԥылоит ажәаҿ /ʔaj/ «мап». /ɥ/ уи иахылҵуеит аҟырҟы еиҵалара /ʕʷ/, иара убас уи уаҳауеит анхарҭа ҭыԥқәакырҿ. 
*Афонологиатә қәиӷәӷәара аҵакы амоуп.

## Аҩышьаԥҟарақәа

## Аԥсуа жәақәа ажәытәан рынҵрақәа
### [[Евлиа Челеби]], «Иџьашьаху абаза бызшәа»(17-тәи ашәышықәса):
 
Ак — 1; уба — 2; ихԥа — 3; бшьба — 4; хуба — 5; фба — 6; бзба — 7; аба — 8; жба — 9; жуба — 10; ак жуба — 11; уба жуба — 12; ваии— ара уааи; учи — уца; утвии — утәа; арԥыш — арԥыс; счаб — сцап; апхус — аԥҳәыс; счом — сцом; узу мчозуи арпыш — узымцозеи арԥыс?; сира издрвей — сара издыруеи; ура йудырва — уара иудыруои?; всхадж киси — сыхаара, сыла; сира издрвах — Сара издыруа; сира сызыхт — сара исызхоит; арс изухвазуй — Арс изуҳәозеи?; вео бозве — уцәырбыжәуама мшәан?; исхвазуй — исҳәозеи?; сира издрам — сара исыздырым; ура йухар уа — уара иуҳәаз; ура йудруа — уара иудыруеит; ака ура укагуб (ухъа агуп?) — ухы еилагеит; анчаги йоуйги адлш — Анцәеи ишамҭақәеи рзыҳәан; аки сыздрым анчернеш — Акгьы сыздырым анцәа иныс; усквауроуй — усзырҟәаҟуеи, срыцҳашьа; сира акр устхун — агаӡабызшәа сҳәоит; анчваиныш апш амла спшрай — аҭоуба шьҭасҵоит, абаза, амла сакуеит; счаб паста йу фара — сцап паста (абысҭа) сфап.

### [[Џьеимс Белл]], "Черқьессиа иҟоу х-бызшәак"(19-тәи ашәышықәса)
* Pkhůz — аԥҳәыс
* Aitchun — аҷкәын
* Abhûspa — аԥҳәызба
* Atche -аҽы
* Aûz — ажә
* Aidjma -аџьма
* Wassa -ауаса
* Alla — ала
* Agute — ацгәы
* Aûvne — аҩны
* Atzla -аҵла
* Adze -аӡы
* Amptsha — амца
* Anûif — анышә
* Allagwita — алажәыҭа (аԥш/аџьықәреи)
* Amashina -амшын
* Abena — ашьха
* Abza — аӡиас
* Atwů — абна
* Woka — аҵх
* Amsha — амш
* Amira — амра
* Amza — амза
* Aiefa — аиеҵәа
* Answû — анцәа
* Akuneit — ақәа
* Assû — асы
* Agh — аӷ
* Abshú — аԥша
* Amishkhe — амшынеисра
* Yaba — аб
* Lana — ан
* Apús — ахаҵа
* Pkhûz — аԥҳәыс
* Zeisha — аиашьа
* Zausha — аиаҳәшьа
* Sepů — аԥа
* Asepkha — аԥҳа
* Hansûp — аҩыза
* Tisaga — аӷа
* Agrúa — атәы; агыруа
* Akh — аҳ; аҭауад
* Ambista — аамсҭа
* Anekhûa — анхаҩы

## Азхьарԥшқәа
* Аԥсуа интернет-библиотека
* Корпус абхазского языка

## Ахьарԥшқәа
Гәдоуҭа

**Гəдо́уҭа** (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Қaлaқьны ишьaқәгылеит 1926 шықәсaзы. Амшынеиқәа aдәқәa рҟны ишьҭоуп, aӡиaс Гәдоу aҟны. Қaрҭ инaркны Гәдоуҭa aҟнынӡa 487 км. бжьоуп, Аҟәaнӡa 43 км. бжьоуп. Арaион aҵaкырaдгьыл 1640 кв. км. ыҟоуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа-фырхаҵа
Афон Ҿыц

**Афо́н Ҿыц**, *Ԥсы́рӡха*  (, , ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Афон ҿыц қaлaқьны ишьaқәгылт 1987 шықәсaзы. Ақaлaқь шьҭоуп aмшынеиқәa aҟәaреи, уи иaзaaигәоу aшьхaқәa aлaдaтәи aкaлҭa aҟны. Анхaҩцәa 4,3 нызқь уaa ыҟоуп (1989 ш.), Аҟәа aҟнынӡa 18 км. бжьоуп, Қaрҭынӡa 423 км бжьоуп.

## Иаланхо
Иаланхо .

## Амилаҭтә еилазаара
Аԥсуаа, ашәамахьцәа, аурысқәа уҳәа убас егьырҭгьы.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Акатегориа:Гәдоуҭа араион
Очамчыра

**Очамчыра** (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь (1926 ш. инаркны). Очамчыра араион агәы.

## Агеографиа

## Адемографиа

* 515-ҩык (1886 ш.)
* 3419-ҩык (1926 ш.)
* 11.684-ҩык (1939 ш.)
* 16.500-ҩык (1959 ш.)
* 18.718-ҩык (1970 ш.)
* 17.810-ҩык (1979 ш.)
* 20.078-ҩык (1989 ш.)
* 4702-ҩык (2003 ш.)
* 5280-ҩык (2011 ш.)
* 5196-ҩык (2024 ш.)

**Аетникатә еилазаашьа (2011):**

* '''аԥсуаа''' — 3840-ҩык (72,7%)
* '''аурысцәа''' — 526-ҩык (10%)
* '''ақырҭцәа'''  — 470-ҩык (8,9%)
* аерманцәа *—* 164*-ҩык (3,1%)*
* *[[агырцәа]]* *—* 78*-ҩык (1,5%)*
* абырзенцәа *—* *38-ҩык (0,7%)*
* аукраинцәа *—* *28-ҩык (0,5%)*

## Еишьцәахаз ақалақьқәа

* Видное (Урыстәыла)
* Кострома (Урыстәыла)
* Бендеры (Приднестровие)
Аԥсуа алфавит

мини|Напыла иану аԥсуа текст ацыԥҵәаха -Абрыскьыл изы алегенда аҟынтә

## Аҭоурых
Иахьа 142 шықәса ҵит аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, Аԥсны жәла поет Дырмит Иасыф ԥа Гәлиа диижьҭеи. Раԥхьатәи аԥсуа алфавит, раԥхьатәи аԥсуа шәҟәы, раԥхьатәи аԥсуа газеҭ, раԥхьатәи аԥсуа театр. Абарҭ зегьы Дырмит Гәлиа ихьӡ иадҳәалоуп. Аԥсуа ҩыра ыҟанаҵы (уи иаанаго наунaгӡоуп) иҟазаауеит Дырмит Гәлиа ихьӡ. Иахьа зегьы ҳхырхәоит игәалашәара аҿаԥхьа.

## Аԥсуа aлфaвит

## Аԥсуа aлфaвит (1892)

## Аԥсуа aлфaвит (1928–1938)

## Аԥсуа aлфaвит (1938–1953)

## Аԥсуа клавиатура
950px|мини|центр

## Азхьарԥшқәа
* Аԥсуа аклавиатура
* Аԥсуа алфавит YouTube аҿы.

Алфавит, Аԥсуа
Акатегориа:Алфавитқәа
Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа

**Анзор Кәакә-иԥа Мықәба** (; диит , Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР) — аԥсуа шҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы; Аԥсни, Урыстәылеи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа ирылоу, исахьаркыратә аԥҵамҭақәа шамахамзар зегьы аԥсуа жәлар рҭоурыхтә хҭысқәа шьаҭас ирымоуп. 

Иҭоурыхтә драматәҩымҭақәа Аԥсуа драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит. Аиза "Аԥсны Аҳцәа" аҟны автор иҽанишәеит, акыр шәышықәса, Аԥсни, аԥсуа жәлари харада рызҭоз аҳцәа Чачаа (Чачба,  Шервашиӡе) рабшьҭра ашьақәыргылара.
Аҭоурыхтә хыҵхырҭақәеи, жәлар рҳәамҭақәеи ихы иархәаны,  аԥхьаҩцәа ирыдигалоит иаазыркьаҿу урҭ рҭоурых, иааирԥшуеит урҭ зхааныз аамҭа иатәу ахҭысқәа.
Ашәҟәы рызкуп зыԥсадгьыли зуаажәлари рҭоурых иазҿлымҳау зегьы.

## Азхьарԥшқәа
* Мукба Анзор Кокович 
* Мықәба Анзор Кәакә-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Акатегориа:Аԥсны актиорцәа
Акатегориа:Мықәаа
Акатегориа:1946 шықәсазы ииз
Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз
Ингәыштәыла

**Ингәыштәыла**, **Ингәыштәыла аҳәынҭқарра** (, ) — автономтә республика Урыстәылаҟны. Ари Кавказ ажәларқәа рыӡбахә адаҟьа ауп. Ара 50-жәларк раҟара иқәынхоит. Инхоит, иаҳҳәап, адыгаа, аԥсуаа,абазақәа, ачеченцәа, аингәышьцәа, аварцәа, алезгинцәа, адаргинцәа, алакцәа, атабасаранцәа, арутулцәа, агулцәа, аҵахәырцәа, ақырҭцәа, агырцәа, ашәануаа, аерманцәа, ауаԥсцәа, аталышцәа, аҟарачқәа, абалҟарцәа, акәымыкцәа, азербаиџьанцәа, анаҩеиаа уҳәа убас иҵегьы.
Уи адагьы абра атәым жәларқәа гәыԥ-гәыԥла иқәынхоит: аурысцәа, аукраинеццәа, абырзенцәа уҳәа убас егьырҭгьы.

Аинформациа Кавказ ажәларқәа рыӡбахә аҳәынҭқаррақәа ишаны рықәҵоит. Аҟәшақәа зегьы рҿы иқәынхо ауаа ашәҟәы ранҵара ацифратә дыррақәеи аетнографиатә хсаалақәеи иҟоуп.

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* ingushetia.ru
* http://www.ethno-kavkaz.narod.ru


Акатегориа:Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа
2006

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Аусумҭақәа

**Аусумҭақәа. Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи. - Аҟәа: [[Аԥсуа бызшәа]] аҿиара аҳәынҭқарратә фонд, 2004; 639 д.**

Апрофессор Гьаргь Амҷба иусумҭақәа иргәылоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку аҩымҭақәа. 

Урҭ Кавказ аҭҵаарадырратә дунеиаҿ мацара акумкуа, аҳәаанырцәгьы ахәшьара ҳарак зыҭоу амонографиақәа: "Заатәи абжьарашәышықәсақәа рхаан Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа", "Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку астатиақәа", "Аԥсуаа рҽыбӷаҟазара" рҟынтә иаагоуп, иара убас апериодика ианылахьоу аҭҵаарадырратә статиақәа,  арецензиақәа, аԥсуаҭҵаара аусзуҩцәа ирызку анҵамҭақәа, аиҭагақәа рылоуп.

Ашҟәы иагәылоу аусумҭақәа тематикалеи хронологиалеи даараӡа иҭбаауп, хымԥада, аԥхьаҩ изы аинтерес ду рыҵоуп.

Ари ашҟәы рхы иадырхәар алшоит аҭоурыхҭҵааҩцәа, аетнологцәа, арҵаҩцәа, астудентцәа, иара убас Аԥсны аҭоурых иазҿлымҳау аԥхьаҩцәа зегьы.

Ашҟәы аҭыжьразы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аҳәынҭқарратә еилак.

## Алитература

* Амҷба, Гьаргь. «Аусумҭақәа». amichba.de. [ацит. 2021-01-26]. онлаин

Акатегориа:Ашәҟәқәа
Шамба, Сергеи Мирон-иԥа

**Шамба Сергеи Мирон-иԥа** (, , Гәдоуҭа, Аԥснытәи АССР, СССР) — раахыс адәныҟатәи аусқәа рминистр. Шықәса рзы Еревантәи археологиатә институт аҟны адоктортә диссертациа ихьчеит абри атемала4 Ажәытәтәи ашәышықәсабжьаратәи Аԥсны аполитикатәи, асоциал-економикатәи, акультуратәи ҭагылазаашьа археологиеи анумизматикеи рдыррала(9. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иқәҵарала --- шықәса рзы аҷыдатәи амчнаӡатәи Цҳаражәҳәаҩ ҳәа адипломатиатә ранг ианашьан. Адәныҟатәи аусқәа рминистрс дҟалаанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарра акультура афонд деиҳабын. ----рзы, ақырҭуа-аԥсуа еимак аан Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылахьчара аминистр актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. Аибашьра анеилга ашьҭахь ԥхьатәара дцеит аполковник ичын иманы. ---рзынӡа ауаажәларратә еиҿкаара «Аидгылара» хантәаҩыс даман. Еиуеиԥшым анаукатә усумҭақәа дравторуп, аҭоурыхтә наукақәа рдоктор истепен имоуп. Дҭаацәароуп. Имоуп аԥеи аԥҳаи.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:1951 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аԥсны археологцәа
Акатегориа:Шамаа
Куритиба

**Курити́ба** () — ақалақь Бразилиаҟны ауп.

## Азхьарԥшқәа
* Web Куритиба
* http://www.curitiba-brazil.com

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Бразилиа ақалақьқәа
Маиҟәаԥ

**Маиҟәаԥ** (, ) — Адыгатәыла иаҳҭнықалақьуп.

Акатегориа:Адыгатәыла ақалақьқәа
Шәача

**Шәача** () — Урыстәыла ақалақь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Қарҭ

**Қарҭ** ( [*Ҭбилиси*] — «аӡырԥха» иаанагоит) – Қырҭтәыла Аҳәынҭқарратеи аҳҭнықалақьыуп. 

## Аланхо

## Агалериа

Men with pottery in front of two stores, T'bilisi, Georgia.jpg
Tbilisi XIXc 2.jpg
Tbilisi sea.jpg| 
KuraTbilisi.jpg|  
Metekhi1.jpg| 
Rustaveli theatre.jpg| 
Tbilisi, Panoramic view, North, Georgia.jpg
Tbilisi, Old town, Georgia.jpg
Tbilisi city at night, Georgia.jpg
Tbilisi at night, Kura River 2, Georgia.jpg
Tbilisi at night, Fireworks 2, Holiday, Georgia.jpg


## Азхьарԥшқәа
* Мэрия города Тбилиси 
* Символика, история, информация и многое другое о Тбилиси  
* Тбилиси в энциклопедии «Кругосвет» 
* Путеводитель «Тифлисъ и его окрестности» 1913 год 

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Азиа аҳҭнықалақьқәа
Итерзен

**Итерзен** (; [ˈyːtɐzən]) — Германиа ақалақь. Атерриториа — ; иаланхо —  .

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Германиа ақалақьқәа
Конисковолиа

**Коньсковоля** (, ) — Польша ақыҭоуп.

Акатегориа:Польша ақыҭақәа
Қәҭешь

**Қәҭешь** () — уажәы Қырҭтәыла иҟоу ақалақь, Имереҭи агәы. 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қәҭешь
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Акатегориа:Имереҭи
Европа

**Европа** — аконтинент. 
## Атәылақәа


Акатегориа:Аконтинентқәа
Самцхе-Џьавахеҭи

thumb|right|250px
**Самцхе-Џьавахеҭи** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Ахалцых иаҳҭнықалақьуп. 

## Административ-территориатә шара
### 6-раионк
* Адыгьан
* Аспинӡа
* Ахалқалақь
* Ахалцых
* Борџьом
* Ниноҵминда

## Азхьарԥшқәа
* Samtskhe-Javakheti Regional Governmental Website


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Гыртәыла-Хыхьтәи Шәантәыла

thumb|right|250px
thumb|right|250pxthumb|right|250px
**Гыртәыла-Хыхьтәи Шәантәыла** тәылаҿацәк ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Тәылаҿацәк иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Жәыргьыҭ иаҳҭнықалақьуп.

## Административ-территориатә шара
* Ԥаҭ

### 8-раионк
* Абашьа
* Жәыргьыҭ
* Мартәыл
* Местиа
* Санакь
* Чхәароҵҟәы
* Ҵаленџьыха
* Хоби

## Азхьарԥшқәа
* Official web-site of Svaneti
* Official web-site Samegrelo-Zemo Svaneti 


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи

thumb|right|250px
**Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Амбролаур иаҳҭнықалақьуп. 

## Административ-территориатә шара
### 4-раионк
* Амбролаур
* Лентех
* Уан
* Цагер

## Азхьарԥшқәа
*  Svaneti Ru


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Мцхеҭа-Мҭианеҭи

**Мцхеҭа-Мҭианеҭи** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Мцхеҭа иаҳҭнықалақьуп.

## Административ-территориатә шара
### 4-раионк
* Душьеҭ
* Ҭианеҭ
* Мцхеҭа
* Ҟазбақь

## Азхьарԥшқәа
*  The Regional Administration of Mtskheta-Mtianeti website


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Гәыриа

thumb|right|250px
**Гәыриа** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Уажәыргьаҭ иаҳҭнықалақьуп.

## Административ-территориатә шара
### 3-раионк
* Уажәыргьаҭ
* Ланчхәыҭ
* Чохатаур

## Азхьарԥшқәа
* Аофициалтә саит 


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Ҵаҟатәи Қарҭли

**Ҵаҟатәи Қарҭли** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа — .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо — .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Русҭау иаҳҭнықалақьуп. 

## Административ-территориатә шара
* Русҭау
### 6-раионк
* Болнис
* Гардабан
* Дманис
* Ҭеҭри-Ҵҟаро
* Марнеул
* Ҵалка

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* Official website 


Қ
Имереҭи

**Имереҭи** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Aқалақьқәа
Ақалақь Қәҭешь иаҳҭнықалақьуп. 

## Административ-территориатә ашара
* Қәҭешь

### 11-раионк
* Баӷдад
* Ван
* Зесҭаԥон
* Ҭерџьола
* Самтредиа
* Сачхере
* Тҟибул
* Ҷиаҭура
* Ҵҟалтубо
* Харагаул
* Хәан

## Азхьарԥшқәа
* Imereti.com - The Guide to Imereti, Georgia, Sakartvelo
* Official website


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Кахеҭи

thumb|right|250px
**Кахеҭи** атәылаҿацә ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Ҭелау иаҳҭнықалақьуп.

## Административ-территориатә шара
### 8-раионк
* Ахмета
* Гәырџьаан
* Дедоԥлис-Ҵҟаро
* Ҭелау
* Лагодехь
* Сагареџьо
* Сиӷнаӷь
* Ҟәарел

## Азхьарԥшқәа
* Kakheti regional administration website 


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Аҷартәылатәи Автономтә Республика

thumb|right|250px|Аҷартәылатәи Автономтә Республика

**Аҷартәылатәи Автономтә Республика** ().

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Ареспублика иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Баҭым иаҳҭнықалақьуп.

## Административ-территориатә шара
* Баҭым

### 5-раионк
* Қьада
* Қобулеҭ
* Хьалуачаур
* Шьуахьау
* Хәыло

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* Government of Adjara 


Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Очамчыра араион

**Очамчыра араион** (азыркьаҿра: Оч. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Очамчыра иаҳҭнықалақьуп. 

Очамчыратәи араион ақыҭақәауп:
* Аӡҩыбжьа
* Араду
* Аракьаҽы
* Арасаӡыхь
* Аҭара
* Аҭара-ерманқыҭ
* Ахәри
* Аҿгәара
* Баслахә
* Гәдаа
* Гәыԥ
* Ӷәада
* Елыр
* Кындыӷ
* Кындыӷ-ҿыц
* Кәачара
* Кәтол
* Лабра
* Маркәыла
* Мықә
* Ԥақәашь
* Река
* Тамшь
* Ҭхьына
* Уатаԥ
* Чабырхәа
* Ҷлоу
* Шьашьалаҭ
* Џьал
* Џьгьарда

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Гал араион

thumb|right|250px
**Гал араион** (азыркьаҿра: Гал. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада — ашьхара; амрагыларахь — Жәыргьыҭ араион, Егры аӡы; Алада — Амшын; амраҭашәарахь — Ахәри аӡы, Очамчыра араион.

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Гал иаҳҭнықалақьуп.

Акыҭақәа:
* Алакәымҳара
* Барӷьаԥ
* Бчара
* Гагида
* Дихазурга
* Махәиџьра
* Набакьиа
* Отобаиа
* Папынырхәа
* Риаԥ
* Сида
* Ҭагьлан
* Цхьыр
* Ҷубурхьинџь

## Абара

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Тҟәарчал араион

thumb|right|250px
**Тҟәарчал араион** (азыркьаҿра: Тҟә. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа:  амраҭашәарахь — Очамчыра араион, алада — Гал араион, аҩада — Агырны-Хыхьтәи Шәаны **[[Қырҭтәыла]]**. Аҳҭнықалақь — Тҟәарчал.

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
* 14777-ҩык (2003 ш.)
* 16012-ҩык (2011 ш.)
* 16446-ҩык (2024 ш.)

**Аетникатә еилазаашьа (2024):**

* '''ақырҭцәа'''  — 9539-ҩык (58%)
* '''аԥсуаа''' — 5263-ҩык (32%)
* *[[Агырцәа|*'агырцәа*']]* *—* 723*-ҩык (4,4%)*
* аурысцәа — 559-ҩык (3,4%)
* аукраинцәа *—* *65-ҩык (0,4%)*
* аерманцәа *—* *49-ҩык (0,3%)*
* абырзенцәа *—* *19-ҩык (0,1%)*

## Ақалақьқәа
Ақалақь Тҟәарчал иаҳҭнықалақьуп.

Акыҭақәа:
* Агәы-Бедиа 
* Бедиа 
* Галхәыч
* Ӷәымрышь 
* Махәыр 
* Речхәы
* Тҟәарчал
* Уақәым  
* Ҵарча 
* Чхәарҭал

## Абара

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Гәылрыԥшь араион

thumb|right|250px
**Гәылрыԥшь араион** (азыркьаҿра: Гәылрыԥшь ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Гәылрыԥшь иаҳҭнықалақьуп.

* Гәылрыԥшь ақалақь ҳаблауп.

Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа:
* Ажара
* Азанҭа
* Амтҟьал
* Бабышьира
* Баӷбаран
* Дранда
* Ӡыдаҟәара
* Кациқыҭ
* Лаҭа
* Мархьаул
* Маҷара
* Ԥшьаԥ
* Ҵабал

## Абара

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Гәдоуҭа араион

thumb|right|250px
thumb|250px
**Гәдоуҭа араион** (азыркьаҿра: Гәд. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Гәдоуҭа иаҳҭнықалақьуп. 

қалақь:
* Афон Ҿыц

Ақыҭақәа:
* Аацы
* Абгархықә
* Амжәықәхәа
* Анхәа
* Арсаул
* Аҷандара
* Бармышь
* Блабырхәа
* Дәрыԥшь
* Жәандрыԥшь
* Калдахәара
* Ҟәланырхәа
* Лыхны
* Мгәыӡырхәа
* Мҵара
* Оҭҳара
* Ԥсырӡха
* Хыԥсҭа
* Хәаԥ
* Џьырхәа

## Азхьарԥшқәа
## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Бзыԥ

**Бзыԥ** () — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Ҷубурхьынџь

**Ҷубурхьынџь**. Гал араион.

Акатегориа:Гал араион ақыҭақәа
Гьечрыԥшь

**Гьечрыԥшь** (уехәаԥш *Гьачрыԥшь*, *Леселиӡе* ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Гагра араион

мини|right|250px
**Га́гра араио́н**, *Га́гратәи араио́н* (азыркьаҿра: Гагра ар-он; ) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Гагра — административтә центр.

## Агеографиа
Гагра араион аҳәаақәа: аҩада — ашьхақәа, Аԥсныи Урыстәылеи рҳәаа, Ԥсоу аӡиас. Ажәытә, Жәҩакәареи Бзыԥ аӡи рыбжьара Бзыԥын иаҵанакуан, Жәаҩакәара анаҩс наҟ Ԥсоу аганахь асаӡқәа ирыдыԥхьаӡалан, амҳаџьырра ашьҭахь, аурысқәа, ари адгьыл Урыстәыла иадырҵеит «Пиленковская волость» ҳәа иашьҭан.

## Аҭоурых
1904 шықәсазы Гагреи уи акәша-мыкәша иҟоу адгьылқәагь апринц Ольденбургскии дызхылаԥшуаз, Аԥсны «Сухумский округ» ҳәа изышьҭаз иалхны Шәачатәи аокруг иаларҵеит, 1917 шықәсазы уи аҭыԥахь ирхынҳәын. Аԥсны аиҳабыра рыбзоурала Гагреи Ԥсоуи ирыбжьанакыз «Пиленковская волость» иара убас Аԥсны иазырхынҳәын 1929 шықәсазы. Убри ашьҭахь ауп Гагра араион хазы ианышьақәагылагь. Уи иахьа еиднакылоит ақалақь Гагра, ақалақь ҟазшьа змоу аҳаблақәа — Пицундеи, Цандрыԥшьи, иара убас жәеиза қытеи — Алаҳаӡы, Хышәҳа, Бзыԥ, Ԥсахара, Гьечрыԥшь, Лӡаа, Маҳадыр, Мқьалрыԥшь, Ҳашԥсы, Амзара, Арасахәы.

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Алитература
* 


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Аҟәа араион

thumb|right|250px
**Аҟәа араион** (азыркьаҿра: Аҟәа ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада — Ҟарачы-Черқьезтәи ареспублика; амрагыларахь — Кьалашәыр аӡы, Гәылрыԥшь араион; Алада — Амшын еиқәа; амраҭашәарахь — Гәдоуҭа араион.

## Атерриториа
Атерриториа – .

## Аланхо
Араион иаланхо – .

## Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа иаҳҭнықалақьуп. 

Аҟәатәи араион ақыҭақәа:
* Акаԥа
* Аԥра
* Баслаҭа
* Гәыма
* Гәымсҭа
* Ешыра
* Ӡыгәҭа
* Иашҭхәа
* Кьалашәыр
* Ԥсҳәы

## Абара

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра араионқәа
Елыр

thumb|200px|Елыр
**Елыр** () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.

## Аланхо
* 

## Елыр ақыҭа ахадара

## Аҳабла
5 :

## Абара
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Лыхны

**Лыхны,** ажәытәан **Зуԥу** ма **Соуқ-су** даҽабызшәала – Аԥсны иаау қыҭоуп, Аԥсуа аҳра аҳҭнықалақь (1462-1780 шықәсақәа рҟынӡа) иҟаз, аҳцәа Чачаа ртәарҭа. Иҟоуп Гәдоуҭа араионтә центр аҩада-мраҭашәарахь 5 км рыбжьара, адгьыл ҟьаҟьаҿы.

Лыхны Ақыҭа Ахадара административтә центр, уаанӡа Лыхны ақыҭсовет.

## Агеографиатә ҭыԥ
Лыхны ақыҭа ҭоурыхла 9 ҳабла аҵанакуеит:

* Аџьымчыӷра
* Аӡлагара
* Аӡлагархәык
* Алгыҭ
* Лыхны Агәы (иагәҭаны иау Лыхны)
* Бамбоура (Бамбора)
* Мзахәа
* Хьиацкәара
* Ҳаԥшыра

[мини|[Лыхнытәи Аҳҭынра|Лыхнытәи ахан]]
Нхыҵла Лыхны Дәрыԥшь ақыҭа иадҳәалоуп, амрагыларахь – Ҟәланырхәа ақыҭа, алада – Гәдоуҭа ақалақь, мраҭашәарала Хыԥсҭа аӡиас иаваршәны ақыҭақәа Жәандрыԥшьи Хыԥсҭаи ирыдҳәалоуп.

## Аҭоурых

Абжьаршәышықәсазы ара агенуезтәи аҭуџьарқәа рҭып иаан, Каво-Де-Буксо иахьӡан.

Лыхны аҭоурых 1500 шықәса ахыҵуеит. Бзыԥны аҭоурыхтә гәҭоуԥ. 1808 инаркны 1864 рҟынӡа уи Аԥсны аҳцәа официалла ртәарҭан, иаҳҭнықалақьын.

Лыхна иалкаау ҭыԥны иҟоуп ажәабатәи ашәышықәсазы ишьақәгылаз акомплекс (ахыжәжәарақәа), уи иаҵанакуеит Лыхнытәи ахан Аԥсҳацәа рыԥхынтәи аҳҭынра, насгьы аҳцәа Чачаа рыԥхынратә аҳҭынра. В.Стражев иҭҵаара *“Ихыжәжәыроу Аԥсны”* аҿы ишазгәеиҭо ала, 1866 шықәсазы, Урыстәылатәи аҳәынҭқарратә мчрақәа рыдҵала, Лыхнытәи ақәгылара ашьҭахь аҳҭынра рыблит. Иара убасгьы иҟоуп 10-11-тәи ашәышықәсақәа рзы иргылаз, аус зуо аџьар-ҟәырӷтә уахәама Нанҳәа илызку, иара убасгьы 14-тәи ашәышықәсақәа рзы иҭыхыз аҭыӡсахьала иҭәуп. Ауахәама аҩныҵҟа иҟоуп Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иадызҵаз аҳ Гьаргь II  Чачба инышәынҭра.

Аҳабла Ашыцра асоветтә аамҭаразы ақыҭа иалҵит, иҿыҵу ақыҭ Хыԥсҭа иадҳәалеит иара. 

Ақыҭа аҵыхәан 6-7-тәи ашәышықәсақәа рзы иҟаз ақьырсиантә ныҳәарҭа ахыжәжәарақәа ыҟоуп. Есышықәса жьҭаара мзазы ақыҭаҿы агәҭаны иҟоу Лыхнашҭатәи адәҳәыԥш дуаҿы аҽаҩра аҭагалара аныҳәа азгәарҭоит.

**Молотов ихьӡ зху аколнхара**

Асовет мчразы ақыҭаҿы аус ауан Гәдоуҭа араион Молотов ихьӡ зху аколнхара. Ари аколнхараҿы аус руан Асоциалисттә џьа Афырхацәа: абригадир Калистрат Константин-иԥа Сақаниа, Алықьса Ҳабыгә-иԥа Барзаниа, Самсон Ҳабыгә-иԥа Барзаниа, Қьаазым Осман-иԥа Бганба, Ҭемыр Согәым-иԥа Џьарсалиа, Арзамеҭ Саба-иԥа Чантуриа.

## Ахархәара змоу алитература
* Shervashidze, L. *Georgian Soviet Encyclopedia.* 1983. Book 6. p. 271.
* 

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003

Акатегориа:Гәдоуҭа араион ақыҭақәа
Мысра (ақыҭа)

**Мысра** (). Гәдоуҭа араион.

## Алитература
* 

## Азхьарԥшқәа
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003

Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Акатегориа:Гәдоуҭа араион
Пицунда

**Пицунда**, **Биҷвинҭа** (, ) — Аԥсны ақалақь.

## Агеографиа
Пицунда аҳәаақәа: аҩада — лӡаа, амрагыларахь — Аџьра, Рҩаԥшь, алада — амшын, амраҭашәарахь — Бзыԥ аӡиас.

## Адемографиа

## Аетимологиа
Аԥсуаа жәытә-натә аахыс Пицунда амшын аԥшаҳәа Амзара ҳәа иашьҭан, аха Пицундагьы иахьатәи Лӡаа ақытагьы инеидкыланы Лӡаа хәа акәын ишырдируаз, Пицунда азы «Лӡааных» зҳәозгьы ыҟан. Ари аҭыԥ раԥхьаӡа аҟәны, ҳера аанӡа аҩбатәи ашәышықәсазы Артемидор Ефескии «Питиус» ахьӡуп ҳәа дахцәажәоит, Питиус даара ибеио қалақьуп иҳәоит Плании, Страбон — «Питиунт ду» ҳәа иҩеит. Питиунт III ашәышықәса инаркны ақьырсианра ашьаҭа тыԥқәа ируакхеит, 325 шықәсазы Пицундатәи аепископ Стратофил далахәын Никеиа ақалақь аҿы имҩаԥысыз ақьырсианра ашьапы иқәзыргылаз аизара ду. Абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы Питиус аҭыԥан ҩырақәак рҿы «Сатириуполь» ҳәа иуԥылоит иахьатәи ахьӡ «Пицунда» иазаагоу авариантқәа цәырҵуеит XV ашәышықәса инаркны — Пезонда, Пецунда, Бижунта, Бесонта, Бичвинта. иаҳа инарҭбаау Пицунда аҭоурых уахәаԥш.

#**Амзара** — уаҳәаԥш Пицунда;
#**Бычвинта** — уаҳәаԥш Пицунда;
#**Лӡааных** — Пицунда Абааҭа ауаҳәама ду, уаҳәаԥш Пицунда;
#**Пезонда || Пецунда || Бижунта || Бесонта** — уаҳәаԥш Пицунда;
#**Сатириуполь** — уаҳәаԥш Пицунда;
#**Питиунт** — уаҳәаԥш Пицунда;
#**Питиус** — уаҳәаԥш Пицунда;

## Аҭыԥқәа
Пицунда иаҵанакуа аҭыԥқәа:
# **Абааҭа** — Пицунда ауахәама ахьгьыло акәша-мыкәша;
# **Аӡақә** — Бзыԥ аӡиас амшын иахьалало армарахь, амҩаду инаркны амшын аҟынӡа Ақәтааӡарҭа афабрика ахьгылогьы налаҵаны;
# **Амжәасара** — Анышьхҵара иавоуп аҩадала;
# **Амзара** — Пицунда Рыбзавод инаркны Бзыԥынӡа, амшын аԥшаҳәа;
# **Амзбыгәара** — Аӡақәи Амзареи рыбжьара амшын аԥшаҳәа;
# **Ацагды** — Амжәасара иадуп амраҭашәарахь ала;
# **Ашыцра** — Амзара аҩдатәи аҿацә, Лӡаа Ацәыркра ҳәа иахьашьҭоу аган;
# **Хрушьчов идача** — Пицунда аԥшаҳәа, акәрорт амрагыларахьтәи аган;
# **Шәнылаа рҭыԥқәа** — Ацагды иавоуп аҩада ала.

## Агалереа

Image:Ridge view from pitsunda cape.jpg|The view of Caucasus mountains from Pitsunda cape.
Image:Pitsunda shore (2).jpg|Пицунда аԥшаҳәа
Image:Pitsunda Cathedral.jpg|Пицундатәи ауахәама
Image:Pitsunda Cathedral dome.jpg|Пицундатәи ауахәама афрескақәа
Image:PitsundaPineGrove.jpg|Амзара
Image:Pitsunda (1).jpg|Пицундатәи акурорт апансионатқәа руакы


## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Гәылрыԥшь

**Гәылрыԥшь** (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. 

.

Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Агәы-Бедиа

thumb|100px|Агәы-Бедиа
**Агәы-Бедиа**. Тҟәарчал араион ( :  Очамчыра араион).

## Аланхо
* 

## Агәы-Бедиа ақыҭа ахадара

## Аҳабла
11 :

## Абара'
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Ԥсҳәы

**Ԥсҳәы** () — Аԥсны ашьхатә қыҭа Аҟәа араион аҿы.

## Шәахә. иара убас
* Верещагин Сергей. Абхазия. 2004 - 2005.

Акатегориа:Аҟәа араион ақыҭақәа
Цандрыԥшь

**Цандрыԥшь**, **Ганҭиади** (, ) — Аԥсны ақалақь ҳабла.

## Агеографиа
Цандрыԥшь аҳәаақәа: аҩада — ақыҭақәа Маҳадыр, Ҳашԥсы, амрагыларахь — Ҳашԥсы аӡиас, алада — амшын, амраҭашәарахь — Амзара.

## Адемографиа

## Аетимологиа
Агенуезцәа рхан ари аҭыԥ Абкасиа/Абкациа ҳәа иашьҭан. Италиатәи аныҟәаҩ Емидо де Асколи (1634 шықәсазы) излаиҳәо ала,  ара «Абаза» захьӡыз абаӷәаза ыҟан. Егьорҭ аҩрақәа рҿы иахьа иахдыруа ахьӡ Цандрыԥшь/Сандрыԥшь ауп иарбоу. Аԥсны аурысқәа рнапаҿы ианаарга, амҳаџьырра ашьҭахь Цандрыԥшь «Пиленко, Пиленково» ахьӡырҵеит, аурыс генерал Пиленко иаҳаҭыраз, нас Цандрыԥшь иаҵанакуаз адгьылқәа ршеит «Пиленково-1», «Пиленково-2», «Пиленково-3», «Пиленково-4», «Пиленково-5» ҳәа. 1948 шықәсазы ақырҭқәа Пиленково «Гантиади» ахьӡырҵеит. 1992 шықәсазы ажәытә хьӡы Цандрыԥшь шьақәыргылан.

#**Абаза** — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
#**Абкасиа || Абкациа** — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
#**Гантиади** — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
#**Пиленко || Пиленково** — уаҳәаԥш Цандрыԥшь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Тҟәарчал

**Тҟәарчал** (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь ( инаркны). Тҟәарчал араион агәы. Ишьҭоуп aӡиaс Гaлыӡгa aҩхaa aҟын.

## Агеографиа

## Адемографиа

* 28.440-ҩык (1959 ш.)
* 25.805-ҩык (1970 ш.)
* 21.549-ҩык (1979 ш.)
* 21.744-ҩык (1989 ш.)
* 4786-ҩык ((2003 ш.)
* 5013-ҩык (2011 ш.)
* 5038-ҩык (2024 ш.)

**Аетникатә еилазаашьа (2011):**

* '''аԥсуаа''' — 3334-ҩык (66,5%)
* '''ақырҭцәа'''  — 801-ҩык (16%)
* аурысцәа — 487-ҩык (9,7%)
* *[[агырцәа]]* *—* *69-ҩык (1,4%)*
* аукраинцәа *—* *65-ҩык (1,3%)*
* аерманцәа *—* *54-ҩык (1,1%)*
* абырзенцәа *—* *19-ҩык (0,4%)*
* ашәануа *—* *1-ҩык (0,1%)*

## Еишьцәахаз ақалақьқәа

* Зверево (Урыстәыла)
* Сургут (Урыстәыла)
## Аҳамҭақәа

* *[[Аԥсны Афырхаҵа]]* (2008 ш.)

## Еицырдыруа ауаа

Афаил:Валери Аршба|Валери Аршба
Афаил:Raul Khajimba 2015.jpg|Рауль Ҳаџьымба
Афаил:BeslanKubrava.jpg|Беслан Кәыбраа
Афаил:Denis Chachkhalia.jpg|Денис Чачхалиа


## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа-фырхаҵа
Аҷандара

thumb|150px|Аҷандара
**Аҷандара** (). Гәдоуҭа араион.

## Иаланхо
* 

## Аҷандара ақыҭа ахадара

## Аҳабла
8 :

## Абара'
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Гәдоуҭа араион ақыҭақәа
Аӡҩыбжьа

thumb|200px|Аӡҩыбжьа
**Аӡҩыбжьа** (, ) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.

## Аланхо
* 

## Аӡҩыбжьа ақыҭа ахадара

## Ажәлақәа
Делба

Камкиа

Кациа

Кокаиа 

Кәыриԥа

Цагәриа 

Черқьезиа 

Ҷоҷуа

Џьанашиа

Џьыкырба  

## Аҳабла
8 :

*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Арасаӡыхь (Очамчыра)

thumb|200px|Арасаӡыхь
**Арасаӡыхь** (, ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Аланхо
* 

## Арасаӡыхь ақыҭа ахадара

## Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Арасаӡыхь рынхоит:
* Акаба
* Асаӡуа
* Амҷба
* Ахсалба
* Алҳәарба (Мерцхәлаа)
* Бганба
* Габниа
* Гәагьиа
* Дарсалиа
* Зарандиа
* Какәба
* Кәыҿба
* Қаџьаиа
* Қапба
* Қәнаӡе
* Ҟаитанба
* Ҟәламба (амхаџьыра рцеит)
* Лагәлаа
* Ламиа
* Маршьан
* Мцәаӷәачаа (Дочиа)
* Нанба
* Ратиа
* Сасран (рқәӡааит)
* Ҭарба
* Ҭхәазба
* Ҭҳаиҵыхә (абазақәа)
* Ҭрышба
* Ҳаџьымба
* Ҳаразиа (амхаџьыра рцеит)
* Цанба
* Ҵалкьиа
* Шьаргьал
* Шьанаа
* Џьгениа

## Аҳабла
6 :

## Абара
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Очамчыра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Акатегориа:Очамчыра араион
Ҷлоу

**Ҷлоу** (, — Аԥсны иҟоу ақыҭа. Очамчыра араион ақыҭа. Абжьуаа.

## Аланхо

## Ҷлоу ақыҭа ахадара

## Ажәлақәа
Ҷлоу ажәлақәа: Адлеиба, Аӡынба, Акаба, Алҭеиба, Амкәаџь, Ахтеиба, Аҳәба, Ачба, Ашьхаруа, Багдаҭба, Банаа, Бобохьиа, Бранӡиа, Бырдыӷәба, Быҭәба, Воуба, Дармыуа, Ӡинӡибаӡиа, Инаԥшьба, Кьаҿ, Қьышьмариа, Кәарҷиа, Кәыцба, Кәырт-оӷлы, Қарды-оӷлы, Қәҭарба, Қапба, Қаҩба, Қаҵәба, Қәычбериа, Лагәуа, Лагәлаа, Ураҭаӡе, Ԥаралиа, Ԥарылуа, Ԥсалҭыр, Роган-оӷлы, Сангәлиа, Такәышьынаа, Турнанба, Ҭариф-оӷлы, Хаҳәба, Хубуҭиа, Хәахәа, Хәыхәуа, Ҳасан-оӷлы, Ҳаџьы-оӷлы, Чаблах, Чеиба, Ҷалоқәуа, Ҷан-оӷлы, Ҵабриа, Ҵкәалиа, Ҵәыџьба, Ҵәыӡба, Шьелиа, Шьограӡе, Шьыналиа, Шьынқауа, Шьынқәба, Џьопуа (Џьонуа), Џьынџьал, Џьынџьиа.

## Аҳабла
7 :
# Аимара
# Ақыдра
# Андроу
# Аражәпара
# Андроу
# Лаганиахә
# Ҷлоу ахабла

## Шәахә. иара убас
*   Ҷлоу ақыҭа асаит 
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Ӷәада

thumb|200px|Ӷәада
**Ӷәада** () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.

## Аланхо
* 

## Ӷәада ақыҭа ахадара

## Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Ӷәада рынхоит:
* Абраскьыл
* Агрба
* Агәымаа
* Амҷба
* Ашәба
* Ашәуа
* Ашәхәаҵаа
* Агәыхоу
* Ахал-иԥа (рқәӡааит)
* Бадиа
* Беренџьы-оӷлы
* Воуба
* Гәаԥиа
* Гьархьал
* Гындиа
* Дуган-оӷлы
* Жьиба
* Усҭаҳмеҭ-оӷлы
* Кәашалаа
* Кәарӡаа
* Кәыҭкаиа
* Кәарҷиа
* Ҟәырдгьал
* Лацәышба
* Матуа
* Мгьалаӡе
* Ԥсардиа
* Руруа
* Саиаа (рқәӡааит)
* Саӡба
* Хачан
* Ҳашым-оӷлы
* Ҳаҭҳәа
* Цыба
* Цәаба (рқәӡааит)
* Ҩардан
* Шамба
* Шьоууа
* Џьалиа

## Аҳабла
5 :

## Абара
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Уатаԥ

**Уатаԥ** (, ) — ақыҭа Аԥсны аҿы ауп. Аԥсны аҳәынҭқарра, Очамчыра араион / Қырҭәыла, Очамчыра амуниципалитет ақыҭа.

## Аланхо
* 

## Уатаԥ ақыҭа ахадара

## Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Уатаԥ рынхоит:
* Адлеиба
* Багаҭелиа
* Воуба
* Кәарҷиа
* Қәҭелиа
* Маршьан
* Феирызба
* Ҳаџьымба
* Чаблах
* Ҷанба (амхаџьыра рцеит)
* Ҵышлыба (рқәӡааит)
* Шагәыџь (рқәӡааит)
* Џьалиа
* Џьанымба (рқәӡааит)
* Џьапыуа
* Џьоурымба (рқәӡааит)

## Аҳабла
7 :
* Адлеиаа-рхәы
* Аҵута
* Ашьанҵара
* Мрамба
* Кәыр-икәара аҳабла
* Уатаԥ
* Ҵлыхәмараа
* Џьалиаа-рхәы (Џьанымаа рҳабла)

## Абара
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Шьашьалаҭ

thumb|200px|Шьашьалаҭ
**Шьашьалаҭ**, *Шьашьықыҭ* — Аԥсны Очамчыра араион ақыҭоуп,  рҟынӡа Гал араион ахәҭан.

## Аланхо
* 
* 

## Шьашьалаҭ ақыҭа ахадара
* Оҭар Зураб-иԥа Турнанба (1994-2006)
* Едуард Зураб-иԥа Турнанба (2006-)

## Аҳабла
3 :

## Шәахә. иара убас
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Ажара

thumb|Ажара
**Ажара**. Гәылрыԥшь араион.

## Аланхо
* 
* 

## Ажара ақыҭа ахадара

## Аҳабла
16 :

## Абара
*  Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* 

Акатегориа:Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа
Гал

**Гал** (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Амрaгылaрaтәи aҩaдa уи иaҳәaaуп Кaвкaз aшьхa ҳрaкырa, aлaдaтәи aгaн aмшын еиқәa. Ақaлaқь шьҭоуп aмшын aҿықә aдәы, aӡиaс Гaлыӡгa aрӷьaрaхьтәи aгaн aҟны. Очaмчырaтәи aҵaкырaдгьыл 1867,8кв. км. Аҟәaнӡa 53 км бжьоуп. Қaрҭынӡa 391 км. бжьоуп.

## Агеографиа

## Адемографиа

* 3847-ҩык (1939 ш.)
* 9368-ҩык (1959 ш.)
* 13.628-ҩык (1970 ш.)
* 14.405-ҩык (1979 ш.)
* 15.763-ҩык (1989 ш.)
* 7169-ҩык ((2003 ш.)
* 7605-ҩык (2011 ш.)
* 7461-ҩык (2024 ш.)

**Аетникатә еилазаашьа (2011):**

* '''ақырҭцәа'''  — 7301-ҩык (96%)
* '''аԥсуаа''' — 126-ҩык (1,7%)
* **[[аурысцәа]]** — 73-ҩык (1%)
* *[[агырцәа]]* *—* *59-ҩык (0,8%)*
* аерманцәа *—* *11-ҩык (0,1%)*
* аукраинцәа *—* *10-ҩык (0,1%)*

Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Ҭҳаӷаԥшь

**Ҭҳаӷаԥшь** - ашаԥсыӷ ақыҭа Краснодар адгьыл аҿы. 

## Алитература
* *[[Алеқсандр Соломин|Solomin A.]] The return to sources // Mahjubah. Vol. 20, № 10 (203). Tehran, October 2001. P. 51-53*

Акатегориа:Шәача
Акатегориа:Урыстәыла ақыҭақәа
2000

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Амбролаур

**Амбролаур** () — ақалақь. Иаланхо — .

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Қобулеҭ

**Қобулеҭ** () — Қырҭтәылатәи ақалақь, Қобулеҭтәи амуниципалитет аҿы.

## Аланхо
* 

## Азхьарԥшқәа
* Adjara, Kobuleti District

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Қобулеҭ
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Адепо Пильскии Круглиак

thumb|250px|Адепо Пильскии Круглиак

**Адепо Пильскии Круглиак** – Пилати адепо даргылеит 1870-74 ш.ш.рзы, уи иадхалоуп аихамиуа арчиара Пруссиати адгьылкуа рчы. Ари адепо чырпшыгас икалеит абри аиузца аргыларакуа рымиуапгара Европа зегьи. Шыкускуак рашьтахь, 90-ти аш. 20-ашышыкуса азы адепо аусура иакурхит, зынза ирхаштит.

Гупиук Пила ауаапсыра ианырба изакут тагылазааща иамоу адепо,урт ргу иацаркит ари атоурыхт бака аикурхара.

## Абара
* Адепо Пильскии Круглиак (eng., pol.) 

Пила
Русҭау

**Русҭау** () — Қырҭтәыла ақалақь. Ҵаҟатәи Қарҭли агәы. Атерриториа — . Ақалақь иаланхо — .

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Русҭау
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Ақырҭуа бызшәа

**Ақырҭуа бызшәа**, **Ақырҭшәа** () — ақарҭвел бызшәа, Қырҭтәыла ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп.

Ақырҭуа бызшәа амш — мшаԥымза 14.

*Акодқәа*
:ISO 639-1:**ka**
:ISO 639-2:**geo (B) kat (T)**
:ISO 639-3:**kat**

## Ақырҭуа алфавит

## Шәахә. иара убас
* Ақырҭуа Авикипедиа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Ақырҭуа алфавит

**Ақырҭуа алфавит**  - Ақырҭ бызшәа алфавит.

## Аҩырақәа
### Асомҭаврули

### Нусхури

### Мхедрули


Акатегориа:Алфавитқәа
Рашәарамза 4

**Рашәарамза́ 4** (Рашәарамза́ ԥшьба́), *Иу́н 4*, *Рашәара́ 4* — григориантәи амзар 155 тәи амш (156 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 210 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 1

**Рашәарамза́ 1** (Рашәарамза́ акы́), *Иу́н 1*, *Рашәара́ 1* — григориантәи амзар 152 тәи амш (153 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 213 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 2

**Рашәарамза́ 2** (Рашәарамза́ ҩба́), *Иу́н 2*, *Рашәара́ 2* — григориантәи амзар 153 тәи амш (154 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 212 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 3

**Рашәарамза́ 3** (Рашәарамза́ хԥа́), *Иу́н 3*, *Рашәара́ 3* — григориантәи амзар 154 тәи амш (155 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 211 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ԥаҭ

**Ԥаҭ** () — ақалақь ахь Қырҭтәыла, ахь Агырны-Хыхьтәи Шәаны . 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Ԥаҭ
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Акатегориа:Гыртәыла-Хыхьтәи Шәантәыла
Гәар

**Гәар** () — Қырҭтәыла ақалақь. Аҩнуҵҟатәи Қарҭли агәы. 

## Азхьарԥшқәа
* Гәар 

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Рашәарамза 5

**Рашәарамза́ 5** (Рашәарамза́ хәба́), *Иу́н 5*, *Рашәара́ 5* — григориантәи амзар 156 тәи амш (157 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 209 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 6

**Рашәарамза́ 6** (Рашәарамза́ фба́), *Иу́н 6*, *Рашәара́ 6* — григориантәи амзар 157 тәи амш (158 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 208 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 7

**Рашәарамза́ 7** (Рашәарамза́ бжьба́), *Иу́н 7*, *Рашәара́ 7* — григориантәи амзар 158 тәи амш (159 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 207 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 8

**Рашәарамза́ 8** (Рашәарамза́ ааба́), *Иу́н 8*, *Рашәара́ 8* — григориантәи амзар 159 тәи амш (160 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 206 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 21

**Рашәарамза́ 21** (Рашәарамза́ ҩажәи́ акы́), *Иу́н 21*, *Рашәара́ 21* — григориантәи амзар 172 тәи амш (173 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 193 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 30

**Рашәарамза́ 30** (Рашәарамза́ ҩажәижәаба́), *Иу́н 30*, *Рашәара́ 30* — григориантәи амзар 181 тәи амш (182 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 184 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 10

**Рашәарамза́ 10** (Рашәарамза́ жәаба́), *Иу́н 10*, *Рашәара́ 10* — григориантәи амзар 161 тәи амш (162 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 204 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит

## Аныҳәақәа
* , Араԥтә ар амш.
* , Аҳәаахьчаҩцәа рамш.
* , Португалиа амш — Камоенс амш.
* , Асааҭ амш.
Рашәарамза 11

**Рашәарамза́ 11** (Рашәарамза́ жәе́иза), *Иу́н 11*, *Рашәара́ 11* — григориантәи амзар 162 тәи амш (163 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 203 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 12

**Рашәарамза́ 12** (Рашәарамза́ жәа́ҩа), *Иу́н 12*, *Рашәара́ 12* — григориантәи амзар 163 тәи амш (164 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 202 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 13

**Рашәарамза́ 13** (Рашәарамза́ жәа́ха), *Иу́н 13*, *Рашәара́ 13* — григориантәи амзар 164 тәи амш (165 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 201 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 29

**Рашәарамза́ 29** (Рашәарамза́ ҩажәи́ жәба́), *Иу́н 29*, *Рашәара́ 29* — григориантәи амзар 180 тәи амш (181 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 185 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 20

**Рашәарамза́ 20** (Рашәарамза́ ҩажәа́), *Иу́н 20*, *Рашәара́ 20* — григориантәи амзар 171 тәи амш (172 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 194 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 9

**Рашәарамза́ 9** (Рашәарамза́ жәба́), *Иу́н 9*, *Рашәара́ 9* — григориантәи амзар 160 тәи амш (161 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 205 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 14

**Рашәарамза́ 14** (Рашәарамза́ жәи́ԥшь), *Иу́н 14*, *Рашәара́ 14* — григориантәи амзар 165 тәи амш (166 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 200 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 15

**Рашәарамза́ 15** (Рашәарамза́ жәо́хә), *Иу́н 15*, *Рашәара́ 15* — григориантәи амзар 166 тәи амш (167 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 199 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 16

**Рашәарамза́ 16** (Рашәарамза́ жәа́ф), *Иу́н 16*, *Рашәара́ 16* — григориантәи амзар 167 тәи амш (168 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 198 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 28

**Рашәарамза́ 28** (Рашәарамза́ ҩажәи́ ааба́), *Иу́н 28*, *Рашәара́ 28* — григориантәи амзар 179 тәи амш (180 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 186 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 19

**Рашәарамза́ 19** (Рашәарамза́ зе́ижә), *Иу́н 19*, *Рашәара́ 19* — григориантәи амзар 170 тәи амш (171 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 195 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 22

**Рашәарамза́ 22** (Рашәарамза́ ҩажәи́ ҩба́), *Иу́н 22*, *Рашәара́ 22* — григориантәи амзар 173 тәи амш (174 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 192 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 23

**Рашәарамза́ 23** (Рашәарамза́ ҩажәи́ хԥа́), *Иу́н 23*, *Рашәара́ 23* — григориантәи амзар 174 тәи амш (175 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 191 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 24

**Рашәарамза́ 24** (Рашәарамза́ ҩажәи́ ԥшьба́), *Иу́н 24*, *Рашәара́ 24* — григориантәи амзар 175 тәи амш (176 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 190 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 25

**Рашәарамза́ 25** (Рашәарамза́ ҩажәи́ хәба́), *Иу́н 25*, *Рашәара́ 25* — григориантәи амзар 176 тәи амш (177 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 189 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 17

**Рашәарамза́ 17** (Рашәарамза́ жәи́бжь), *Иу́н 17*, *Рашәара́ 17* — григориантәи амзар 168 тәи амш (169 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 197 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 18

**Рашәарамза́ 18** (Рашәарамза́ жәа́а), *Иу́н 18*, *Рашәара́ 18* — григориантәи амзар 169 тәи амш (170 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 196 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 26

**Рашәарамза́ 26** (Рашәарамза́ ҩажәи́ фба́), *Иу́н 26*, *Рашәара́ 26* — григориантәи амзар 177 тәи амш (178 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 188 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Рашәарамза 27

**Рашәарамза́ 27** (Рашәарамза́ ҩажәи́ бжьба́), *Иу́н 27*, *Рашәара́ 27* — григориантәи амзар 178 тәи амш (179 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 187 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ишимбаи

**Ишимбаи** – Урыстәыла ақалақь, Башкортостан, Ишимбай араион.
Сиднеи иаланхо – 

## Аланхо
* 
* 
* 
* 
## Атерриториа
Атерриториа – .

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Башкириа
Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
1939

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Путин, Владимир Владимир-иԥа

thumb|right|Владимир Путин (2015)
**Владимир Владимир-иԥа Путин** (; , Ленинград, РСФСР, СССР) — урыстәылатәи аҳәынҭқарратә, ауаажәларратә усзуҩ, Урыстәылатәи афедерациа апрезидент 2000 шш.

## Абиографиа

## Алитература
*Гуревич В. Д. Владимир Путин. Родители. Друзья. Учителя. — СПб.: Изд-во Юрид. ин-та, 2004. — 173 с. — .
*Дегоев В. В., Ибрагимов Р. Ю. Россия при Путине: обретения, тревоги, надежды. — М.: Империум XXI век, 2007. — 237 с. — .
*Зайпель Х. Путин: Логика власти. — Время, 2016. — 384 с. — .
*Путин, Владимир Владимирович / С. Л. Кравец (мировоззренческие основы государственной политики, внутренняя политика), Ф. А. Лукьянов (внешнеполитическая концепция, внешняя политика), В. А. Мау (экономика), Е. Э. Чуковская (законодательство, вопросы культуры) // Пустырник — Румчерод. — М. : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 8—29. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 28). — .
*Леонов Н. С. Что ещё может Путин?. — М.: Алгоритм, 2013. — 256 с. — (Как Путину обустроить Россию). — 3000 экз. — .
*Лузянин С. Г. Восточная политика Владимира Путина : возвращение России на «Большой Восток» (2004-2008 гг.). — М.: АСТ, 2007. — 446 с. — .
*Медведев Р. А. Владимир Путин. — М.: Молодая гвардия, 2007. — 685 с. — (Жизнь замечательных людей). — .
*Медведев Р. А. Владимир Путин. Продолжение следует. — М.: Время, 2010. — 301 с. — (Диалог). — .
*Медведев Р. А. Владимир Путин: четыре года в Кремле. — М.: Время, 2005. — 654 с. — (Диалог). — .
*От первого лица. Разговоры с Владимиром Путиным / Сост. Н. Геворкян, А. Колесников, Н. Тимакова. — М.: Вагриус, 2000. — 192 с. — .
*Рар А. Владимир Путин: «Немец» в Кремле. — М.: ОЛМА-Пресс, 2001. — 318 с. — (Проект «Путин»). — .
*Рар А. Владимир Путин. Лучший немец в Кремле. — М.: Алгоритм, 2012. — 237 с. — (Проект «Путин»). — .
*Рар А. Куда пойдёт Путин?: Россия между Китаем и Европой (Почему Западу нужна Россия: Экспертный анализ). — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2012. — 352 с. — 4000 экз. — .
*Стратиевски Д., Гонсаленс К. Путин, водка и казаки: Представления о России на Западе. — М.: Алгоритм, 2014. — 208 с. — (Проект «Путин»). — 2500 экз. — , .
*Таланов В. Л. Психологический портрет Владимира Путина. — СПб.: Б&К, 2000. — 61 с. — .
*Хатчинс К., Коробко А. Путин / Пер. с англ. — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2012. — 432 с. — 3000 экз. — .
*Чадаев А. В. Путин. Его идеология. — М.: Европа, 2006. — 230 с. — (Идеологии). — .
*Karen Dawisha. Putin's Kleptocracy: Who Owns Russia?.. — Simon and Schuster., 2015. — 464 с. — .
*Оливер Стоун. Интервью с Владимиром Путиным. — М.: Альпина Паблишер. — 350 p. — .
*Boyd-Barrett, Olive. Western Mainstream Media and the Ukraine Crisis : A study in conflict propaganda. — L. : Routledge ; N.Y., 2017. — .

## Азхьарԥшқәа
* Владимир Путин — личный сайт
* Официальный сайт Президента России
* Архив сайта Председателя Правительства РФ В. В. Путина (2008—2012)

Акатегориа:Урыстәыла президентцәа
Акатегориа:Урыстәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1952 шықәсазы ииз‎
Акатегориа:Жьҭаарамза 7 рзы ииз
Медведев, Дмитри Анатоли-иԥа

thumb|Дмитри Медведев (2022)
**Дмитри Анатоли-иԥа Медведев** (; , Ленинград, РСФСР, СССР) — Аурыс аполитик. Урыстәыла Афедерациа ахада.

## Алитература
* Рой Медведев. Дмитрий Медведев — Президент Российской Федерации . М: «Время», 2008
* «Медведев» (Николай и Марина Сванидзе) — Амфора, 2008 г 

Акатегориа:Урыстәыла президентцәа
Акатегориа:Урыстәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1965 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 14 рзы ииз
Литва

**Литва** (), аофициалтә хьʒы: **Литватәи Ареспубликa**' () — Европаҟны, Балтикатәи амшын мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Административ-территориалтә ашара
600px

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1918 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1990 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Урыстәыла

**Урыстәыла** (), аофициалтә хьʒы: **Урыстәылатәи Афедерациа** () — Европатәии Азиатәии аҳәынҭқарроуп.

Аҵанакы — 17 125 191 км².

## Аҭоурых
### Ахадацәа

* Борис Ельцин (1991 — 2000).
* Владимир Путин (2000 — 2008).
* Дмитри Медведев (2008 — 2012).
* Владимир Путин (2012 — уажәгьы).

### Аҳҭнықалақьқәа
* Владимир — 1243 — 1389 
* Москва — 1389 — 1712 
* Санкт-Петербург — 1712—1728
* Москва — 1728 — 1732
* Санкт-Петербург — 1730 — 1918 
* Москва — 1918 — уажәгьы.

## Ауааԥсыра

Аланхо — 146 544 710-ҩык. (2015 ш.).

* Аурысцәа — 77,71 %.
* Ататарцәа — 3,72 %.
* Аукраинцәа – 1,35 %
* Абашкьырцәа – 1,11 %
* Ачувашцәа – 1,01 %
* Ачеченцәа – 1,00 %

## Административтә шара
мини|слева|Афедерациа асубиектқәа ахсаалаҿы
Урыстәыла 8 афедералтә гьежьырақәа () рыла ишоит. Анаҩс ари афедералтә гьежьырақәа 89 Урыстәылатәи Афедерациа асубиектқәа () рыла ршоит:
* 24 ареспубликақәа ()
* 9 атәылаҿацәқәа ()
* 48 атәылаҿацәқәа (аобластқәа) ()
* 3 афедералтә қалақьқәа ()
* 1 автономтә тәылаҿацә ()
* 4 автономтә гьежьырақәа ()

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Акатегориа:1991 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ашәба, Нугзар Нури-иԥа

**Нугзар Нури-иԥа Ашәба** (; диит , Ӷәада, Очамчыра араион) — Аԥсны Жәлар Реизара аиҳабы (2002-2012).

## Алитература
* ЛАБОКА, Станислав. «Абхазия после двух империй XIX-XXI вв.» (21st Century COE Program Slavic Eurasian Studies). Саппоро. 2004. Онлаин

## Ахьарԥшқәа
* Ашуба Нугзар Нуриевич
* Ашуба Нугзар Нуриевич

Акатегориа:1952 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 2 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны Жәлар Реизара аиҳабцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Ахеилак адепутатцәа
Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа
Акатегориа:Ашәаа