Чачба, Сафар Алибеи

**Гьаргь II Чачба (Сафар Али-беи)** — 20-тәи аҳ (1810-1821).

## Аԥсҭазаара
альт=Аԥсҳа Гьаргь II Чачба иқьашана|мини|Аҳ Гьаргь II Чачба иқьашана
Гьаргь (Сафар-беи) Чачба диит Аԥсҳа Қьалышь-беи иҭаацәараҿы, аҩбатәи иԥҳәыс Есма-ҳаҭун лҟнытә. Сафар-беи диит закәандарала, 1780 шықәсазы, избанзар иан Есма-ҳаҭун Леиԥҳа, анхаҩцәа рҭаацәараҿ диит. Сафар-беи, Аԥсны азакәанқәала, Амаан Бежан иахь ддәықәырҵеит Мгәыӡырха, ааӡаразы. Иангьы дахьынтәааз Мгәыӡырхәа ақыҭан. 1783 ашықәс азы дыԥсит иан Есма-ҳаҭун. Иара убри ашықәсан Қьалышь-беи Рабиа-ҳаным ԥҳәысс дигеит. Лара лакәын Сафар-беи дзааӡаз. 1804 шықәсазы Қьалышь зықәра наӡахьоу иԥацәа адгьылқәа ҭынхас ириҭеит. Убарҭ дыруаӡәкын Сафар-беи; анапхгаразы иоуит Бзыԥтәи Агьежьыра. 1808 шықәсазы, лаҵарамза ҩба рзы, Аҟәатәи абааҿы иаб дыршьит. Сафар-беи, усҟан Лыхны иҟаз, ауаа зшьыз ззымбацыз, уимоу иззымдыруаз, иашьеиҳаб Аслан-беи ахара идиҵеит. Иаразнакгьы ашәҟәы ишьҭит Урыстәыла аиҳабыра рахь. Дук мырҵыкәа Аԥсны ааныжьны Жәыргьыҭ анхара далагеит. Сафар-беи 1809 ш. нанҳәа 12 аҽны, Алықьсандр иахь иишьҭоит ашәҟәынҵа «*аҳәаратә пункҭқәа*» ҳә изышьҭоу. Апунктқәа рҿы аимператор диҳәоит Аԥсны инапахьы иааигарц, иара ихаҭа Аԥсны аҳс дҟаиҵарц. 

## Аҳра аура
1810 шықәсазы жәабранмза 17 азы аинрал А.П.Тормасов аҭауад Сафар-беи иеилиркааит, Иаҳаракыра Аҳәынҭқар Аимператор ииҳәаз дшақәшаҳаҭыз, насгьы Сафар-беи аҳс дҟаҵазар шилшо. Аҟәа-Қалеи агара арратә ҽазыҟаҵарақәеи, аҭауад Сафар-беи иҟны Аԥсны Урыстәыла адкылареи ирыцны, Урыстәыла Афинансқәа Рминистрра, аимператор ихьӡала аусԥҟа аиқәыршәара иаҿуп – аҭауад Сафар-беи (Гьаргь) Чачба шықәсыктәи ауалафахәы иҭаразы 2500 мааҭ араӡынла, иан, аҳкәажә, шықәсык ахь 1500 мааҭ араӡныла. 

Аурыс хадара, Аԥсны аҭынчразы еиԥш, иԥсыз Қьалышь-беи иԥҳәыс, Рабиа-ҳаным, апенсион лыҭара азы аӡбара рыдыркылеит, избан акәзар лара еицырдыруа ҵабалтәи ҭауад, Ҵабал аҟны анырра ду змаз, иԥҳа лакәын. Аҟәа-Қале агара аҽазыҟаҵара ианаҿыз, аҭауад Сафар-беи ихаҭа иҭыԥ уадаҩын. Имазара аҟынтәи хашәалахәык иоуӡомызт, ианԥсеи иареи (Рабиа-ҳаным) цхыраарак рымамызт. Абри аҭагылазаашьа аҳәынҭқар Сафар-беи Урыстәылатәи ахадара аҟынтәи аԥаратә цхыраара даҳәартә иҟанаҵоит *«... ианԥсеи иареи ирыҩсыз аамҭазы итәанчаҩхәы рышьҭразы...»*.1810 шықәсазы ԥхынгәы жәаҩа рзы Аҟәатәи абааш ргеит, Сафар-беи аҳ иакәхеит. Гьаргь итәарҭа Аҟәа иаан, аха дук мырҵыкәа аҭауад итәарҭеи, Аԥсуа Аҳра аҳҭнықалақьи Лыхныҟа ииаигеит. 1813 ш. анҵәамҭаз Ҭрабзантәи асерасқьыр, Шәлиман-ԥашьа, ҭырқәа арр Аԥсны иалиргалеит, Аслан-беи ипартиа ацхыраара аиҭарц азы. Аха асерасқьыр илымшит Аслан-беи ицхраара, Ҭрабзанҟа дхынҳәит. Иалахәыз зегьы аҳамҭақәа ранашьан: аҳ Сафар-беи(Гьаргь) Чачба арраҿы аинрал-маиор ичын ианашьан, иԥшәмаԥҳәыс, аҳкәажә Ҭамара Кац-иԥҳа илоуит еиҵоу аџьар аҩбатәи аҩаӡара змоу Аԥшьа Екатерина лорден. Аҳ Сафар-беи Аԥсны иԥсҭазаара гәырӷьарада имҩаԥысит, убри аҟнытә иаамҭа ахәҭак Агыртәылаҿ ихигеит, иԥҳәыс лҭынхацәа рыкәша-мыкәша, урҭ рҳәынҭқарцәа аҭауад Аслан-беи иара даниҿагылоз, идгылон. Иаԥҵаз аҭагылазаашьақәа маншәаламызт аҳ Сафар-беи ихаҿсахьала, Аԥсныҟны аурыстә напхгара амчра аныҟәгара. *Аԥсны имҩаԥнагоз аполитика ҵакыданы, гәыӷраданы ишыҟаз анырба, 1820 шықәсазы аҳәынҭқар иҳәынҭқарра иаӡбеит аурыс ар Аԥсны зынӡа иалцарц.*Ари ақәҵара аҭауад Сафар-беи изы ихәарҭан, избанзар уи Урыстәылатәи арратә цхыраарала иԥсы акәын ишҭаз. 

## Аҭеиҭԥш
.*..Сафир-беи 65 шықәса раҟара зхыҵуа ахаҵа, игоуп, иҟәаҟәа ҭбаауп, делаҟацоуп, аха ихы-иҿы иагын, иблақәа аԥсы ҭан, иҟәышоуп, иԥынҵа дуӡӡоуп, иԥаҵа жәпоуп. Иқәра иазкны иныҟәашьа ласын. Иааизакны иуҳәозар, уи уаҩ ҟәымшәышәк, аамысҭашәа змаз уаҩын, аха ихы-иҿы мцык аныԥшуан. Иҭеиҭыԥш зегьы аамсҭашәарак аныԥшуан, аха имаҭәа-ишәҵатәы  ианыԥшуамызт уи аҭауад шиаку.*

## Аԥсра
1821 шықәсазы жәабранмза 7 азы агәҭынчымреи ачымазареи ирыхҟьаны дыԥсит аҳ Сафар-беи (Гьаргь). Ажәытәӡатәи Лыхнытәи ауахәамаҿы анышә дамардеит. Инышәынҭраҿы ауахәама ашьаҭа иаҟараны иқәыырҵеит ақьашана.

## Аҭаацәазара
90 шш. рзы маӡала аҳ Сафар-беи (Гьаргь) Чачба диҳәоит Ҭамара Кац-иԥҳа Адиан, ари агәыргьынхаҵара мҩаԥысит Қьалышь-беии, аҳкәажәеи Нино Адианԥҳеи рхылаԥшраан. Гьаргь (Сафар-беи) ахшара рацәа иман: фҩык аԥҳацәеи, ԥшьҩык аԥацәеи иман.

### Аԥацәа:

* *Дырмит (Омар-беи), (1801-16.10.1822) – ԥҳәыс димамызт;*
* *Михаил (Ҳамыҭ-беи), (1806-16.04.1866) - хынтә ԥҳәысс аагара дцон;*
* *Кәасҭа (Кәаҵиа, Константин, Хәыршьыҭ-беи), (1813-18.11.1883); ԥҳәысс диман Алықьсандра Комаровеи Наталиеи Матвеи-иԥҳа д'Анлуа де ла Гарде.*
* *Алықьсандр (Шәлиман-беи(ԥашьа), (1818-21.12.1875); ԥҳәысс диман Нина Хьрыԥс-иԥҳа Амаршьан-ԥҳа.*

### Аԥҳацәа:

* *Мариа (Фатма-ҳаным), (1802-?) - Гәриатәи аҳ Вахҭанг Гуриели ԥҳәысс диман;  *
* *Русудан (Инџьы-ҳаным), (1799-1875) – ҵабалтәи аҭауад Бабыш Амаршьан дицын;*
* *Екатерина (Ребиа-ҳаным), (1803-о1858) – ҵабалтәи аҭауад Шьырын-беи Амаршан дицын;*
* *Елизавета (Есма-ҳаным), (1811-?) – агыртәи аҭауад Гьаргь Џьаиани ԥҳәысс диман;*
* *Анна (Дуда-ҳаным), (1816-15.02.1889) - имереҭтәи аҭауад Гьаргь Цулукиӡе ԥҳәысс диман;  *
* *Нино (Фида-ҳаным), (1804-?) –гәриатәи аҭауад Гьаргь Гуриели дицын.*

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:1780 шықәсазы ииз
Акатегориа:1821 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жәабранмза 7 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсуа аҳра ахцәа
Акатегориа:Чачаа