open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа

**Никәала Ҭарашь-иԥа Кәиҵниа** (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист, аиҭагаҩ.

## Абиографиа
Диит 1938 шықәса хәажәкырамза 13 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Аҭартәи, Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школқәа рҿы.

1955 - 1959 шықәсқәа рзы - Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишче аҿы, уи данагала, 1959 шықәсазы, дҭалгоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, араҟа иҵара хиркәшоит 1964 шықәсазы. Аҵара иҵон иара убас А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (латәарада).

1984 - 2004 шықәсқәа рзы Никәала Кәыҵниа ажурнал «Алашара» даредактор хадоуп, 2004 шықәса инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩуп.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны.

## Абиблиографиа
*Сара сҽыжәлоит. Аҟәа, 1964 шықәса.
*Сиеҵәахә кыднаҵ. Аҟәа, 1966 шықәса.
*Аҿаҩақәа рҿыхара. Аҟәа, 1967 шықәса.
*Арҭ ашықәсқәа. Аҟәа, 1969 шықәса.
*Сықәуп сара адгьыл. Аҟәа, 1972 шықәса.
*Ажәҩан саркьа. Аҟәа, 1973 шықәма.
*Аҿа анҩеиуа. Аҟәа, 1976 шықәса.
*Егры инаркны Ԥсоунӡа. Аҟәа, 1981 шықәса.
*Ацҳақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
*Наунагӡа. Аҟәа, 1985 шықәса.
*Аҿахәы. Аҟәа, 1988 шықәса.

## Иеиҭагақәа
*Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Квициниа Николай Тарасович 
*Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа 
*Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Кәыҵниаа
Акатегориа:1938 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз
Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз
Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа

**Терент Михаил-иԥа Ҷаниа** (; , Кәтол Ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.

## Абиографиа
Диит 1937 шықәса жәабранмза 10 рзы Кәтол Ақыҭа Очамчыра араион.

Аҵара иҵон Қәтолтәи, Тамшьәи ашколқәа рҟны.

1955 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Дадгоит 1960 шықәсазы.

1987 шықәса инаркны акыр аамҭа директорс даман ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара».

Дҭынчхеит 2021 шықәса жәабранмза 3 рзы COVID-19 азҩа иҿынтә.

## Абиблиографиа
*Сылашара. Аҟәа, 1965 шықәса.
*Ашымҳа амҵан. Аҟәа, 1970 шықәса.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Аҟәа, 1975 шықәса.
*Иама-иама ицеит. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Ҭагалантәи ашәа. Аҟәа, 1980 шықәса.
*Бара быда. Аҟәа, 1983 шықәса.
*Ииасуа аԥхынра. Аҟәа, 1987 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Чаниа Терентий Михайлович 
*Ҷаниа Терент Михаил-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Ҷаниаа
Акатегориа:1937 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз
Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз
Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа

**Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл** (; , Дәрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәеи АССР — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист.

## Абиографиа
Диит 1936 шықәса цәыббрамза 15 рзы Дәрыԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2005 шықәсазы.

1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.
1966 - 1972 шықәсқәа рзы иҵара наигӡоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт (латәарада).

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны. 1989 шықәса раахыс Сарион Ҭаркьыл ажурнал «Амцабз» даредактор хадоуп.

## Абиблиографиа
*Ақыҭантә саауеит. Аҟәа, 1965 шықәса.
*Ицоит апҟақәа халаны. Аҟәа, 1969 шықәса.
*Аиԥылара. Аҟәа, 1974 шықәса.
*Иахьатәи амш. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Агәаартра. Аҟәа, 1983 шықәса.
*Ацәыкәбрақәа рашәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
*Азхара. Аҟәа, 1986 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Таркил Сарион Хигович 
*Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа 

Акатегориа:1936 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз
Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа
Акатегориа:Ҭаркьылаа
Амаршьан, Витали Џьота-иԥа

**Витали Џьота-иԥа Амаршьан** (; , Џьгьарда ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

## Абиографиа
Диит 1941 шықәса цәыббрамза 22 рзы Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион.

1959 шықәсазы далгоит иқыҭаҿтәи абжьаратәи ашкол, 1962 шықәсазы А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә пдпггтә институт дҭалоит /латәарада/, 1965 шықәсазы араҟа дызҭаз иҵара ааныжьны дцоит Москваҟа, дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгоит 1970 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.

Аус иуеит ажурнал «Алашара» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс. Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зхыу Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа.

## Абиблиографиа
*Агәеисыбжь. Аҟәа, 1966 шықәса.
*Слахьынҵа. Аҟәа, 1969 шықәса.
*Ааԥынтәи ақәа. Аҟәа, 1972 шықәса.
*Аигәныҩра. Аҟәа, 1977 шықәса.
*Ашьҳыцқәа ртәыла. Аҟәа, 1983 шықәса.
*Схәычра аӡын. Аҟәа, 1988 шықәса.
*Иалкаау. Аҟәа, 1991 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Амаршан Виталий Джотович 
*Амаршьан Витали Џьота-иԥа 
*АШӘԤҲА, Сырма. Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы, Спутник Аԥсны, .

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Маршьанаа
Акатегориа:1941 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз
Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз
Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа

**Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа** (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ.

## Абиографиа
Диит 1938 шықәса жәабранмза 28 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Ипсҭазаара далҵит 2006 шықәсазы Джуп Кәтол ақыҭа.

Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Апсуа бжьаратә школ данагала, 1957 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, апсуа бызшәеи анемец бызщәеи рыҟәша, далгоит 1962 шықәсазы. Иара абри ашықәсан дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Москватәи Адунеитә литература аинститут асспирантура. Далгоит 1967 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дырдокторуп, дыпрофессоруп, аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа далахәыла-корреспондетуп.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.

Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа.

## Абиблиографиа
*Алақә ссир. Аҟәа,1977 шықәса.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982 шықәса.

### Иеиҭагақәа
*ҳаинрихх Ҳаине. Ашәақәа рышәҟәы. Аҟәа, 1970 шықәса.
*Ақырҭуа жәлар рпоезиа. Амреи аизеи. Аҟәа, 1980 шықәса.

### Инаукатә усумҭақәа рахьтә
*Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа. Аҟәа, 1987 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*[Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович](http://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich) 
*Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аҵнариаа
Акатегориа:1938 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз
Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз
Чуаз, Владимир Антип-иԥа

**Владимир Антип-иԥа Чуаз** (, Дәрыԥшь акыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ажурналист.

## Абиографиа
Диит 1936 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Дәрыԥшь акыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2007 шықәсазы.

1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки тхьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы - 1961 шықәса инаркны.
Аус иуеит агазет «апсны» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс.

## Абиблиографиа
*Сыдгьыл гәакьа, сыдгьылю. Аҟәа, 1966 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* БЗЫԤ агазета. . с. 3

Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Чуазаа
Акатегориа:КПСС алахәылацәа
Акатегориа:1936 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз
Акатегориа:2007 шықәсазы иԥсыз
Џьопуа, Рушьни Кәыкәиа-иԥа

**Рушьни Кәыкәиа-иԥа Џьопуа** (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, атеатр актиор. Аԥсны жәлар рартист.

## Абиографиа
Диит 1934 шықәса жәабранмза 25 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчыра араион.

1957 шықәсазы дҭалоит Шоҭа Русҭавели иҳьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә театрә институт, далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҟны - 1953 шықәса инаркны.

С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аус иуеит актиорс, атеатр алитература аҟәша аиҳабыс.

## Абиблиографиа
*Адгьыли аԥсҭазаареи. Аҟәа, 1969 шықәса.
*Ажәҵыс ҽкәакәа. Аҟәа, 1982 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Джопуа Рушни Кукуиевич 
*Џьопуа Рушьни Кәыкәиа-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны актиорцәа
Акатегориа:Џьопуаа
Акатегориа:1934 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз
Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз
Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа

**Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба** (; , Аҷандара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 1992?) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

## Абиблиографиа
Диит 1939 шықәса хәажәкырамза 11 рзы Аҷандара ақыҭа Гәдоуҭа араион. 

1956 шықәсазы Таиф Аџьба иқыҭа гәакьаҿ абжьаратәи аҵара-дырра иоуит. 1957 - 1960 шықәсқәа рзы дыҟоуп арратә маҵураҿы.

1962 шықәсазы Таиф Аџьба дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет агерман бызшәақәа рыҟәша. Далгоит 1967 шықәсазы.

1983 - 1985 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, Алитературатә институт аҟны иеиӡкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа рҿы.

Аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ», агазет «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿ.

Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (хабарда даныбжьаӡ ашьҭахь).

1992 шықәса жьҭаарамза 9 рзы, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан, Таиф Аџьба аибашьцәа-қәылаҩцәа дырбаандаҩтәны дыргоит, уинахыс ихабар ҟамлеит. Макьана цқьа ишьақәырӷәӷәам хыҵхырҭақәак изларҳәо ала, уи, акыр дандыргәаҟ ашьҭахь, дыршьит.

## Абиблиографиа
*Ажәеинраалақәа. аҟәа, 1968 шықәса.
*Аҵхи амши. Аҟәа, 1970 шықәса.
*Амш ианицло. Аҟәа, 1973 шықәса.
*Сара сҭынчра. Аҟәа, 1977 шықәса.
*Ааԥын ашәа. Аҟәа, 1978 шықәса.
*Амҩа иқәу. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Аҟәа, 1980 шықәса.
*Уахынлатәи ашәт. Аҟәа, 1984 шықәса.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Иалкаау. Аҟәа, 1989 шықәса.
*Ашәҭқәа рырыччапшь. /Еиҳа ихарҭәаау аҩбатәи аҭыжьра/. Аҟәа, 1991 шықәса.
*бзиала иаҳзырша. Амшынҵа. Аҟәа. 1994 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Аджба Таиф Шаадатович 
*Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аџьаа
Акатегориа:1939 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз
Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа (2020)

**Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2020 шықәса** — абыжьбатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхра Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа инақәршәан Жәлар реизареи Аԥсны аҳәынҭқарра апарламенти аҿҳәара ԥырҵәеит хәажәкырамза 22 азы амҽыша 2020 ш-зы. 

## Абжьыҭира алыҵшәақәа

## Азхьарԥшқәа
*

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа
Бжьаниа, Аслан Гьаргь-иԥа

мини|Бжьаниа, 2014 ш.
**Аслан Гьаргь-иԥа Бжьаниа** (; , ақыҭа Тамшь, Очамчыра араион) — аԥсуа политик. Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада.

Акатегориа:1963 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 6 рзы ииз‎
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадацәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Бжьаниаа
Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа

**Џьума Басариан-иԥа Аҳәба** (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, публицист, ауаажәларратә усзуҩы.

## Абиографиа
Диит 1937 шықәса хәажәкырамза 12 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион.

1955-1959 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче аҿы, уи даналга — 1959-1960 шықәсқәа рзы — дҭоуп А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт.

1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы.

Иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Арепоблика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа (апрозаҿ).

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәсазы.

1979 шықәса раахыс Џь. Ахәба ажурнал «Аҟазара» (уаанӡа — «Аԥсны аҟазара») даредактор хадоуп.

## Абиблиографиа

*Ажәеинраалайёа. Аҟәа, 1969 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Ахуба Джума Виссарионович 
*Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ахәаа
Акатегориа:1937 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз
Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз
Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа

**Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг** (; , Хәаԥ ақыҭа, Гәдоуҭатәи араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист.

## Абиографиа
Диит 1932 шықәса жәабранмза 11 рзы Хәаԥ ақыҭа Гәдоуҭатәи араион.

1957 шықәсазы дҭалоит  А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт, далгоит 1962 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-50-тәи ашықәсқәа инадыркны (апоезиатә коллективтә еизга «Ашьаҟьар», убас апериодикатә кьыԥх аҿы).

1985-1997 шықәсқәа рзы Н. ҳашыг Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа дамаӡаныҟәгаҩын.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Хашиг Николай Чифович 
*Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Ҳашыгаа
Акатегориа:1932 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 12 рзы ииз
Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз
Дауҭиа, Валери Константин-иԥа

**Валери Константин-иԥа Дауҭиа** (; , Жәандрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион — , Гагра ақ.) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1936 шықәса жәабранмза 17 рзы Жәандәырԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион.

1956 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт, Далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы — 1956 шықәса инаркны.

Иԥсҭазаара далҵит 2009 шықәсазы.

## Абиблиографиа
*Амшыни амреи. Аҟәа, 1983 шықәса.
*Сҿыҩ. Аҟәа, 1986 шықәса.
*Гагрыԥшь. Аҟәа, 1987 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Даутия Валерий Константинович - Официальный сайт Союза писателей Республики Абхазия 
* Дауҭиа Валери Константин-иԥа - Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асаит 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Дауҭиаа
Акатегориа:1936 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз
Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз
Ахьиба, Владимир Александр-иԥа

**Владимир Александр-иԥа Ахьиба** (; , Жәандрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

## Абиографиа
Диит 1938 шықәса ажьырныҳәамза 23 рзы Жәындқырԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2000 шықәсазы. Иқыҭаҿ аа-класск даналга, шықәсык аҵара иҵон Мгәыӡырхәатәи ашкщл а-9-тәи акласс аҿы, нас, 1956 шықәсазы, дииасуеит Аҟәаҟа, дҭалоит Кьалашәыртәи ақыҭанхамҩатә техникум. Абраҟа ҩышықәса аҵара иҵоны, атехникум Аҽгәараҟа (Гал врвион) ииаргоит, хьӡысгьы иаанахәоит Аҽгәаратәи ақыҭанхамҩатә техникум хәа. Далгоит 1961 шықәсазы

Акьыпзь аҿы дцёырҵит 1960 шықәса инаркны.

## Абиблиографиа

*Еихызгоит сшьаҿа. Аҟәа, 1971 шықәса.
*Адац. Аҟәа,1976.
*Исԥыло, сызԥыло. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Ааԥые сызҭаз. Аҟәа, 1984 шықәса.
*Абри сыдгьылаҿ. Аҟәа, 1988 шықәса.
*Адгьыл ахьаа. Аҟәа, 1992 шықәса.
*Амцеи аеҵәеи. Аҟәа, 1994 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Ахиба Владимир Александрович 
*Ахьиба Владимир Александр-иԥа 
*Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит. Спутник Аԥсны. .

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Ахьиаа
Акатегориа:1938 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 23 рзы ииз
Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы иԥсыз
Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа

**Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа** (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсны шәҟәыҩҩы, поет, политик.

## Абиографиа
Диит 1949 шықәса ԥхынгәымза 24 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1966 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афизика-математикатә факультет. 1968 шықәсазы дцоит Москваҟа - дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгеит 1973 шықәсазы.

Генади Аламиа - ауаажәларратә хеидкыла, жәлар рфорум «Аидгылара» аиҿкааҩцәа дыруаӡәкуп, редакторс даман абри афорум агазет «Аидгылара». Уаанӡа аус иуан ажурнал «Амцабз»
аредакциаҿ.

Ҳазҭагылоу аамҭазы Генади Аламиа аԥсуа-абаза (абаза) жәлар адунеижәларбжьаратәи рассоциациа маӡаныҟәгаҩ хадас дамоуп, дыҟоуп иара убас аџурнал «Абаза» аредактор хадас.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1964 шықәсазы.

## Абиблиографиа
*Адәы иаҵәа. Аҟәа, 1971 шықәса.
*Мышкы аԥсҭазаара. Аҟәа, 1976 шықәса.
*Амцажәла. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Аҳаԥи ацәашьи. Аҟәа,1979 шықәса.
*Аԥшьа ҭыԥ. Аҟәа,1982шықәса.
*Хара ицатәуп. Аҟәа, 1985 шықәса.
*Иҟоуп ус амшқәа. Аҟәа, 1987 шықәса.
*Геннади Аламиа иеиҭагамаҭақәоуп Шекспир - «Акрал Лир», «Иули Цезар», Кальдерон - «Аԥсҭазаара ԥхыӡуп», А.Грибоедов - «Зыхшыҩ зызрыцҳараз», хаз-хаз еизгақәаны иҭыҵхьоу К. Хетагуров, М.Чкуту рырӡиамҭақәа.
*Геннади Аламиа дравторуп жәлар рҳәамҭа шьаҭас измоу Апсны агимм ажәакәа.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Аламиа Геннадий Шаликович 
*Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аламиаа
Акатегориа:1949 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз
Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа

**Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр** (; , Аацы ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

## Фбиблиографиа
Диит 1950 шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. 1971 - 1973 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит 1987 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит 1966 шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.

## Абиблиографиа
*Аеҵәақәа рыкәашара. Аҟәа, 1973 шықәса.
*Ашьанҵа. Аҟәа, 1976 шықәса.
*Ахҿа. Аҟәа, 1979 шықәса.
*Сышьхақәа. Аҟәа, 1981 шықәса.
*Ашыцқәа рашәа. Аҟәа, 1985 шықәса.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭует. Аҟәа, 1988 шықәса.
*Сҽыласқәа. Аҟәа,1990 шықәса.
*Рада гәшьа. Аҟәа,1994 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Смыр Рушбей Хазаратович 
*Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Смыраа
Акатегориа:1950 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз
Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз
Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа

**Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа** (; , Тҟәарчал) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аҭоурыхдырҩы.

## Абиографиа
Диит 1950 шықәса нанҳәамза 21 азы Тҟәарчал ақалақь Аҿы.
1968 шықәсазы далгоит Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат, Иара абри ашықәсан дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгоит 1973 шықәсазы.
Аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ, А.М.Горки ихьӡ зхыу москватәи алитературатә институт аҟны /аԥсуа еиҭагаҩцәа ргәыԥ данапхгаҩын/, Аԥсны алитературатә фонд аиҳабыс.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-70-тәи ашықәсқәа рзы.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Чачхалиа Денис Киршалович 
*Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа 

Акатегориа:1950 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа
Акатегориа:Чачхалиаа
Сабекиаԥҳа, Нелли Иван-иԥҳа

**Нелли Иван-иԥҳа Сабекиаԥҳа** (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион - ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиблиографиа
Диит 1940 шықәса ԥхынҷкәынмза 25 рзы Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. Лыԥсҭазаара далҵоит 2007 шықәсазы. Далгахьан Тҟәарчалтәи ахәбатәи абжьаратә школ.

## Абиблиографиа
*Амзаҿа. Аҟәа, 1977 шықәса.
*Тҟәарчалтәи ашьхақәа. Аҟәа, 1983 шықәса.
*Ашьха ԥша. Аҟәа, 1986 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* АКРЫЗҴАЗКУА АРЫЦХӘҚӘА РАМЗАР 2010 ш., Аԥсны Акультура Аминистрра, И.Гь. Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека. Аҟәа. 2010. с. 106.

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа
Акатегориа:Сабекиаа
Акатегориа:1940 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз
Акатегориа:2007 шықәсазы иԥсыз
Ҵәыџьба, Радион Акәын-иԥа

**Радион Акәын-иԥа Ҵәыџьба** (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — , Ҷлоу ақыҭа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

## Абиографиа
Диит 1941 шықәса мшаԥымза 13 рзы Ҷлоу ақыҭа Акәыдра аҳаблаҿ Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1995 шықәса цәыббрамза 19 рзы. Джуп иқыҭа гәакьаҿ.

Ҷлоутәи абжьаратәи ашкол даналга, 1959 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Далгеит 1963 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-60-тәи ашықәсқәа рылагамҭазы.

## Абиблиографиа
*Агәы ахьаа. Аҟәа, 1996 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Думаа Радион Ҵәыџьба изы: аԥсуара ихы-иԥсы ақәиҵон, Спутник Аԥсны. 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ҵәыџьаа
Акатегориа:1941 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 13 рзы ииз
Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Цәыббрамза 19 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Абыхәба, Иван Арсена-иԥа

**Иван Арсена-иԥа Абыхәба** ( — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1941 шықәса лаҵарамза 5 рзы. Иԥсҭазаара далҵит 1996 лаҵарамза 9 рзы.

Абжьаратәи ашкол далгеит Џьгьарда ақыҭа. 1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-60-тәи ашықәсқәа рзы.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Абыхәаа
Акатегориа:1941 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз
Акатегориа:1996 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 9 рзы иԥсыз
Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа

**Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа** (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа поет.

## Абиографиа
Диит 1936 шықәса ԥхынгәымза 20, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2008 шықәсазы. Джуп Ҷлоу ақыҭа.

1959 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, ихиркәшеит 1964 шықәсазы.

1986 шықәсазы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә-иуристтә факультет далгоит (латәарада).

Акьыԥхь аҿы дцарҵит а-60-тәи ашықәсқәа инадыркны.

## Абиблиографиа
*Ахышьҭрахь. Аҟәа, 1978 Шықәса;
*Аблакәа анеиқәшәо. Аҟәа, 1984 
*Аӡаӡаҳәымҭа. Аҟәа, 1987 Шықәса;
*Ихароу агәыграқәа. Аҟәа, 1990 Шықәса;
*Аԥсҭазаара амаза. Аҟәа, 1994 Шықәса;
*Ахаҵа данхаҵоу. Аҟәа, 1994 Шықәса;
*Ашьаҿақәа. Аҟәа, 1994 Шықәса;
*Алхас. Аҟәа, 1995 Шықәса;
*Ахак. Аҟәа, 1996 Шықәса;
*Ахара азааигәахара. Аҟәа, 1996 Шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Кварчия Заур Георгиевич 
*Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Кәарҷиаа
Акатегориа:1936 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз
Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз
Ԥкьын, Анатоли Џьалыгә-иԥа

**Анатоли Џьалыгә-иԥа Ԥкьын** — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵыт а-70-тәи ашықәсқәа рзы.

## Абиблиографиа
*Сымзаҿа. Аҟәа, 1979 шықәса;
*Ихьзырҳәагоу ашәақәа. Аҟәа, 1990 шықәса.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ԥкьынаа
Ажьиԥҳа, Зина Ԥарна-иԥҳа

**Зина Ԥарна-иԥҳа Ажьи-ԥҳа** — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

## Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵыт а-90-тәи ашықәсқәа рзы.

## Абиблиографиа
*Амш. Аҟәа, 1997 шықәса.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа
Акатегориа:Ажьиаа
Занҭариа, Владимир Константин-иԥа

**Владимир Константин-иԥа Занҭариа** (; , Ҭамшь ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1953 шықәса цәыббрамза 27, Ҭамшь ақыҭа, Очамчыра араион.

1971 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт, далгоит 1976 шықәсазы.

1994-1995 шықәсқәа рзы В. Занҭариа наԥхгара азиуан Аԥсуа телеаԥшреи арадиодырраҭареи рҳәынҭқарратә комитет.

## Абиблиографиа
*Аҿымҭра абжьы. Аҟәа, 1979 шықәса;
*Ахьышьҭрахь. Аҟәа, 1980 шықәса;
*Аицышәҭымҭа. Аҟәа, 1984 шықәса;
*Абас ауардыншьҭра сышхыу. Аҟәа, 1986 шықәса;
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Аҟәа, 1990 шықәса;

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Зантария Владимир Константинович 
* Занҭариа Владимир Константин-иԥа 

Акатегориа:1953 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Ахеилак адепутатцәа
Акатегориа:Занҭариаа
Аԥсуа иашьагәыҭу ажь хкқәа

**Аԥсуа иашьагәыҭу ажь хкқәа**

## Алитература
* Авидзба В.Б. Абхазские аборигенные сорта винограда. – Сухум, 2013. – 77 с.
* Бгажба М.Т. Растительные ресурсы Абхазии и их использование. - Сухум, 1947. - 123 с.
* Варданян Г.Г. Изыскание наиболее эффективных физиологически активных соединений, влияющих на укоренение черенков трудно- и легко укореняющихся сортов и элитных форм винограда в условиях закрытой гидропоники / Г.Г. Варданян, К.С. Погосян, Г.Г. Мелян // Виноградарство и виноделие 21-го столетия. Материалы международного симпозиума. - Одесса, 2005.
* Инал-ипа Ш.Д. Об абхазских нартских сказаниях / Ш.Д. Инал-ипа // Труды АбНИИ, XXIII, 1949. – С. 23–25.
* Кварацхелия Ф.К. К изучению абхазских сортов винограда / Ф.К. Кварацхелия. – Сухум, 1934. – 46 с.
* Табидзе Д.И. Агбиж, Адзниж, Ажапш, Акабыл, Акабилиж, Амлаху, Апанныж, Атуркуж, Ахардан, Ачкикиж, Ашугаж / Д.И. Табидзе // Ампелография СССР. Малораспространенные сорта. – Москва, 1963.
* Церцвадзе Н.В. Ажижкваква, Ацлиж / Н.В. Церцвадзе // Ампелография СССР. Малораспространенные сорта. – Москва, 1963.
* Чамагуа Е.И. Виноград Абхазии. – Сухум, 1968.
* Энциклопедия виноградарства. – Кишинев: МСЭ, 1986-1987. – Т. 1-3.
Қапба, Владимир Николаи-иԥа

**Владимир Николаи-иԥа Қапба** (; , Арасаӡыхь,Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩи журналисти.

Дҭахеит аҩбатәи адунеитә еибашьраҿы. Антологиаҿы иарбоу иҩумҭа аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аҟәа, 1966 шықәса/.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Владимир Қапба - Агәалашәарақәа рышьҭа. Аԥсуа интернет-библиотека.

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Қапаа
Акатегориа:1949 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 7 рзы ииз
Џьопуа, Иасон Ламшьаҵә-иԥа

**Иасон Ламшьаҵә-иԥа Џьопуа** (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — 1972) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1947 шықәса цәыббрамза 23 рзы Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла Очамчыра араион. 1964 шықәсазы далгеит Ҷлоутәи абжьаратәи ашкол.

Машәырла дҭахеит 1972 шықәсазы.

Ипоезиатә еизга «Акәыԥшра амҵәыжәҩақәа» ҭыҵит 1979 шықәсазы, иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* 23 сентября 1947г. родился абхазский поэт Я.Л. Джопуа. (60) — р-АМЗАР 2007 ш., с. 123.

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Џьопуаа
Акатегориа:1947 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 23 рзы ииз
Акатегориа:1972 шықәсазы иԥсыз
Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа

**Енвер Владимир-иԥа Ажьиба** (; , Мгәыӡырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, журналист.

## Абиографиа
Диит 1958 шықәса лаҵарамза 5 рзы Мгәыӡырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион. 

1980 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳәнҭқарратә университет, далгоит 1986 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1978 шықәса инаркны.

Аус иуан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхыкәу маӡаныҟагәҩыс.

## Абиблиографиа
*Амш амҵәюжәақәа. Аҟәа, 1984 шықәса;
*Абзабареи аԥсҭазаареи. Аҟәа, 1986 шықәса;
*Ааԥынтәи ашьыжь. Аҟәа, 1988 шықәса;
*Аԥсуа хаҳә. Аҟәа, 1990 шықәса;

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Ажиба Энвер Владимирович 
*Ажьиба Енвер Владимир-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Ажьиаа
Акатегориа:1958 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз
Быҭәба, Заур Расим-иԥа

**Заур Расим-иԥа Быҭәба** (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1942 абҵарамза 25 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион.

1960 шықәсазы дҭалеит Аҟәатәи асубтропикатә-нхамҩа аинститут, далгеит 1965 шықәсазы.

1976 шықәсазы дҭалоит М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет. Далгеит 1979 шықәсазы (ҩышықәсатәи апрограмма ҷыдала).

Аус иуеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ».

## Абиблиографиа
*Ауаҩызаҵә имҩала. Аҟәа, 1981 шықәса;
*Аџьныш идәҳәыԥш амаӡа. Аҟәа, 1985 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Бутба Заур Расимович 
*Быҭәба Заур Расим-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Быҭәаа
Акатегориа:1942 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз
Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа

мини|Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
**Даур Баӡ-иԥа Занҭариа** (; , Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион — , Москва) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1953 шықәса лаҵарамза 20 рзы Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2001 шықәса нанҳәамза 7 рзы Москва, джуп Тамшь ақыҭан.

1975 шықәсазы далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә рҵаҩратә институт афилологиатә факультет. 1984 шықәсазы Москва ақалақь аҿы акиносценаристцәа иериҳау ркурсқәа дырхысит. 1977-1981 шықәсқәа рзы аус иуан ажурнал «Амцабз» аҿы, 1988-1992 шықәсқәа раан — Аԥсны ареспублика акультура афонд аҟны.

Хадарала ибаҩхатәра алшарақәа ааирԥшит апроза ажанр аҿы, дыҩуан аԥсышәала анԥш урыс бызшәалагьы.

Раԥхьатәи ипоезиатә рҿиамҭақәа акьыԥхь рбеит а-70-тәи ашықәсқәа.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Зантария Даур Бадзович 
* Занҭариа Даур Баӡ-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Занҭариаа
Акатегориа:1953 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз
Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз
Папԥҳа, Валентина Хәаҭхәаҭ-иԥҳа

**Валентина Хәаҭхәаҭ-иԥҳа Пап-ԥҳа** — Аԥсуа апоет.

Акьыԥхь аҿы дцәарҵит а-80-тәи ашықәсқәа рзы.

## Абиблиографиа
*Аԥрақәа. Аҟәа, 1991 шықәса.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа
Акатегориа:Папаа
Ақырҭцәа

**Ақырҭцәа**, **Ақырҭқәа** () — мраҭашәаратә Кавказ аҿы ақарҭвел бызшәақәа ргәыԥ иаҵанаакуа ауаажәлар . 

## Алитература
*Eastmond, Anthony (2010), Royal Imagery in Medieval Georgia, Penn State Press
*Suny, R. G. (1994), The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press
*Lang, D. M. (1966), The Georgians, Thames & Hudson
*Rayfield, D. (2013), Edge of Empires: A History of Georgia, Reaktion Books
*Rapp, S. H. Jr. (2016) The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Sam Houston State University, USA, Routledge
*Toumanoff, C. (1963) Studies in Christian Caucasian History, Georgetown University Press

Акатегориа:Қырҭтәыла
Акатегориа:Амилаҭқәа

Акатегориа:Ақарҭвелцәа
Баиден, Џьо

**Џьозеф «Џьо» Баиден** (; , Скрантон, Пенсильваниа, ЕАА) — Америкатәи аполитик, **46-тәи** Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент (2021 - 2025 шш.), 47-тәи ЕАА рпрезидент ихаҭыԥуаҩ (2009 – 2017 шш.), Адемократцәа рпартиа алахәыла. 1973 шықәса инаркны 2009 шықәса рҟынӡа, апрезидент ихаҭыԥуаҩ илхра рҟынӡа, уи Делавертәи аштат асенаторс дыҟан.

## Азхьарԥшқәа
*Официалтә саит
*ЕАА рхада аофициалтә саит whitehouse.gov 
*Баиден Еиду Америкатәи аштатқәа рхадас салырхит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:1942 шықәсазы ииз
Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз
Ивериатәи ашьхаҿ иҟоу аберҭыԥ

**Ивериатәи ашьхаҿ иҟоу аберҭыԥ** () — Аԥсны амилаҭтә ҵакы змоу акатегориа иаҵанакәа иеиҭамҵуа акультуратә баҟа, аҳабла Афон Ҿыц аҟны. Ауахәама заатәи аҿыгҳара VIII-IX ашәышықәсақәа ирыҵанакәеит, XIX ашәышықәса ашьҭақәагьы иҟоуп. 

Ивериатәи ашьхаҿ иҟоу аберҭыԥ акультуратә ҭынха абаҟа астатус анашьан 2006 шықәса хәажәкыра 30 рзы, Қырҭтәыла акультуреи, абаҟақәа рыхьчареи, аспорти аминистрра ала. Убри ашықәс абҵара 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа № 665 ала, аберҭыԥ анашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны аберҭыԥқәа
Лыхнытәи ауахәама Абаҭаа

**Лыхнытәи ауахәама «Абаҭаа»** () — Аԥсны Лыхны ауахәама.

Ауахәама иргылоуп иҿиаз абжьарашәышықәсақәа раан. 2006 шықәса абҵара 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ауахәама анашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа.

Уажәы ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа азутәуп.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლიხნის ეკლესია „აბა-ათა“ 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гәдоуҭатәи Анцәадзыхшаз луахәама

**Гәдоуҭатәи Анцәадзыхшаз луахәама** () — Аԥсны Гәдоуҭа ақалақь аҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан 1847 шықәсазы.

## Азхьарԥшқәа
*გუდაუთის ღმრთისმშობლის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гәымсҭатәи абааш

**Гәымсҭатәи абааш** () — Аԥсны Гәымсҭа ақыҭан иҟоу абааш. Абааш иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Абааш аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*გუმისთის ჩამკეტი ციხე

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Џьексон, Маикл

**Маикл Џьексон** (; , Гери, Индиана, ЕАА — , Лос-Анџьелес, Калифорниа, Еиду Америкатәи Аштатқәа) — «King of Pop».

## Алитература
*Надеждин, Н. Я. Майкл Джексон : «Триллер». — М. : Майор (Осипенко А. И.), 2012. — 192 с. — (Неформальные биографии). — 2000 экз. — .
*Campbell, L. D. Michael Jackson : The King of Pop. — Branden Books, 1993. — 391 p. — .
*Geraldine Hughes. Redemption: The Truth Behind the Michael Jackson Child Molestation Allegations. — Branch & Vine Pub Llc, 2004. — 184 с. — .

## Азхьарԥшқәа

* Официальный сайт 

Акатегориа:Америкатәи ашәаҳәаҩцәа
Акатегориа:Америкатәи амузыкантцәа
Акатегориа:Џьексонаа
Акатегориа:1958 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 29 рзы ииз
Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Рашәарамза 25 рзы иԥсыз
Дихазургатәи абаа

**Дихазургатәи абаа** () — Аԥсны Дихазурга ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылан XVI-XVII ашәышықәсқәа рзы.

## Азхьарԥшқәа
* დიხაზურგის ციხესიმაგრე

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама

**Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама** () — Аԥсны Дихазурга ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIII ашәышықәсазы.

Ауахәама игылоуп Аԥсны ашьхарԥы алада-мрҭашәаратә ахәҭаҿы, Игры аӡиас арӷьаратәи аҟәараҿы.  Уажәазы ахыжәжәарақәа мацароуп иаанханы иҟоу. Аҭыԥантәи ауааԥсыра уи Барбара ацқьа луахәама ҳәа иашьҭоуп. Ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы иаарԥшу ақырҭуа адҩылақәа инрықәыршәаны, ауахәама иргылеит Григол Галатозҭухуцеси.
 
## Ахцәажәара
Асоветтә аамҭақәа раан, 1952 шықәсанӡа, Дихазурга „Диди Ҵиԥуриа“ ахьӡын. Абри ахьӡ змоу ақыҭа ҳԥылоит италиатәи акатолик миссионер Арханџьело Ламберти иажәабжьқәеи, иара убас, зыӡбахәы ҳәоу ауахәама аҟазаара иазгәазҭо 1654 шықәсатәи ахсаалеи рҿы. 

Ишубарҭоу ала, икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан Ҵиԥуриа иҟан еиду 2 уахәамак, XVII ашәышықәса агәҭаны абарҭ ауахәамақәа Одишьи аҭауадраҿы изуаз акатолик - мессионерцәа рнапаҿы иҟан. 

XX ашәышықәса алагамҭазы абри ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы аадырԥшит ахаҳәҟьаԥсқәа ҩба, руакы аҿы адҩыла иҟан. Москватәи археологиатә уаажәларра Кавказтәи аҟәша адҵала, Дихазургатәи ауахәамеи адҩылеи ибеит зыӡбахәы ҳәоу ауаажәларра Кавказтәи аҟәша алахәыла, аҭоурыхҭҵааҩы  Мосе Джанашвили. Иара идыррақәа рыла, ауахәама игылан Игры арӷьаратәи аҟәараҿы, аҭауад Миқаиа инадел аҿы, ауахәама аҳаш шкәакәа иалхын. Дихазургатәи ауахәама азалтә еиҿкаашьа змаз ныҳәарҭан, уи аҭыԥантәи афеодалцәа раҳҭынратә ауахәама акәын. 

## Дихазургатәи ауахәама адҩыла
Дихазургатәи ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы иаарԥшу ахаҳәқәа руакы аџьар асахьа ануп, уи армарахьтәи аган аҿы аиаалатәи ахагәҵәытәи аганқәа рыбжьара ахаҵа ифигура аарԥшуп. Ахаҵа инапқәа аџьар ашҟа ирхоуп. Аџьар ахагәҵәытә аган аханы иубарҭоуп мхедрули анбан ала иҟаҵоу адҩыла, уаҟа  Дихазургатәи ауахәама зыргылаз Григол Галатозҭухуцеси иӡбахә ҳәоуп. Аханатә ари адҩыла ииаашамкәа иаԥхьеит, аха, Мосе Джанашвили атекст аҵакы ириашаны,  икьыԥхьны, X-XI ашәышықәсақәа иаҵаиркит. Убри ашьҭахь, Григол Галатозҭухуцеси иҟаиҵаз адҩыла иӡит, анеҩс, еиҭах аарԥшын Дихазургатәи анышәырҭраҿы. 1992-1993 шықәсқәа рзтәи еибашьранӡа адҩыла зныз ахаҳәҟьаԥс ишьҭан Галтәи атәылаҿацәҭҵааратә музеи аҿы. 1980  шықәсазы адҩыла атекст икьыԥхьны, XI ашәышықәса аҵаиркит Валери Силагава. Апалеографиатә ганахьала, Григол Галатозҭухуцеси идҩыла мраҭашәаратә Қырҭтәыла аҵакырадгьылаҿы мхедрули анбан ала иҟаҵоу адҩылақәа рыгәҭа зегьы раасҭа зықәра дуу адҩылақәа иреиуп. 
Аҭоурых-хыҵхырҭаҭҵааратә анализ инақәыршәаны, адҩыла аҵакы аҟынтә ишубарҭоу ала, XI ашәышықәсазы Дихазургатәи ауахәама иргылеит Қырҭтәыла аҳратә абыргцәа ринститут ахаҭарнак, аҳәынҭқарратә архитектор Григол Галатозҭухуцеси. Дихазургатәи ауахәама аԥхьанаттәи аргылара XI ашәышықәса ала иҳәаақәҵазароуп. 

Аҭоурых-хыҵхырҭаҭҵааратә анализ инақәыршәаны, адҩыла аҵакы аҟынтә ишубарҭоу ала, XI ашәышықәсазы Дихазургатәи ауахәама иргылеит Қырҭтәыла аҳратә абыргцәа ринститут ахаҭарнак, аҳәынҭқарратә архитектор Григол Галатозҭухуцеси. Дихазургатәи ауахәама аԥхьанаттәи аргылара XI ашәышықәса ала иҳәаақәҵазароуп. 

## Азхьарԥшқәа
* დიხაზურგის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Мықә акәша-мыкәша иҟоу ауахәама

**Мықә акәша-мыкәша иҟоу ауахәама**  — Мықә ақыҭа акәша-мыкәша иҟоу ауахәама, Очамчыратәb амуниципалитет, Аԥснытәи автономтә республика, Қырҭтәыла. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Егры ацҳа абааш

**Егры ацҳа абааш** () — Аԥсны Егры ацҳаҿ иҟоу абааш. Абааш иргылан  XVI-XVIII ашәышықәсқәа рзы.

## Азхьарԥшқәа
* ენგურის ხიდის ციხე

Акатегориа:Аԥсны иҟоу абаақәа
Бабушаратәи ауахәама

**Бабушаратәи ауахәама** () — Аԥсны Бабушара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*ბაბუშარის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гәыԥтәи ауахәама

**Гәыԥтәи ауахәама** () — Аԥсны Гәыԥ ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Уи азалтә ргыламҭоуп. Иргылоуп бжаала аус зыдулоу ԥшькәакьҭақәа рыла. Аргыламҭа даараӡа иԥхасҭоуп, иаанханы иҟоуп агежьбжататә апсида. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
* გუფის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Диоскуриатәи абаа

**Диоскуриатәи абаа** () — Аԥсны абаа Аҟәа ақалақь аҿы.

Римаа ари абаа дыргылеит ҳ. ҟ. I ашәышықәса II азбжазы, антикатә ақалақь Диоскуриа андыргыла ашьҭахь, ажәытә абаа ацәынхақәа рҿы. Убри аамҭа инаркны абааҿы итәан римтәи абаахьчаҩцәа. 131 шықәсазы, аинспекциатә ныҟәара аан, абааи римтәи агарнизони ибеит римтәи агеографи аҭоурыхҭҵааҩи Флави Арриан (95-175 шш.). Абаа VI ашәышықәсанӡа иҟан. Аҟәаратә цәаҳәа алаҟәреи амшын ахыҵреи амшала, уажәазы Диоскуриатәи абаа ацәынхақәа Аҟәатәи аӡыбжьахала аҵан ишьҭоуп. Абаа акырӡа идууп, уи аладатәи ахәҭа амшын иагахьеит. Агәара, инақәыршәаны, 1200 аквадраттә метр аҵакыра амоуп. Абаа еиҵыхуп мрагылара-мраҭашәратә хырхарҭала. Абаа акәакьқәа рҿы абастионқәа иҟан, ҩадахьала иҟаз ҩ-бастионк еиқәхеит. Аҟәа аԥшаҳәа андыргылоз, 1956 шықәсазы, амшын агаҿы иҟаз аҭӡамц ԥыржәеит, анеҩс, ԥыҭраамҭак ашьҭахь, алада-мраҭашәаратә кәакь аҿы иҟаз абастион аҿы аресторан «Диоскуриа» дыргылеит. Аԥшьбатәи абастион убас ихырбгалоуп, зынӡаск иубарҭам. Аԥшаҳәатә бульвар ари абаҟа ҩ-хәҭакны еиҟәнашоит. Абаа ахаҳәи акьыртә ршьышьи ирылхны иргылан. 1578 шықәсазы аҭырқәцәа абри ақалақь рнапаҿы иаарган, ирҿыцны абаа дыргылеит. XVIII ашә. анҵәамҭеи XIX ашә. алагамҭеи азы абраҟа иҟан аԥсуаа раҳцәа ртәарҭа. 1810 шықәса ԥхынгәы азы аурыс ар рдесант, абаа иажәылан, акыраамҭа абомбақәа аларыжьуа, рнапаҿы иааргеит. Убасҟан абаа аурыс архәҭақәа ргыларҭаны иҟалеит. Аурысцәа абаа азкызаара рыԥсахит. XX ашәышықәса актәи аԥшьбарак азы абаа абахҭа аҳасаб ала рхы иадырхәон. Уажәазы абаа аҭӡамцкәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Алитература
*ფლავიუს არიანე, მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო. თარგმანი, გამოკვლევა და რუკა ნათელა კეჭაყმაძისა, თბ., 1961.
*თ. თოდუა, სებასტოპოლისის გამაგრების სისტემა (ახ. წ. I-VI სს.), ძეგლის მეგობარი, #4, 2000; 
* თ. თოდუა, რომაული სამყარო და კოლხეთი, თბ., 2003; 
* Воронов Ю. Н. В мире архитектурных памятников Абхазии, М. 1978; Воронов Ю. Н. Диоскуриада-Себастополись-Цхум, М. 1980; 
*Трапш М. М. Диоскурия. Культура местного населения в раннеантичное время, Труды, Сухуми, 1969.

## Азхьарԥшқәа
*დიოსკურიის ციხე

Акатегориа:Аԥсны иҟоу абаақәа
Бабушаратәи Ҵҟаба абааш

**Бабушаратәи Ҵҟаба абааш** () — Аԥсны Бабушара ақыҭан иҟоу абааш. Абааш иргылоуп  XVI-XVII ашәышықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
*ბაბუშარის წყაბას კოშკი

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Баӷмарантәи архитектуратә комплекс

**Баӷмарантәи архитектуратә комплекс** () — Аԥсны Бамӷаран ақыҭан иҟоу акомплекс. Акомплекс иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
*ბაღმარანის არქიტექტურული კომპლექსი

Акатегориа:Аԥсны архитектуратә комплексқәа
Хыхьтәи Бырцхәтәи Димитри ацқьа иуахәама

**Хыхьтәи Бырцхәтәи Димитри ацқьа иуахәама** () — Аԥсны, Хыхьтәи Бырцхә ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XX ашәышықәсазы.

Азалтә ргыламҭоуп. Абри аҭыԥаҿ ԥаса ажәытә уахәама иҟан, уи еилаҳан, иахьазы иаанханы иҟоуп даҽа ҭыԥк ашҟа ииагоу ауасхыр афрагментқәа мацара. Аргыларатә маҭәахәы аҳасабала ахархәара аман аҳаши аиларшьышьи. Ажәытә уасхыр аҿы ауааԥсыра азалтә уахәама ҿыц дыргылеит. Уи аныҳәарҭа аҩада-мрагыларашҟа ахы рхоуп. Азал аплан аԥшьганеиҟараиаша иеиԥшуп. Алада-мраҭашәарахьтәи аган аҟынтә аҩналарҭа амоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы  иеиԥынгыланы, ахыргьагьатә аԥенџьырқәа акака иҟоуп. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла, уи адашьма азал адашьма аҵкыс 2 ҿаԥсак рыла ишьҭыхуп. Аныҳәарҭа апсида ирҟьаԥсуп. Апсида агәҭаны архитравтә аԥенџьыр иҟоуп. Арелиеф алада-мрагыларахь анаара амоуп, убри аҟынтә, абри аганаҿы ауахәама адыргылоуп аиха-бетонтә маркацқәа. Ауахәама ҩ-ганктәи ахыб амҿтәы конструкциа иқәгылоуп. Ауахәама ашифер ала ихыбуп. 

## Азхьарԥшқәа
*ზემო ბირცხის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Баслатәи ауахәама

**Гьаргь ацқьа ихьӡ зху  Баслатәи ауахәама** () — Аԥсны Басла ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп заатәи абжьарашәышықәсақәа раан.

Азалтә ргыламҭоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Азал аплан иеиҵыху аԥшькәакьта аформа амоуп; уи аҩадатәи, мрҭашәаратәи, аладатәи аӡҭамцқәа рыгәҭа акака архитравтә ашәқәа иҟоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы ашә аҩ-ганк рҿы ҩба-ҩба архитравтә аԥенџьырқәеи абаҟәқәеи иҟоуп. Абаҟәқәа азал еиҩыршоит еиҟароу х-хәҭак рыла. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла. Апсида аҩадатәи ахәҭаҿы иҟоуп ахыргьагьатә аҵыргақәа ҩба,  апсида аладатәи ахәҭаҿы аԥшькәакьтатә архитравтә аҵыргак иҟоуп. Азал аҿы аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Ауахәама иргылан аҳаши аҳаштә аиларшьышьи рыла. Аконструкциатә ахәҭақәа  ирылаԥсоуп ибзианы ихыу ахаҳә. Ахыб еилаҳаны иҟоуп. 

## Азхьарԥшқәа
*ბესლეთის წმინდა გიორგი

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Афон Ҿыцтәи аберҭыԥ

мини
**Ацҳаражәҳәаҩ Симон Канатәи иберҭыԥ Афон Ҿыц аҟны** () — Аԥсны аиашахаҵаратә ақьырсиантә берҭыԥуп, ишьаркын 1875 шықәсазы, Ацқьа Пантелеимон ихьӡала  Бырзентәыла Афонтәи ашьхаҿ иҟоу аберҭыԥ аберцәа рыла. Амшын аҟынтә  75 метр аҳаракыраҿ игылоуп

## Алитература
*„Аԥсны акультуратә аҭынхара“,  қарҭ, 2015.

## Азхьарԥшқәа
*დაბა ახალი ათონის სვიმონ კანანელის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны аберҭыԥқәа
Баӷмарантәи аҟәырӷтә уахәама

**Баӷмарантәи аҟәырӷтә уахәама** () — Аԥсны Баӷмаран ақыҭан иҟоу ауахәама. Иргылоуп 1898 шықәсазы. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
* ბაღმარანის გუმბათიანი ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Илиа ацқьа ихьӡ зху Бырџьатәи ауахәама

**Илиа ацқьа ихьӡ зху Бырџьатәи ауахәама** () — Аԥсны Бырџьа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XX ашәышықәсазы.

## Азхьарԥшқәа
*ბირჯის წმინდა ელიას ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Хыхьтәи Ешыратәи ауахәама

**Хыхьтәи Ешыратәи ауахәама** () — Аԥсны Хыхьтәи Ешыра ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан  XIX ашәышықәсазы.

## Азхьарԥшқәа
*ზემო ეშერის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама

**Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама** () — Аԥсны Хыхьтәи Иашҭхәа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан заатәи абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

Иаанханы иҟоуп аргыламҭа мрагыларахьтәи аҭӡамц аҩадатәи ахәҭа. Аҳаш иалхны иргылан. Мрагыларахьала аџьҵла ду гылоуп, уи ныхас ишьан. Аныҳәарҭа наҟ-ааҟ, адгьыл аҿы ишьҭоуп аҵыргақәа. Ауахәама мрагыларахьала акәын ашә ахьамаз.  

## Азхьарԥшқәа
*ზემო იაშთხვის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Жәандрыԥшьтәи ауахәама

**Жәындрыԥшьтәи ауахәама** () — Аԥсны Жәандрыԥшь ақыҭан иҟоу ауахәама.  Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*ზვანდრიფშის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Тагилонтәи абааш

**Тагилонтәи абааш** () — Аԥсны Тагилон ақыҭан иҟоу абааш. Абааш иргылан  абжьарашәышықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
* თაგილონის ციხე

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Абгархәықәтәи архитектуратә комплекс

**Абгархәықәтәи архитектуратә комплекс** () — Аԥсны абгархәықә аҭыҭан иҟоу акомпмлекс. Ауахәама иргылоуп VIII-X ашәышықәсқәа рзы.

## Азхьарԥшқәа
*აბღარქუხის არქიტექტურული კომპლექსი

Акатегориа:Аԥсны архитектуратә комплексқәа
Пицундатәи ауахәама

мини|Пицундатәи ауахәама
**Пицундатәи ауахәама** ()  —  Аԥсны X ашәышықәса иаҵанакәа, Анцәадзыхшаз лыхьӡала Пицунда иҟоу акафедралтә уахәама. 2006 шықәса Абҵарамза 7, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа анашьан. 

Пицундатәи ауахәама, Аԥсны атерриториаҿы иҟоу егьырҭ абаҟақәа реиԥшҵәҟьа, ақырҭуа архитектура аҿиара еилымшәо иалахәып, аха, Қырҭтәыла егьырҭ абаҟақәа иреиԥшымкәа, византиатәи абаҟақәа рыԥшра амоуп. 
Ҭеимураз Батонишвили иҳәамҭала, Пицундатәи ауахәама аҭыԥан игылан ивериелаа рныҳәарҭа хада — Боча ауахәама. 
 
„...Ибераа зегьы ажәытәӡатә раҳ Боча имҵаныҳәон, иара иныхабаа абеиарала иҩычаз Хахьтәи Колхидеи Аԥснытәи Пицундеи рҳәааҿы игылан (ақьырсиантә дин аан уахәамас иҟалеит)“ 
 
## Абаҟа ахцәажәара
Пицундатәи ауахәама еиҵыху аџьар-ҟәырӷтә ргыламҭоуп, мраҭашәарахьала анартекс амоуп, мрагыларахьала - апсидқәа хԥа. Нартекс Қырҭтәыла шамахамзар иуԥылом, аха апсидқәа иҟазшьарбагоуп заатәи аамҭа иаҵанакәа ақырҭуа уахәамақәа рзы, еиҳа ихьшәаны, мраҭашәаратә Қырҭтәылазы, лымкаала, Амшын Еиқәа агаҿы иҟаз ауахәамақәа рзы (аха, мрагыларатә Қырҭтәылагьы џьара-џьара иуԥылоит). Аҟәарҷ аныҳәарҭа аҭӡамцқәеи ашьаҟақәеи ирықәуп. Пицундатәи ауахәама иргылоуп инеимда - ааимданы еиқәҵоу иаалоу акьырмыт ҟьаҟьеи ахаҳәи рыла. Аҭӡамцқәа хыхьтәи рыхәҭеи, абарабани, уи иақәу аҟәарҷи ишеибгоу акьырмыт иалхуп. Ауахәама аҩнуҵҟала асахьақәа рыла иҩычан, аха  XIX ашәышықәса  II азбжазы ишьыхны, ашәыга шкәакәала ишәны, ажәытә сахьақәа иқәхны, аханатә сахьала ирҩычит. Нартекс алада-мраҭашәаратә кәакьаҿы адамра иҟоуп, уи аҭӡамцқәа ирну асахьақәа  XVI ашәышықәса  II азбжа иаҵанакәеит.  1966 шықәсазы ауахәама аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥган. Аусурақәа раан ауахәама аинтериер аҿы аарԥшын ажәытә сахьақәа рфрагментқәа, урҭ адамра аҭӡамцқәа ирну асахьақәа рхаантәи аамҭа иаҵанакәеит. Ауахәама акәша-мыкәша игылоуп еиуеиԥшым аргыламҭақәа, ауахәама хәыҷқәа, аныҳәарҭақәа, аберҭыԥ анхарҭа, анхамҩатә ргыламҭақәа. Аберҭыԥ ԥасатәи ахыбра I аихагылаҿ еиҿкаауп Пицундатәи амузеи. Пицундатәи ауахәамаҿы анцәаимаҵзура мҩаԥысуа м, уи аконцерттә зал ҳасабала рхы иадырхәоит. 

## Алитература
*ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 447-448.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Азанҭатәи абырзентә уахәама

**Азанҭатәи абырзентә уахәама** () — Аԥсны азанҭа ақыҭан иҟоу ауахәама. Иргылоуп XIX ашәышықәса алагамҭазы.

## Азхьарԥшқәа
*აზანთის ბერძნების ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Азанҭатәи абаа

**Азанҭатәи абаа** () — Аԥсны азанҭа ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәысықәсақәа раан.

## Азхьарԥшқәа
*აზანთის ციხესიმაგრე

Акатегориа:Аԥсны иҟоу абаақәа
Ганҭиади иҟоу аныхабаа

мини|Ганҭиади ауахәама
**Ганҭиади иҟоу аныхабаа** ()  — Аԥсны VI ашәышықәса иаҵанакәа, х-апсидк змоу абазилика ауп, аҳабла Ганҭиади аҟны игылоуп. 2006 шықәса абҵарамза 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ианашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа.
 
Иргылоуп  VI ашәышықәса  I азбжазы. Аха, VIII-X ашәышықәсақәа рзы изныкымкәа аханатә ирҿыцны идыргылахьан. 1576 шықәсазы, османаа ржәылара аан, аныхабаа хәҭала ибгеит. Аԥсни, инеизакны Қырҭтәылеи ажәытәӡатә ақьырсиантә уахәамақәа иреиуп. Уажәазы абазилика ахыжәжәарақәа мацароуп иаанханы иҟоу. 

## Аҭоурых-архитектуратә ахцәажәара
Аспециалистцәа ргәаанагарала, абазгаа ақьырсианра анрыдыркыла, византиатәи аимператор Иустиниан I-тәи абазгаа рзы Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа ииргылеит. Абазилика ахыжәжәарақәа рҟны аарԥшуп амармалташь шкәакәа иалхны иҟаҵаз, абырзен нбанла адҩыла змаз анышәынҭратә хаҳә афрагмент. Ишубарҭоу ала, ари ахаҳә аҭыԥантәи идинтәымыз ма адоуҳатә хаҿык инышәынҭра акәын. Адҩылара ҟаҵоуп VI ашәышықәсазы. Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа х-нышьк змоу абазилика ауп. Уи усҟак идуумыз, аформа иаша змаз аҳаштә блокқәеи акьырмыт ҟьаҟьеи рыла иргылан. 
 
## Уажәтәи аҭагылазаашьа
 
Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа Қырҭтәыла амилаҭтә ҵакы змоу абаҟа астатус анашьоуп. 

## Алитература
* ვ. ჯაოშვილი, რ. რჩეულიშვილი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 680.
* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში,თბ.,2015

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама

**Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама** () — Аԥсны аҭара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XIX ашәышықәсазы. Ауахәама иамоуп акыр идуу азал аформа змоу агежьбжататә апсида. Мраҭашәарантә агәашә амоуп. Ахыбра ахыб хыбгаланы иҟоуп. 

## Азхьарԥшқәа
*ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Абжьаҟәатәи ауахәама

**Абжьаҟәатәи ауахәама** () — Аԥсны Абжьаҟәа ақыҭан иҟоу ауахәама. 

Ауахәама иргылоуп икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*აბჟაყვის ეკლესია

Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Абаахыбтәи абааш

мини|Абаахыбтәи абааш
**Абаахыбтәи абааш** () — Аԥсны абаахыбра ақыҭан иҟоу абааш. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа ақыҭа мрагыларатә ахәҭаҿы, ашьха ашьапаҿы игылоуп. Ицәу ахаҳә иалхауп. Агежьбжататә абаа 6-7 метр аҳаракыра амоуп. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.

## Азхьарԥшқәа
*აბაახიბრის კოშკი

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа