open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҵарчатәи абааш

**Ҵарчатәи абааш** – Аԥсны, Гал амуниципалитет, ақыҭа Ҵарча.  

Аҟәшақәа рхыԥхьаӡара:
# Аҭоурыхтә ҽ архитектуратә ахҳәаа
# Уажәтәи аҭагылазаашьа 
# Алитература
# Азгәаҭақәа

Аҭоурыхтәҽ архитектура ахцәажәара (аредакторра, иахьынтәаагоу).
Ҵарча ақыҭа ашьха  ашаьпаҿы игылан абаа, уи аҭӡамцқәа зегьы рбгоуп.
Абаа ахыб акәырша ашьха иаларсоуп, убри иахҟьаны абааш ауснагӡара  ииашам аиҿкаашьа  амоуп.

## Аҭҵаарала
Аладатәи аган абаагәара ахыб абахәа ацәаҳәа иацнаган, убри иахҟьаны ашьаҭа џьараҽ џьара еидыҵит, еилаҳаит.

Убас иҟоуп амрагыларахьтәи агангьы. Акызаҵәык, иаанханы иҟоу ҟҽҩ метр  иҟоу аҩадатәи архәа ауп. Агәҭа иамоуп иҭшәоу ахаҳә мардуан, уи унанагоит   абаагәара ақәцә  иамоу аибашьратә аҭыԥ ахь изго амҩахусҭа ахь.

Ҩ-метрак ажәпара змоу аҭӡы аҟны абаахьчаҩцәа ҩыџьа еивысыратә аҭыԥ аман.

Абаа аҩ-ганк анҵәамҭақәа ишьақәҟьоуп, убри аҟнытә аханатәтәи асахьа еилкаам. Амрагыларатәи аҵыхәа аҟны аҵәахырҭа еиԥшу ргыларак шыҟаз удыруеит. Аха, абаа гылазу ма даҽа ргыларак ыҟазу адырра атәы уадҩуп.
Абааш амраҭашәаратәи аган аҟны аилабгара ахәҭақәа рацәаны иаанханы иҟоуп, аха арбгара  иахҟьаны уи асахьа иазку адырра аилкаара уадаҩуп.

Абаа ақәцә аҟны 6-7 мерт аҳракыра змоу арбгара ацәынхақәа рацәоуп.  Иахагылоуп аицарсра аԥшра змоу аҟәарч. Уажәтәи аамҭазы  ҵаҟатәи ахәҭа иаанханы иҟоуп, даҽа хәҭак иаанханы иҟоу уи аӡҭарчы ауп. Уи ашҭа аладахьтәи амрагыларатә аган аҟны ишьҭоуп, уи ҭырҭәаауп.  Аҭыӡқәа бзианы ишьыхуп. 

Абааш ааха ду  амоуп аха иацәаанхаз рыла иубоит уи ижәытәӡатәу абаашқәа ишыруаку. Ажәытәӡатәи абаашқәа ирхыԥхьаӡалоуп. 
Уажәтәи аҭагылазаашьа (аредакторра, аредакторра ахыҵхырҭа).

## Алитература
*„Аԥсны акультуратә аҭынхара“,  қарҭ, 2015.
* қырҭтәыла аҭԥҟара аҵакыра дгьылқәа рымпыҵахалара иазкны ирыдыркылеит 2008 ш. Жьҭаара 23.

Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Акатегориа:Аԥсны иҟоу ахырӷәӷәарҭақәа
Аԥсар

70px|left| Аԥсар

**Аԥсар** - Аԥсны Аҳәынҭқарратә ԥара. 

## [[Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа|Аԥсны агәаларшәагатә инвестициатә монетақәа]]
* «Аԥсны иналукааша ауаа» рсериа
* «1992-1993 шш. рызтәи Аԥсныжәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра» рсериа
* «Аԥсны аҭоурыхтә баҟақәа» рсериа
* «Аԥсны ақалақьқәа» рсериа
* «Аспорт» рсериа
* «Аԥсны инвестициатә монетақәа» рсериа

Акатегориа:Аԥсны монетақәа

## Агәалашәаратә банкнотқәа
2019

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Солнечногорск

**Солнечногорск** – Урыстәыла ақалақь.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Детликон

**Детликон** () — Швеицариа акоммуна. Атерриториа — 2,87 км²; иаланхо — .

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Швеицариа акоммунақәа
Наполеон Бонапарт

**Наполеон I Бонапарт** ( [napoleˈɔ̃ bɔnɑˈpaʁt], , ;  Аиаччио ақ., Корсика –  Лонгвуд, Сент-Елена) — Франциа аимператор () 1804-1814, 1815 шықәсқәа рзы, арратә напхгаҩы, аҳәынҭқарратә усзуҩы, иахьатәи Франциатәи аҳәынҭқарра ашьаҭа зкыз, Мраҭашәаратәи аҭоурых аҿы зегь реиҳа иналукааша ауаа дыруаӡәкын.

Наполеоне Буонапарт (1796 шықәсанӡа Корсикатәи аметод ала ихы ихьӡиҵон) изанааҭтә арратә маҵзура далагеит 1785 шықәсазы, артиллериа асублеитенант ичын иманы. Франциатәи ареволиуциа аан, 1793 шықәса аԥхынра мза 18 рзы Тулон анҭарк ашьҭахь, абригадир - инрал ичын инаӡеит. Италиа ар анапхгаҩыс дҟаҵан. 1798-1799 рзы Мсырҟа арратә експедициа напхгара азиуан.

1799 шықәса абҵарамзазы (18 Brumaire) аҳәынҭқарратә хҭыс ҟаиҵеит, насгьы Актәи Аконсулс дҟалеит. Анаҩстәи ашықәсқәа рзы иара имҩаԥигеит аполитикатәи административтәи реформақәа, насгьы ԥыҭ-ԥыҭла адиктатортә мчра инаигӡеит.  .

1804 шықәса лаҵарамза 18 азы императорс дыԥхьаӡан . Аиааира згаз Наполеон иибашьрақәа, ҷыдала 1805 шықәсазы Австриатәи акампаниа, 1806–1807 шықәсазы Пруссиеи Польшеи ркампаниа, 1809 шықәсазы Австриатәи акампаниа, Франциа аконтинент аҿы амчра дуны аҟазаара иацхрааит. Аха Наполеон «амшынқәа рҳәынҭқар» Британиадуи иареи реицлабра ақәымҿиара иахҟьаны, ари астатус инагӡаны ашьақәырӷәӷәара иаԥырхагахеит.

1812 шықәсазы Урыстәылатәи аимпериа иаҿагылаз аибашьраҿы Наполеон I данаиааиз иахҟьаны Европатәи амчрақәа Франциа иаҿагылоз акоалициа шьақәгылеит. Леипцигтәи Ажәларқәа реибашьраҿы данаиааиз, Наполеон еидгылаз аибашьцәа рҿагылара уаҳа илымшеит. Акоалициатә арқәа Париж ианҭала ашьҭахь, 1814 шықәса мшаԥымза 6 азы аҳра аанижьит, насгьы адгьылбжьаха Ельба ахь дхҵәаны дцеит.

Франциа аҳрахь дхынҳәит 1815 шықәсазы хәажәкырамзазы (шәмш рыҩныҵҟа). Уотерлоо аиааира аимператор аҩынтә раан 1815 шықәса ианҵәамҭазы аҳра аанижьыр акәхеит.

Иҵыхәтәантәи ашықәсқәа англызцәа иҭаркыз Аԥшьа Еленеи идгьылбжьахаҿы иихигеит уаҟа ицәеижь аканцер ихҟьаны дыԥсит. Иԥсыбаҩ 1840 инаркны Парижтәи Асасааирҭа дес Инвалидс аҿы иҵәахуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:1821 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы иԥсыз
Акатегориа:1769 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 15 рзы ииз
Акатегориа:Франциа Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәылацәа
Акатегориа:Франциа аимператорцәа
Дмитри Менделеев

**Дмитри Менделеев** (; ажьырныҳәа 27, 1834 — жәабран 2, 1907) — 1869 ш. азы аурыс ҵарауаҩ Дмитрии Менделеев ахимиатә аелементқәа Рпериодикатә (реишьҭагыларатә) таблица шааиртыз рылеиҳәеит. Абас ала, анаука аԥсабара амаӡақәа раартраз ацаԥха аиуит. Уи нахыс химеи физикеи рҿы иҟаҵоу аартра дуқәа зегьы ари азакәан шьаҭас ирыман.

Менделеев ипериодикатә таблица аелементқәа дара-дара еишьҭагылоуп урҭ ратомтә капан инақәыршәаны. Урҭ апериодқәеи агәыԥқәеи рыла еихшаны иеидкылоуп.

Менделеев иҟаиҵаз аартра аҵарауаа ирылнаршеит Апериодикатә таблицаҿы иҭацәны иааныжьыз аҭыԥқәа хазырҭәааз 38 иҿыцу ахимиатә елементқәа раартра. Иара убри аангьы урҭ ирылшеит Апериодикатә таблицаҟны иҟаз аҵыхәтәантәи аелемент аасҭа еиҳа ихьанҭаз аелемент аԥшаара. 1955 шықәсазы америкатәи аҵарауаҩ Грени Сиберд иоуит (иԥшааит) аелемент 101-тәи аномер, Мендилеевиум ахьӡиҵеит, Апериодикатә Закәан аԥызҵаз ихьӡ аҳаҭыр ала.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Урыстәылатәи аҵарауаа
Еинштеин, Алберт

**Алберт Еинштеин** (; , Ульм, Германиатәи аимпериа — , Принстон, Ниу-Джерси, ЕАА) — агерман физик аҭоурых аҿы ахәыцҩы дуқәа дыруаӡәкны дрыԥхьаӡоит. 

## Абиографиа

Диит иара Ульм, Германиа хәажәкырамза 1879 шықәсазы, иқәыԥшра зегьы Миунхен ихигеит. Ара иҭаацәа дәқьан хәыҷык рыман. Миунхен ашкол ахь дныҟәон, уи зыхгара цәгьаз гәҿыӷьран иара изы. 12 шықәса анихыҵуаз ихала Евклидов игеометриа иҵеит. Ашьҭахь иҭаацәа Италиа Миланҟа нхара имцар амуит, уа нас, 15 шықәса дшырҭагылаз ашкол дҭыҵырц иӡбеит. Уи еиликаауазар ҟаларын азеиԥшдырратә школ ишалгатәыз. Аха, даҽаганкахьалагьы, иурокқәа рыбжьажьра дшаҿыц даҿын физи ка ихала иҽазыҟаиҵарларц азы. 22-шықәса дырҭагылан Швеицариа датәылауаҩханы даныҟала, 1903 шықәсазы уи ԥҳәысс дигеит Милеве Марек. Хара имгака ҩыџьа аԥацәа ихылҵуеит, аха 1919 шықәса азы иԥҳәыс длылҵуеит, иаб иашьа иԥҳа ԥҳәысс дигарцаз азы. 26 шықәса анхыҵуаз ихадоу иҭҵаарадырратә усумҭақәа хәба икьыԥхьуеит. Раԥхьатәи иусумҭа Броун иныҟәара, иеиҭаҵра иазкуп, уи 1905 шықәсазы адоктортә ҩаӡара изҭаз усумҭоуп.

Аҩбатәи аусумҭа афотон мамзаргьы алашара акванттә теориа шьаҭас иауит. Алашара амчхара хаз-хазы иҟоу ахәҭаҷқәа рыла ишьақәгылоуп ҳәа иԥхьаӡоуп, урҭ аквантқәа ма, афотонқәа ҳәа ирышьҭоуп. Еинштеин иусумҭа алашара атеориа даҽакала иазнеиуеит. Ателехәаԥшра – ари Енштеин иаартроуп, уи аԥсҭазаараҿы ахархәароуп. 1921 ш. азы Енштеин Нобель ипремиа ианашьоуп афизика иазкыз аусумҭазы. 1933 шықәсазы Уи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь диасуеит, ара 1940 шықәсазы атәылауаҩрагьы иоуит. Еинштеин иԥсҭазаара далҵит 1955 шықәса мшаԥымза 18 рзы Принстон, Ниу-Джерси аштат аҿы.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Германиатәи аҵарауаа
Акатегориа:Ауриа аҵарауаа
Акатегориа:Германиатәи аҿыцхәыцҩцәа
Акатегориа:Ауриа аҿыцхәыцҩцәа
Акатегориа:Германиатәи Ауриацәа
Акатегориа:1879 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз
Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 18 рзы иԥсыз
Нобель, Альфред

мини|Альфред Нобель
**Альфред Бернард Нобель** (; , Стокгольм, Швециа — , Сан-Ремо, Италиа) — Ашвед аԥҵаҩын, филантропын, даара зҟазшьа уадаҩыз уаҩын. Иара абанкрот диԥан, аха дмиллионерхеит; Иара – алитература бзиа избоз ҵарауаҩын. Уи аԥара рацәаны ирҳаит, аха зегь реиԥш дынхон. Иара даара дуаҩылахҿыхын ауаа рҿы, аха ихи иареи анеизынхоз илахь еиқәын. Ауаа бзиа ибон, аха ахаан иара бзиа дызбоз ԥҳәысгьы димамызт, ҭаацәарагь имамызт; дпатриотын, аха атәым дгьылаҿ. 

Уи иааиртит артҟәацга хкы ҿыц, адинамит, ашьха ҭыԥқәа рҿы арацәа-ыҵыхра ааглыхра аиӷьтәразы, аха иара иаԥиҵаз аибашьыга бџьар аҟаҵаразы рхы ишадырхәоз ибеит. Иусумҭақәа ирыбзоураны адунеи зегь дшеицырдыруазгьы, иара дыздыруаз маҷын, избанзар иԥсы ҭанаҵы ихьӡ-иԥша иҽацәиҵәахуан. “Хьӡы – ԥшак сырҳазшәа сгәы иаанагоит, аха уи ахьӡ- аԥша бзиарак адызбалом», – иҳәеит уи зны ихазы. Аха, иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, ихьӡ даҽа џьоукы ахьӡ -аԥша рзаанаго иалагеит. Иара Стокгольм диит октиабр 21, 1883 шықәсазы. Ашколгьы дҭамызт, ауниверситетгьы, аха ихала аҵара иҵон азы 20 шықәса анихыҵуаз профессионалтә химикын, лигвист дуун – ашвед бызшәа, аурыс, анемец, афранцыз, англыз бызшәақәа рыла дцәажәон. 

Иара инаукатә ԥҵамҭақәа ахархәара шроуз ибар иҭахын, 80 компаниа инареиҳаны иргылеит 20 тәыла рыҟны. Аха аихьӡарақәа изҭоз аҵарауаҩ иҟазшьа аҷыдарақәеи хара ихәыцуаз анаплакҩи иҟазшьаҷыдарақәа реилагӡара ахьилшаз ауп. Аха, Нобель зегь раасҭа аԥареи иҭҵаарадырратә аартрақәеи ракәӡамызт игәы иҵхоз. Иара есымша аԥсҭазаара аҵакы дашьҭан, данқәыԥшыз аахыс али - тературеи, афилософиеи дрызҿлымҳан. Иара есқьынгьы аӷарцәа рыцҳаишьон. Аха зегь раасҭа ииҭахыз адунеиаҿ аибашьрақәа рҵыхәа аԥҵәаракәын. Абри аус адиулон аамҭагьы аԥарагьы мшаҭо 1896 шықәсазы Италиа иԥсҭазаара далҵаанӡа. 

Зегь еицырдыруа иуасиаҭ аҿы иара иҭынхаз аԥара аанижьит афизика, ахимиа, аԥсихологиа, амедицина, алитература, аҭынчра азықәԥараҿ аихьӡарақәа аазырԥшыз ауаа премианы ирыҭазарц. Уи иаргьы иара иидеиақәагьы рзы баҟаҵас инхеит. Абас дыргәалашәоит адунеи иқәлара гханы изыԥхьаӡоз ауаҩы иԥсҭазаара даналҵ кыршықәсақәа рышьҭахьгьы.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Швециатәи аҵарауаа
Акатегориа:Швециатәи аҿыцхәыцҩцәа
Акатегориа:Абизнесменцәа
Акатегориа:1833 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 21 рзы ииз
Акатегориа:1896 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 10 рзы иԥсыз
Леннон, Џьон

мини|Џьон Леннон
**Џьон Уинстон Оно Леннон** (; , Ливерпуль, Британиа Ду — , Ниу-Иорк, ЕАА) — еицырдыруа Британиатәи арок-гәыԥ «Битлз» ашәаҳәаҩ дкомпозиторын, дпоетын, дгитаристын. Иара убас иара ирҿиаратә кариераҿ солотә музыкантын, политикатә активистын, артистын, актиорын, авторын.

Уи акомпозиторцәа Џьони – Маккартни рдует џьашьахәы иалазаара иабзоураны арок музыка аҿиара анырра ӷәӷәа аиҭеит.

Аҭоурыхаҿ Леннон иашәақәа Imagine и Strawberry Fields Forever лассы-ласс апоп-музыка аҭоурых аҿы иреиӷьу ашәақәоуп ҳәа азырҳәоит. 2002 ш. азы британиатәи ателерадиоеилахәыла Би-Би-Си азҵаанҵа мҩаԥнагеит аҭоурыха зегьы аҿы британиаа рахьтә шәҩык зегьы иреиҳаӡоу, зегь иеицырдыруа ауаа еилыркаарц азы. Британиа ауаажәларра Леннон аабатәи аҭыԥ аҿы ддыргылеит.

Леннон 1940 шықәса актиабр 9 рзы Ливерпуль ақалақь аҿы диит. Иҭаацәа рҩыџьагь амузыкатә ҵара рыман. Урҭ анеилыҵ ашьҭахь, ихәыҷреи иарԥысреи иан лаҳәшьеи лхаҵеи рҿы ихигеит.

Џьон Леннон Ливерпультә аҟазаратә коллеџь аҿы дрыдыркылт. Уа аҵара игәаԥхомызт азы, аҵыхәтәан, иҵара аанижьуеит. Уи аҭыԥан Леннон амузыка ихы азикуеит, ҷыдала америкатәи рок-н-ролл, ашәаҳәаҩцәа Чак Бери, Бадди Хелли ирҭаз агәацԥыҳәарыла. Леннон рок-н-ролл агәыԥаҿ ахәмарра далагеит, анаҩс уи «Битлз» ҳәа ахьӡ ауит.

Хынҩажәатәи ашықәсқәа рзы Леннон амузыкатә жанр рок-н-ролл аҿиараҿы инарҵауланы анырра аиҭеит, абасала ари амузыка ажанр аҳәаақәагьы ирҭбааит. ХХ ашәышықәсазы Леннон иколлега акомпозитор Маккартни днаидкыланы анырра ду ҟазҵаз акомпозиторцә, ашәаҳәаҩцәа амузыкантцәа ҳәа ирыԥхьаӡоит.

1970 шықәсазы Џьон Леннон «Битлз» далҵырц иӡбоит. Уи агәыԥ иалахәыз аԥшьҩык рахьтә Леннон зегь реиҳа ирацәаны амузыкатә альбомқәа ҭижьит.

1980 шықәса азы, Леннон, Чампен захьӡыз зхы еилаԥсаз афонат рыцҳарыла дҭаирхеит. Уи ашәаҳәаҩ хәынтә ахы игәидиҵеит. Хык имаахаӡеит, агьырҭ аԥшь-хык иаахеит ибӷахь, ижәҩахь. Хынҩажәатәи ашықәсқәа рзы зны Леннон уԥсра шԥаҟалари, угәы ишԥаанагои ҳәа ианиазҵаа, уи иаалырҟьаны, “зхы еилаԥсоу аӡәы сишьыр ауеит” ҳәа аҭак ҟаиҵеит. Усҟан ари хәмаршақә иҳәазаргьы ҟалон, ас ҟалоит Џьон Леннон дазыԥшӡамызт, аха иара шиҳәаз еиԥш ахлымӡаах агьыҟалаҵәҟьеит.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

## Азхьарԥшқәа

* JOHN LENNON
* Дискографиа

Акатегориа:Британиатәи ашәаҳәаҩцәа
Акатегориа:1940 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 9 рзы ииз
Акатегориа:1980 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз
1 (аҵакырацәара)

* 1 — анатуралтә ахыԥхьаӡара акы.
* 1 (единица) — многозначный термин.
* «1» — альбом The Beatles, содержащий 27 синглов.
* «1» — дебютный альбом шведской певицы Сары Ларссон 2014 года.
* 1 (маршрут метро, Нью-Йорк) () — маршрут Нью-Йоркского метрополитена, проходящий в Бронксе и Манхэттене.

## Ахронологиа
* Ҳ. ҟ. 1 — последний год I века до н. э.
* 1 — первый год I века.

## Шәахә. иара убас
* Ҳ. ҟ. I ашәышақәса — последние 100 лет до нашей эры.
* I ашәышақәса — первые 100 лет нашей эры.
* Ҳ. ҟ. I азқьышықәса — последние 1000 лет до нашей эры.
* I азқьышықәса — первое тысячелетие по григорианскому календарю.
* № 1 (значения)
Кембриџь ауниверситет

мини|Алого
**Кембриџь** – Оксфорд анаҩс Британиа Ду иҟоу зегь раасҭа ижәытәтәу аҩбатәи университетуп, адунеи аҿы аԥшьбатәи аҭыԥ аннакылоит, еиҳа иеицырдыруа ауниверситетқәа ируакуп. Ауниверситет аԥҵан 1209 шықәсазы, Кембриџь инхо оксфордтәи астудент ақалақь иаланхоз ԥҳәыск данишь ашьҭахь ақалақь иалҵыз аҵарауаа еидкыланы. Кембриџьтәи ауниверситет шьақәгылоуп 31 коллеџь рыла. Ақалақь аҿы инхо ауааԥсыра реиҳарак арҵаҩцәеи астудентцәеи роуп. Астудентцәа зегь аҵара анырҵо Кембриџь инхозароуп. Кембриџь амҩадуқәа рҿы иуԥылоит ииаҵәеиқәароу, мамзаргьы еиқәаҵәоу, амаҭәа зшәу аҿар маҷымкәа. Астудентцәеи аспирантцәеи рҵареи рыҭҵаарадырратәи усуреи ашколқәа (дара 6 ыҟоуп) рыҟны имҩаԥысуеит. Ашколқәа афакультетқәеи акафедрақәеи рыла ишьақәгылоуп. Кембриџьтәи ауниверситет аҟны арҵара мҩаԥысуеит 28 курс рыла. 

мини|Тринити Колеџь
мини|Петерҳаус колеџь
мини|Кембриџь ауниверситет абиблиотека

Арҭ акурсқәа ирыҵанакуеит абарҭ амаҭәарқәа:

* Англосаксаа, аскандинавцәа, акельтцәа (Norse and Celtic)
* Архитектура
* Азиеи, Мрагылара Ааигәеи
* Аклассика 
* Аекономика 
* Англыз бызшәа
* Агеографиа
* Аҭоурых 
* Аҟазара аҭоурых 
* Археологиа
* Абиологиатә антрополгиа 
* Аполитикеи жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи 
* Асоциалтә антропологиа 
* Асоциологиа
* Ақыҭанхамҩатә Економика 
* Азин 
* Алингвистика 
* Аменеџьмент 
* Иахьатәии абжьарашәышықәсазтәи абызшәақәа (афранцыз, анмец, аиталиа, аиспан, апортугалиа, аурыс бызшәақәа). 
* Амузыка 
* Афилософиа 
* Атеологиеи адинҭҵаареи 
* Ахимиатә нџьнырра
* Акомпиутертә ҭҵаарадыррақәа 
* Анџьнырра 
* Амашьынаԥҵара атехнологиа
* Аматематика 
* Амедицина 
* Астрофизика
* Абиохимиа 
* Абиологиатәи абиомедицинатәи ҭҵаарадыррақәа 
* Ахимиа 
* Агенетика 
* Агеологиа 
* Аҭоурых 
* Аматериалқәа рзы аҭҵаарадырра
* Анервҭҵаарадырра 
* Апаталогиа 
* Афармокологиа уҳәа уб.егь.

Иахьа аколлеџьқәа хԥа аҳәсса рымацара рыдыркылоит. Егьырҭ 28 коллеџь – илаԥсоуп. Аколлеџьқәа ҩба аспирантцәа мацара ры - дыркылоит. Аколлеџьқәа 4 – еиҳарак астудентцәа еиҳабацәа ма аспирантцәа (21 ш. иреиҳау). Егьырҭ 25 коллеџь астудентцәа реиԥш аспирантцәагьы рыдыркылоит.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Кембриџь ауниверситет
Акатегориа:Кембриџь
Акатегориа:Британиаду аиҳабыратә ҵараиурҭақәа
Акатегориа:1209 шықәсазы ицәырҵит
А

**А**, **а** — кириллтәи аҩыратә нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (А)
* Graphemica (а)
Абтәыҩа

300px|мини|Абтәыҩа
**Áбтәыҩа** () — ҵиаа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Аигьырга

300px|мини|Аигьырга
**Áигьырга** () — ҵиаа

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Ананас

300px|мини|Ананас
**Анана́с** () — ҵиаа

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Аҩсҭаақьаса

300px|мини|Аҩсҭаақьаса
**Аҩсҭаақьаса** () — Акәыкәбаа

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Акәыкәбаақәа
Аҩсҭааҟәыд

300px|мини|Аҩсҭааҟәыд
**Аҩсҭааҟәыд** () — ҵиаа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Абадырбӷьы

300px|мини|Абадырбӷьы
**Абады́рбӷьы** () — ҵиаа

## Ахьарԥшқәа

б
Абгарлымҳа

300px|мини|Абгарлымҳа
**Абгарлы́мҳа** () — ҵиаа.

## Ахьарԥшқәа

б
Абрынџь

300px|мини|Абрынџь
**Абры́нџь**, *Аԥры́нџь* () — ҵиаа.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Аванызахәшә

300px|мини|Аванызахәшә
**Аваны́захәшә** () — ҵиаа.

## Ахьарԥшқәа

в
Аӷьар

300px|мини|Аӷьар
мини|Аӷьар
**Аӷьар** () — ҵиаа.

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Аҵиаақәа
Адәқьанмаахыр

thumb|Адәқьанмаахыр
thumb|
**Адәқьа́нмаахыр** () — ҵиаа

## Ахьарԥшқәа

дә
Адәыҳәымсаг

thumb|300px|Адәыҳәымсаг
**Адәыҳәы́мсаг** () — ҵиаа

## Ахьарԥшқәа

дә
Аевангелие

**Аева́нгелие** ( «благая весть»; от  «добро, благо» +  «весть, известие») — 

## Ахьарԥшқәа
Египеттәи абызшәа

**Египеттәи абызшәа** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсы абызшәақәа
Акатегориа:Ажәытәӡатәи Мысра
Индоевропатәи абызшәақәа

**Индоевропатәи абызшәақәа** 

### [[Ариа бызшәақәа]]:
* Нурисҭантәыи бызшәақәа
* Инд бызшәақәа
** Дарду бызшәақәа
** Пахари бызшәақәа
** Алада-мраҭашаратәыи бызшәақәа
** Мраҭашаратәыи бызшәақәа
** Хинди бызшәақәа
** Мрагыларантәыи бызшәақәа
** Аҩадантәыи бызшәақәа
** Креол бызшәақәа
* Аџьам бызшәақәа
** Мрагыларатәыи бызшақәа
** Мраҭашаратәи бызшақәа

### [[Балкан бызшәақәа]]:
* Фриг-Бырзен-Аерман бызшәақәа
* Илир-Мез бызшәақәа

### [[Балта-Слав бызшәақәа]]:
* Балта бызшәақәа
* Аславиан бызшәақәа

### [[Герман бызшәақәа]]:

## Азгәаҭақәа
Аерманы бызшәа

**Аерман бызшәа**,  ()

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Аерманы бызшәа
Абаза бызшәа

**Аба́за бызшәа́** (, **апсашва** ([аԥсашәа]; ажәытәан иҟаз атермин) — абазақәа рыбызшәа.

*абаза бызшәа ашьхарыуатәи (абаз. Ащхъарауа) адиалект
*абаза бызшәа тапантатәи (ашәуа) (абаз. Ашвыуа)  адиалект

## Афонологиа
### Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
* [a] **а**
* [ja] **йа** → [je̞] **йе** → [e̞] **е** → [e] **е**
* [aj] **ай** → [e̞] **е** → [e] **е**
* [ə] **ы** 
* [əj] **й** → [əi] **й** → [i] **и**
* [jə] **й** → [iə] **й** → [i] **и**
* [wa] **уа** → [wo̞] **уо** → [o̞] **о** → [o] **о**
* [aw] **ау** → [o̞w] **оу** → [o̞] **о** → [o] **о**
* [wə] **у (уы)** → [wu] **у** → [u] **у**
* [əw] **у (ыу)** → [uw] **у** → [u] **у**

### Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

* Аиеҵәа: ашьхаруа диалект.
* Аиеҵәа: ашәуа диалект.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Абаза бызшәа
Абашкьыр бызшәа

**Абашкьыр бызшәа**, **абашкир бызшәа** (абашк. *башҡорт теле*) — Қьыпчактәи аҟәша иаҵанакуа аҭырқәа бызшәоуп. Башкортостан аурыс бызшәеи официалла еицырзеиԥшуп. Урыстәыла, иара убас Украина, Белоруссиа, Ҟазахстан, Узбекистан, Естониа, егьырҭ агәылацәа Асовет Еидгыла ашьҭахьтәи аҳәынҭқаррақәа рҿы 1,09 миллионҩык раҟара ауаа рбызшәала ицәажәоит.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Адаӷьсҭан бызшәақәа

**Адаӷьсҭан бызшәақәа**, **Дагестан бызшәақәа** — Даӷьсҭан ауааԥсыра абызшәақәа шәаҳәо.

## Ашара

* **[[Анах-даӷьсҭантәи бызшәақәа]]**
** **[[Ауараа бызшәақәа]]**
*** Ауар бызшәа
*** Анди бызшәа
*** Ахәах бызшәа
*** Багулал бызшәа
*** Боҭлых бызшәа
*** Годобери бызшәа
*** Каратан-идараб бызшәа
*** Чамала бызшәа
*** Ацез бызшәа
*** Хәарша бызшәа
*** Гьинуҳ бызшәа
*** Бежкьа бызшәа
*** Хәынза бызшәа
** **[[Даргьы бызшәақәа]]**
*** Даргьы бызшәа
*** Акубач бызшәа
*** Каидаҟ бызшәа
*** Арычаг бызшәа
*** Алақ бызшәа
** **[[Лезгьы бызшәақәа]]**
*** Лезгьы бызшәа
*** Агәыл бызшәа
*** Ҭабасаран бызшәа
*** Руҭыул бызшәа
*** Ацах бызшәа
*** Будаҟ бызшәа
*** Акрыз бызшәа
*** Арчы бызшәа
*** Уди бызшәа
*** Албан бызшәа
** **[[Хыналыг бызшәақәа]]**
*** Хыналыг бызшәа
* **[[Аҭырқә бызшәақәа]]**
** **[[Ҟыпчаҟ бызшәақәа]]**
*** Акәмык бызшәа
*** Наҩеи бызшәа
** **[[Оӷәыз бызшәақәа]]**
*** Азербаиџьан бызшәа

## Азгәаҭақәа
Агерман бызшәақәа

**Агерман бызшәақәа** — Агермантә бызшәақәа индоевропатәи аҭаацәара ахь иреиуоуп, уахь иаҵанакуеит апротогермантә бызшәеи уи ахылҵшьҭратә бызшәақәеи.  Иахьатәи амш азы апротогермантә бызшәа ахылҵшьҭрақәас - Мраҭашәаратәи Европа тәылақәак  (Британиа Ду, Германиа, Австриа, Нидерланды, Бельгиа, Швеицариа, Луксембург, Швециа, Даниа, Норвегиа, Исландиа, Лихтенштеин) , Аҩадатәи Америка (Америка, Канада), аладатәи Африка (Аҩадатәи Африка Аҳәынҭқарра, Намибиа), Азиа (Индиа), Австралиеи, Зеландиа Ҿыци роуп иҟоу

## Агерман бызшәақәа рсиа

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Адат бызшәа

**Адат бызшәа** 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Аскандинав бызшәақәа
Аедыгьа бызшәақәа

**Аедыгьа (азыхә) бызшәақәа**

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсуа-адыга бызшәақәа
Аедыгь бызшәа

**Аедыгь бызшәа**, *Аедыгьа бызшәа* (Адыгабзэ) ма **азыхә (кьахы) бызшәа**.

## Афонологиа

* Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.
* Аҟаԥшь: амшынтә (шаԥсыӷ, натхәа, хакәыцә) диалектқәа
* Аиеҵәа: абӡах диалект

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Азербаиџьан бызшәа

**Азербаиџьа́н бызшәа**, **Азарбаиџьа́н бызшәа** ()

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Азербаиџьан бызшәа
Аиакут бызшәа

**Аиакут бызшәа** (аиак. *саха тыла*)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Аиспан бызшәа

upright=2|мини
**Аиспан бызшәа** (español, castellano)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Аиталиа бызшәа

мини|upright=2|Аиталиа бызшәа
thumb|Аиталиа бызшәа акурзивтә форма.
мини
**Аиталиа бызшәа**, *Аиталиан бызшәа* ()

## Алитература
* Raffaele Simone, *Enciclopedia dell'italiano*, Treccani, 2010.
* Fabrizio Berloco, *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*, Lengu, 2018. 9788894034813
* Palermo Massimo, *Linguistica italiana*, Il Mulino, 2015. 9788815258847

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Аирланд бызшәа

**Аирланд бызшәа** ма **Еиры бызшәа**  () - акельттә бызшәоуп, Ирландиа аоффициалтә бызшәас иамоуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Акельттә бызшәақәа
Акореиа бызшәа

**Акореиа бызшәа**, *Акореи бызшәа* (한국어, 조선어)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Ақарҭвел бызшәақәа

мини|Қарҭвел бызшәақәа
**Ақарҭвел(тә) бызшәақәа**

* **Алада қарҭвел бызшәақәа**
** ақырҭ бызшәа

* **Зан бызшәақәа**
** Агыруа бызшәа
** Алаз бызшәа

* **Аҩада қарҭвел бызшәақәа**
** Ашәануа бызшәа

## Азгәаҭақәа
Аҟабарда бызшәа

**Аҟабарда бызшәа** (Адыгэбзэ)

## Афонологиа
### Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

* Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.
* Аҟаԥшь: бесленеитә адиалект.

## Аҿырԥшы

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Алаз бызшәа

**Алаз бызшәа** (ლაზური ნენა, Lazuri nena) — ақарҭвел бызшәа.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Ақарҭвел бызшәақәа
Алезгьын бызшәа

**Алезгьын бызшәа**, *Алазгьын бызшәа* (лезги чӀал)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Аманчжур бызшәа

**Аманчжур бызшәа** (manǯu gisun)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атунгуз-аманчжур бызшәақәа
Амолдав бызшәа

**Амолдав бызшәа**, *амолдаван бызшәа* (limba moldovenească, лимба молдовеняскэ)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Амолдав бызшәа
Амонгол бызшәа

**Амонгол бызшәа** ()  — Монголиа ҳәынҭқарра бызшәас имаоуп.

## Амонгол алфавит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Амонгол бызшәа
Аҟыргыз бызшәа

**Акиргиз бызшәа** ()

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Аславиан бызшәақәа

**Аславиан бызшәақәа**

## Агәыԥхәҭақәа
**Амрагылараславиан бызшәақәа**:
* Абелорус бызшәа 
* Аукраин бызшәа
* Аурысшәа

**Амраҭашәараславиан бызшәақәа**:
* Аполиак бызшәа 
* Асловак бызшәа
* Ачех бызшәа

**Аладаславиан бызшәақәа**:
* Абосниа бызшәа
* Аболгар бызшәа
* Амакедон бызшәа
* Асерб бызшәа
* Асловен бызшәа
* Ахорват бызшәа
* Ачерногор бызшәа

**Егьырҭ аславиан бызшәақәа**:
* Ажәытә славиан бызшәа
* Аславианбжьаратәи бызшәа

## Азгәаҭақәа
Ажәытә славиан бызшәа

**Ажәытә славиан бызшәа** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Аславиан бызшәақәа
Асловак бызшәа

**Аславак бызшәа** (slovenský jazyk, slovenčina, slovenská reč)

## Аславак алфавит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Аҭурқмен бызшәа

**Аҭурқмен бызшәа**, **Атуркмен бызшәа** ()

## Атуркмен алфавит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Араб бызшәа

мини
**Араб бызшәа**, *Араԥ бызшәа* ()

## Араб алфавит

Араб алфавит::

## Аҳәынҭқаррақәа
Алжир,

Баҳреин,

Мысра,

Амраҭашәаратә Сахара

Иорданиа,

Ираҟ,

Иемен,

Ҟатар,

Кувеит,

Ливан,

Ливиа,

Мавританиа,

Марокко,

Еиду Арабтә Емиратқәа,

Оман,

Палестина,

Сауди Аравиа ,

Шьамтәыла,

Судан,

Тунис,

Сомалиленд,

САДР (Сахартәи Араб Демократиатә Республика)

## Шәахә. иара убас
* Араб Авикипедиа

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Ауазбақь бызшәа

мини|Ауазбақь бызшәақәа территориа.
**Ауазбақь бызшәа** () — Уазбақьистан ареспубликатә бызшәас иамоуп. Атиурк бызшәақәа иреиоуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Ауаԥс бызшәа

**Ауаԥс бызшәа** () — Алада Уаԥстәылатә бызшәа.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Аҭаџьықь бызшәа

**Аҭаџьык бызшәа** (), *Аҭаџьык афарси бызшәа* () — Таџьықьистан аҳәынҭқарратә бызшәас иҟоуп. Иран группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп. 
Ихалхно—14 000 000 ҩык. Aҭаџьыкаа рбызшәа. Афганистан, Иран, Уазбақьистан официалтә бызшәас иҟоуп

*Акодқәа*
:ISO 639-1: **tg**
:ISO 639-2: **tgk**
:ISO 639-3: **tgk**

## Атаџьықь алфавит

## Пример

## Абара
*Атаџьықь Авикипедиа
Атаџьықь алитература
## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Атиурк бызшәақәа

**Атиурк бызшәақәа** 
***Аогузқәа**
*Азербаиџьан
*Аҭырк
*Аҭырқәмен
***Акыпчакқәа**
*Аҟазах
*Аҟыргыз
*Аҟрымҭаҭар
**Абашкир
**Аҭаҭар
*Анаҩеи
***Акарлукқәа**
*Ауигәыр
*Ауазбақь
***Aхакасқәа**
*Ахакас
***Aиакуытқәа**
*Аиакуыт
*Адолӷан

## Азгәатақәа
Аубла бызшәа

**Аубла бызшәа** (tʰʷaχəbza, Ҭәахыбза)

## Алфавит
### Акириллица алфавит

### Алаҭин алфавит

## Аграматика
### Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
* [ā] **аа**
* [a] **а**
* [ə] **ы**
* [ø] **ы** ← [ə] **ы** (*ажәа аԥхьа*)
* [e̞] **е** ← [je̞] **ие** ← [ja] **иа**
* [e̞] **е** ← [e̞j] **еи** ← [aj] **аи**
* [i] **и** ← [əj] **и** **/** [jə] **и**
* [o̞] **о** ← [wo̞] **уо** ←  [wa] **уа**
* [ō] **оо** ← [o̞w] **оу** ←  [aw] **ау**
* [u] **у** ← [əw] **у** **/** [wə] **у**
* [uˤ] **у**' ← [əwˤ] **у**' **/** [wˤə] **у**'

### Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

* Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.

## Ахьыӡцынхәрақәа

## Аҟаҵарба аиҭакра

## Азхьарԥшқәа
*Hans Vogt, Dictionnaire de la Langue Oubykh, Oslo - 1963

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсы абызшәақәа
Ауигәыр бызшәа

**Ауигәыр бызшәа** (ئۇيغۇر تىلى‎, Уйғур тили, Uyghur tili)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Ашвед бызшәа

**Ашвед бызшәа** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Аскандинав бызшәақәа
Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак

300px|мини
**Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак** — жәларбжьаратәи аиҿкаара.

Акатегориа:Адунеижәларбжьаратәи аиҿкаарақәа
Акатегориа:1863 шықәсазы ицәырҵит
Иҳәаадоу аҳақьымцәа

**Иҳәаадоу аҳақьымцәа** () — жәларбжьаратәи аиҿкаара.

Акатегориа:Адунеижәларбжьаратәи аиҿкаарақәа
Акатегориа:Агәыҳалалратә еиҿкаарақәа
Акатегориа:1971 шықәсазы ицәырҵит
ООН Аҿиара Апрограмма

мини
**ООН Аҿиара Апрограмма** ( - **UNDP**) — жәларбжьаратәи аиҿкаара.

Акатегориа:ООН Аҿиара Апрограмма
Акатегориа:1965 шықәсазы ицәырҵит
Акатегориа:Ниу-Иорк
Ачечен бызшәа

**Ачечен бызшәа** () — мраҭашәаратәи кавказтәи бызшәоуп, Чечентәылатәи ареспубликаҿы ирҳәоит, нахтәи абызшәатә гәыԥ иаҵанакуеит, 2 миллионҩык ауаа рылацәажәоит 

Ачечен бызшәа амш — мшаԥымза 25.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Адаӷьсҭан бызшәақәа
Аботаника

**Абота́ника** (Ажәа «аботаника» абырзен бызшәа аҟынтә иаауеит – «ботане» иаанагоит аиаҵәара, аҳаскьын, аҵиаа ҳәа) — аҵиаақәа рҵара иазкуп. Аҵиаақәа рҵара аанеилышәкаауеит урҭ ирыԥсҭазаашьоу, адәахьалеи рыҩныҵҟалеи ишеиҿартәу, рыҿиашьа, адгьыл аҿы иахьуԥыло, хәарҭарас ирылоу, иахьану аҭыԥ ишаныруа убас иҵ.

## Алитература
* П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

## Ахьарԥшқәа
Амикроскоп

мини|Амикроскоп
**Амикроско́п** (абырзен бызшәахьтә иаагоуп  «микро» – ахәыҷӡа аанагоит +  «скопиа» – ахәаԥшра)

## Аҭоурых
Зыԥсы ҭоу ацәеижь аԥсҭазаашьа аилкааразы адәахьала ахәаԥшра мацара азхом. Ибатәуп, еилкаатәуп уи аҩныҵҟа злы- ху ацәеижьхәҭақәа шеиҿартәу, аус шыруа. Ауаҩы ибла еилкаа- ны иабоит иҟәазу амаҭәарқәа. Ацәеижь злыху амаҭәашьарқәеи ахацқәеи убысҟак иссоуп, ардугала уахәамԥшыкәа иубом.

Аҵиаақәеи аԥстәқәеи рцәеижьқәа рыхәаԥшразы рхы иадырхәоит алупеи амикроскопи. Алупа захьӡу ардуга маҭәар ихәыцит Афанасии Кирхер XVII ашәышықәса алагамҭазы. Уи шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны. Изхәаԥшуа, ирдуны ирбарц ирҭаху амаҭәар иақәыркуа, зыҩганк ылгәыгәу асаркьалых алинза иамоуп излаукыша амаа. Алупақәа ыҟоуп ихәыҷуи, идуи. Урҭ ирылшоит ардура 2-нтә инаркны 300-нтә рҟынӡа. Лупала акы иахәаԥшуа амаа кны асаркьа далԥшуа иазааигәеитәуеит дызхәаԥшырц ииҭаху амаҭәар цқьа ибо иҟалаанӡа.

Алашаратә микроскоп захьӡу ардуга маҭәар алшарақәа еиҳауп. Уи иалшоит 3600-нтә рҟынӡа ардура.

Иҟоуп аелектронтә микроскопқәа жәанызқьла азырҳара зылшо. Урҭ хархәара рзыруеит аҭҵааратә лабораториа дуқәа рҿы. Амикроскопқәа рыҟаҵашьа ауаа ирдыруеит XVII ашәышықәса аахыс. Усҟан зегьы иреиӷьуп ҳәа ирыԥхьаӡон Голландиатәи аҟаза Антони ван Левенгук иҟаҵамҭа.

1665 шықәсазы англыз ҵарауаҩ Роберт Гук микроскопла зегьы раԥхьаӡа акәны дахәаԥшит апробкаҵла ацәа. Уи уаҟа иибаз аҿаԥарақәа ибеит микроскопла данахәаԥш амҵырбӷьы агәыцә аҿгьы. Ашьҭахь уи дрыхәаԥшуан аҷых (морковь), ауапа- лашьшьы, аҭырас убас иҵегьы акыр аҵиаақәа рыҩныҵҟатәи ргәыцәқәа. Иибоз асахьақәа акырџьара еиԥшын. Ақьырмыт хәыҷқәа реиԥш еиваԥсаны иибоз ацыра иахьӡиҵеит цитос – аԥсышәала уи иахьӡуп ахац (урысшәала – клетка). Аҵиаақәа адәахьала еиԥшӡам, аха рызегьы излыху излашьақәгылоу ахацқәа рыла ауп. Ахац зхала аҟазаара зылшо, зхала ау- сура зылшо, зыԥсы ҭоу, ацәеижь злашьақәгылоу, иреиҵоу цәеижьхәҭоуп. Уи иамоуп ахатәы еиҿкаашьа. Амикроскоп ала ахац аиҿартәышьа аҵара еиҳа имариоуп. Уи ирдуны иунарбоит ауаҩы ила иазгәамҭо ахац аформеи ишеиҿартәуи.

## Амикроскоп аиҿартәышьа
# Амикроскоп ахәҭақәа зегьы еидызкыло амаа (аштатив). 
# Атубус, аокулиар, аобиектив. Иаазыхәхәоу, зыҩныҵҟа ардуга линзақәа зҭоу атрубка иахьӡуп атубус. Хыхьтәи аҭаԥ- шырҭа иахьӡуп аокулиар. Атубус ҵаҟатәи анҵәамҭаҿы иаҿарҵо, зыԥсахра ауа атрубка хәыҷы иахьӡуп аобиектив. 
# Амаҭәарқәҵарҭа. Изхәаԥшырц ирҭаху амаҭәар ықәҵаны ахьдырҟацо. Изхәаԥшырц ирҭаху амаҭәар иҵаӷаӡаны иԥҟаны асаркьа кеикеи хәыҷы ақәырҷабны заа идырхиоит. 
# Асаркьа. Алашара зынҷҷаланы, изхәаԥшуа амаҭәар ҵаҟантәи изырлашо. 
# Архиага бруқәа. Руакы – еиҳау – инықәырԥшны иазааигәазтәуа, аҩбатәи – еиҵоу – икылкааны иақәзырхио. 

Амикроскоп лашарада акгьы унарбаӡом. Убри азы алашаратә микроскоп ҳәа азырҳәоит. 

Амикроскопқәа рыла изхәаԥшуа амаҭәар ҵаӷазароуп алашара алсыртә еиԥш. Амаҭәар ахәҭақәа зегьы еилыхха иубо иҟаларц азы шәыгала иршәуеит. Ус иҟаҵоу амаҭәар иахьӡуп апрепарат. Уи заа алабораториақәа рҿы идырхиоит, нас ашколқәа рахьгьы инаргоит, кыраамҭа рхы иадырхәоит.

## Алитература
* П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Абиологиа
Акатегориа:Аоптика
Аҭлаԥс

мини|Аҭлаԥс
**Аҭлаԥс** аха ** Аԥсардаҳан** () — Аԥсны аҿықуан амшын иҭоуп. Ԥсыӡ хуҷуп: аура 10-12 сантиметр ыҟоуп. Араӡын ԥштәы амоуп. Азқәа цәиаҵәоуп. Иаҵоит 14 нызкь инадыркны 90 нызқь кутаӷь рҟынза.

## Алитература
* Бгажба М. Т., «Аԥсыӡқуа», Аҟәа, 1977

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Џьамтәыла

**Џьамтәыла**, **Иран** (, Иран, IPA:ʔiːˈɾɒːn), аофициалтә хьӡы: **Аисламтә Республика Џьамтәыла** (, Џьомҳурие Еслаамие Иран, IPA: dʒomhuːˌɾije eslɒːˌmije ʔiːˈɾɒn) — Азиатәи аҳәынҭқарра.

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Аисламтә республикақәа
Акатегориа:Амраҭашәара-азиатәи атәылақәа
Акатегориа:1501 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1979 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Шьамтәыла

**Шьамтәыла**,*Сириа* (), аофициалтә хьӡы: **Шьамтәылатәи Арабтә Республика** () — Азиа аҳәынҭқарра иауакуп.

## Шәахә. иара убас
*Аҳәынҭқаррақәа рсиа

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:Амраҭашәара-азиатәи атәылақәа
Акатегориа:1946 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Стокҳольм

**Стокҳольм** () – Швециа иаҳҭнықалақьыуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Швециа ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Уанаҿа

**Уанаҿа**, **Венециа** (, ) — Италиа ақалақь.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Италиа ақалақьқәа
Аԥхын

thumb|right|250px|Аԥхын ааит
**А́ԥхын** — акы ԥшь-ашықәс аамҭак рҟынҭә, ааԥынеи ҭагаланеи рыбжьара.

Аԥхын мзақәа роуп: рашәара, ԥхынгәы, нанҳәа.

## Ахьарԥшқәа
Ажәҵыс

мини|Ажәҵыс
**А́жәҵыс**, а́жәҵар — жəҩада.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Ааԥын

thumb|right|250px|Ааԥын ааит
**А́аԥын** — акы ԥшь-ашықәс аамҭак рҟынҭә, аӡынеи аԥхынеи рыбжьара.

Ааԥын мзақәа роуп: Хәажәкыра, Мшаԥы, Лаҵара.

* Ааԥын илаумҵаз, хкаарчан иузҭагалом (), «(то), чего весной не посеял, того не пожнёшь осенью».

## Ахьарԥшқәа
Адгьылбжьаха

мини|Фиджитәи адгьылбжьахақәа
**А́дгьылбжьаха** — адгьылбжьаха.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Адгьылбжьахақәа
Курилтәи адгьылбжьахақәа

мини|Курилтәи адгьылбжьахақәа
**Курилтәи адгьылбжьахақәа** () — Урыстәыла адгьылбжьахақәа.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Адгьылбжьахақәа
Адгьылбжьахабжа

мини|Кроатиа аҿи адгьылбжьахабжа
**А́дгьылбжьахабжа** — адгьылбжьахабжа.

## Ахьарԥшқәа
Аҭыӡҭа

**Аҭыӡҭа** () — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Алаҳаӡы

**Алаҳаӡы́** (, ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Агеографиа
Аҳәаақәа: аҩада — ԥсахара; амрагыларахь — Бзыԥ ақыҭа, Бзыԥ аӡы; алада — Бзыԥ аӡы, амшын; амрааҭашәарахь — амшын, ԥсахара; Алаҳаӡы инхо еиҳарак ерманцәоуп, урҭ ара аԥхьаӡа иааиҭ 1913 шықәсазы.

## Адемографиа

## Аҭыԥқәа
* **Абаажә ду** — Алаҳаӡы ақыҭа агәҭахьшәа Ҳашныха ҳәа иахьашьҭоу иҟоуп, даара кры зхыҵуа ауахуама дуқәа ҩба еилабганы еивоуп;
* **Аԥшьлаа инхарҭа** — Алаҳаӡы акәара ахахьы;
* **Аҳду икыра** — Алаҳаӡы амраҭашәарахь. Апитомники акәтыааӡарҭеи ахьыҟоу. Ахду ҳәа зыӡбахә аҳәо «Великий Князь Александр Михаилович» ҳәа изышьҭаз иоуп, уи араадгыл ԥыҭк идыԥхьаӡалан, уахаԥш;
* **Ацитрус совхоз** — Бзыԥ аӡы иавоуп аргьарахь ала Аҭыӡҭа инаркны амшын аҟынӡа, даара акры аҵанакуеит. 1895 шықәсазы ара адача ашьапы икит аурыс аҳ иҿы аҳара змаз амал уаҩы Игәмен, уи абаҳча ду еиҵеиааӡеит, афымца станциа иргылеит, акипористтә алеиақәа ҟаиҵеит, иара даныԥсгьы ара дыржит;
* **Дерникиан итәы** — Шавров итәы ҳәа иахьашьҭоу;
* **Иналаа рашҭа** — Инал-иԥа иадгьыл ҳәа иахьашьҭоу Алаҳаӡы армарахь амшын аганахь;
* **Инал-иԥаа радгьыл** — дгыл ҭбааны Алаҳаӡы акәара иаван амшын аҟынӡа;
* **Ҳашныха** — Алаҳаӡы агәҭахьшәа ауахәама хыҽҽыра ду ахьыҟоу акәша-мыкәша;
* **Цитрусовыи совхоз** — уахәаԥш Ацитрус совхоз;
* **Шавров итәы** — Дзыҩӡыхь иаван аргьарахь ала, XX ашәышықәса алагамҭазы ара адача иман аурыс малуаҩ Шавров;
* **Шавров поле** — уахәаԥш Шавров итәы;
* **Шмид** — Алаҳаӡы акәара аргьарахь ала иавоуп, ажәытә ара иҟан Шмидт ҳәа малуаҩык идача.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Лос-Анџьелес 2028

thumb|right|200px|
**Лос-Анџьелес 2028** (2028 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2028) - аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Акатегориа:Олимпиада
Акатегориа:2028 шықәса
Аҽмарда

**аҽмарда** () — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Амзара

**Амзара** || **Хеивани** (, усҟантәи Ермоловка, Пиленково-5) — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Агеографиа
Аҳәаақәа: аҩада — Мԥаадрыԥсҭа; амрагыларахь — Ҳышԥсы; алада — амшын; амрааҭашәарахь — Гьачрыԥшь. Амҳаџьырра ашьҭахь ари аҭыԥ зны «Пиленково-5», зны «Ермоловка», «Ермоловск» ҳәа иашьҭан, 1948 шықәсазы «Ермоловка» ԥсахны «Хеивани» ахьӡырҵеит. 1992 шықәсазы ажәытә хьӡы «Амзара» шьақәыргылан.

## Адемографиа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Амрагылара

thumb|250px|Амрагылара аԥшақәа ргәил асахьаҿ
**Амрагы́лара** (мраг.) — адунеи аган. Адгьыл ахагьежьуеит уахь.

## Амрагыларахь ныҟәара амҩақәҵарақәа
* Аҩада-мрагылара
* Алада-мрагылара

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахырхарҭа
Акатегориа:Адунеи аганқәа
Акатегориа:Акартографиа
Амраҭашәара

**А́мраҭашәара** (мраҭ.) — адунеи аган.

## вфыфыв
* Аҩада-мраҭашәара
* Алада-мраҭашәара

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахырхарҭа
Акатегориа:Адунеи аганқәа
Акатегориа:Акартографиа
Алада

**А́лада** (ал.) — Адунеи аган.

## вфыфыв
* Алада-мрагылара
* Алада-мраҭашәара

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахырхарҭа
Акатегориа:Адунеи аганқәа
Акатегориа:Акартографиа
Хрушьчов, Никита Сергеи-иԥа

мини|Никита Хрушьчов
**Никита Сергеи-иԥа Хрушьчов** (; , Калиновка, Дмитриевтәи ауезд, Курсктәи агуберниа, Урыстәылатәи аимпериа — , Москва, СССР) — асовет ҳәынҭқарратә усзыҩ.

Акатегориа:1894 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 15 рзы ииз
Акатегориа:1971 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Цәыббрамза 11 рзы иԥсыз
Акатегориа:Асовет политикцәа
Акатегориа:ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩцәа
Акатегориа:ЦК КПСС аполитбиуро алахәылацәа
Акатегориа:Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла аминистрцәа рхеилак ихантәаҩцәа
Акатегориа:КПСС алахәылацәа
Акатегориа:Абольшевикцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 6-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Асовет аинрал-леитенантцәа
Акатегориа:Асовет аруаа
Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа
Акатегориа:Асоциалисттә Џьа Афырхацәа
Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла

**Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла**, **Еидгылоу Советтә Социалисттә Республикақәа**, **СССР**, **Асовет Еидгыла**.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Аҭоурыхтә европатәи атәылақәа
Акатегориа:Аҭоурыхтә азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Аҭоурыхтә федерациақәа
Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа
Акатегориа:Аҭоурыхтә социалисттә республикақәа
Акатегориа:1991 шықәсазы иӡыз
Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа иҟаз аҭоурыхтә тәылақәа
Асабулеи

**Асабулеи** () — Аԥсны иҟоу ақыҭа. 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Аҳҭнықалақь

**Аҳҭны́қалакь** — ароль административтә центри аҵакырадгьыл асимволи рықалақь ауп. Иазҷыданы ари ма атәыла, ма ахаланапхгаратә хәҭа рцентр иҟоуп.

## Агалереиа

Bratislava Old Town (3706932185).jpg|Братислава (Словакиа)
Berlin Skyline Fernsehturm 02.jpg|Берлин (Германиа)
Vilnius Modern Skyline, Lithuania - Diliff.jpg|Вильниус (Литва)
AltstadtBernJul10.jpg|Берн (Швеицариа)
Tbilisi sunset-6.jpg|Қарҭ (Қырҭтәыла)
Vistas desde la iglesia de San Pedro, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 09.JPG|Рига (Латвиа)
Tallinn Old Town Helicam 2012.jpg|Таллин (Естониа)
Собор Святого Николая - Кафедральный собор (Helsingin tuomiokirkko) на Сенатской площади - panoramio.jpg|Ҳельсинки (Финландиа)
Prague Praha 2014 Holmstad flott view from Hradcany utsikt over mala Strana.jpg|Прага (Чехиа)
2018-07-07 Plac Zamkowy, Warszawa.jpg|Варшава (Польша)
Zagreb (29255640143).jpg|Загреб (Хорватиа)
Skopje, pohled na centrum města.jpg|Скопье (Аҩадатәи Македониа)
Ljubljana made by Janez Kotar.jpg|Лиублиана (Словениа)
Copenhagen - view from Christiansborg castle.jpg|Копенҳаген (Даниа)
Stockholm 3 (15377270982).jpg|Стокҳольм (Швециа)
Aerial view of Lumphini Park.jpg|Бангкок (Таиланд)
Ata Bank Building Baku - panoramio (2).jpg|Бақәа (Азербаиџьан)
View from the Cafesjian Center for the Arts.jpg|Ереван (Ермантәыла)
Male-total.jpg|Мале (Мальдив)
View of Moscow1.jpg|Москва (Урыстәыла)
Maidan Nezalezhnosti view.jpg|Киев (Украина)
Antananarivo Capital de Madagascar.jpg|Антананариву (Мадагаскар)
Kigali2018Cropped.jpg|Кигали (Руанда)
Aerial of the U.S. Capitol under restoration, Washington, D.C LCCN2010630859.jpg|Вашингтон (ЕАА)
Мінск. Сквер па плошчы Незалежнасці.jpg|Минск (Белоруссиа)
Andorra la Vella - footpath.jpg|Андорра-ла-Велиа (Андорра)
Vientiane Patouxai Laos.jpg|Виентиан (Лаос) 
Klein-Windhoek 01.jpg|Виндҳук (Намибиа)
Plaza Grande, Quito, Ecuador, 2015-07-22, DD 86.JPG|Кито (Еквадор)
Bogotá, centro tradicional desde torre colpatria - panoramio.jpg|Богота (Колумбиа) 
Tirana panorama (7246584338).jpg|Тирана (Арнауҭтәыла) 


## Ахьарԥшқәа

## Шәахә. иара убас

* Адунеи аҳҭнықалақьқәа рыхьӡынҵа
* Аметрополиа
* Ақалақь


Акатегориа:Ақалақьқәа
Акатегориа:Административтә еихшара ахкқәа
Аквадраттә метр

**Аквадраттә метр** (иааркьаҿны *«М²»*) — ақәӡара метриатə системаҿы, ашәага-зага ак.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ақәӡара aшәага-зага акқәаа
Агеографиатә акоординатқәа

**Агеогра́фиатә акоордина́тқәа**

* Аладатәи (шьыбжьырхара) аҭбаара — л.ҭ. (ю.ш.);
* Аҩадатәи (жәҩанҵәырхара) аҭбаара — ҩ.ҭ. (с.ш.);
* Амрагыларатәи аноурылара — м.н. (в.д.);
* Амраҭашәаратәи аноурылара — м.н. (з.д.).

Акатегориа:Акоординатқәа рсистемақәа
Акатегориа:Акартографиа
Акатегориа:Агеодезиа
Барселона (ашьапылампылтә клуб)

**Ашьапылампылтә клуб «Барсело́на»** (, , (зегьы ирдыруеит **«Ба́рса»** еиԥш) —
Каталониатә апрофессионалтә ашьапылампылтә клуб, Испаниаҿы, адунеи зегьыҿы зегь реиҳа ахьӡ-аԥша амоуп. Еиҿкаан 1899 шықәсазы швеицариатәы, британиатәи, испаниатәи, каталонтәи ашьапылампыл асыҩцәа рыла Жоан Гампер инапхгарала. Ари аклуб Каталониа иасимволхеит, убри аҟнытә иаауеит иара адевиз - Mes que un club - more than a club. Барселонатә афанатцәа зегьы ирдыруеит cules ҳәа. 

«Барселона» Испаниа иамоуп зегьы реиха ирацәаны атитулқәа - 67. «Барселона» х-командак иреуп, испаниатәи чемпионат ишыҟац иаауеит. Егирҭ аҩба Реал Мадридеи Атлетикеи Бильбао роуп.

Убри аклуб ахада астадион - «Камп Ноу» дыҟоуп, зегь реиҳа иҭбааҭыцә истадионуп Европаҿы. 9 ажьырныҳәазы 2009 шықәсазы Барселона иԥсахит азыҟацаратә аҭыԥ, ари иахьӡуп «Сиудад Депортива Жоан Гампер».
мини|Астадион «Камп Ноу»

2012 шықәсазы акаталонцәа иаҵирҩааит хәышықәсатәи ақәшаҳаҭратә Qatar Foundationеи дареи, рдырга рымаҭәақәа иахьанырҵуаз азыҳәан € 30 млн иассышықәса.

5 аре шуркынмонэ валтӥсь тренерез 2021 «Барселона» командалэн капитанэз луэ учыр пусъемын Хави, тренировать каро катарский вазь со «Аль-Садда».

## Аклуб аҭоурых

### Ахантəаҩыс даалхуп Жоан Гампер (1908-1926)

Аклуб азыыртыс дреиуп 1908 шықәсы азы ԥасатәи форвард Жоан (Хоан, Ганс) Гампер раԥхьаӡатәи ашьапылампылатә клуб президентс. Убри ҟалит аклуб инҭахоз аамҭазы: 1905 шықәсазы Каталониа аиааира анага ашьҭахь, убри аклуб хәы-шықәса трофеида иҟан, афинанстә ҭагылазаашьа даара ицәгьан. Нас Гампер хәы-шықәса рыҩныҵҟа президентс далархуан. Гампер зегь иреиханы иҟаицыз Барселона иахьаиуаз ахатәы стадион. 1909 шықәсазы хәажәкыра 14 Барселона иасит Carrer Indústria стадион ахь, уи астадион 8000 ауаа акәан.
мини|Жоан Гампер

### Кроиф аклуб ахь раԥхьатәи ишьаҿақәа (1974-1978)

1973-1974 ш.ш. асезон азы акомандаҿы далалеит ауаҩы, «Барселона» ахьыӡ ҭысгыз, легендас иҟалаз - голландатәи ажәылаҩ их. Аиакс раԥхьаӡа зыхьыӡ дуухаз мастерк иаҳасабла, Кроиф зныкала дҟалеит акоманда аԥхьагылаҩс. Иара ирласны дҟалеит Барселонатәи афутбол ахәаԥшеҩцәа бзиа дырбеит иара ихәмарразыҳәан, еиҳараӡак иара«Реал Мадрид» акәымкәа, «Барселона» иахалеихаз, избан агәзар уи ихы иаҭеимшьит аклуб Франко ихьиӡ зыдҳәылас аҿы ахәмарра. Насгьы, ԥыҭрак ашьҭахь ихылҵыз иԥа каталониатә ахьыӡ Жорди ииҭеит.
мини|Иохан Кроиф 1982

### Гвардиола иааиреи иҿыцу аииаирақәеи (2008-2012)

Аԥхын 2008 шықәсазы акоманда напхгаҩыз ҟалоит зегь еицырдыруа Хосеп Гвардиола, иара иааира иадҳәалоуп аилазаара арҿыцра. Акоманда иқәцоит Джанлука Ӡамбротта, Лилиан Тиурам, Эдмилсон, Деку, Эскерро, Роналдиньо. Дара ацынхәра «Барса» ирҳаит Даниел Алвес, Сеиду Кеита, Александр Глеб, Жерар Пике. 
мини|Хосеп Гвардиола

## Ахьарԥшқәа
* Аофициалтә саит
* Аклуб аҭоурых (аудиоподкаст)

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Испаниатәи ашьапылампылтә клубқәа
Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа

**Зураб Темур-иԥа Ногаидели** (; , Қобулеҭ, Қырҭтәылатәи ССР) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.

## Абиографиа
1988 шықәсaзы Москвaтәи Ломоносов ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университет физикa aфaкультет дaлгеит.

1988-1998 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Вaхушти ихьӡ зху aгеоргaфиa aинститут aлaборaнт еиҳaбыс дыҟaн.

1989-1990 шықәсқәa рaaн Естониa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa aгеологиa aинститут aҿы aстaжиорс дыҟaн.

1982-1992 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Бaҭымтәи Нико Берӡенишвили ихьӡ зху aҭҵaaрaдыррaтә институт aҭҵaaрaдыррaтә усзуҩ еиҵбыс, aлaборaториa нaпхгaҩыс aус иуaн.

1992-1995 шықәсқәa рaaн Қырҭәьылa aпaрлaмент aлaхәылaс, Қырҭтәылa aпaрлaмент aԥсaбaрaхьчaреи aԥсaбaрaтә ресурсқәи рхеилaк дaхaгылaн.

1995-1999 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aпaрлaмент aлaхәылaс дыҟaн.

1996-1997 шықәсқәa рaaн Аҷaрa aтономтә республикa иреиҳaӡоу aхеилaк aaлхәылa. 1999 шықәсa aбҵaрa инaркны 2000 шықәсa лaҵaрaмзaнӡa Қырҭәтылa aпaрлaмент aлaхәылa aшәaхтәқәеи aхaшәaлaхәқәеи рхеилaк aхaнтәaҩы.

2000 шықәсa лaҵaрa инaркны 2001 шықәсa aбҵaрa 1 aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн, 2002-2003 шықәсқәa рaaн aкционертә еилaхәырa "Жәлaртә бaнк" aхылaԥшрaтә хеилaк aлaхәылaс дыҟaн.

2003 шықәсa мшaҩымзa инaркны aбҵaрaнӡa aсолидaртә ҭaкԥхықәрa змоу еилaзaaрa "Дaмениa, Вaршaломиӡе, Ноӷaидели, Қaвҭaрaӡе" aпaртренс дыҟaн.

2003 шықәсa aбзaрa инaркны 2005 шықәсa жәaбрaн aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн. 2005 шықәсa жәaбрaн инaркны 2007 шықәсa aбҵaрaнӡa Қырҭәтылa - Аԥызa-министрс.

Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.

Аҭaaцәaрa дaлоуп, ԥa-зaҵәык димоуп.

## Азхьарԥшқәа
* Зурaб Ноӷaидели 

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1964 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 22 рзы ииз
Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа

**Влaдимер Иракли-иԥа (Ладо) Гургениӡе** (; ԥхынҷкәынмза 17, 1970, Қарҭ) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.

## Абиографиа
2006 шықәсa лaҵaрaмзaзы Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aхылaԥшрaтә совет, релaзaaрa aхaнтәaҩыс дaлырхит. Ахылaԥшрaтә СОВЕТ aхь aлхрaнӡa 2004 шықәсa жьҭaaрa инaркны Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aдиреқтор хaдaс дыҟaн. Иaрa убaс, Лaдо Гургениӡе "Гaлт енд Ҭaггaрт сиқиуриҭи" "Гaлт енд Ҭaггaрт кaпитaли" aхылaԥшрaтә aхеилaкқәa дырхaнтәaҩуп, Қырҭтәылa aфондтә биржa aхылaԥшрaтә aхеилaк дaлaхәуп.

Хы-шықәсa рыҩнуҵҟa Лaдо Гургениӡе aгәыԥ ӷәӷәa еизгaрa илшеит, aри aгәыԥ aлaхәыҩцәa "Қырҭтәылa aбaнк" aҿы aусурa иaлaгaaнӡa "Еи Би Ен Амрои", "Иу Би Еси", "Голдмaн Сaнқси" , "Кредит Суиси" , "Номуреи" , "Доиче бaнки", "Моргaн Стенли", "Рaифaизени" , "Иуникредити" , "Џьеи Ԥи Моргaни", aдунеи aҿы идыру егьырҭ еилaхәырaқәa рҿы aус руaн. Агәыԥ aлaхәыҩцәa рыбзоурaлa,"Қырҭтәылa aбaнк" 25 миллион доллaр иaҟaрaз aбaзaртә кaпитaлизaциеи ишебгоу aқтивреи рылa, 18 процент aбaзaртә хәҭa змaз, aҭыԥaнтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз еилaхәырaҟынтә 925 миллион aмерикaтәи aдоллaр aбaзaртә кaпитaлизaциеиишеибгоу aқтивреи рылa, 34 процент aбaзaртә хәҭa змз, Лондонтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз Қырҭтәылеи Укрaинеи рҿы иуниверсaлу бaнкны иҟaлеит. "Қырҭтәылa aбaнк" aкционерцәa 85 р-процентк aтәымтә aинвестициaтә фондқәa иртәуп.

"Қырҭтәылa aбaнк" aдиректор хaдaс дҟaлaaнӡa, Лaдо Гургениӡе "Путнaм Ловелл" aҿы aныҟәгaрaтә диреқторс, Европa aрегионaлтә менеџьерс дыҟaн. Уaaнӡa Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы еиуеиԥшым aҭыԥқәa aaникылон, урҭ рыбжьaрa aныҟәгaрaтә диреқтори, aтехнологиaқәa рсеқтор aкорпорaтивтә финaнсқәa рдиреқторс (2001-2003), Европaтәи aбaзaр aҿы aрхиaрaқәеи aидкылaрaқәеи рнaпхгaҩыс (1998-2001).

1993 шықәсaзы Лондон aхь иaсрaнӡa, Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы Урыстәылеи Ихьԥшым Аҳәынҭқaррaқәa реиҩызaрaҿ aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшa нaпхгaрa aзиуaн (1997-1998)
Лaдо Гургениӡе икaриерa "Миис Ԥиерсон" aгәҭaнытәи Мрaгылaрaхьтәи Европa aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшaҿы дaлaгеит.

Лaдо Гургениӡе Қaрҭтәи Ив. Џьaвaхишвили ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университети Миделбертәи aколлеџьи дырҭaн, бизнес aдминистриррaҿ aмaгистр иҩaӡaрa Емортәи aуниверситет Гоизуетaтәи aбизнес школ aҿы иоуит .
2007 шықәсa aбҵaрa 22 инaркны 2008 шықәсa жьҭaaрa 27 рҟынӡa Қырҭтәылa аԥызa министрс дыҟaн.

Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.

Аҭaaцәaрa дaлоуп, хҽҩык aхшaрa димоуп.

## Азхьарԥшқәа
* Влaдимер Гургениӡе

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:Абизнесменцәа
Акатегориа:1970 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 17 рзы ииз
Едирне

**Еди́рне** (), **Адриано́пол** (; ) — Ҭырқтәыла ақалақь. Иаланхо .

## Шәахә. иара убас

* www.edirne.bel.tr
* www.edirne.gov.tr

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа