open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Месси, Лионел

мини|Лионел Месси (2026)
**Лионе́л Андре́с Ме́сси** (; , Росарио, Аргентина) — аргентинатә ашьапылампыласҩы, ашьапылампыл клуб «Барселона»  ажәылаҩ, 2011 шықәсы аахыз дҟаҵоуп - амилаҭтә Аргентинатә команда капитанс. Иа дыԥхьаӡоуп адунеиаҿы зегьы иреӷьу ахәмарҩыс. 

Месси дааӡан  «Барселонатәи» ашьапылампыл академиа, раԥхьатәи акоманда аҿы 17-шықәса аахыз дыхәмаруеит.

2005, 2007-2013, 2015-2016 ашықәсқәа рзы Месси дыԥхьаӡан иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Аргентина аҟны, 2007, 2009, 2010, 2011 шықәсқәа рзы иа дыԥхьаӡанн иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Ла Лигаҿы. 2009 шықәсазы дыԥхьаӡанн иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Европатәи аклубтәи ашьапылампыл аҿы, убри ашықәсазы иреиӷьу ажәылаҩс дыԥхьаӡан. Убасҟангьы иаҭашьахеит «Ахьтәы ампыл» иреиӷьу Европатәи ашьапылампыл асыҩҳәа, насгьы «Абрилианттә ампыл» адунеи аҿы зегь иреӷьу ашьапылампыласыҩҳәа. Иреиӷьу ашьапылампыласыҩ 2010 шықәсазы. 2011 шықәсазы Лионел дыԥхьӡан Европатәи иреӷьу ашьапылампыласыҩс. 

Акатегориа:Аргентинатәи ашьапылампыласҩцәа
Акатегориа:1987 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз
Абираҟ

300px|мини|Абираҟ
**Абира́ҟ**

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аҳәынҭқарратә символқәа
Ахәарҭлаӷь

**Ахәарҭлáӷь**, *авампир* (), ма aҟәарҭлаӷь — Европатә жәлар мифологиаҿы аԥсы дыҟоуп, уахынла дгылoит анышәынҭәра аҿынтә, зны-зынла ахәлыԥҵыс иҿаԥшылараҿы, ауаа ашьа ицәеит.
мини|Ахәарҭлаӷь
Ахәарҭлаӷь лассы-лассы дҟалалоит акинематографиаҿеи асахьаркыратә литература аҿы.

## Ахьарԥшқәа
Асланбыҭә

мини|Асланбыҭәқәа
**Áсланбыҭәқәа** () — ииаӡаахьо хшыла иҩычо, аҵааршәыра аамҭазы инхоз. Урҭ роура: 5.5 метрак иҟоуп, рыкапан 10-12 тон.

Акатегориа:Ахшфацәа
Цыгәба, Кораи

**Кораи Џьенгиз (Цыгәба)**, **Кораи Ацыгәба** (, диит Кассел, Германиа) — Европа ачемпион ММА аверсиа ала ҳџьынџьуаҩ.

## Азхьарԥшқәа
* shergod.com - астатистикақәа
* germanfightnews.com -  

Акатегориа:ММА ақәԥаҩцәа
Акатегориа:Цыгәаа
Ацгәы

мини|Ацгәы аҵла дықәуп.
**Ацгәы́**, *Ацгу́* () — аҩнытә ԥстәы, хшыла ичо, ацыгәқәа рҭаацәара.

* Ацгәаба, Ацгәабаӷь – аӷьа
* Ацгәаԥс – аԥс

## Ахьарԥшқәа
Акилограмм

мини|Акилограмм аеталон
**Акилогра́мм** (иааркьаҿны *«кг.»*) — 

## Ахьарԥшқәа
Freestyle Script

**Freestyle Script** — шрифт адгьыл  Martin Wait, 1981.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Ашрифтқәа
Диоген Синоптәи

thumb|300px|Иоганн Тишбеин исахьа:«''Диоген ауаҩы дышьҭын''»
**Диоген Синоптәи** (; ҳ. ҟ. 412 инарзынаԥшуа, Синоп — рашәара 10, ҳ. ҟ. 323, Коринф) — иара убасгьы еицырдыруа Диоген киник еиԥш (, Diogenēs ho Kunikos) — ажәытәбырзен философ, киникцәа рышкол ашьаҭакҩы Антисфен иҵаҩы.

## Ибиографиа
Диоген иԥсҭазаара ашәҟәы ианиҵыз Диоген Лаиерттәи ахыҵхырҭа хада дыԥхьаӡоуп. Уи ажәытәбырзен философцәа ирызку (хәҭакала иҵабыргым) анекдоттә шәҟәы еиқәиршәеит. Ашәҟәынҵара инаақәыршәаны философ Диоген иаб Гекеси дыԥсахҩын.

Акатегориа:Афилософцәа
Акатегориа:Ҳ. ҟ. 412 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ҳ. ҟ. 323 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Рашәарамза 10 рзы иԥсыз
Линнеи, Карл

мини|''Карл Линнеи (1707-1778)'' Зыԥсы ҭоу хкқәа рыхьӡқәа шьақәыргылаз аԥсабараҭҵааҩ
**Карл Линнеи** (, ; , Расҳулт, Швециа — , Уппсала) — ашвед биолог, аус ӷәӷәала иџьабаа адиҵыз зыԥсы ҭоу рыхкқәа ахьӡқәа рыҭара. Уи иаԥыиҵаз аԥҟарала аҵиаақәа зегьы ирымоуп латин бызшәала ицәажәо, ҩажәак рыла ишьақәгылоу ахьӡқәа.

Линнеи 1735 ш. иҭҵааны ахьӡқәа рыҭаны ашәҟәы ианиҵеит 4000 иреиҳаны аԥстәы хкқәеи акыр нызқь хкы аҵиаақәеи. Уи ишәҟәы "Аҵиаа хкқәа" захьӡыз аҿы аҵиаа иазкны аиҭаҳатә ахьаницоз авараҿы ианиҵон ҩажәазацәык. Раԥхьатәи ажәа иаанагон аҵиаа шьҭрала изеиуаз ахьӡ, аҩбатәи ажәа - аҵиаа ахкы ахьӡ.

## Ашәҟәқәа
* Systema naturae (Аԥсабара асистема, 1735)
* Genera plantarum (1737)
* Philosophia botanica (1751)
* Species Plantarum (1753)

## Азхьарԥшқәа
* Линней Карл - апрофил Российская Академия Наук

Акатегориа:Швециатәи абиологцәа
Акатегориа:Швециатәи аҵарауаа
Акатегориа:1707 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы ииз
Акатегориа:1778 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 10 рзы иԥсыз
Ҳ. ҟ. 1

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Абокс

[thumb|[Джонс, Рои|Рои Джонси Феликс Тринидадеи реисра]]
**Або́кс** () — аидкьысларатә аицлабрақәа рыхкы, алахәцәа   анапҭырԥақәа змоу ҭаҷкәымала еисо мҩаԥысуеит. Рефери жәеҩа раунд ицо аисра гәеиҭоит. Аӡә диааиоит иара индаҭлаҩ жәаба секунд инареиҳӡаны дқаҳаны дгылар илымшозар (нокаут), мамзаргьы аҟәаҟәара иоуар аисра ацҵара иалнамышуозар (атехникатә нокаут).

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аспорт
Ахкәакь

мини|Ахкәакь
**Ахкәа́кь**  (евклид иқәыԥшылараҿ) — геометриатә аԥшынра х-ганкқәеи х-кәакьқәеи змоу.

## Ахкәакь ихадоу аелементқәа
thumb|250px|left|Астандартә дыргақәа

### Ахықцәақәеи акәақьқәеи
Традициала ахкәакь ахықцәақәа идыргоуп латин нбанқәала A, B, C. Раԥхьа ишьҭоу акәақькәуа латинской нбанқәа хәыҷкәала a, b, c.

## Ахьарԥшқәа
Ашьапылампыл

мини|Ашьапылампыл
**Ашьапы́лампыл/Футбол** ( "ашьапыи ампыли") — акомандатә хәмарра, ихадоу хықәкыс иамоу аиндаҭлаҩцәа реиҳа амԥылқәа ҭадыршәарц. Ампыл ҭаршәара иҟалоит шьапыла, хыла, егьырҭ ацәеижьхәҭақәала, наԥқәа рыда.

## Ахьарԥшқәа
Агьежь

thumb|ижәытәу агьежь
**А́гьежь** — икәымпылоу, ахы иақәиҭны агәҵәы акәша-мыкәша иҵәиуа адиск оуп. Агьежь аидарашьҭыхгаҿ  акомпонент хадоуп. Уи фба имариаӡоу амеханизмқәа руакуп.

## Аетимологиа
Аԥсуа ажәа "агьежь" ижәытәӡоу ахылҵшьҭра амоуп. 

## Аҭоурых
Агьежь аԥҵара ҟалеит ихшәоу Неолитахь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Атехника
Ахамелеонқәа

**Ахамелеонқәа** мамзаргьы **ахамелеонатәқәа** - ахьынчкәакәырқәа рҭаацәара аҵлақәа рҿы анхара зылшо.
thumb|450px|Идууӡоу мадагаскаратәи хамелеон
## Аетимологиа
Ажәа "ахамелеон" аԥсуа бызжәахьы аурыс жәала "хамелеон" ажәытәбырзен ажәа χαμαιλέων (khamailéōn) аҟнытә иааит.

## Азеиԥш ҟазшьарбага
Ахамелеон ашьапи, аҵыхәи ххоуп. Ацәеижь аура 30 см иҟоуп. Аҳәсеи, ахаҵеи ахамелеонқәа рыԥшра зынӡа еиԥшым. Аб еиҳа ашьапы ххуақәа амоуп. Ахамелеон абла дуқәа амоуп. Ахамелеон аблақәа 180 градус иҵәиуеит. Уи иалшоит ҭыԥк аҟны игылазар, имҵысыкуа, аганқәа зегьы рахь инаԥшы-ааԥшыр. Уи афатә аԥшаара аҟны иацхраауеит. Хамелеон даараӡа абз ду амоуп. Уи абз иара аура аҵкьыс ҩынтә иаууп. Ахамелеон иалшоит абыз ала инаскьагоу афатә аагара. Ахамелеон абжьы аҳаӡом. Уи иабоит акумзар, иаҳаӡом. Ахамелеонқәа даараӡа ашьшьаҳа иныҟәоит. Урҭ ирласны аиҭаҵра рылшом.  Ахамелеон аӡы иӡааҟәрылаӡом, аха уи аӡсышьа аздыруам. Ахамелеон аӡы аҟны еиқәхар ҟалоит, ацәгәырԥа уи аҟәара ахь идәықәнаҵар. 
Ахамелеон шықәсык ҩынтә ацәа аԥсахуеит. – Аԥҳәыс хамелеон фба инаркны ҩынҩажәа аҟнынӡа акутаӷь шьҭанаҵоит аҭара аҟны. Аҭра аҟаҵара уи ахаҵа хамелеон ацхраауеит.

## Аԥштәы ԥсахра
Идыруп ахамелеон Иралсны аԥштәы заԥсахуа атәы. Аԥштәы заԥсахуеит ахамелеон? Ма ианбаԥсахуа аԥштәы? Ахамелеон ианшәо, даараӡа ирласны аԥштәы аԥсахуеит. Уи ашәарҭа ианҭагылоугьы аԥштәы аԥсахуеит, ус ала иаҭахуп аӷа аҟнытә аҽыҵәахра. Ахамелеонқәа рыԥштәы рыԥсахуеит амла ианакуа ма аӡы ржәыр анырҭаху. 
Ахамелеон иангәаауа, уи аԥштәы аԥсахуеит! Шаҟа игәаауа аҟра убрысҟак ацәа аԥштәы еиҳа ишкәакәахоит.
## Анызарҭа
Ахамелеонқәа реиҳарак адгьылбжьаха Мадагаскари, Африкеи, агәыла адгьылбжьахақәа рҿыи инхоит. Ахамелеон ахкы рацәа ыҟоуп: урҭ шьоукы, Испаниа, Сириа, Арабтәылагьы инхоит Хамелеон аԥсҭазаара аҵас Ахамелеонқәа еиҳараӡак аҵла аҟны инхоит. Урҭ адгьыл ахь зынӡа илыбааӡом уҳәар ҟалоит. Иҟоуп хкык, уи адгьыл аҟны ауп иахьынхо. Арҭ ахамелеонқәа лассы абӷьқәа рҟны ицәоит, ма аҭыҩраҿы. Ахамелеонқәа шьоукы ашышкламс аҭра аҟны ацәара бзиа ирбоит.

Акатегориа:Ахамелеонқәа
Аӡы

мини|Аӡы
**Аӡы́** (аӡри аԥсҭыркы) — ҩ-хәҭакны еилоу иорганикатәым аиԥшьра Н2O химиатә формула змоу.

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Аҵәыҵәрилақәа
Акатегориа:Аӡри аиԥшьрақәа
Иԥштәылоу амшынқәа

**Иԥштәылоу амшынқәа** - ари атермин рхы иадырхәоит Адунеиаҿ иҟоу амшынқәа ргәып азы, зыхьӡқәа рҟны аԥшәы иахьыуԥшауа.
[thumb|250px|[Амшын Еиқәа афотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]]
[thumb|200px|[Амшын Ҩежь афотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]]
[thumb|200px|[Амшын Ҟаԥшь рфотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]]
[thumb|200px| Мшаԥыи лаҵареи  иҟаҵоу акосмос аҟнытә [Амшын Шкәакәа асахьақәа]]

**[[Амшын Еиқәа]]** - Атлантикатә амшынду бассеин аҩныҵҟатәи амшыноуп.(ақәӡара аҵанакоит 422 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 2210 м, бжьаратәалатә 1240 м)

**[[Амшын Ҩежь]]** - Амрагыларатә Азиа иҟоу амшыноуп. (ақәӡара аҵанакоит 416 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 106 м, бжьаратәалатә - 40 м)

**[[Амшын Шкәакәа]]** - Урустәыла европатәи ахәҭа аҩадатәи иаҵанакуа амшыноуп (ақәӡара аҵанакоит 90 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 343 м, бжьаратәалатә 67 м ).

**[[Амшын Ҟаԥшь]]** - Африкеи Аравиатә Адгьылбжьахабжеи рыбжьара ишьҭалоу амшыноуп(ақәӡара аҵанакоит 430 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 2211 м, бжьаратәалатә 490 м)

Акатегориа:Амшынқәа
Акатегориа:Аԥштәы
Атлантикатә аокеан

thumb|300px

**Атлантикатә аокеа́н**, *Атлантикатә амшынду* — Адгьыл аҟны аокеан дуӡӡоуп.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аокеанқәа
Апалиндром

**Апалиндром** (ажә.бырз. πάλιν - "шьҭахҟа", ажәа.бырз. δρóμος - "аныҟәара") - ҩхырхартак еиԥшны уаԥхьартә иҟоу арыцхә, анбанеицааира,  ажәа ма атекст оуп. Иаҳҳәап  арыцхә 404; ажәеи "аркра" аԥсуа бызшәаҿы, финтәи ажәеи "saippuakivikauppias" (асапынтиҩы) - адунеиаҿ зегь реиҳа ихәхәоу ажәа - палиндром, атекст "Ари - Ина, ани - Ира" убас егьырҭгьы.
## Аҭоурых
Геркуланумтәи SATOR ижәытәӡоу  идыру палиндромуп.

## Аполиндромқәа рҿырԥштәқәа

[thumb|206 px| [SATOR|SATOR AREPO TENET OPERA ROTAS (Алаҵаҩы Арепо акәаҭана аарла икуп) афраза зегь хырхартақәа уаԥхьартә зылшо змоу Анашанатә квадрат]]

Аԥсуа бызшәа:

* Амаҟа - аҟама
* Ашана - анаша
* Адау иуада

Аурыс бызшәа:

* А роза упала на лапу Азора (Азор ишьапы икашәеит агәил) (Афанасии Фет)

Англыз бызшәа:

* «Madam, I’m Adam» («Мадам, сара — сАдамуп», — аԥхьатәи аԥҳәыс ихы илырдырит аԥхьатәи ауаҩы)
* «Eve» («Ева», — лхы ӡырымго палиндромла аҭак илтеит)

Акатегориа:Асемантика
Акатегориа:Ажәа архәмарра
Арифметика

[thumb|right|200px|Арифметика<br>''[Бехам, Ганс Себальд|Ганс Себальд Бехам*, XVI шәыш.]]
*'Арифметика''' (ажә.бырз. ἀριθμητική; ἀριθμός "арыцхә" аҟнытә) - арыцхәқәа, дара реизышәарақәеи рыуарақәеи  иҭызҵаауа аматематикатә хәҭоуп.

Акатегориа:Аматематика
Акатегориа:Аматематика ахәҭақәа
Пиотровице

**Пиотрови́це** () — Полша ақыҭа дуӡӡоуп. Аӡиас Висла ақалақь иагәылсуеит.

Акатегориа:Польша ақыҭақәа
Аокеан

right|thumb|240px|Аӡы ақәыԥшылара ашара авариантқәа    
**Аокеа́н**, *Амшы́нду* ( ажәытәбырзен анцәахәы Океан ихьӡантә) — аӡы аҭагьежьратә система змоу идуӡӡоу аӡытә обиектуп, Адунеитә аокеан ахәҭоуп.

## Ахьарԥшқәа
Адгәыр

**А́дгәыр** - ахаҵа ихьӡ.

## Алитература
* Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

Акатегориа:ахаҵа ихьӡқәа
Асҭамыр

**А́сҭамыр** - ахьӡ.

## Алитература
* джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

Акатегориа:Ахаҵа ихьӡқәа
А (аҵакырацәара)

* **[[А]]** — акириллитә ҩыра анбан.
* А – артикль, приставка определенности: абна, аӡы, аԥсадгьыл, аԥсҭазаара.
* А – личная притяжательная приставка класса вещей: ацə атəыҩа, ацгəы аҵыхəа, аҵла амахə.
8 (аҵакырацәара)

* 8 — анатуралтә ахыԥхьаӡара ааба.
* «8» — восьмой студийный альбом группы Мумий Тролль.
* Восемь — венгерская художественная группа.
* Восемь — американская художественная группа.
* Восемь — чешская художественная группа.

## Ахронологиа
* Ҳ. ҟ. 8 — последний год I века до н. э.
* 8 — первый год I века.

## См. также
* Восьмёрка — многозначный термин.
* Группа восьми
Аага

**Аа́га** 

*средство, деньги;
*доход.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аекономика
Аагага

**Аага́га** — средство доставки, транспорт.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Атранспорт
Ааглыхтә раион

**Ааглыхтә раион**

## Шәахәаԥш иара убас
*Ааглых
*Ааглых хьанҭа
*Ааглых лас

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ааглых
Ааглыхҩы

**Ааглыхҩы** — 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ааглых
Акатегориа:Абизнесменцәа
Аагалыҵ

**Аагалы́ҵ** 

*производство;
*продукция

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Абизнес
Аа (аҵакырацәара)

* Áа — taxus baccata.
* Áа — ремень кожанный.
* Аа́ — брус на полу, под навесом старинного абхазского дома.
* Áа — краткая форма числа 8.
Аабҭра

**Аабҭра́** — ааԥынти ҭагалани аԥсаса хьчаҩцәа раанкыларҭа.

## Азхьарԥшқәа
* Ааԥҭыԥ

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи
Аамсҭа

**Аамсҭа** - жәытәӡатәи аԥсуа титул ауп, аҭауадцәа раҵкыс классла илаҟәыз афеодалцәан. Ари атитул жәытәнатә аахыс инаркны Аԥсны Асовет мчра ааиаанӡа (1921) ахархәара аман.

Ииашаҵәҟьаны, акыр зҵазкуа асоциалтә термин аамсҭа “арыцар” - аамсҭара “арыцарра” аԥсуа-абазатәуп. Шь. Д. Инали-иԥа иҩуеит: *Афеодалтә система ашьақәгылареи аҿиареи рҿы аамсҭацәа ркатегориа формала ишьақәгылоуп, афеодалцәа рнапхгаратә класс иахәҭакны иӷәӷәахоит. Аамсҭацәа – аҭауадцәа рымаҵ аураҿы “иҭрыжьуаз”, мамзаргьы иԥхьагылаз, урҭ рааныжьра азин змамыз ауаа роуп. Ари аҭагылазаашьа атермин “аамсҭа” ахаҭа иаанарԥшуеит, еилоу ажәа, иҟалап, аҳ илаҩ ҳәа аанагоит ([[аҳ]] - аҭауад, амусҭа - аусумҭа).* Шь. Д. Инал-иԥа ицәыригаз атермин аамсҭа аетимологиа рацәак еилкка иааӡам. Атермин аамсҭа ииашаҵәҟьаны аформа *аҳмысҭа* ахь ихынҳәуеит, аха ажәала уи аҵакы амазар алшоит «аҳ игәараҿы (иаҳҭныҿы) иҟоу - аҳ, «аҭауад» аҟынтә, насгьы мыӡҭа аҟынтәи мысҭа ахь, уаҟа мӡы «агәараҭа», еиқәырԥш. ҳаамҭазтәи амӡы-рха “агәараҭа” насгьы ҭа «иҟоуп». Абасала, аԥсуа-абаза «аамысҭа» етимологиала инықәырԥшны аурыс «дворянин» еиԥшуп. Убри аан, аԥсуа-абаза аамсҭа акыр ижәытәӡатәиу терминзар ҟалап. Уи Угарит аҳ иаҳҭынраҿы аус зуаз аҳҭынрауаҩ Никмепа иԥа Аммисҭамра ихьӡ изааигәоушәа убоит (ҳ. ҟ. XIII-тәи ашәышықәса). Аԥсуа-абаза аамсҭацәа ҩ-категориак рыла еихшан - аамсҭаду "афеодалцәа" - ақырҭуа тавадқәа иреиԥшу, адгьыл ҭбаақәа зтәыз, насгьы аамсҭа -  урҭ аԥсуаа ррыцартә етикет - аамсҭашәара - азакәанԥҵаҩ-цәа ракәын.

## Иара убасгьы шәахәаԥш

* Аԥсҳа                                              
* Аҳ

* Аҭауад                                              
* Аҳмада

## Азхьарԥш

Акатегориа:Атитулқәа
Аамҭа

**А́амҭа** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аамҭа
Акатегориа:Афизикатә дурақәа
Аамҭеихшара

**Аамҭеихша́ра** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аамҭа
Акатегориа:Апроекттә напхагара
Автоматикатә аанкылага

**Автоматикатә а́анкылага** — Автоматический тормоз.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Атехника
Ааԥҭыԥ

**Ааԥҭы́ԥ** —

## Азхьарԥшқәа
* Аабҭра

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи
Аанда

**А́анда** 

*забор, изгородь, ограда

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи
Акатегориа:Аандақәа
Аандахьшь

мини|Аандахьшь
**Аа́ндахьшь** 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Кәыдры

мини|Аӡиас Кәыдры
**Кәыдры** 

## Азхьарԥшқәа
*Кәыдры аиҩхаа

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсны аӡиасқәа
Кама

**Ка́ма** — ԥҳәыс хьӡуп.

## Алитература
* Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

Акатегориа:аԥҳәыс хьӡқәа
Аспорт

мини|Аспорт
**Аспорт** (, ажәытәтәи французантә  "аҳәмарра", "агәырҿыхара" аркьаҿра) -
Ь

**Ь**, **ь** — кириллтәи аҩыратә нбан. Арԥшқага дырга.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ь)
* Graphemica (ь)
Алиев, Ильхам Ҳеидар-иԥа

**Ильхам Ҳеидар-иԥа Алиев** (; , Бақәа) — Азербаиџьан апрезидент иоуп.

## Азхьарԥшқәа
*president.az
*Ильхам Алиеви Владимир Путини реиԥылара мҩаԥысит
* BBC profile: Ильхам Ҳеидар-иԥа Алиев
* Речи, выступления, интервью, заявления Президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева
* Ильхам Алиев и нефтяная дипломатия Азербайджана
* Внешнеполитическая деятельность президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева

Акатегориа:Азербаиџьан президентцәа
Акатегориа:Азербаиџьан аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Азербаиџьантәи аполитикцәа
Акатегориа:1961 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы ииз
Зурабишьвили, Саломе Леван-иԥҳа

**Саломе Леван-иԥҳа Зурабишьвили** (; , Париж, Франциа) — Қырҭтәыла апрезидент лоуп.

## Азхьарԥшқәа
*Қырҭтәыла ахада ҿыц Урыстәылеи дареи реизыҟазаашьа аҽаԥсахып ҳәа дазыԥшуп
*Sciences Po

Акатегориа:1952 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 18 рзы ииз
Акатегориа:Қырҭтәыла апрезидентцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Латвиа

**Латвиа** (), аофициалтә хьӡы: **Латвиатәи Ареспублика** () — Европаҟны аҳәынҭқарра.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1918 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1991 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ҳаџьымба, Рауль Џьумка-иԥа

**Рауль Џьумка-иԥа Ҳаџьымба** (, Тҟәарчал, Аԥсны) — Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада.

## Абиографиа
Диит хәажәкырамза 21, 1958 шықәса рзы, Тҟәарчал ақалақь; 1975 шықәсазы далгеит Тҟәарчалтәи ахабатәи абжьаратә ашкол; 1976-1978 шш. Асовет ар ахаҭақәа рҿы аррамҵзура дахысуан; 1984 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, азиндырратә факультет; 1986 шықәсазы аҵара иҵон Минсктәи СССР аҳәынҭқарратә шәарҭадара аилак ашкол аҟны; 1986-1992 шш. Тҟәарчал ақалақь аҿы  Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵура аусзуҩыс дыҟан; 1992-1993 шш. Мрагыларатәи афронт аԥшыхәреи аконтрԥшыхареи рнаԥхгаҩыс дыҟан; 1993-1995 шш. аус иуан Аԥсны аҳәынҭқарра шәарҭадаратә маҵзура аусбарҭвқәа рҿы; 1996-1999 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аҿы аконтрабанда аҿагыларазы аҟәша аиҳабыс, Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 1999-2003 шш. Аԥсны аҳәынҭқарра ашәарҭадаратә маҵзура ахантаҩыс, атәылахьчара аминистрс, Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 2003-2004 шш. Аԥсны аԥыза-министрс дыҟан; 2005-2009 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыԥуаҩс дыҟан; 2009-2015 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра ауаажәларра-политикатә партиа «Аԥсны жәлар ракзаара Афорум» ахантәаҩыс дыҟан; 2012 ш. Аԥсны Жәлар реизара адепутатс далхын; 2014 ш. инаркны Аԥсны Ахәынҭқарра Ахадас дыҟоуп; Аинрал-маиоруп, «Леон иорден» ианашьоуп; Дҭаарацәоуп, ҩыџьа ахшара драбуп.

## Алитература

## Азхьарԥшқәа
*Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Раулем Хаджимба

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:1958 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
04
Акатегориа:Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩцәа
Акатегориа:Аԥсны аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩцәа
Акатегориа:Ҳаџьымаа
Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа
Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа

**Самсон Иаков-иԥа Ҷанба** (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — 1937) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апоет, апублицист, арккаҩы, аполитик, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы.

## Абиографиа
Диит 1886 шықәса рашәарамза 18 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.

1893 шықәсазы С. Ҷанба дҭалеит Драндатәи /Ҵҟыбынтәи/ ауахәаматә школ, уи даналга, Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол даанахәоит, далгоит 1907 шықәсазы. Иԥсадгьыл ахь даныхынҳә, иара абри ашықәсан, рҵаҩыс аус иуан Кәтол ақәҭан /аҵаҩцәа аԥсшәа риҭон/, аха, дук мырҵыкәа, иусура даҟәыхын, арҵаҩ изанааҭ ахь-имамыз дахырҟьаны. Ашьҭахь, иҵара ацҵаразы, С. Ҷанба ҩаԥхьа Қырҭтәылаҟа дцоит, дҭалоит Хонтәи арҵаҩцәа рсеминариа, далгоит 1914 шықәсазы.

Аԥсныҟа даныхынҳә иара абри ашықәс инаркны, ҩаԥхьа Кәтолтәи алагарҭатә школ аҿы аусура далагеит: рҵаҩыс, ашкол ахылаԥшҩыс.

1915 шықәсазы С. Ҷанба диасуеит Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь. Абраҟа аҭаацәаратә ԥсҭазаара далалоит, нас, 1916 шықәсазы, диаргоит Аҟәаҟа, Аҟәатәи арҵаҩцәа рсеминариаҿ иеиҿкааз алагарҭатә школ аиҳабыс, иара асеминариаҿ, хазы, аԥсуа бызшәеи агеографиеи рмаҭәарқәагьы дирҵон.

Абраҟа аус иуан Аԥсны асовет мчра шьақәгылаанӡа.

1921 шықәса инаркны 1925 шықәсанӡа С. Ҷанба дахагылан аҵара ус азы Жәлар Ркомиссариат /Наркомпрос/.

1923 шықәсазы С. Ҷанба даредакторын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - аҵара ус аҿтәи имаҵура иалагӡаны.

1923-1930 шықәсқәа рзы С. Ҷанба Аԥсны Ацентр Нагӡара Комитет /ЦИК/ дахантәаҩуп.

1930 шықәсазы уи ҩаԥхьа аҵара ус азы Жәлар ркомиссарс /министрс/ дҟарҵоит, араҟа аус иуеит 1932 шықәсанӡа.

1934 шықәсазы С. Ҷанба далахәуп СССР Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Актәи аизара ду.

1932-1937 шықәсқәа рзы С. Ҷанба Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩуп.

## Абиблиографиа
*Цәгьаӡа дыссирын лара /Апоема «Ашьха ҭыԥҳа» раԥхьатәи ахьз/. Агазеҭ «Аԥсны», 14, 1919 шықәса.
*Ашьха ҭыԥҳа /Аԥсны/. Акәа, 1925 шықәса.
*Аԥсадгьылҵара. Арҵага шәҟәы. Акласс еиҵбырақәа рзы. Аҟәа, 1925 шықәса.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934 шықәса.
*Иалкаақәоу. Аҟәа, 1958 шықәса.
*Иалкаау. Аҟәа, 1976 шықәса.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1986 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Чанба Самсон Яковлевич 
* Ҷанба Самсон Иаков-иҧа 
* ҚАПԤҲА, Арифа. Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). .

Акатегориа:1886 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 18 рзы ииз
Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа
Акатегориа:КПСС алахәылацәа
Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ҷанаа
Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа

**Шамил Ибрагим-иԥа Хокерба** (; , Очамчыра, Аҟәатәи аокруг, Кәыдрытәи аучастка — , Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.

## Абиографиа
Диит 1899 шықәса ажьырныҳәамза 20 рзы Очамчыра.

Абраҟатәи ԥшьклассктәи аучилишьче даналга дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. Дук мырҵыкәа дҭаркуеит асовет мчра аагара дазықәцон ҳәа аара идҵаны. Уи анаиааи, 1921 шықәсазы, абахҭа дыҭрыжьуеит.

1924 шықәсазы Ш. Хокерба дҭалоит Қарҭтәи аполитехникатә институт, далгоит 1928 шықәсазы. 1941 шықәсазы залымдарыла дҭаркуеит, Аԥснынтә дахыргоит, уаҳагь дзыхынҳәуам. 1978 шықәсазы иҭынхацәа ицсыбаҩ Аԥсныҟа иааганы дахьиз идгьыл гәакьаҿ анышә иамардоит.

## Абиблиографиа
*Иҩымҭақәа. Акәа. 1981 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Шамиль Хокерба
*Хокерба Шамиль Ибрагимович 
*Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Хокераа
Акатегориа:1903 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз
Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз
Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа

**Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба** (; , Ԥақәашь, Очамчыра араион — , Аҟәа) — аԥсуа апоет.

## Абиографиа
Диит 1903 шыҳәса маи 6 рзы, Цақәашь ақыҭа Очамчыра араион. Ицсҭазаара далҵит 1992 шықәса апрель 9 рзы, джуп Абжьакәа.

1918 - 1923 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Акәатәи арҵаоцәа рсеминариаҿ, уи даналга, 1924-1927 шықәсқәа рзы иреиҳау аҵара-дырра иоуеит Москва - Аҳәьгаҭқарратә журналистикатә институт акны.

1938 - 1957шықәсқәа рзы М.Аҳашба Ацсны АССР Иреиҳазоу асовет Апрезидиум дамазаныкәгаоын.

Поет ҳасабла акьыцхь аҿы дцәырҵит 1919 шықәсазы.

Иалкаақәоу. Акәа, 1957 шықәса.

## Ахьарԥшқәа

## Азхьарԥшқәа
* Хашба Мушни Лаврентьевич 
* Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа 

Акатегориа:1903 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз
Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Ҳашаа
Жәабранмза 4

**Жәабранмза́ 4** (Жәабранмза́ ԥшьба́), *Февра́ль 4*, *Жәабра́н 4* — григориантәи амзар 35 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 332 мшы (331 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Таџьықьсҭан

**Таџьықьсҭан** (), официалтә ахьӡ **Таџьықьсҭан Ареспублика** () — Азиа атәыла.

## Шәахә. иара убас
*Атәылақәеи атерриториақәеи алфавиттә рыхьӡынҵа

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:1991 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Адам

**Адам** - раԥхьатәи ауаҩы. Ева лхаҵа, Каини, Авели Сифи раб.

Акатегориа:Абиблиа
Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа

**Оҭар Демерџь-иԥа** (; , Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
диит 1910 шықәсазы Оҭҳара ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1939 шықәса маи 19 рзы, машәырла /дзықәтәаз амашьына бӷалоит/.

Оҭҳаратәи аиҵбыратәи ашкол аҿы аҵара иҵон 1918 шықәсанӡа, нас — Ԥсырӡхатәи ԥшьы-классктәи ашкол аҟны. 1924 шықәсазы дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ. Уи даналга, 1929-1931 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникм аҿы.

Акьыԥхь аҿы дцәырцит 1925 шықәсазы.

Ажәеинраалақәеи астатиақәеи. Аҟәа, 1958 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Демерџь-иԥа Оҭар Сааҭбеи-иԥа 
*Демерджипа Отар Саатбеевич 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Демерџьаа
Акатегориа:1910 шықәсазы ииз
Акатегориа:1939 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы иԥсыз
Конотоп

thumb|right|250px|Конотоп
**Конотоп** – Украина ақалақь. Иаланхо 68 000-ҩык (2025 ш.)

Акатегориа:Украина ақалақьқәа
Аҩадатәи Македониа

**Аҩадатәи Македониа** (, ), аофициалтә хьӡы: **Аҩадатәи Македониа Ареспублика** (, ) — Европатәи атәылоуп.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аҩадатәи Македониа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Балкантәи атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1991 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Америкатәи адоллар

мини|100-долларк абанкнот
**Америкатәи адоллар** () — Еиду Америкатәи Аштатқәа рофициалтә валиута.

Асимвол: $.

Акатегориа:Аԥарақәа
Еизенхауер, Дуаиҭ Девид

**Дуаиҭ Девид Еизенхауер** (; , Денисон, Техас, ЕАА — , Вашингтон, ЕАА) — **34-тәи** Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:Америкатәи аинралцәа
Акатегориа:1890 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз
Акатегориа:1969 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Хәажәкырамза 28 рзы иԥсыз
Азиа

мини|Азиа
**Азиа** () — аконтинент.

## Атәылақәа
* Азербаиџьан                                                       
* Қырҭтәыла
* *[[Аԥсны Аҳәынҭқарра|Аԥсны]]*                     
* Ҟазахсҭан
* *[[Аахыҵ Уаԥстәыла]]*                                          
* Кырӷызсҭан
* Афганистан                                                        
* Лаос
* Бангладеш
* Баҳреин
* Брунеи
* Бутан
* Виетнам
* *[[Гонконг]]*
* Ермантәыла
* Иапониа
* Иемен
* Индиа
* Индонезиа
* Иорданиа
* Ирак
* Иран
* Ҟатар
* Кувеит
* Урыстәыла
* Китаи
* Узбеқьисҭан
* Шьамтәыла
* Џьамтәыла
* Шри-Ланка
* Пакистан
* Монголиа
* Таџьықьсҭан
* Аҩадатәи Кореиа
* Аладатәи Кореиа
* Ермантәыла
* Оман
* Еиду Арабтәи Емиратқәа
* Непал
* Саудтәи Аравиа
* Ливан
* Израиль
* Палестина

Акатегориа:Азиа
Акатегориа:Аконтинентқәа
Африка

мини|Африка
**Африка** — аконтинент.

Акатегориа:Африка
Акатегориа:Аконтинентқәа
Вашингтон, Џьорџь

**Џьорџь Вашингтон** (; , Бриджес-Крик, колония Виргиния — , Маунт-Вернон, штат Виргиния) — 1 тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:1732 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз
Акатегориа:1799 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 14 рзы иԥсыз
Кеннеди, Џьон Фицџьералд

[мини|Џьон Кеннеди (John Kennedy), [1961]]
**Џьон Фицџьералд «Џьек» Кеннеди** (; , Бруклаин, аштат Массачусетс — , Даллас, аштат Техас) — **35-тәи** Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:Кеннедиаа
Акатегориа:Антикоммунистцәа
Акатегориа:Америкатәи аруаа
Акатегориа:1917 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз
Акатегориа:1963 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз
Рузвельт, Франклин Делано

**Франклин Делано Рузвельт** (, Ҳаид Парк, Ниу-Иорк — , Ворм Спрингс Џорџиа) — **32-тәи** Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Акатегориа:1882 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз
Акатегориа:1945 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 12 рзы иԥсыз
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:Америкатәи антифашистцәа
Акатегориа:Деланоаа
Акатегориа:Рузвельтаа
Аладатәи Америка

мини|Аладатәи Америка
мини
**Аладатәи Америка** () — Америка аконтинент аладатәи ахәҭа. Ари адунеи ахәҭа мраҭашәаратәи адгьылкәымпылбжаҿы иҟоуп. 

## Алада-Америкатәи арекордқәа
* **Еиҳаӡоу ашьха:** Асонсагуа – 6&nbsp;959&nbsp;м (Аргентина)
* **Еиҳаӡоу авулкан:** Охос-дель-Саладо – 6&nbsp;893&nbsp;m (Аргентина, Чили)
* **Зегь реиҳа ау аӡиас:** Амазонка – 7&nbsp;062&nbsp;km (Бразилиа, Колумбиа, Перу)
* **Зегь реиҳа идуу аӡиа:** Титикака – 8&nbsp;288&nbsp;km² (Боливиа, Перу)
* **Зегь реиҳа идуу адгьылбжьаха:** Амцадгьыл – 48&nbsp;000&nbsp;км² (Аргентина, Чили)
* **Зегь реиҳа ауаарацәа ахьынхо аҳәынҭқарра:** Бразилиа – 207&nbsp;353&nbsp;391 ҩык (адунеи аҿы 5. аҭыԥ)
* **Еиҳаӡоу аҳәынҭқарра:** Бразилиа – 8&nbsp;514&nbsp;877&nbsp;км² (адунеи аҿы 5. аҭыԥ)


Акатегориа:Аконтинентқәа
Мерилин Монро

мини|
мини|
**Мерилин Монро** (; , Лос-Анџьелес, ЕАА — , Лос-Анџьелес, ЕАА) — ашәаҳәаҩ амодель, америкатәи ркиноактриса 1950 шықәсқәа рзы.

Акатегориа:Америкатәи актиорцәа
Акатегориа:Америкатәи ашәаҳәаҩцәа
Акатегориа:Ауриа актиорцәа
Акатегориа:Ауриа ашәаҳәаҩцәа
Акатегориа:Аҽшьҩцәа
Акатегориа:1926 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз
Акатегориа:1962 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Нанҳәамза 5 рзы иԥсыз
YouTube

**YouTube** — Еиду Америкатә Штатқәа рҿы иҟоу авидеохостинг.

## Азхьарԥшқәа
* YouTube for Press
* YouTube – Google Developers
* Are YouTubers Revolutionizing Entertainment?  (June 6, 2013), video produced for PBS by *[[Off Book (web series)|Off Book]]*.

Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа
Агрба, Владимир Уасил-иԥа

**Владимир Уасил-иԥа Агрба** (; , Мгәыӡырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Урыстәылатәи аимпериа — ) — ашәҟәыҩҩы, апрозаик апартиатәи аҳәынҭқарратәи аусзуҩы. Аҟәатәи ашкол-интернат даушьҭымҭоуп. 1928-1931 шш. рзы аҵара иҵон Москватәи аусуҩәа рфакультет (рабфак) аҿы. Анаҩс Москватәи ажурналисттә институт аҿы (1931-1934). В. Агрба илагала рацәоуп аԥсуа милаҭтә драматургиа ашьақәгылараҿы. Уи ипиесақәа: «Аԥша лауҵар – афырҭын ҭаугалоит» (1928), «Ашьаарҵәыратә мҩа»(1931), С. Ҷанбаеи иареи еицырҩыз «Аиааира» (1931) раԥхьатәиқә иреиуан Аԥсуа драматургиа аҭоурых аҿы.

## Абиографиа
Диит 1912 шықәса абҵарамза 23 рзы Мгәыӡырхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.

1922 шықәсазы В. Агрба дҭалоит Аҟәатәи Аԥсуа школ аинтернат, уи даналга, 1928 шықәсазы, иҵара ацҵаразы Москваҟа дцоит, дҭалоит арабфак (аусуцәеи анхацәеи рхәыҷқәа ҽҳәара кьыҿла аҵара дутә школа иахьахрыжьуаз аҵареиурҭа), араҟа иҵара аныхиркәша, 1931 шықәсазы, дҭалоит Москватәи ажурналистика аинститут. 1934 шықәсазы В. Агрба иҵара нагӡаны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1928 шықәсазы.

В. Агрба илша рацәоуп аԥсуа проза ашьақәгыларҿгьы. Уи ипрозатә ԥҵамҭа «Аколнхара «Ԥхьаҟа» аира» - раԥхьатәи прозатә ҩымҭоуп аԥсуа литература аҭоурых аҿы. В. Агрба ирҿиамҭаҿы акрызҵазкуа акәны иҟан апоезиа. Уи иажәеинраалақәа раӷьырак кьыԥхьын «Еҵәаџьаа» аизгақәа рҿы. В. Агрба активла далахәын апартиа- комҿартә усура: 1930 ш. инаркны акоммунистә партиа далан, абиуро далахәылан, анаҩса Москва Краснопреснентәи араиком акомҿартә комитет маӡаныҟәгаҩыс дыҟан (1933). 1934 ш. инаркны Аҟәатәи араион акомҿартә комитет маӡаныҟәгаҩыс аус иуан. Гагратәи араион апартком маӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1937 ш. азы «жәлар раӷа» ҳәа ддырӡит. Ддыриашеит 1956 ш.

## Абиблиографиа
*Амра гылеит. Аҟәа, 1931 ш.
*Иҩымҭақәа, Аҟәа, 1959 ш.

## Ахархәара змоу алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*АГРБА, Владимир Васильевич - Фундаментальная электронная библиотека "Русская литература и фольклор" (ФЭБ)
*Агрба Владимир Васильевич - Бессмертный Барак

Акатегориа:1912 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 5 рзы ииз
Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 15 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:КПСС алахәылацәа
Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аграа
Аиба, Антон Гындыжә-иԥа

**Антон Гындыжә-иԥа Аиба** (, Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1908 шықәса рзы Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭан. Иԥсҭазаара далҵит 1931 шықәсазы.

Аҵара иҵон иқыҭаҿтәи ауахәаматә, иара убас Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1929 шықәсазы Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Аԥсуа школ далгоит. 1931 шықәсазы Ан. Аиба Аҟәатәи амузыкатә техникум дҭалоит, алгаха имаӡақәа иԥсҭазаара далҵит.

Раԥхьаӡа акәны акьыԥхь аҿы дцәырҵыт 1928 шықәсазы, иара абри ашықәсан иҭыҵыз апоезиатә еизга «Еҵәаџьааҿ».

Антологиа ианылаз иҩымҭақәа абри аизгахьтә иаагоуп.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аираа
Акатегориа:1908 шықәсазы ииз
Акатегориа:1931 шықәсазы иԥсыз
Касланӡиа, Арушьан Еқәыԥ-иԥа

**Арушьан Еқәыԥ-иԥа Касланӡиа** (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит 1909 шықәсазы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1938 шықәсазы.

Дҭан Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Аԥсуа школ / Ашьхарыуаа рышкол/, абрантә Аҟәатәи апедагогтә техникум ашҟа диасуеит, дагьалгоит 1930 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәрҵит 1928 шықәсазы.

## Абиблиографиа
Иҩымҭақәа. Аҟәа. 1960 шықәса.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Касланӡиаа
Акатегориа:1909 шықәсазы ииз
Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз
Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа

**Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа** (; , Аҭара ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — , Белосток, Белоруссиатәи ССР) — Аԥсуа поет.

## Абиографиа
Диит 1912 шықәса ԥхынҷкәынмза 31 азы Аҭара ақыҭа Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион). Дҭахеит 1941 шықәса рашәарамза мзмзы, Белоруссиа, Белосток (уажәы Польша иалоу қалақьуп), аҩбатәи адунеитә еибашьраан.

Аҭаратәи ашкол даналга, 1925 шықәсазы Л. Кәыҵниа дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Ақәатәи аԥсуа бжьаратә школ-интернат, абраҟа иҵара аныхирқәша /1931/, ԥыҭраамҭак Нхыҵ Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан. уантәи дханҳәны Аԥсныҟа даауеит, аус иуеит Аԥснытәи ашәҟәҭыжьырҭаҟны, аредакциа «Аԥсны ҟаԥшь» аҿы; нас, 1933 шықәсазы, дцоит Москваҟа, даанахәоит Москватәи арҵаҩратә институт. Аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз, иааныжьны, 1935 шықәсазы Л. Кәыҵниа дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Далгоит 1937 шықәсазы.

1938-1939 шықәсқәа рзы Л. Кәыҵниа напхгара азиуеит Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла.

1939 шықәсазы арратә маҵурахьы иԥхьоит.

Акьыԥхь аҿы дцырҵит 1928 шықәса инаркны.

## Абиблиографиа
*Атәыла ҿиоит. Аколективтә еизга. Аҟәа, 1928 шықәса.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа, 1933 шықәса.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934 шықәса.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1936 шықәса.
*Иҩмҭақәа; хаз томкны. Аҟәа, 1955 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Квициниа Леуарса Бидович 
*Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Кәыҵниаа
Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз
Акатегориа:1912 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз
Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз
Аԥсуа-едыгьа бызшәақәа

**Аԥсуа-адыга бызшәақәа** 

***[[Аедыгьа бызшәақәа]]**
**Аедыгь бызшәа (амраҭашәаратәи диалектқәа)
*** Аубла диалект
*** Наҭухаитәи адиалект
*** Шаԥсыӷтәи адиалект
*** Абӡахтәи адиалект
*** Камыгәтәи адиалект
*** Хакәыцәтәи адиалект
*** Бжьадыгәтәи адиалект
**Ҟабарда бызшәа (амрагыларатәи адиалектқәа)
*** Аҟабарда диалект
*** Бератәи адиалект

***Аԥсуа-абаза бызшәақәа**
**Аԥсуа бызшәа
*** Абжьыуаа рдиалект
*** Бзыԥтәи адиалект
*** Дал-ҵабалтәи адиалект
*** Асаӡуа диалект
*** Мдаҩеитәи адиалект
*** Аҳҷыԥсаа рдиалект
*** Ԥсҳәаа рдиалект
*** Амырзаҟанаа рдиалект
**Абаза бызшәа
*** Ашьхарыуатәи адиалект (абаз. Ащхъарауа)
*** Ашәуа адиалект(абаз. Ашвыуа)

***[[Аубла бызшәа]]**

## Ахьарԥшқәа
Антарктида

мини|Антарктида
**Антарктида** — аконтинент.


File:GletscherMM.jpg
File: 061212-nordkapp.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


Акатегориа:Аконтинентқәа
Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа

**Қьаазым Ҟараман-иԥа Агәмаа** (; , Ӷәада ақыҭа, Урыстәылатәи аимпериа — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Биографиа
Диит 1915 шықәса лаҵарамза аказы, Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Аҵара иҵон Џьгьарда, Аҟәати апедагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1932 шықәсазы, Москва ажурналистикатә институт даанахәоит. Араҟа аҵара иҵоит ҩы-шықәса, нас, 1934 шықәсазы, калининтәи апедагогтә институт аҭоурыхтә факультет ашҟа диасуеит, далгоит 1937 шықәсазы.

Далахәын аҩбатәи адунеитә аибашьра.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1933 шықәса инаркны.

## Қьаазым Агәмаа иԥсҭазаареи ирҿиаратә мҩеи

## Абиблиогрҭфиа
*Аԥхьатәи ашьаҿақәаҿ Аколлекҩҩтивтәӡәизҩа. Аҿәа, 1934 ҽықәса.
*Иҩымҭақәа. ҿАҟәа, 1955 шыҿао́аӡ
*Иаԥкаау. Аҟәа, 1972 шҟқәса/«Иалкаау аԥҟуа лирикҷӡаериаҿ/.с
*Иалкаау. Аҟәа, 1976 шӡаәса.

## Алитератураҩҩ
*

## Азҿьарԥшқәа
*Агумаа Киазим Карамович 
*Аԥәмаа Қьаазыә Ҟараман-иԥаҟ

Акатегориа:1915 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз
Акатегориа:1950 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Агәмаақәа
Естониа

**Естониа** (), официалла **Естониатәи Ареспублика** (*Eesti Vabariik*) — Европаҟны аҳәынҭқарра.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1918 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа

**Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа** (; , Река ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит  Река ақыҭа Очамчыра араион. Гәнаҳарала, харада-барада, дҭадырхоит 1938 шықәсазы.

Аҵара иҵон иқыҭа гәакьаҿ, ашьҭахь, уаатәи алагарҭатә школа даналга, 1924 шықәсазы быжь-класск змаз Очамчыратәи аԥсуа школ аҿы иҵара наигӡоит, уи даналга, 1928 шықәсазы, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум данаахәоит. 1932 шықәсазы, дызҭаз атехникум аҿы иҵара хыркәшаны, Л. Лабахәуа дҭалоит абри ашықәсан ҿыц иадырҭыз Н. А. Лакоба ихьӡ зхыз Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет. Абри аинститут ибзианы ҳәа далгоит 1936 шықәсазы.

Л. Лабахәуа, ихаҭа излаигәалаиршәо ала, аинститут данҭаз ԥшьышықәса рыҩнуҵҟа напхгара азиуан иара иаԥшьгарала иеиҿкааз алитературатә кружок.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1932 шықәсазы.

## Абиблиографиа
*Аԥхьатәи ашьвҿақәа. Аколлективтә еизга. Аҟәа, 1934 шықәса.
*Иҩмҭақәа. Аҟәа, 1958 шықәса.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Лабахуа Леонтий Бахович 
*Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Лабахәуаа
Акатегориа:1912 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз
Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз
Бельгиа

**Бельгиа** (, , ), аофициалтә хьӡы: **Бельгиатәи Акралра** (, , ) — Европа атәыла иауакуп.

## Шәахә. иара убас
*Атәылақәеи атерриториақәеи алфавиттә рыхьӡынҵа

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Афедеративтә монархиақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1830 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Португалиа

**Португалиа** (, [puɾtuˈɣaɫ], ), аофициалтә хьӡы: **Португалтәи Ареспублика** (, ) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны атәыла.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:860-тәи ашықәсқәа раан ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1640 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Даниа

**Даниа** (), официалтә **Даниа Акралра** (Kongeriget Danmark) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны иҟоу атәыла.
мини|Даниатәи Акралра

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Ицәырҵыз 8-тәи ашәышықәсазтәи атәылақәеи атерриториақәеи
Ирландиа

**Ирландиа**, **Аирландтәыла** (, ), аофициалтә хьӡы: **Ирландиа Ареспублика** (, ) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* Официалтә саит


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1916 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1919 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1922 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Черногориа

**Черногориа** (, ) — Европа атәыла.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Балкантәи атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:2006 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Исландиа

**Исландиа** () — Аҩадатәи адгьылбжьахатәи атәыла Европаҿы.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1944 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Словениа

**Словениа** (), аофициалтә хьʒы — **Словениа Ареспублика** () — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Балкантәи атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1991 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа

**Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба** (; , Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

## Абиографиа
Диит 1912 ԥхынҷкәынмза 18 рзы Тамшь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1987 шықәса лаҵарамза 26 рзы. Джуп Аҟәа ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Иқыҭаҿҭеи алагаоҭатә школ даналга, Ш. Ҵәыџьба аҵара иҵон Гагратәи ашкол-интернат аҿы, нас — Н. Лакоба ихьӡ зху Аԥсуа школ аҟны. 1932 шықәса инаркны иҵара наигӡоит Нхыҵ Уапстыла, апедагогтә институт аҿы. 1935 шықәсазы аинститут ахԥатәи акәрс аҟны дыштәаз дбаандаҩыртәит, иус «ӡбны», Сибраҟа дахыргоит. Егьшихарамыз шьақәыргыланы Аԥсныҟа ахынҳәара азин иуоит 1954 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1930 шықәса инаркны.

Ипоезиатә рҿиамҭақәа рзы иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа /иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь/.

## Абиблиографиа
*Аҟама. Аҟәа, 1934 шықәса.
*Аԥшәма хәыҷы. Аҟәа, 1955 шықәса.
*Иалкаау. Ақәа, 1957 шықәса.
*Иалкаау. Ақәа, 1963 шықәса.
*Маҿа-маҿа. Ақәа, 1966 шықәса.
*Ацәқәыпԥақәа. Ақәа, 1970 шықәса.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Ақәа, 1972 шықәса.
*Иалкаау. Ақәа, 1982 шықәса.
*Апоет иразҟы. Ақәа, 1988 шықәса.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
*Цвижба Шалва Леуарсанович 
*Ҵәыџьба Шалуа Леуарсан-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Ҵәыџьаа
Акатегориа:1912 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз
Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз
Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа

**Мушьни Гьаргь-иԥа Папасқьыр** (; , Кәтол ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, алитератураҭҵааҩ, акритик. 

## Абиографиа
Диит 1915 шықәса ԥхынҷкәынмза 30 рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭа. Ипсҭазаара далҵит 1999 шықәса. Джуп Кәтол ақыҭа. Абраҟатәи иҵара анаҩс, 1926 шықәсазы даанхоит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школ, далгоит 1935 шықәсазы. Иара абри ашықәсан аҵарахьы дцоит Москваҟа, мызқәак аҵара иҵон Арҵаҩратә институт аҟны, нас, аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут ахь диасуеит, абраҟагьы, мызқәак аҵара ааиҵоны, игәамбзиара иахҟьаны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.

1951 шықәсазы М. Папасқьыр дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1956 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1932 шықәсазы.

## Алитература
*

## Азхьарԥшқәа
* Папаскир Мушни Георгиевич 
* Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа 

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Акатегориа:Папасқьыраа
Акатегориа:1915 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 30 рзы ииз
Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз
Ашьхарыуа, Иасон

**Иасон Ашьхарыуа** (Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы.

## Абиографиа
Диит Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. А-30-тәи ашықәсқәа рзы аҵара иҵон Аҟәатәи апедагогтә техникум аҿы; абраҟа иҵара шынаигӡоз дычмазаҩхан иԥсҭазаара далҵит /шәахәаԥш абри а6ыжьымҭаҿ икьыԥхьу И. Ашьхарыуа игәаларшәара иазкыу Б. Шьынқәба иажәеинраала: «Абри зпатреҭда ҳәа усзымҵаан...» — иҩуп 1939 шықәсазы/.

Антологиаҿ икьыԥхьу Иасон Ашьхарыуа иажәеинраала аагоуп 1934 шықәсазы Аҟәа иҭыҵыз аколлективтә еизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» аҟнытә.

## Алитература
*

Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Акатегориа:Ашьхарыуаа
Γ

**Γ**, **γ** — бырзентәи аҩыратә нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Γ)
* Graphemica (γ)

Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Σ

**Σ**, **σ**, **ς** — бырзентәи аҩыратә нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Σ)
* Graphemica (σ)
* Graphemica (ς)

Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Ѕ

**Ѕ**, **ѕ** — кириллтәи аҩыратә нбан. Амакедон бызшәала нбан. Азвук: Дз.
З́

**З́**, **з́** — кириллтәи аҩыратә нбан. Монтенегруа бызшәала нбан.
Ё̄

**Ё̄**, **ё̄** — кириллтәи аҩыратә нбан. Уи рхы иадырхәоит Евен, Евенки, Нанаи, Негидал, Килдин Сами, Селкуп, Манси бызшәақәа рҿы, уаҟа уи абжьааԥны [joː] ма уи иеиԥшу бжьык аанарԥшуеит.

Аҩыра Ё̄ лассы-лассы ахархәара ахьамоу азы, уи Иуникод акодировка амаӡам. Убри аҟнытә, анбанқәа Ё и Макрон адыргаи реилаҵара ахархәара аиуеит.
Аноль

**0** (**аноль**; алаҭ. *nullus* — акгьы) — Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара 0. 

## Ахьарԥшқәа

000
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа

**Даур Вадим-иԥа Ақаҩба** (; , Аҟәа) — Аԥсны аполитик.

## Ибиографиеи икариереи
Диит хәажәкырамза 15, 1979 шықәса, Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҭижьыз Аусԥҟа инақәыршәаны Аҷыдалкаатә

Зинмчы змоу I акласс Ахаҭарнак ҳәа адипломатиатә ранг иҭоуп.

“Жәларбжьаратәи аимадара аҿиара аҿы илагала ду азы” ҳәа

Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адыргаҷа ианашьоуп.

Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Ахада Идҵала ианашьоуп амедал «Аусураҿ иқәҿиарақәа рзы».

Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахәыҷқәа драбуп.

## Иҵара
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, “Азиндырратә” факультет далгеит (азанааҭ – “адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара”).

## Ипрофессионалтә биографиа
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакра аҿы абжьгаҩ.

2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.

2005-2006 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.

2006-2010 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.

2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.

2011 ш. – Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы азанааҭдырра “Жәларбжьаратәи азин” ала алекциақәа дрыԥхьон.

2012 ш. лаҵарамза инаркны абҵарамза аҟынӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы. 

2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икомерциатәым Афонд “Институт Евразийских исследований“ анаԥхгаҩы ихаҭыԥуаҩ. 

2013-2014 шш. – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа анаԥхгаҩы иабжьгаҩ. 

2013 ш. – Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент аиҳабы иабжьгаҩ. 

2014 ш. – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.

2016-2021 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.

2021 шықәса жьҭаарамза инаркны - Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадаратә Хеилак амаӡаныҟәгаҩы ихаҭыԥуаҩ

## Азхьарԥшқәа
*Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр

Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:1979 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз
Ѥ

**Ѥ**, **ѥ** — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан. 

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ѥ)
* Graphemica (ѥ)
Токаев, Касым-Жомарт Кемел-иԥа

мини|Касым-Жомарт Токаев
**Касым-Жомарт Кемел-иԥа Токаев** (; , Алма-Ата) — 2 тәи Ҟазахсҭан аҳәынҭқарратә рпрезидент.

Акатегориа:Ҟазахсҭан апрезидентцәа
Акатегориа:Ҟазахсҭантәи аполитикцәа
Акатегориа:Ҟазахсҭантәи адипломатцәа
Акатегориа:1953 шықәсазы ииз
Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы ииз
Астана

**Астана** (, ) — Ҟазахсҭан иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо 1 082 222-ҩык. (2019 ш.)

## Аҭоурых
* **Акмолинск** (1830 — 1961).
* **Целиноград** (1961 — 1992).
* **Акмола** (1992 — 1998).
* **Астана** (1998 — 2019).
* **Нур-Султан** (2019 — 2022).

## Араион
Нур-Султан 4 араион имоуп:
* Алматы араион
* Баиконур араион
* Есиль араион
* Сарыарка араион

## Агеографиа

## Азхьарԥшқәа

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Ҟазахсҭан ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Азиа аҳҭнықалақьқәа
Ꙑ

**Ꙑ**, **ꙑ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ꙑ)
* Graphemica (ꙑ)
Ԇ

мини|В.А Молодцов акоми алфавит. Ԇ — 12-тәи нбан.
**Ԇ**, **ԇ** (**коми ӡе**) — кириллтәи аҩыратә архаикатә нбан. Акоми бызшәала 1918, 1932 — 1936, 1938 ашықәса нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ԇ)
* Graphemica (ԇ)
Ѣ

**Ѣ**, **ѣ** — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан. Аурыс бызшәала 1918 ашықәс нбан.

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ѣ)
* Graphemica (ѣ)
Ꙧ

**Ꙧ**, **ꙧ** — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан. Ажәытә урыс бызшәаҿы уи рхы иадырхәон М ҟәымшәышә аанарԥшырц азы. Аха еиҳарак уи аҭыԥан М҇ ҳәа иԥсахын. 

## Азхьарԥшқәа
* Graphemica (Ꙧ)
* Graphemica (ꙧ)
Бырзентәыла амилаҭтә ҭоурыхтә музеи

**Бырзентәыла амилаҭтә ҭоурыхтә музеи**

Акатегориа:Бырзентәыла амузеиқәа