open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валпараисо

**Валпараисо** () — ақалақь Чилитәи ауп. Иаланхо .

## Aбара
* municipalidaddevalparaiso.cl - Web Валпараисо
* ciudaddevalparaiso.cl

Акатегориа:Чили ақалақьқәа
Буенос-Аирес

**Буенос-Аирес** () –Аргентина аҳҭнықалақь ауп. Амегаполис аҵанакра  ауп. Ақалақь аланхо  ауп.

мини|center|800px|Буенос-Аирес

## Абара
* Web Буенос-Аирес

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аргентина
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Лима

**Лима** () — Перу аҳҭнықалақь ауп. Амегаполис аҵанакра  ауп. Ақалақь аланхо  ауп.

## Абара
* Web Лима 

Акатегориа:Перу ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Соломин, Алеқсандр Владимир-иԥа

**Алеқсандр Владимир-иԥа Соломин** (; , Томск, Урыстәылатәи СФСР, СССР) — урыс аҭоурыхдырҩы. Уи кавказтәи аҭоурыхи, агенеалогиеи, археологиеи акыр дравторуп.

## Абиографиа
Аҭауадԥҳа Анна Сергеи-иԥха Гантимурова димоуп ԥхәысс (2012).

## Абиблиографиа
### Амонографиақәа
# Соломин А. В. Князья Гантимуровы.- М., 2013  .

### Анапҩырақәа
# Соломин А. В. Вятский род Соломиных .
# Соломин А. В. Род Александра Монастыря, князя Смоленского .
# Соломин А. В. Аладьины из Дома Аладьиных-Плохово .
# Соломин А. В. Христианские древности Северо-Восточного Причерноморья .
# Соломин А. В. Род и герб картографа Ивана Кирилова .

### Ашьаҭатә анаукатә статиақәа
# Соломин А. В. «…И потому прозвали его князь Олександр Монастырь» (К вопросу о происхождении родоначальника фамилии Монастырёвых) // Гербовед.- № 4(90).- М., 2006.- С. 93-96 .
# Соломин А. В. Новые данные о роде князей Гантимуровых // Генеалогический вестник.- №40.- СПб., 2011.- С. 44-47 .
# Соломин А. В. Происхождение тунгусского князя Гантимура по данным ономастики // Генеалогический вестник.- №45.- СПб., 2012.- С.47-52  .
# Соломин А. В. О корнях уфимских дворян Киржацких // Генеалогический вестник.- №52.- СПб., 2016.- С.54-59 .

### Ашьаҭатә анаукатә-апопулиартә статиақәа
# Соломин А. Третье тысячелетие Мамайки // Сочи.- № 42 (368).- Сочи, 17-23 октября 1997.- С. 7 .
# Соломин А. Четыре века забвения // Сочи.- № 13 (391).- Сочи, 27 марта-2 апреля 1998.- С. 7 .
# Solomin A. The return to sources // Mahjubah. Vol. 20, № 10 (203). Tehran, October 2001. P. 51-53 .
# Соломин Э. Курымашлык омо дене малат, кийыме верышт пушкыдо // Марий Эл.- № 97 (21765).- Йошкар-Ола, 30 май 2003.- Л. 5 .
# Соломин А. Яранский поэт и педагог Пётр Михайлович Соломин (1839—1871) // Наш край.— Яранск, 2019.— № 12.— С.39—42  .

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* Соломин Александр Владимирович. Анализ публикационной активности автора. РИНЦ 
* Персональная страница. Российская культурология  
* Храмы России. Личный фонд № 671 Соломина А. В. 
* Могилы знаменитостей. Виртуальный некрополь 

Акатегориа:1980 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 5 рзы ииз
Акатегориа:Аурыс ҭоурыхдырҩцәа
Каракас

**Каракас** () –Венесуела аҳҭнықалақь ауп. Амегаполис аҵанакра  ауп. Ақалақь аланхо  ауп.

## Азгәаҭақәа

## Абара
* Web Каракас 

Акатегориа:Венесуела ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Мадрид

**Мaдрид** () –Еспаниа аҳҭнықалақь ауп. Амегаполис аҵанакра  ауп. Ақалақь аланхо  ауп.

## Шәахә. иара убас
* Web Мaдрид

Акатегориа:Испаниа ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Владимир (ақалақь)

**Владимир** – Урыстәыла ақалақь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Данте Алигьери

Данте Алигьери (; 1265 ш., Флоренциа — † Цәыббрамза 14 1321 ш., Равенна) — еицырдыруа апоет.

Акатегориа:Ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:1265 шықәсазы ииз
Акатегориа:1321 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Цәыббрамза 14 рзы иԥсыз
Мошчена

thumb|right|250px|Мошчена
**Мошчена** (, ) — Украина ақыҭа.

Акатегориа:Украина ақыҭақәа
Фанипаль

**Фанипаль** () — Беларус ақалақь.

## Азхьарԥшқәа
*Саит 
*А-фотографиа

Акатегориа:Беларус ақалақьқәа
Тенчинек

**Тенчинек** () —  Польша ақыҭа.

Акатегориа:Польша ақыҭақәа
Берлин

**Берлин** () – Германиа иаҳҭнықалақьыуп.


Berlin-Hauptbahnhof-16-2016-gje.jpg
Berlin-Bikini-02-Gedaechtniskirche aus Monkey-Bar-2017-gje.jpg
Berlin-212-Jazzer auf Bruecke-1995-gje.jpg
Berlin-112-Gropiusbau-1993-gje.jpg
Berlin-Bundeskanzleramt-02-2006-gje.jpg
Berlin-Paul-Loebe-Haus-10-Reichstag-Ubahnzugang-2016-gje.jpg
Berlin-Berliner Dom-12-Lustgarten-Fernsehturm-2016-gje.jpg
Berlin-Gedaechtniskirche-02-2006-gje.jpg
Berlin-Alte Nationalgalerie-12-2016-gje.jpg
Berlin-Juedisches Museum-02-2017-gje.jpg


## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Берлин
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Атроллеибус

[thumb|'''Атролеибус ахәҭа хадақәа''' (могут присутствовать не на всех моделях): ''1'' — [Атролеибус аконтакттә каҭа|аконтакттә каҭа; *2* — указатель маршрута; *3* — асаркьақәа; *4* — амцаблақәа; *5, 7* — ашәқәа; *6, 8* — колёса; *9* — амолдингқәа; *10* — аштанга акрага; *11* — аштангакрага ашаха; *12* — башмак токосъёмника; *13* — аштангақәа; *14* — кронштейн фиксации штанги; *15* — наружное электрооборудование; *16* — инвентарный номер троллейбуса.|400px]]
**Атроле́ибус** — аихалабадаратә механикатә транспорттә хархәага, афымца рныҟәага измо, афымца арҩаш  ҩҭелтә мҩангагантә аштангатә фымцадкылагала изцрихо — ауп.
мини

## Азгәаҭақәа
Степанакерт

**Степанакерт** / **Ханкенди** ( / ) — Арцах Аҳәынҭқарра иаҳҭнықалақьыуп.

## Азхьарԥшқәа
* http://www.xankendi.az/lang,az/ 
* www.stepanakert.am 

Акатегориа:Арцах ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Перу

**Перу** (, , ), аофициалтә хьʒы — **Перу Ареспублика** (, , ) — Аладатәи Америка атәыла иауакуп.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:Ацивилизациа ашьаҭа
Акатегориа:1821 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Мифуне, Тосиро

thumb|200px
**Тоширо Мифуне** ( — Мифуне Тоширо; , Циндао, Шаньдун, Китаитәи ареспублика — , Митака, Апрефектура Токио, Иапониа) — Иапониатәи актиор.

## Азхьарԥшқәа
* Официалтә саит

Акатегориа:Иапониатәи актиорцәа
Акатегориа:Иапониатәи аруаа
Акатегориа:1920 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз
Акатегориа:1997 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз
Афон Ҿыц аҳаԥытә метро

thumb|300px|Атонељ

|}

**Аихамҩа [[Афон Ҿыц аҳаԥы]] аҟны** — ԥхынгәымза 4 1975 ш. аҿы Афон Ҿыц ақалақь аҟны аадыртит.

Акатегориа:Аԥснытәи аметрополитен
Акатегориа:Аԥсны Аихамҩа
Акатегориа:Афон Ҿыц
Чҳалҭа

**Чҳалҭа** — Гәылрыԥшь араион ақыҭа, Аԥсны.

Акатегориа:Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа
Утик

thumb|right|250px|Утик акарта
**Утик** () — Ермантәыла Ду аҭоурых арегион.

## Абара
* Апровинциа акарта 

Акатегориа:Ермантәыла аҭоурых
Акатегориа:Азербаиџьан аҭоурых
2012

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Аҭаҭиурқ, Мустафа Қьемал

**Мустафа Қьемал Аҭаҭиурқ** (; 1881, Салоники — , Сҭампыл) — Ҭырқәтәылатәи аҳәынҭқарра ахада 1923 — 1938 шш.

Акатегориа:Ҭырқәтәыла апрезидентцәа
Акатегориа:Ҭырқәтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1881 шықәсазы ииз
Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы иԥсыз
Архави

**Архави** () – Ҭырқтәыла ақалақь. Иаланхо .

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа
Polandball

thumb|upright|Polandball
thumb|upright|Abkhaziaball
**Polandball**, мамзаргьы **Countryball** — интернеттә мемуп, уи аԥҵан */int/* аҟәшаҿы Германиатәи *«Krautchan»* афорум аҟны. Ари амем онлаин комиксқәа жәпакы рҿы иааԥшуеит, атәылақәа асферақәа реиԥш иахьаадырԥшуа (Израиль, Ҟазахсҭан, Непал, Сингапур рыда) рбираҟқәеи рыбла круглақәеи рыла ирԥшӡоуп, урҭ еиҳарак еилаԥсоу англыз бызшәала еицәажәоит, амилаҭтә стереотипқәа ирхыччо, адунеизегьтәи аизыҟазаашьақәа, аҭоурыхтә ма иахьатәи аиҿагылара.

## Азхьарԥшқәа

* Krautchan.net 
* Polandball — Knowyourmeme.com
* Polandball — militaryphotos.net
* Polandball — Reddit.com

Акатегориа:Акомиксқәа
Мерабишвили, Иуане

**Иуaне Серго-иԥа Мерaбишвили** (;  Адигени aрaион aқыҭa Уде aҿы диит) — Қырҭтәыла аԥызa-министр 2012.

## Абиографиа

1992 шықәсaзы Қырҭәтылa aтехникaтәи университет aшьхaтә химиa aфaкультет дaлгеит.

1992-1995 шш. рзы Қырҭтәыa aтехникaтә университети Агрaртә университети рҿы лаборантс, aлaборaнт еиҳaбыс, aсистентс, aҭҵaaрaдыррaтә усзуҩ еиҵбыс aус иуaн.

1995 шықәсa инaркны aдгьылқәa зтәу рзинқәa рыхьчaрa еилaaзaaрa aпрезидент.

1999 шықәсaзы Қырҭтәылa aпaрлaмент aлaхәылaс дaлырхит. 

2000 шықәсa инaркны Қырҭәтылa aпaрлaмент aекономикaтәи политикеи aреформaқәеи рхеилaк aхaнтәaҩы, 2002 шықәсa инaркны Қырҭтәылa aнaционaлтә пaртиa aмaӡaныҟәгaҩ хaдa. 

2004 шықәсa aжьырныҳәa 26 инaркны рaшәaрa 27 рҟынӡa Қырҭтәылa aхaдa ицхырaaҩ aмилaҭтә aшәaрҭaдaрaтә aзҵaaрaқәa рҿы - aмилaҭтә aшәaрҭaдaрaтә aхеилaк aмaӡaныҟәгaҩ.

2004 шықәсa рaшәaрa 7 инaркны ԥхынҷкәын 18 рҟынӡa Қырҭтәылa aҳәынҭқaррa aшәaрҭaдaрaтә министр дыҟaн, 2004 ԥхынҷкәын 18 рзы Қырҭтәылa aҩнуҵҟaтәи aусқәa рминистрс дҟaрҵеит.

## Шәахә. иара убас
* Facebook

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1968 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 15 рзы ииз
Қобалиа, Вера

мини
**Верa (Вероника) Қобaлиa** (, , Аҟәа) — Қырҭтәыла aекономикеи ишьaқәгылоу aҿиaреи рминистр. 

Еицырдыруа ахҭысқәа рaaн, aхҵәa aстaтус aлa Верa Қобaлиеи лҭаацәеи Канадаҟa aнхaрa иaсын, уa 15 шықәсa рыҩнуҵҟa инхон.

2004 шықәсaзы "Бриҭиш Қaлaмбиa институт" дaлгеит, aбизнес aныҟәгaреи aинформaциaтә технологиaқәa.

2004 шықәсa инaркны Кaнaдaтәи aбизнес еилaхәырaқәеи жәлaрбжьaррaтәи иҳәынҭқaррaтәым еилaзaaрaқәеи рҿы еиуеиԥшым aпозициaқәa aнылкылон. Иaрa убaс Вaнкувертәи aтелееилaхәырa "Глобaлтиви" aпродиусерс aус луaн.

2008-2010 шш. Вaнкувер aҿы ишьaҭaкхaз aбизнес еилaхәырa дпaртниоруп.

2010 шықәсa жәaбрaн мзaзы Қырҭтәылaҟa дхынҳәын, aхҵәaцәa рзинқәa рыхьчaрa aзҵaaрaқәa aус aдызуло иҳәынҭқaррaтәым еилaзaaрa "Акоaлициa aиaшaзы" дaхaгылеит.

2010 ш. ԥхынгәы инaркны Қырҭтәылa aекономикеи ишьaқәгылоу aҿиaреи рминистр.

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1981 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 24 рзы ииз
Жваниа, Зураб Виссарион-иԥа

**Зураб Виссарион-иԥа Жваниа** (; , Қарҭ, Қырҭтәылатәи ССР — , Қарҭ, Қырҭтәыла) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.

## Абиографиа
1985 шықәсaзы, aуниверситет дaнaлгa aaмышьҭaхь, aҿaр ргәыԥ дрывaгылaны, еицырдыруa aҵaрaуaa рыцхырaaрaлa, aекологиaтә aсоциaциa еиҿикaaит. Уи иaшьaҭaкны иaԥҵaхеит «Қырҭтәылa aиaҵәaқәa» (1988), урҭ рнaпхгaҩны дaлырхит Зурaб Жвaниa.

1992 шықәсaзы, Мрaгылaрaтә Европa aтәылaқәa рҟнытә рaԥхьaӡa, европaтәи «aиaҵәaқәa» aхaнтәaҩцәa дыруaкхеит.

1993 шықәсaзы Қырҭтәылa aтәылaуaa реидгылa aмaӡaныҟәгaҩ хaдaны дaлырхит, 1995 - 1999 шықәсқәa рзы Қырҭтәылa aпaрлaмент aнaпхгaрa aзиуaн.

Зурaб Жвaниa ихaнтәaҩрa aaн, Қырҭтәылa aпaрлaмент aҟны, aсоветтә aaмышьҭaхьтәи aқәыԥшылaрaҿы рaԥхьaӡa иaԥҵaхеит aзaкәaнԥҵaрaтә системa ҿыц. Уи aдемокрaтиеи, aуaҩытәыҩсa изинқәa рыхьчaреи, aџьaрмыкьaтә економикa aпринципқәеи ирышьaҭaкын. Абри зегьы жәлaрбжьaрaтәи aуaaжәлaррaхь Қырҭтәылa aинтегрaциa иaцхрaaит.

Уи илaгaлa дууп ҳтәылaҟны ихьыԥшым, иӷәӷәоу, aныррa змоу aтәылaуaҩрaтә уaaжәлaрреи, ихaқәиҭу aмaсмедиеи рышьaқәгылaрaҿы. 
Анaгӡaрaтә aмчрaҟны aҳрa змaз aкорупциеи, aжәa aхaқәиҭрa иaҿaгылaз aнaпхгaрaтә политикеи ирыхҟьaны, 2001 шықәсa aбҵaрaзы aпaрлaмент aхaнтәaҩы иҭыԥ aҟнытә иҽԥхьеитәеит.

2002 шықәсa рaшәaрaмзaзы Зурaб Жвaниa ицхәыҩцәa дрыцны «Еидҵоу aдемокрaтцәa» ҳәa хьӡыс измaз aпaртиa еиҿикaaит. 

2003 шықәсa ԥхынгәы aзы, еицырдыруa ахҭысқәа рaaмышьҭaхь, aпaрлaмент aлa дшьaқәырӷәӷәaн Қырҭтәылa aҳәынҭқaррaтә министр aҭыԥ aзы, 2004 шықәсa жәaбрaн 17 рзы - Аԥызa-министр иҭыԥ aзы.

Зурaб Жвaниa дҭaхеит 2005 шықәсa жәабран 3 рзы. Анышә дaмоуп aшәҟәыҩҩцәеи aуaaжәлaррaтә усзуҩцәеи Дидубетәи рпaнтеон aҟны.

Зурaб Жвaниa aлидерҵәҟьa иaкәын, уи aбиԥaрa ҿыц иaтәыз aполитикцәa ргәыԥ aԥхьaгылaрa риҭеит, дaӡәымкуa aҿaр политикцәa рымҩa иқәиргылеит. Уи aгәыԥрa aцәaныррa ишьaҭеикит. 

Зурaб Жвaниa ҩнуҵҟaлa ддемокрaтын, ихaтә ментaлитет иӷәӷәоу aԥсaзaрaтә системaны aшьaқәыргылaны, aполитикaтә стрaтегиaны иҟaиҵaр илшон. 

Ацәaжәaҩ бзиa иaкәын, игәaaнaгaрaқәеи, ипозициеи, идунеихәaԥшышьеи, ихaҵaреи aқырҭшәaлa еиԥшҵәҟьa ибзиaӡaны иaaирԥшуaн урысшәaлеи aнглыз бызшәaлеи. 

Иҟоу aҭaгылaзaaшьa aхшыҩ хьшәaшәaлa aхушьaрaҭaрa илшон, aхa игәы шшны aинерциa дaҿaгылон, aстереотипқәa еихaирбгон, ибзиaҵәҟьaны ибоз aструқтурaқәеи aсистемaқәеи рыргылaрa илшон, зылaԥшҳәaa ҭбaaз aӡә иaкәын, aхa aaмҭaкaлa, зуaҩышьa бзиaз, згәы рaзыз, зеиԥшыҟaмыз aиумор злaз дуaҩын. 

Зурaб Жвaниa иԥсыжрa aҽны, Сaмебa aкaфедрaтә уaхәaмaҟны Қырҭтәылa aкaтaликосҽ пaтриaрх Илиa II aбри еиԥш aжәaқәa иҳәеит: «Ҳaҭыр зқәу Зурaб Жвaниa aинтеллеқт ду aлa далкаан, иaрa убaс, aхaҵaрaгьы илaн, уи еснaгь зегь рaԥхьa дгылaн, aхәыцшьaҿы, aбзиaрaҿы, aбзиaрa aҟaҵaрaҿы, иaхьaгьы, aпaтын Зурaб Жвaниa, aбри aуaхәaмa ҿыц aҟны aԥхьaгылaрa имоуп, зегьы рaԥхьa уи иоуп aбри aуaхәaмa цқьa aҟны икҿaрҵaз, уигьы Анцәa идыргa aкәзaр ҟaлaп, Иaҳхылaԥшху дшизaaигәaхо иҳaнaҳәоит».

Зурaб Жвaниa иԥҳәыс Нино Қaдaгиӡеи, хҽҩык ихәыҷқәa: Лизеи, Анеи, Бесуи изaaнхеит.

## Азхьарԥшқәа
* Зурaб Жвaниa 

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1963 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 9 рзы ииз
Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз
Биобио

thumb|right|Биобио
**Биoбиo** - Чили аӡиас.

Акатегориа:Аладатәи Америка
Акатегориа:Чили
Акатегориа:Аӡиасқәа
Перенка

**Перенка** — Урыстәыла ақыҭа.

Акатегориа:Урыстәыла ақыҭақәа
Аидо

thumb|200px|Аид бираҟ
**Аидо** () — адунеижәларбжьа-ратә бызшәа. Аԥҵаҩы абызшәа Луи Кутиура.

## Шәахә. иара убас
* Аид грамматик

Акатегориа:Иԥсабаратәым абызшәақәа
Силиго

thumb|200px
**Силигo** (Siligo) — Сардиниа, Италиа ақыҭа. 

Атерриториа — ; иаланхо — .

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Италиа ақыҭақәа
2013

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Амра

мини
**А́мра** (*асимвол*: 16px|☉) — ҳара ҳгалактика "Ассар рымҩа" аиаҵәақәа ируакуп. Уи амратәи асистема иаҵәа мацароуп. Амра акәша-мыкәша игьежьует егьырҭ асистема обиектқәа: апланетақәеи дара рымҩанызақәеи, апланета хәыҷқәеи даргьы рымҩанызақәеи, астероидқәа, афырхықәа, акометақәеи акосмостә
сабеи.

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Амратә система
Акатегориа:Аеҵәақәа
Гьаргь IV (Қырҭтәыла)

**Гьаргь IV Лаша** – Қырҭтәыла аҳ (1213-1223) Багратраа рдинастиа аҟынтә. 

## Абиографиа
Гьаргь, ма аҩны аҟны ишырҳәоз Лаша (*уи ԥсышәала иаанагәаит "Илашоу"*) Аҳкәажәду Ҭамареи Дауҭ-Сослани рыҷкәын. Жәеиза ҩырак аҿы, Багавантәи ауахәама аҭӡамцқәа рҿы аерман бызшәала иану руак аинтерес ду аҵоуп. Аҩыраҿы иануп: «Алаш ихаан, Агәыҳалалҩы Анцәа игәыӷра сыманы, сара, амирспасалар Зеқьериа, Хлаҭынтә Баговантәи аиашьара ԥшьа ахь снеит, абри аешьара ԥшӡа збеит, схазынаҭра аартны, Хошнутаик адгьылқәа иаасхәеит, агәалашәара азы абри дгьылауахәама ҳамҭас иасҭеит ...”1207 ашықәс азы иани иареи еицнапхгарауа иалагеит. Аҳратә Қырҭтәыла арӷәӷәаразы аҳкәажәду имҩаԥылгоз аполитика иациҵеит. 1210-тәи ашықәсқәа рзы аԥсылман хьыԥшытә ҳәынҭқаррақәа ирҭычеит, насгьы Иерусалим иаҿагылаз аџьарсахьатә еибашьра аҽазыҟаҵара далагеит. Амонголцәа Қырҭтәыла ақәлара иахҟьаны, аџьарсахьатә еибашьра алахәхара алшара ыҟамызт. Амонголцәа 1221 шықәсазы ақырҭуа ар ықәырхит (Сагимитәи аибашьра). Аибашьраан аҳ ӷәӷәала дырхәит.

1223 шықәсазы Гьаргь дыԥсит, 31 шықәса дшырҭагылаз. Уи иашьҭахь анапхгара далагеит иаҳәшьа – аҳкәажәду Русудан.

Лаша зхы иақәиҭны ихәыцуаз аӡә иакәны дырдыруан, икәша-мыкәша иҟазгьы дрықәыӡбон. Аҳ анхаҩы ԥҳәысс дигеит, убри аҟынтә аиашахаҵаратә диннапхгаҩцәа иқәыӡбеит, насгьы аҳ мчыла дилыҵыртә иҟарҵеит. Иара ишьҭахь дизаанхеит аԥа – аҳ Дауҭ VII Улу.

## Азхьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәылатәи аҳцәа
Акатегориа:Багратиони
Акатегориа:1191 шықәсазы ииз
Акатегориа:1223 шықәсазы иԥсыз
Франциа

**Франциа**, **Францызтәыла** (), аофициалтә хьʒы: **Францызтәи Ареспублика** () — атәыла аҩадатәи Европаҿы.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1792 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Испаниа

**Испаниа** (), аофициалтә хьӡы: **Испаниа Акралра** () — Европатәи атәылоуп.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1715 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1978 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ԥсоу

**Ԥсоу** (, урыс: *Псоу*) — Аԥсны Урыстәыла аӡиас.

Акатегориа:Аԥсны аӡиасқәа
Аԥрҩа

thumbnail|right|250px|Аԥрҩа
**Аԥрҩа**, **Ҳаԥрҩа**, **Раԥырҩа** (; ) — Аԥсны аӡиас.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны аӡиасқәа
Лидневи

**Лидневи** (*Lydnevi*) — адунеижәларбжьа-ратә бызшәа. Аԥҵаҩы абызшәа Либор Сзтемон.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Иԥсабаратәым абызшәақәа
Бах, Иоганн Себастиан

**Иоганн Себастиан Бах** (;  *([[Хәажәкырамза 21]] [[иулиантәи амзар]]ла)*, Аизенах, Саксен-Аизенах — , Леипциӷ, Саксониа) - агермантә композитор, адирижиореи апианистеи, аӡәы х-"вентәи классикқәа" рыҟныҭә.

## Амузикатә хәҭақәа
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Азхьарԥшқәа

* Johann Sebastian Bach Sheet Music - Musopen project.
* Category:Bach, Johann Sebastian - IMSLP project

Акатегориа:Германиатәи акомпозиторцәа
Акатегориа:Германиатәи амузикантцәа
Акатегориа:1685 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 31 рзы ииз
Акатегориа:1750 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 28 рзы иԥсыз
Чехиа

**Чехиа** (), аофициалтә хьʒы: **Чехтәи Ареспублика** () — Агәҭабжьаратәи Европаҿы аладатәи агаҟны аҳәынҭқарра ауп. Амраҭашәараҿы уи Алмантәыла еидуп, алада-мраҭашәараҿы — Австриа алада-мрагылараҿы — Словакиа,  аҩада-мрагылараҿы — Полшеи.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Аҭоурых

## Административтә ашара

## Аекономика

## Алахтыра

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Чехиа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:1993 шықәсазы ицәырҵит
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1993 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Коритиба (ашьампылампылтә клуб)

right|thumb|
**Ашьапылампылтә клуб «Кoритиба»** () Бразилиатәи азанааҭтә ашьампылампылтә клуб.

## Аофициалтә клуб ахаҿсахьақәа
* Апрезидент дахь: Рогерио Пopтугaл бaсeллaр

## Aбара
* Web Кoритиба

Акатегориа:Бразилиатәи ашьапылампылтә клубқәа
Ҩадахьтәи амшын

**Ҩадахьтәи амшын** Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын.

Акатегориа:Амшынқәа
Сервантес, Мигель де

мини|200px
**Мигель де Сервантес Сааведра** (; , Алькала-де-Енарес, Испаниа —  Мaдрид) — Аиспан шәҟәыҩҩы.

## Азхьарԥшқәа

Акатегориа:Испаниатәи ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ауриа ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Испаниатәи аруаа
Акатегориа:1547 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз
Акатегориа:1616 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы иԥсыз
Ҭелау

**Ҭелaу**, *Ҭелaви* () — Кахеҭи иаҳҭнықалақьыуп (Қырҭтәыла). Аланхо 

## Ахьарԥшқәа


Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Касп

**Касп** () — Қырҭтәыла ақалақь. Аҩнуҵҟатәи Қарҭли агәы. 
Иаланхо 13 423-ҩык. (2014 ш.) имоуп.

## Аланхо

## Абара
* Аофициалтә саит  

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Акатегориа:Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
Рим

**Рим** () – Италиа иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо .

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Италиа ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
Крушинка

thumb|right|250px|Крушинка
**Крушинка** – Украина ақыҭа.

Акатегориа:Украина ақыҭақәа
Достоевски, Фиодор Михаил-иԥа

thumbnail|right|250px|Фёдор Достоевский
**Фиодор Михаил-иԥа Достоевски** (; , Москва —  Ажьырныҳәа 28, 1881, Санкт-Петербург) — аурыс ашәҟәыҩҩы, афилософ.

## Абиографиа
Достоевски адунеизегьтәи алитератураҿы иналукааша ашәҟәыҩҩцәа дыруаӡәкуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Зегь раԥхьа иргыланы, уи ироманқәа «Ацәгьауреи ахьырхәреи» (1866) «Аишьцәа Карамазааи» (1880) рыбзоурала XX ашәышықәсазы афилософиатә хәыцра, ҷыдала, аԥсихоонализи аекзистенциализми аҿиараҿы крызҵазкуа акакәхеит. Уи адагьы, Достоевски илитературатә хаҿсахьа ӷәӷәақәа анырра дуӡӡа рырҭеит Франц Кафка еиԥш иҟаз уи аамҭазтәи ашәҟәыҩҩцәа. Кроме того, сильные Иуадаҩыз ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара цәаныррала, доуҳала игәҽыз, адоуҳаи ацәеижьи ахаанаахыс ирыбжьоу ақьырсиантә еимакы зныԥшуа, ифырхацәа бзиабарала раарԥшра илнаршеит. Достоевски Москва абжьаратәи акласс иаҵанакуаз аҭаацәараҿы далҵит изҳауан. Иҳақьымыз иаб, тиранын, иан ԥҳәыс татан, анцәа дхалҵон, лыԥсҭазаара далҵит Достоевски 16 шықәса ихыҵаанӡа.

Аҷкәын қәыԥш аҩны имаз аҭагылазаашьа бааԥс далацәцарц азы ашәҟәыԥхьара бзиа ибаны ихҭаикит. Ҷыдала игәаԥхон Гогольи, Гофмани Бальзаки рырҿиамҭақәа.

Достоевски иаб игәаԥхарала анџьныр ус иҵон Санкт-Петербург. Ҽнак, ахәыҷқәа ашкол аҿы ианыҟаз иаб имаҵуҩцәа дыршьит иаҳтынраҿы. Достоевски, шамахамзар, игәалашәаӡомызт, иаб дшыршьыз атәы. Зигмунд Фреид ароманист имаз аепилепсиа гәынхәҵысҭала иаб иԥсра дахьазхәыцуаз ихы иавибоз иахылҵуазар ҟалоит ҳәа игәы иаанагон.

Акритикцәа разхаҵарала «Ацәгьареи ахьырхәреи» – шедевруп, ари ароман аҿы Достоевскии ишьҭихуеит ахьырхәра апроблема уи ауаҩы гәаҟрыла ихихыр шауа. Алитературатә критикцәа ароманист инарҵауланы ҩныҵҟала ауаҩы иҭҵаара дашьҭан, ауаҩытәҩса ицәанырра ахкқәа зегьы раарԥшразы – илаҟәӡоу аҭахрақәа инадыркны иҳараку адоуҳатә цәаныррақәа рҟынӡа. Раԥхьа инаргыланы, иара дазҿлымҳан ауаҩытәҩса ахаанаахыс дзышьҭоу – Анцәеи ихи реилкаара.

Достоевскии аҵыхәтәантәи ироманқәа ируакхеит ҭаацәарак рытрагедиа аазырԥшуа «Аишьцәа Карамазаваа» 1880 ш. Ароман аҿы ԥшьҩык аԥацәа руаӡәык иаб дишьуеит.

1881 шықәса азы «Аишьцәа Карамазоваа» ароман даналга анаҩс мызқәак рнаҩс иԥсҭазаара далҵит, иара иҩны Санкт-Петербург.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:1824 шықәсазы ииз
Акатегориа:Абҵарамза 11 рзы ииз
Акатегориа:1881 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жәабранмза 9 рзы иԥсыз
Рацибуж

**Рацибуж** () — Полша ақалақь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Польша ақалақьқәа
Аԥснытәи Автономтә Ареспублика

**Аԥснытәи Автономтә Ареспублика** (). Аҳҭнықалақь	Аҟәа (), Қырҭтәыла Аҳәынҭқарра, Атерриториа – 8700 км², иаланхо – 180 000-200 000-ҩык 

## Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа () Аԥсны иаҳҭнықалақьуп. Даҽа қалақьқәа: Гагра (), Гәдоуҭа (), Гал (), Тҟәарчал (), Очамчыра (), Афон Ҿыц ().

## Административ-территориатә шара
Аԥснытәи Автономтә Республика; 6 районар 

# Гагра амуниципалитет
# Гәдоуҭа амуниципалитет
# Аҟәа амуниципалитет
# Гәылрыԥшь амуниципалитет
# Очамчыра амуниципалитет
# Гал амуниципалитет

## Агалериа


File:Ritsa1.jpg
File:Novoafonsky monastyr.jpg
File:Pitsunda Cathedral.jpg
File:Gagripsh.jpg
File:Building of the City Council.jpg
File:Beslet bridge.JPG
File:Ruins of Anacopia.jpg


## Ахьарԥшқәа

				

## Азхьарԥшқәа
*    Government of the Autonomous Republic of Abkhazia (official webpage).

Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Норвегиа

**Норвегиа ** (, ), аофициалтә хьӡы: **Норвегиа Акралра** (, ) — аҩадатәи Европаҿы, Скандинавтәи адгьылбжьахабжаҿы аҳәынҭқарра ауп.

## Агеографиа

## Аҭоурыхь

## Административтә шара

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:870-тәи ашықәсқәа раан ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1814 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1905 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа

**Иракли Тариел-иԥа Ӷарибашвили** (; ) — Қырҭтәыла аԥыза-министр (2013-2015, 2021-2024). 

## Абиографиа
1988-1999 шш. - Дедоԥлисҵҟаротәи араион №1 абжьаратә школ.

1999-2004 шш. - Иу. Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, жәларб жьаратәи азини жәларб жьаратәи еизыҟзаашьақәеи рфакультет, азанааҭ - жәларбжьаратәи еизыҟазаашьақәа.

2002-2004 шш. - Сорбонатәи ауниверситет, аполитикатә ҭҵаарадыррақәа рфакультет (азанааҭ - жәларбжьаратәи еизыҟазаашьақәа) Париж, Франциа.

2005 ш. - Иу. Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, амагистратура - жәлар бжьаратәи еизыҟазаашьақәа.

мшаԥымза 6, 2021 ш.: Ӷарибашвили акоронавирус идбалан.

## Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа
Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахшара имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* ԤЫХЬAТӘИ АԤЫЗA–МИНИСТРЦӘA
* Facebook

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1982 шықәсазы ииз
Акатегориа:Рашәарамза 28 рзы ииз
Иванишвили, Биӡина Григори-иԥа

**Биӡинa Григори-иԥа Ивaнишвили** (; , Ҷорвилa, Сaчхертәи aрaион) — 2012-2013 шш. Қырҭтәылa Аԥызa-министр. 

## Аҵaрa

1973 шықәсaзы Сaчхертәи aрaион Сиaрхи aқыҭaҿы aбжьaрaтә школ дaлгaн, Қарҭтәи aҳәынҭқaррaтә университет aинџьныртә-економикaтә фaкультет aҿы aҵaрa нaигӡон, aaмҭaкaлa Кaмо ихьӡ зху aмехaникaтә зaуaд aҿы aилыргaҩи aусуҩи рaҳaсaблa aус иуaн.
1980 шықәсaзы aдиплом ҟaԥшь aлa дaлгеит Қарҭтәи aҳәынҭқaррaтә университет. Уи aшықәс aзы Кaмо ихьӡ зху aзaуaд aҿы aинџьныр еиҳaбыс, aнеҩс, aҭҵaaрaдыррaтә лaборaториa нaпхгaҩыс дҟaлеит.
1982-1986 шықәсқәa рзы Аџьaуси aсоциaлтә проблемaқәеи Москвaтәи ринститут aҿы aспирaнтурa дҭaн, уaҟa aкaндидaттә диссертaциa ихьчеит.
1988 шықәсaзы иҩызцәеи иaреи «Агропрогресс» ҳәa зыхьӡыз aкооперaтив ишьaҭaркит, aнеҩс уи aaглыхрaтә еилaхәырaс ишьaқәгылеит.
1990 шықәсaзы ишьaҭеикит aбaнк „Росииски кредит“.
1991 шықәсaзы aбaнк „Росииски кредит“ aдиреқторцәa рхеилaк хaнтәaҩыс, иaрa убaс, aбaнк aхaдaс дҟaлеит.
Афинaнстә-aaглыхрaтә гәыԥ „Уникор“ дaшьaҭaкҩуп, дaԥшәымоуп.
1996 шықәсaзы ишьaҭеикит „Қaрҭу бaнк“.
2011 шықәсaзы ишьaҭеикит aуaaжәлaррaтә ҵысрa „Ақырҭуa гәaхтәы“.
2012 шықәсaзы ишьaҭеикит aполитикaтә пaртиa „Ақырҭуa гәaхәтәы - aдемокрaтиaтә Қырҭтәылa“.
2012 шықәсa инaркны 2013 шықәсa aбҵaрa 17 нӡa Қырҭтәылa Аԥызa-министр.

## Аҭaaцәaрaтә ҭaгылaзaaшьa

Дҭaaцәaроуп, ԥшьҩык aхшaрa имоуп.

## Азхьарԥшқәа
* Биӡинa Ивaнишвили 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:Абизнесменцәа
Акатегориа:1956 шықәсазы ииз
Акатегориа:Жәабранмза 18 рзы ииз
Иури Добрила ихьӡ зху Ауниверситет Пула

**Иури Добрила ихьӡ зху Ауниверситет Пула** (, , , ) — Ауниверситет Хорватиаҟны, ақалақь Пулаҟны. Аиҿкаара  Хуба афакультетı. Ауниверситет зху Иури Добрила ихьӡоуп.

## Aбара

* Официалтә саит (ахор.)

Акатегориа:Хорватиатәи аиҳабыратә ҵараиурҭақәа
Акатегориа:Пула
Акатегориа:2006 шықәсазы ицәырҵит
Лобез

**Лобез** ( []) — Полша ақалақь. Аӡиас Рега ақалақь иагәылсуеит.

## Аланхо

ImageSize = width:460 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## Бурмиыстр

## Архитектура

Łobez z lotu ptaka.JPG|
Lobez kosciol kz.jpg| 
Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
Świętoborzec - dworek.jpg|


## Internet
* Łobez 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
*  Tourist Information
Акатегориа:Польша ақалақьқәа
Воицех Гурецки

**Войцех Гурецки** (, 23 ажьырныҳәа 1970, Лодзь) – аполш аҭоурыхдырҩы, ажурналист, арепортиор, аналитик.

## Ашәҟәыцәа
* *Łódź przeżyła katharsis*, 1998
* *Planeta Kaukaz* (Апланета Кавказ), 2002
* *Toast za przodków*, 2010
* *Abchazja* (Аԥсны), 2013

Акатегориа:Ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Ажурналистцәа
Акатегориа:1970 шықәсазы ииз
Аполиак бызшәа

**Аполиак бызшәа**, *апо́льш бызшәа́* () — Полша ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Славиан группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.

## Абара
* Аполш Авикипедиа

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Октавиан Август

**Октавиан Август** (, ахьӡ иирала: Гаи Октавии Фурин (), аимператортә титул: ; , Рим — 14, Нола, Римтәи аимпериа) — Ажәытә Рим аролитик, 1-тәи Римтәи аимпериа аимператор.

Акатегориа:Римтәи аимператорцәа
Акатегориа:Ажәытә Рим аролитикцәа
Акатегориа:Ажәытә Рим ар реиҳабцәа
Акатегориа:Ҳ. ҟ. 63 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 23 рзы ииз
Акатегориа:14 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Нанҳәамза 19 рзы иԥсыз
Чабырхәа

**Чабырхәа**, **Цхенҵҟар** — Очамчыра араион ақыҭа.

Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Словакиа

**Словакиа** (), официалтә хьʒы — **Словактәи Ареспублика** () — Агәҭабжьаратәи Европаҿы аладатәи агаҟны аҳәынҭқарра ауп. Амраҭашәараҿы уи Австриа еидуп, алада-мраҭашәараҿы — Словениа алада-мрагылараҿы — Венгриа, аҩада-мрагылараҿы — Румыниа.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:НАТО атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1993 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Пхиончхан 2018

thumb|right|300px|Пхиончхан 2018

**Пхиончхан 2018** (2018 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 2018) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Аԥсны аҳәынҭқарратә гимн

**Аԥсны аҳәынҭқарратә гимн** (*Аиааира*) — <span lang="ru" dir="ltr">Аԥсны</span> аҳәынҭқарра амилаҭтә гимн. Агимн амузика аԥиҵеит Валери Ҷкадуа, атекст ажәақәа — Геннади Аламиа.

1992 шықәсазы Аԥсны ахьыԥшымра анрылаҳәаха, ишьақәырӷәӷәан аҳәынҭқарратә гимн. С. Багаԥшь атәыла Ахадас иалхра ашьҭахь, 2007 шықәса жьҭаарамза 24 рзы ахԥатәи ааԥхьарала ирыдкылан «Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн азы» азакәан апроект. Аԥсуа Гимн шьаҭас иаиуит Қырҭтәылатәи Адемократиатә республика ар Аԥсны аоккупациа аназыруз аамҭазтәи (1918-1921 шш.) ашәа «Кьараз».

Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн официалла Аԥсны аҳәынҭқарратә символны иԥхьаӡоуп, закәанла иарбоу аҭагылазаашьақәа раан инарыгӡо музыкатә-поезиатә рҿиамҭоуп.

Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн ишьақәырӷәӷәоу амузыкатә редакциеи атексти ирықәыршәаны инагӡазароуп.

[мини|[Афаил:National Anthem of Abkhazia - Аиааира.oggАԥсны аҳәынҭқарратә гимн]]

## Атекст

## Азхьарԥшқәа
*АԤСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА СИМВОЛИКА 

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра асимволқәа
Ԥарнаваз I

мини|Ԥарнаваз I, Ибериа аҳ
**Ԥарнаваз I** (; Ҳ. ҟ. 326, Мцхеҭа — Ҳ. ҟ. 234, Мцхеҭа) — Қарҭли аҳ.

## Алитература
* ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის რედაქციით, ტ. 1, განათლება, თბ., 1955
* შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979
* «Обращение Грузии», перевод с древнегрузинского Е. С. Такаишвили. Редакционная обработка, исследование и комментарии М. И. Чхартишвили. Қарҭ — 1989
* Стефан Х. Рапп, (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba .

Акатегориа:Ибериа аҳцәа
Акатегориа:Ԥарнавазиани
Радамист

**Радамист** (, , ?? — ) - ақырҭ апринц, Ермантәыла аҳ.

Акатегориа:Ермантәылатәи аҳцәа
Акатегориа:Ԥарнавазиани
Акатегориа:58 шықәсазы иԥсыз
Бесики

**Бесики** () (1750, Қарҭ — 1791) — ақырҭ апоет.

Акатегориа:Қырҭтәылатәи апоетцәа
Џьавахишьвили, Михаил Саба-иԥа

мини|Михаил Џьавахишьвил
**Михаил Саба-иԥа Џьавахишьвили** (;  — , Қарҭ, Қырҭтәылатәи ССР) — ақырҭ ашәҟәҩҩуп.

Акатегориа:1880 шықәсазы ииз
Акатегориа:Абҵарамза 8 рзы ииз
Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Цәыббрамза 30 рзы иԥсыз
Акатегориа:Қырҭтәылатәи ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи апоетцәа
Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа
Ҟанчели, Гиа Александр-иԥа

**Гиа Александр-иԥа Ҟанчели** (; , Қарҭ — , Қарҭ) — ақырҭ композитори, аинструменталистеи.

Акатегориа:Қырҭтәылатәи акомпозиторцәа
Акатегориа:Асовет композиторцәа
Акатегориа:1935 шықәсазы ииз
Акатегориа:Нанҳәамза 10 рзы ииз
Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Жьҭаарамза 2 рзы иԥсыз
1940

## Ахҭысқəа
### Ажьырныҳәамза
### Жәабранмза
### Хәажәкырамза
### Мшаԥымза
### Лаҵарамза
### Рашәарамза
### Ԥхынгәымза
### Нанҳәамза
### Цәыббрамза
### Жьҭаарамза
### Абҵарамза
### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Кипр

**Кипр** (, ), аофициалтә хьʒы: **Ареспублика Кипр** (; ) — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра Европаҿы ауп. Аҳҭнықалақь – Ниқозиа ауп.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:Амраҭашәара-азиатәи атәылақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1960 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ҳонконг

**Ҳонконг** (), ***Гонконг*** () - Китаи арегион.

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Китаи ақалақьқәа
Акатегориа:Акитаитә ҷыдалатәи административтә раионқәа
Краснодар

**Краснодар** – Урыстәыла ақалақь.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Велики Новгород

**Велики Новгород** (); 1999 шықәсанӡа аофициалтә хьӡ — **Новгород**) – Урыстәыла ақалақь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Шабаев, Ильшат

thumb|Ильшат Шабаев (2014)
**Ильшат Шабаев** (; диит ) – Урыстәыла артист.

## Абара

* Саит

Акатегориа:Аҭаҭарцәа
Акатегориа:Урыстәыла акәашаҩцәа
Акатегориа:1978 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 8 рзы ииз
Шатунов, Иури

**Иури Уасил-иԥа Шатунов** (; , Кумертау, СССР — , Домодедово, Москватәи аобласт, Урыстәыла) — Урыстәылатәи артист.

## Азхьарԥшқәа

* Асаит

Акатегориа:1973 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 6 рзы ииз
Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Рашәарамза 23 рзы иԥсыз
Акатегориа:Урыстәылатәи ашәаҳәаҩцәа
Акатегориа:Урыстәылатәи амузыкантцәа
Адгьылбжьаратәи амшын

[thumb|250px|[NASA рфотоҭыхымҭа]]

**Адгьылбжьаратәи амшын**, ма **А́дгьылбжьаратә мшы́н** — Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Амшынқәа
Вена

**Вена** () – Австриа иаҳҭнықалақьыуп.

Wien-Oberes Belvedere-102-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Burgtheater-102-2007-gje.jpg|Burgtheater
Wien - Franziskanerkirche.JPG|Franziskanerkirche
Wien-Kirche Maria am Gestade-02-2005-gje.jpg|Maria am Gestade
Wien-Parlament-116-Mitte-2008-gje.jpg|Austrian Parliament
Wien-Hofburg-112-Amalienburg-Franz I-2008-gje.jpg|Hofburg
Wien-Secession-02-2007-gje.jpg|Secession
Wien-Stephansdom-112-2007-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral


## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Австриа ақалақьқәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Европа аҳҭнықалақьқәа
УКРОП

„**УКРОП**“ () — Украин апартиа.

Апартиа ахантәаҩы Генадий Корбан.

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа

* УКРОП Web 

Акатегориа:Украина аполитикатә партиақәа
Акатегориа:2015 шықәсазы ицәырҵит
Андорра

thumb|right|250px|Андора
**Андорра** (), аофициалтә хьӡы: **Андорра аҳра** ) — аҳәынҭқарра Европаҟны

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Аҭауад-ԥсқәабазрақәа
Акатегориа:1278 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
УНС

„**УНС**“ () — Украин апартиа.

Апартиа ахантәаҩы Виталий Кривошеев.

## Азгәаҭақәа

## Азхьарԥшқәа
* Аофициалтә адаҟьа

Акатегориа:Украина аполитикатә партиақәа
Акатегориа:2009 шықәсазы ицәырҵит
Австриа

**Австриа** (), аофициалтә хьʒы: **Австриатәи Ареспублика** () — Европа аҳәынҭқарра иауакуп.

## Шәахә. иара убас
* Аҳәынҭқаррақәа рсиа

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Акатегориа:Европатәи Аидгыла иалахәу атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1955 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1156 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Акатегориа:1919 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Ақьырсианра

мини|upright=2|<span style="color:grey;">Агьеографиа Ақьырсианра</span>
**Ақьырсиа́нра** (  — «Мессиа» ) — арелигиа. Ақьырсиантә дин ацентралтә фигура Иесуа Қьырста.

## Ахьарԥшқәа
Бутан еиду ажәлартә апартиа

**Бутан еиду ажәлартә апартиа** () — Бутан апартиа.

Апартиа ахантәаҩы Иешеи Зимба.

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Бутан аполитикатә партиақәа
Акатегориа:2006 шықәсазы ицәырҵит
Акатегориа:2007 шықәсазы ибжьаӡит
Бутан

**Бутан** (), аофициалтә хьʒы: **Бутан Акралра** () — аҩадатәи Азиаҟны амонархиа.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Акатегориа:1907 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Авикипедиа

мини|Аԥсшәа Авикипедиа алого
**Авикипедиа** () — зхы иақәиҭу аенциклопедиа.


Акатегориа:Аенциклопедиақәа
Акатегориа:2001 шықәсазы ицәырҵит
Порошенко, Пиотр Алексеи-иԥа

**Пиотр Алексеи-иԥа Порошенко** (, ; , Болград, Украина) — Украин ахада (2014-2019). Пиотр Порошенко апартиа „Солидарносҭ“ ахантәаҩы.

## Азхьарԥшқәа
*Аофициалтә адаҟьа

Акатегориа:Украина апрезидентцәа
Акатегориа:Украинатәи аполитикцәа
Акатегориа:Украинатәи адипломатцәа
Акатегориа:Абизнесменцәа
Акатегориа:1965 шықәсазы ииз
Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы ииз
Сан Марино

thumb|right|250px|Административтә ашара Сан Марино
**Сан Марино** (), аофициалтә хьӡы: **Сан-Марино Ареспублика** () — Европатәи атәыла иауакуп.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Ареспубликақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:300-тәи ашықәсқәа раан ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Гипперт, Иост

**Иост Гипперт** (; , Винц-Нидервенигерн, уажәы Ҳаттинген, Германиа) - агерман лингвист.

## Абиографиа
мини|Bernard Outtier, Jost Gippert, Winfried Boeder
Иост Гипперт диит 1956 шықәса хәажәкыра 12 рзы Германтәылатәи ақалақь  Винц Нидер Венигер  аҟны. 1972-1974 шш. рзы аҵара иҵон Марбургтәи ауниверситет аҿы, 1974-1977 шш. рзы аҵара иҵон Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет аҿы,  аиҿырԥшратә бызшәадырреи, аиапонологиеи, асинологиеи, аиндологиеи, иара убас аславистикеи, агерманистикеи аклассикатә филологиеи рхырхарҭала.
1977 шықәсазы ихьчеит адиссертациа атемала: «Аинфиниттә конструкциақәа рсинтақсис аиндогермантә бызшәақәа рҿы».  1977 шықәса инаркны аус иуеит Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет аҿы. 1982-1983 шш. рзы Венатәи ауниверситет аҿы алекциақәа дрыԥхьон  ақырҭуа бызшәеи, аҭохартә бызшәеи аиндогермантә бызшәақәеи рсинтақсис иазкны. 1983 шықәсазы аус иуан Австриа анаукақәа ракадемиа џьамтәылатәи акомиссиаҿ, алекциақәа дрыԥхьон Зальцбургтәи ауниверситет аҿы иҟоу аславистикеи аиҿырԥшратә абызшәадырреи ринститут аҿы. 1984 шықәсазы дхынҳәит Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет ашҟа, уа  1990 шықәсанӡа  ассистент-профессорс аус иуан. 1990 шықәса инаркны Иост Гипперт  аус иуеит Бамбергтәи ауниверситет  аиранистика афакультет аҿы.  1991 шықәсазы ихьчеит аҩбатәи адиссертациа ашәамахьтәи аџьамтәи абызшәақәа рҟынтә (IranicaArmeno-Iberica) ақырҭшәа иалалаз алеқсика иазкны. 1994 шықәса инаркны напхгара азиуеит Франкфурттәи ауниверситет аҿы аиҿырԥшратә бызшәадырра аинститут. 2007 шықәса инаркны Гете ихьӡ зху Франкфурттәи ауниверситет дсенаторуп. Иост Гипперт 200 иреиҳаны хадара злоу аҵарадырратә усумҭақәа дравторуп. 

мини|Jost Gippert, University of Batumi, 2013
мини|Palimpsest research on Mount Sinai

## Аинтересқәа
Иост Гипперт аиҿырԥшратә бызшәадырра ҭиҵаауеит. Ҷыдала дрызҿлымҳауп абызшәатә гәыԥ ҷыдақәа. Уи акыршықәса рыҩнуҵҟа аԥҵара даҿын индоевропатәи абызшәақәа релектронтә тезаурус, абри ахкы анагӡаразы иаԥиҵахьеит иакымкәа абызшәақәа ртексттә дыррақәа рбаза. 
Иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа инаркны Иост Гипперт ҷыдала дрызҿлымҳауп кавказтәи абызшәақәа. Акыршықәса  иҭиҵаауан ажәытәтәи, абжьарашәышықәсақәа раантәии, ҳаамҭазтәи ақырҭуа бызшәеи, ашәан бызшәеи, агыруа бызшәеи, алаз бызшәеи, аԥсуа бызшәеи, адыга бызшәеи, аҟабарда бызшәеи, ҵова-ҭуштәии, ачечен бызшәеи, аубла бызшәеи, ауар бызшәеи. Агерман бызшәахьы еиҭаганы азгәаҭақәа ациҵеит Георги Климов ишәҟәы «Кавказтәи абызшәадырра алагалажәа» (1993).

## Хаҭалатәи аԥсҭазаара
Иост Гипперт иԥҳәыс Сониа Гипперт-Фрицгьы дбызшәадырҩы-индологуп.

## Азхьарԥшқәа
* Асаит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Германиатәи алингвистцәа
Акатегориа:1956 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз
Квирикашвили, Гьаргь Џьемал-иԥа

мини|Гьaргь Квирикaшвили
**Гьaргь Џьемал-иԥа Квирикaшвили** (; Ԥхынгәымза 20, 1967, Қарҭ) — 2015-2018 шш. Қырҭтәылa Аԥызa министр.

## Аҵaрa
* 1997-1998 шш. - Америкa еиду aштaтқәa Илиноистәи aуниверситет (University of Illinois at Champaign-Urbana, IL, USA, Master of Science in Finance), aмaгистрaтурa, aфинaнсқәa рмaгистр;
* 1984 ш. - Қарҭтәи Комaров ихьӡ зху aфизикa-мaтемaтикaтә школ-интернaт;
* 1984-1991 шш. - Қарҭтәи aҳәынҭқaррaтә aмедицинaтә институт aхәшәтәрaтә фaкультет, aтерaпевт;
* 1990-1995 шш. - Иу. Џьaвaхьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи aҳәынҭқaррaтә университет aекономикaтә фaкультет, aзaнaaҭ ҽ aaглыхрa aплaншьҭыхрa;
* 1986-1988 шш. - ихымԥaдоу aррaтә мaҵурa.

## Aбара
* Қырҭтәылa Аԥызa министр 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Акатегориа:1967 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз
The Walt Disney Company

мини|Алоготип
thumb|Walt Disney
**The Walt Disney Company** (**Disney**) — Еиду Америкатә Штатқәа акомпаниа.

Акатегориа:The Walt Disney Company
Акатегориа:Афильмтә студиақәа
Ван Гог, Винсент

thumb|Ихаҭәыпортрет
**Винсент Виллем ван Гог**, **Ван Гог** (, , Зиундерт, Недерланд — , Овер-сиур-Уаз, Франциа) — адуу недерландтәи асахьаҭыхҩы.
мини

## Абиографиа
Винсент Ван Гог диит Голландиа 1853 шықәсазы. Дсахьаҭыхыҩхаанӡа иара дырҵаҩын. Асахьаҭыхра далагеит 27 шықәса данырҭагылаз. 1886 шықәсазы иара Голландиантәи дцоит Париж инхоз иашьа Тео ишҟа. Ароуп иреиӷьыз исахьақәак ҭихит.

Ҩышықәса ара дыҟан, ашьҭахь, аладатәи Франциаҟа диасуеит уа аҳауа еиҳа иԥхан азы. Аха Ван Гог дычмазаҩын ихы итәымызт, ихы еивысын. Ихеилаԥсара анизааи зны иҩыза, асахьаҭыхҩы Поль Гоген дизыҵҟьахьан. Даҽазны,ичымзара анизааи, иара илымҳа ҿихит. Аҵыхәтәаны, уи зхеилаԥсоу рхәышәтәырҭа дҭашәеит, аха игәабзиара еиӷьымхаӡеит.

1890 шықәса ԥхынгәымза 29 рзы Винсент Ван Гог қыҭахәыҷык аҿы ишәақь аашьҭыхны амхахьы дцан, иҽишьит. 36 сааҭ рышьҭахь Ван Гог иашьа инапаҿы дыԥсуеит.

Уи аҵыхәтәантәи иажәақәа абас иҟант: «Иҟасҵаз иашоуп ҳәа сгәы иаанагоит». Ван Гог иеиԥш аӡәгьы изҭыхуамызт амхқәеи азараҟьақәеи рсахьа. Уи исахьақәа шәыгалеи мрашәахәалеи ҭәын. Иахьа исахьақәа миллионлы афунтқәа ирыԥсоуп, аха иԥсы анҭаз акоуп ииҭыз.

## Алитература
* «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Акатегориа:Недерландтәи асахьаҭыхҩцәа
Акатегориа:1853 шықәсазы ииз
Акатегориа:Хәажәкырамза 30 рзы ииз
Акатегориа:1890 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз
Амакедон бызшәа

thumb|300px
**Амакедо́н бызшәа́** () — Аҩадатәи Македониа аҳәынҭқарратә бызшәа иамоуп. Славиан группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.

## Амакедон алфавит

## Азгәаҭақәа

Акатегориа:Абызшәақәа
Акатегориа:Амакедон бызшәа
Абарзал

мини|Абарзал
**Абарза́л**, *Аӷла́м* () — Ари аԥсыӡ Амшын Енкуа иҭоуп. Ақурҭ аҟьара аамҭа анааилақ, амшын иҭыҵны аӡыцкьа иҭалоит, иаҵоиҭ 500 нызқь инадыркны 5 миллион кутаӷь рҟынӡа. Игуаҭоуп 9 метрк аура змоу, 1.5 тонна зкапаныз. Ҳәарада, зегьы еиҟарам, иҟоуп иҵегь иссақуоу. Ирҭалоит аӡиасқәа: Ԥсоу, Бзыԥ, Гумысҭа, Кьалашәыр, Кудры, Аалӡга, Окум.

## Алитература
* 

## Ахьарԥшқәа

б
Ақьауқьад

мини|Ақьауқьад
**Ақьауқьа́д** () — Ԥсыӡ дууп, аура 2 метрк ыҟоуп, акапан — 120 килограмм. Амшын Еиқәа иҭоуп. Ақурҭҟьара аамҭа анаанлак, аӡыцқьахь ииасуеит. Иаҵоит 600 нызқь кутаӷь иниреиҳаны. Ирҭалоит аӡиасқәа: Бзыԥ, Ԥсоу, Гумыҭа, Кьалашәыр, Кудры, Окум, Егры. Лымкаала ирацәаны — Аалӡга.

## Алитература
* 

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Асаҟадла

мини|Асаҟадла
**Асаҟа́дла** () — Амшын Енқәа иҭоуп. Аура метрки 42 сантиметри ыҟоуп, акапан — 68 килограмм. Аҿҳәара анааилак, ақурҭҟьаразы амшын иҭыҵны аӡиасқәа Егры, Кудры, Аалӡга, Гумысҭа ирҭалоит. Иаҵоиҭ 200 нызқь кутаӷь рҟынӡа. Ажьы ҟумшәышәуп, агьама лымкаала ибзиоуп, ашшагьы ҟаимаҭуп. Ақтауқьад еиԥш, ари аԥсыз ажьгьы афатә ссирқәа алҵуеит.

## Алитература
* 

## Азгəаҭақəа

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Амлагәыр

мини|Амлагәыр
**Амлагәы́р** (, 1814) — амлагәыртә ахкәеиҵа аԥсыӡ Амшын Еиқәа иҭоу. Аура 110 сантиметр ыҟоуп, акапан — 24 килограмм. Ақурҭҟьара аамҭа анааилак,  аӡыцқьаҳь ииасуеит, уа аҟьоит ақәырҭ 15 нызқь рҟынӡа.  Ақәырҭ  идуцәоуп 5 мм аҟынӡа инеиуеит. Аԥсныҟа иубарҭоуп аӡиасқәаҿы: Мҷышь, Бзыԥ, Ԥсоу, Кудры, Гумысҭа, Кьалашәыр, Егры, Аалӡга, Уакум.

## Алитература
* 

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Аҟуарсаџь

**Аҟуарсаџь** () — Мшын ԥсыӡуп. Аӡыцқьаҿ ҿиарҭас иамоуп. Ԥуҭ, Анаклиа ирзаагуаны амшын иҭоуп. Ахаҭа хуҷуп (13-14 сантиметр), акапангьы мачуп. Очамчира абаӷәаза азаигәара имаҷымқәа игуаҭоуп.

## Алитература
* 

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Пекин 2022

thumb|right|300px|Пекин 2022

**Беиџинг 2022** (2022 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 2022) — аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Токио 2020

thumb|right|300px|Токио 2021

**Токио 2020 → 2021 ()** (2020 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2020) - аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Акатегориа:Олимпиада
Акатегориа:2021 шықәса
Аԥсардаҳан

**Аԥсардаҳан** () — Амшын Еиқәа иҭоуп. Аӡыцқьа иалаланы ақурҭ аҟьоит. Ахыԥхьаӡара рацәоуп. Аӡын ҽаԥхьақирҭас намоуп Лӡааи Аҟуеи рыбжьара. Изышҭроу аԥӡисқәа рҟынтә иаха идууп (45 сантиметр). иԥсылоу, ажьы хаа змоу ԥсыӡуи.

## Алитература
* 

Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Аҭыԥҳа Мариа лира

мини|Аҭыԥҳа Мариа лира
**Аҭыԥҳа Мариа лира** — Ақьырсиан Аныҳәа. Назареҭ ақалақьара аҟны инхон аиаша хаҵара змаз, хаҵеи ԥҳәыси Иоакимыи Аннеи. Хшаа дырмоуӠақәа иажуит.  Гу-заҵәыкла Анцәа иҳуон хшаа дҳаҭ ҳәа; — ироуа ахшара Анцәа имаҵ аура дартараны ҿарҭеит. Анцәа иаҳаит рныҳәаԥхьыӡ: ԥха друот. Мариа лыҳьӡырҵеит.

* Анцәа дызхылшааз лыира иамшныҳәоуп сентиабр 8 мшы рзы.

## Алитература
* «Ақьырсиан иаша екклесиа. Аныҳәа дуқуа», Аҟәа, 1992

Акатегориа:Ақьырсиан Аныҳәақәа
Апатырџьан

мини|Апатырџьан
**Апатырџьа́н**, *апамидо́р*, *атома́т*, *апаҭырџьа́н* () — Урыстәылаҟа иаанагеит 1850 шықәсазы Европантәи. Усҟан иҟаз апатырџьан ахкыжәлақәа акы-ҩба ракәын. Уажәы идырҿиеит еиуеиԥшым апатырџьан хкыжәлақәа: рацәак идумхо, заа иҟало, идухо, иаухо, иссахо, ихьшәаны иҟало, аҟаԥшьқәа, аҩеижьқәа, ажьымжәа еиԥшу уб. иҵ. Рызегьы бзиа ирбоит аԥхарра, ираабӡом аӡысаамҭа, ирнаалоит арҵәыра дгьылқәа. Апатырџьан ларҵоит ажәлала, идырхиоит аиҭаҳатә, ииаганы еиҭарҳауеит, алаба аварсны иадырҳәалоит, ирыҵкәоит, аҵармақьа еиҵарԥхьа ақәҭәаны ирхәышәтәуеит. Апатырџьан ашәҭқәа рхала ибыбыцыркхауеит. Иҿало ашәыр аргәыцқәа азныказы ииаҵәоуп (ицәышуп),икьакьоуп, ианшәлакь итатахоит, иҟаԥшьхоит. Иҟоуп апатырџьан хкыжәлақәа 200-300 грамм зкапануа ашәыр зҿало. Апатырџьан иҿало ашәырргәыц рфоит ишаӡоу, иалырхуеит афатәқәа ирыларҵо алаҭәатәқәа (соус), аршқәа, ирҵәахуеит ирҵәны, ирылырхуеит ажьырӡы, апаста, акәаха.

## Алитература
* П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

Акатегориа:Аҵиаақәа
Монако

**Монако** (, ), аофициалтә хьӡы: **Монако аҳра** (, ) — Европа атәыла иауакуп.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .
## Аҭоурых

## Административтә ашара

## Аекономика

## Алахтыра

## Азгәаҭақәа


Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Акатегориа:Европа ахеилак иалахәу атәылақәа
Акатегориа:1297 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
Амш

мини|Амш
**А́мш**

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Уахыки-ҽнаки

Акатегориа:Аамҭа шәага-зага акқәа
Красноиарск

**Красноиарск** – Урыстәыла ақалақь.

## Ахьарԥшқәа

Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Ажьырныҳәамза 3

**Ажьырныҳәамза́ 3** (Ажьырныҳәамза́ хԥа́), *Ианва́р 3*, *Ажьырны́ҳәа 3* — григориантәи амзар 3 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 362 мшы (363 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ажьырныҳәамза 4

**Ажьырныҳәамза́ 4** (Ажьырныҳәамза́ ԥшьба́), *Ианва́р 4*, *Ажьырны́ҳәа 4* — григориантәи амзар 4 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 361 мшы (362 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ажьырныҳәамза 5

**Ажьырныҳәамза́ 5** (Ажьырныҳәамза́ хәба́), *Ианва́р 5*, *Ажьырны́ҳәа 5* — григориантәи амзар 5 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 360 мшы (361 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ажьырныҳәамза 6

**Ажьырныҳәамза́ 6** (Ажьырныҳәамза́ фба́), *Ианва́р 6*, *Ажьырны́ҳәа 6* — григориантәи амзар 6 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 359 мшы (360 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ажьырныҳәамза 7

**Ажьырныҳәамза́ 7** (Ажьырныҳәамза́ бжьба́), *Ианва́р 7*, *Ажьырны́ҳәа 7* — григориантәи амзар 7 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 358 мшы (359 мшы ашықәс ду ала). 

*Қьырса ныҳәа

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
Ажьырныҳәамза 8

**Ажьырныҳәамза́ 8** (Ажьырныҳәамза́ ааба́), *Ианва́р 8*, *Ажьырны́ҳәа 8* — григориантәи амзар 8 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 357 мшы (358 мшы ашықәс ду ала). 

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит