Title: Die pluimsaad waai ver of Bitter begin
Description: N.P. Van Wyk Louw se hoorspel *Die Pluimsaad Waai Ver of Bitter Begin*, geskryf vir die eerste Republiekfees in 1966, ondersoek die komplekse en dikwels pynlike proses van nasiebou in Suid-Afrika, gesien deur die oë van 'n ou vrou wat terugkyk op die jare van die Tweede Vryheidsoorlog (Anglo-Boereoorlog) en die totstandkoming van die Unie. Die titel self verwys na 'n vers uit Esra 3:12, wat die tweespalt van "gehuil" en "gejuig" tydens die lê van die fondament van die tempel weerspieël, 'n metafoor vir die bitter-soet begin van 'n nuwe era vir 'n volk.

Die hoorspel begin met 'n proloog waar die Ou Vrou filosofeer oor die aard van 'n volk – gevorm uit 'n verskeidenheid mense, goed en sleg, dapper en bang, gesif en gebrei deur "loutervlamme" van die geskiedenis. Sy vertel dan die verhaal aan haar kleinseun, Marthinus Theunis Steyn Visser, wat na twintig jaar uit die Kongo teruggekeer het. Haar seun, Jan Visser (Marthinus se vader), het na die oorlog die land verlaat en homself van sy Afrikaner-identiteit gedistansieer, wat die pyn van verlies en vervreemding onderstreep. Die Ou Vrou se vertelling is 'n poging om hierdie geskiedenis en die betekenis van sy naam (vernoem na President Steyn) aan haar kleinseun oor te dra, en om die noodsaaklikheid van vergifnis te beklemtoon.

Die drama beweeg dan terug na die dae voor die uitbreek van die oorlog in Bloemfontein. Die spanning tussen die onverskillige uitgelatenheid van 'n bruilofsgroep en die dreigende werklikheid van oorlog word skerp gekontrasteer. Die Ou Vrou se man, Grootvader Visser, 'n Volksraadslid en "Fraser-man" (teenstander van Steyn se beleid), is gekant teen die oorlog en betwis President Steyn se leierskap. Hy is pragmaties, bekommerd oor sy boerdery en die veiligheid van sy familie, en beskou die Transvalers se optrede as "hardkoppigheid." Sy seun, Jan, wil egter aansluit en glo dit is 'n stryd vir elke Afrikaner, nie net vir Kruger nie.

Die konflik verdiep met die ontnugtering van die aanvanklike oorwinnings. Generaal Cronjé en De la Rey bots oor militêre strategieë – Cronjé wil by ou metodes hou terwyl De la Rey 'n meer moderne, mobiele oorlogvoering voorstaan. President Steyn probeer die verdeeldheid binne sy eie geledere te bowe kom, maar die "klówe van onenigheid" is diep. Die hoorspel beklemtoon die uiteenlopende reaksies op die oorlog: Grootvader se fatalisme, Jan se idealisme, en die Kaapse rebel Pieter se begeerte om as "Afrikaner" te veg, selfs al is hy 'n "rebel" in die oë van die Koloniale gesag.

Die verhaal bou op na die tragiese vasgekeer van Cronjé by Paardeberg en die besef dat 'n nuwe soort oorlog gevoer moet word – een van beweging en padgee, soos De Wet voorstaan, eerder as statiese verdediging. Die pluimsaad, simbool van die verstrooide en verlate, versprei ver, maar in hierdie bitter begin lê die kiem van 'n nuwe toekoms vir 'n volk.