Title: Ons gaan ʹn taal maak
Description: “Ons gaan ’n taal maak” deur J.C. Steyn, uitgegee deur Kraal Uitgewers in 2014, ondersoek die ontwikkeling van Afrikaans sedert die laat 19de eeu. Die titel is geïnspireer deur Izak van Heerden se leuse, "Ons gaan 'n taal maak," wat die bewuste poging tot die vorming van Afrikaans as kultuurtaal beklemtoon, terwyl dit ook N.P. van Wyk Louw se standpunt, dat Afrikaans "aan ons gegee is", in ag neem. Die boek fokus op die interne (veranderinge in woordeskat, grammatika, spelling) en eksterne (invloed van sprekers se lotgevalle, politieke gebeure, sosiale strominge en demografie) geskiedenis van Afrikaans.

Teen die einde van die 19de eeu was taal 'n omstrede kwessie in Suid-Afrika, wat destyds uit vier state bestaan het: die Kaapkolonie en Natal (met Engels as amptelike taal) en die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) en die Oranjevrijstaat (met Hollands as amptelike taal). Hollands was die destydse benaming vir Nederlands in Suid-Afrika. Teen 1899 was daar sowat 900 000 Afrikaanssprekendes, insluitend wit en bruin gemeenskappe, maar Hollands en veral Engels het 'n oorheersende posisie in die samelewing gehad.

Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), gestig op 14 Augustus 1875 in die Paarl, het 'n deurslaggewende rol gespeel in die bevordering van Afrikaans as skryftaal. Onder leiding van ds. S.J. du Toit het die GRA aanvanklik groot teenstand ondervind, veral van statusbewuste koloniale Afrikaners wat Afrikaans as 'n "onwaardige" en "veelrassige" taal beskou het. Desondanks het die GRA die eerste Afrikaanse koerant, Die Afrikaanse Patriot (vanaf 1876), uitgegee, wat 'n platform vir Afrikaans as skryftaal gebied het. Die Patriot het geleidelik gewild geword, veral ná sy steun aan die Transvalers tydens die anneksasie deur Engeland en die Transvaalse Vryheidsoorlog. Die publikasie se sirkulasie het dié van Hollandse koerante oorskry in die vroeë 1880's.

Die GRA het elementêre spelreëls voorgestel, soos "Ons skryf nes ons praat," en het verskeie Afrikaanse boeke uitgegee, insluitend kookboeke en gedigteversamelings. Hulle het ook die Hugenote-gedenkskool gestig en petisies vir die erkenning van Hollands as parlementêre taal versprei. Die Afrikanerbond, 'n politieke party wat op Du Toit se inisiatief in 1879 gestig is, het hom ook vir taalregte beywer, hoewel dit later onder Jan Hendrik Hofmeyr se leierskap 'n nuwe, minder taalfokusgedrewe rigting ingeslaan het.

Die boek beklemtoon die heersende invloed van Engels aan die einde van die 19de eeu. Baie Afrikaners, selfs vooraanstaande figure soos M.E.R. en C.J. Langenhoven, het aanvanklik in Engels geskryf. Die Kaapse onderwysbeleid het Engels as onderrigmedium bevoordeel, wat gelei het tot 'n verengelsing van baie Afrikaanse gesinne. Hollands is wel deur akademies geskoolde Afrikaners gebruik, en S.J. du Toit se publikasies was oorwegend in Hollands. Nie-akademies geskoolde Afrikaners het Afrikaans hoofsaaklik vir informele skryfwerk gebruik.

Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) het 'n beduidende impak op die taalstryd gehad, wat gelei het tot 'n herlewing van Afrikanernasionalisme en 'n groeiende verset teen taaluitwissing. Ná die oorlog is Hollands amptelike status in die Unie van Suid-Afrika (1910) toegeken, en in 1925 is Afrikaans uiteindelik as amptelike taal erken. Die boek bespreek ook die ontwikkeling van Standaardafrikaans, die totstandkoming van Afrikaanse universiteite, die groei van Afrikaanse literatuur en media, en die rol van organisasies soos die FAK en ATKV in die bevordering van Afrikaans.

In latere hoofstukke word die uitdagings van Afrikaans tydens apartheid, die oorgangstydperk na demokrasie (1990-1994), en die ANC-bewind (sedert 1994) behandel. Die boek delf in kwessies soos globalisering, regstellende aksie, transformasie, taalverskuiwing en die deurlopende stryd om Afrikaans se posisie in onderwys, media en die samelewing te handhaaf. Uiteindelik is “Ons gaan ’n taal maak” 'n omvattende geskiedenis van Afrikaans wat die volgehoue "mensewerk" en die toewyding van talle individue en organisasies in die vorming en bewaring van die taal dokumenteer.
Subjects: Afrikaans language, History