મનોયોગ
Subtitle: પતંજલિ યોગદર્શનનાં પસંદગીનાં સુત્રોની સરળ સમજૂતી
Publisher: ડૉ. પીયૂષ પ્રવિણચંદ્ર ત્રિવેદી
Published: 21-06-2015
Language: guj
Format: ebook
Number of pages: 76
Description: પ્રાચીન વૈદિક સાહિત્યમાં યોગનો ઉલ્લેખ હોવાછતાં, પતંજલિ યોગદર્શન વિશેષરૂપે યોગ અંગેનું સૌથી પ્રમાણિત શાસ્ત્ર ગણાય છે. આ ગ્રંથની રજૂઆત સરળ નાના-નાના સુત્રોરૂપે થઇ હોવાથી પતંજલિ યોગ સૂત્ર તરીકે પણ ઓળખાય છે. ચિત્તવ્રુતિઓનો નિરોધ એ યોગ છે. તેને કોઈ ધર્મ સાથે લેવાદેવા નથી. કહેવાય છે કે યોગ અનાદિ છે. મહર્ષિ પતંજલિ પહેલા પણ યોગનું અસ્તિત્વ હતું જ. એટલે એવા પરંપરાગત યોગ શાસ્ત્ર ના નીતિ-નિયમો ને પોતાની ભાષામાં સમજાવવા માટે પતંજલિએ યોગ સુત્રો લખ્યા. આસન, પ્રાણાયામ વગેરે હઠયોગનાં યોગભ્યાસો શરુ કરતા પહેલા અથવા યોગ નો કોઈ પણ પ્રકારનો અભ્યાસ શરુ કરતા પહેલા યોગનું મુખ્ય દર્શન શું છે એ જાણી લેવું જોઈએ. યોગનું અનુશાસન એટલે કે નીતિનિયમ અને યોગનો મુખ્ય ઉદેશ્ય શું છે એ સમજી લેવા અત્યંત જરૂરી છે. યોગ સુત્રોના અમુક ભાષ્યોમાં સમાધિ એટલે યોગ એવું કહેવામાં આવ્યું છે. એનો મતલબ એવો થયો કે એક વસ્તુ કે વિચાર પર જ્યારે ધ્યાન કેન્દ્રિત થઇ જાય અને ધ્યાન કરનાર વ્યક્તિ પોતાનું અસ્તિત્વ પણ ભૂલી જાય અને ધ્યેય માં જ વિલીન થઇ જાય એને યોગ કહેવાય. ઘણા લોકો સમાધિને યોગ નો આઠમો અંગ ગણાવે છે. જે કંઈ પણ હોય પરંતુ કસરત કરવી એ તો યોગ નથી જ. હા, આસન એ યોગ નો જ એક અંગ છે. તેના દ્વારા સ્થિરતા અને સુખ એટલે કે રોગો માંથી મુક્તિ મળે છે એટલે એ યોગ નું એક મહત્વનું અંગ ગણાય. પરંતુ યોગ એટલે ફક્ત આસન નહિ. યોગ એટલે એવી અવસ્થા જ્યારે ચિત્ત ની બધીજ પ્રકારની વૃત્તિઓ શાંત થઇ જાય. એટલે કે ચિત્ત એક ઉચ્ચ અવસ્થા ને પ્રાપ્ત કરે તો યોગ થઇ ગયો કહેવાય. આસન, પ્રાણાયામ વગેરે ની જેમ યમ-નિયમો નું પાલન કરનાર પણ યોગાભ્યાસ કરે છે એમ કહેવાય. ભારતીય શાસ્ત્રોમાં મન અને ચિત્ત શબ્દ એક બીજાના સમાનાર્થી શબ્દો તરીકે પણ વપરાયેલા છે, અને બન્ને જુદા-જુદા અર્થમાં પણ વપરાયેલા છે. આમ, યોગ નો સંબંધ શરીર કરતા મન સાથે વધારે નજીકનો છે. ગુજરાતીમાં ખુબજ ઓછી પુસ્તકો યોગદર્શન પર ઉપલબ્ધ છે. આશા છે નવા સાધકોને તથા વિદ્વાનોને પણ આ પુસ્તક માંથી એકાદ નવો સારો વિચાર તો જરૂર મળશે.
Table of contents: title: ભૂમિકા; title: લેખક પરિચય; title: પરંપરાગત યોગશાસ્ત્ર; title: યોગ ની વ્યાખ્યા; title: ક્રિયાયોગ; title: પ્રયોગ૧; title: ક્રિયાયોગ દ્વારા સમાધિની સ્થિતિ; title: બુદ્ધિને અવળા માર્ગે લઇ જતા પરિબળો; title: પ્રયોગ૨; title: ખોટી માન્યતાઓ (અજ્ઞાનતા); title: પ્રયોગ૩; title: અજ્ઞાનતા ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: અસ્મિતા ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પ્રયોગ૪; title: રાગ ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પ્રયોગ૫; title: દ્વેષ ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પ્રયોગ૬; title: અભિનિવેશ ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: યોગના આઠ અંગો; title: પાંચ યમ; title: મહાવ્રત ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પાંચ નિયમ; title: પ્રતિપક્ષ ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: અહિંસા મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: સત્ય મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: અસ્તેય મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: બ્રહ્મચર્ય મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: અપરિગ્રહ મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: શૌચ મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ૧; title: શૌચ_મહાવ્રત_ના_પાલન_થી_થનાર_લાભ૨; title: સંતોષ મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: તપ મહાવ્રતના પાલન થી થનાર લાભ; title: સ્વાધ્યાય મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: ઈશ્વર-પ્રણિધાન મહાવ્રતના પાલનથી થનાર લાભ; title: આસન ની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: આસનની સિદ્ધિ; title: આસન સિદ્ધ થવાથી થનાર લાભ; title: પ્રયોગ૭; title: પ્રાણાયામની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પ્રાણાયામના પેટા પ્રકાર; title: વિષયાક્ષેપિ પ્રાણાયામ; title: પ્રાણાયામથી થનાર લાભ૧; title: પ્રાણાયામથી થનાર લાભ૨; title: પ્રયોગ૮; title: પ્રત્યાહારની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: પ્રત્યાહારથી થનાર લાભ; title: ધારણાની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: ધ્યાનની વ્યાખ્યા અને અર્થ; title: સમાધિની વ્યાખ્યા અને અર્થ