Dom Złotego Runa/ Das Haus des Goldenen Vlieses
Publisher: Wydawnictwo Rys
Published: 2004
Place of publication: Poznań, Poland
Format: Hardcover
Number of pages: 95
Description: Poetry & essay in Polish/ German/ English.

Publikacja ukazała się dzięki wsparciu Katedry Glottodydaktyki i Translatoryki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Verein zur Förderung Sprachmittlerischer Publikationen w Wiedniu  /  

Diese Publikation Erschien dank der Unterstüzung des Lehrstuhls für Glottodidaktik und Translatorik der Adam Mickiewicz Universität in Posen und des Vereins zur Förderung Sprachmittlerischer Publikationen in Wien.

Translators – Dorothea Müller-Ott, Jakub Oktaba-Polkowski, Ryszard Reisner
Notes: OBRAZKI Z PODRÓŻY ŻYCIA 
O tomiku poetyckim Dom Złotego Runa Dariusza Pacaka

by Maciej Stanaszek




Niby nieistotny to szczegół, a jednak daje do myślenia: wszystkie wiersze w tym zbiorze opatrzone są dokładnymi danymi o miejscu i dacie ich powstania. Czyżby pedanteria poety? Albo podpora pamięci na stare lata? A może mimo wszystko powody są bardziej wzniosłe – hołd złożony miejscu udzielającego twórcy natchnienia i uczczenie czegoś, co mówiąc dość szumnie zwykło się nazywać „świętą chwilą poczęcia”?

Po lekturze wierszy można się utwierdzić w tym przekonaniu – i dojrzeć w nim jeden z kluczy otwierających wrota do poezji Dariusza Pacaka. Miejsca i daty mogą się bowiem kojarzyć z dobrze znaną praktyką podróżników porządkujących wizualne „łupy” przywiezione ze swoich wojaży. I tak jak oni opartują zdjęcia dokładnymi współrzędnymi czasowo-przestrzennymi, tak poeta Pacak umieszcza pod swoimi „obrazkami z podróży” miejsca i daty. I to właśnie od tych ostatnich pochodzi ten niematerialny, niezwykle cenny dar, jakim jest natchnienie. Są one w pewnym sensie współautorami tych dzieł, owych lirycznych fotografii. 

Myliłby się jednak ten, kto by sądził, że Pacak poprzestaje na wielbieniu piękna przyrody. On bowiem patrzy na nią z jednej strony zachwyconym okiem poety, a z drugiej – zdumionym okiem filozofa, którego potęga przyrody i jej piękno skłaniają do stawiania sobie zasadniczych pytań. W wierszu Przesłanie Wielkiego Orła, którego bezpośrednią inspiracją była wielka bryła lodowca, poeta pyta: „jaki przekaz wodo / z przeciwległego krańca / dźwigasz do mych stóp”, jakby szukając sensu w potędze natury. Natury, dla której wydaje się mieć wielki szacunek, mówiąc parę wersów dalej: „twą nagością zawstydzony / namiętnie zagarniam nadzieję / zmycia brudu drogi // by uniżenie łagodny / wyjść skłaniając się / na powitanie przesłania / Lodowatej Macierzy.”

W tym momencie warto zauważyć jedną rzecz – mianowicie fakt, że nie jedyny to wiersz, w którym poeta pisze nazwy pewnych bytów z dużej litery. W innym miejscu będzie mowa o Istocie Natury, kiedy indziej znowu o Złotym Runie, Wielkiej Przygodzie, Tradycji, Miłości, Drodze Wojownika, czy wręcz o czymś, co określa dość enigmatycznym mianem „To”. Można przyjąć, że ta ortografia ma oznaczać swego rodzaju personifikację tych bytów, a zarazem uznanie ich za coś godnego wyjątkowego szacunku. I to znowu, tak jak w przypadku „opisów fotografii” pokrywałoby się z filozofią, jaką poeta prezentuje w wierszach. Filozofia ta z jednej strony przywodzi na myśl starogreckich filozofów przyrody, a z drugiej – dorobek filozoficzno-religijny Dalekiego Wschodu. Z jeszcze innej strony może się kojarzyć z pogańskim kultem zjawisk przyrodniczych, a z kolei osobom obeznanym z teologią przypuszczalnie skojarzy się ze świętym Franciszkiem.

Patrząc na tę poezję właśnie przez pryzmat chrześcijaństwa – którego to spojrzenia akurat w Polsce można się spodziewać – dostrzeże się zapewne znaczącą apostrofę w wierszu Dar, zaczynającym się od słów: „Dałeś możliwość / stąpania po bezbrzeżnych / połoninach gwiazd [...] poprzez świetliste uskoki / spoglądałem na Dom / twego stworzenia”, a kończącym się stwierdzeniem „patrzyłem z nadzieją / na bezwzględność Miłości / w Drodze Wojownika”. W innym wierszu (***, za horyzontem pragnienia...) poeta mówi o śmierci: „za horyzontem pragnienia [...] czeka nienazwane istnienie” i „osiągając linię czasu / zamknąwszy Bramę Rozumowania/ krok stawiamy w nieznane / w nową dziedzinę”, by zakończyć wiersz słowami o wnikaniu „poza szumem i czasem / w realny obraz absolutu.” Co poeta ma na myśli pod pojęciem absolutu, jest jego słodką tajemnicą. 

Po tych teologicznych spekulacjach pora na zejście na ziemię – i przynajmniej na próbę podsumowania wrażeń z lektury tomiku Dom złotego runa. Otóż nie ulega wątpliwości, że poezja Dariusza Pacaka jest poezją i liryczną, i filozoficzną – jest poezją piękną i poezją na serio. Poezją kogoś, kto kontempluje przyrodę, podziwia ją i czuje się jej częścią – kogoś, kto odczuwa z nią jakąś emocjonalną więź. Ona natomiast niejako odwzajemnia mu się, dostarczając materiału do rozmyślań, o tym, co tu i teraz oraz o tym, co potem i gdzie indziej. Poeta obserwuje przyrodę z zachwytem, z jakim mogli się jej przyglądać ludzie u zarania człowieczeństwa, którzy traktowali ją jako bóstwo. A zarazem ze zdziwieniem, jakiego dostarczała pierwszym antycznym filozofom. Może chce w ten sposób zasugerować, że to niby „pogańskie” i „prymitywne” jej postrzeganie jest tym, co może nam pomóc podchodzić do niej z większym szacunkiem, a jednocześnie zbliżyć nas do Absolutu – do owej „bezwzględności Miłości”?

Warto jednak zaznaczyć, że nie wszystkie wiersze w tym tomie są inspirowane obserwacją piękna – zazwyczaj nieożywionej – przyrody. Znajdziemy tu bowiem również poruszające wiersze o snach, o zależności między życiem a marzeniem. O uznawaniu tego, co jest obiektywną rzeczywistością (np. przeszłością) za sen, a jednocześnie czynieniu ze snu rzeczywistości – tej wymarzonej, w której chciałoby się cały czas żyć. O tym ostatnim traktuje piękny wiersz Lot, otwierający cały tomik. Natomiast wiersze Taniec w komnacie ciszy i Osobista historia są spojrzeniem na własne życie w dwóch odmiennych stanach świadomości. Pierwszy to przelot nad życiem we śnie, a drugi – na jawie. W obu jest mowa o odwiecznych tęsknotach człowieka – potrzebie ciepła, uosabianego przez czułe kobiety (przysłowiowe już „matki, żony i kochanki”), oraz o niekiedy jej przeciwstawnej potrzebie swobody, ubranej w metaforę lotu – „frunięcia w hymnie wolności i sztuki”, jak to zwiewnie ujmuje Dariusz Pacak. 




Maciej Stanaszek,                                                                           30.10.2004, Warszawa

BIBIK. Biuletyn Informacji Kulturalnych i Bibliotecznych Miejskiej i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi. Rok 15 Nr 5 (118),  April 2011, Lodz, Poland.
Table of contents: title: Vorwort; title: Wiersze/Gedichte; title: Wybrane przekłady na język angielski/Selected Translations; title: XXVIII Światowy Kongres Poetów na Tajwanie; title: -dokąd zmierzasz europejska cywilizacjo ?/; title: XXVIII World Congress of Poets in Taiwan; title: -where does European civilization come ?; title: Inhaltverzeichnis