De Veluwe gereformeerd :
Subtitle: machtswisseling en religieuze verandering in de zestiende eeuw
Series: WERKEN uitgegeven door GELRE vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht No. 65
Publisher: AUP
Published: 2022 0602
Place of publication: Amsterdam
Language: eng
Format: OA gebonden
Number of pages: 512
Copyright date: CC  BY NC ND https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/
Description: De Veluwe gereformeerd : machtswisseling en religieuze verandering in de zestiende eeuw

De zestiende eeuw staat bekend als de eeuw van politieke en religieuze verandering. Jos de Weerd onderzoekt hoe de omwenteling van kerk en wereld werd beïnvloed door lokale gemeenschappen, en andersom. Hij richt zich daarbij op de Veluwe, een deel van het hertogdom Gelre dat een strategische rol speelde in de machtsverhoudingen in de Nederlanden. Op de Veluwe voltrok zich een katholiek vernieuwingsproces, dat door onverwachte gebeurtenissen omsloeg in een protestantse hervorming. Daar zag het lange tijd niet naar uit. Ondanks de vele variaties waren verschillende groepen van gelovigen eensgezind over de autoriteit van de Bijbel, het christocentrisme en de noodzaak van hoogopgeleide geestelijken. Pas na de Beeldenstorm van 1566 kwam er een scheiding en ontbrandde het religieuze conflict. Uiteindelijk bleek de machtsovername door de gereformeerde Jan van Nassau beslissend en zette de protestantisering door. Het Veluwse reformatieproces, zo toont dit boek, was onregelmatig, onberekenbaar en kende per plaats verschillende uitkomsten.
Table of contents: title: Inhoud; title: Woord vooraf 8; title: Inleiding 13; title: 1. De Veluwe gereformeerd 13; title: 2. De schandelijkste episode? 16; title: 3. Gemeenschapsreligie 21; title: 4. De Veluwe als transregionale eenheid 23; title: 5. Bronnen 28; title: 6. Opzet 30; title: 1. De sacrale infrastructuur 33; title: 1.1. Inleiding 33; title: 1.2. Eeuwenlange kerstening 35; title: 1.3. De situatie rond 1500 40; title: 1.4. Aanwezigheid van kloosters 46; title: 1.5. Een netwerk van heiligen 51; title: 1.6. Sporen van het sacrale landschap 60; title: 1.7. Een katholiek buitengebied 99; title: 1.8. Conclusie 103; title: 2. Onvoorziene reformaties 107; title: 2.1. Inleiding 107; title: 2.2. Spreiding van autoriteit, 1492-1543 109; title: 2.3. Versterking van regionale religiositeit, 1492-1578 115; title: 2.4. Katholieke hervorming, 1543-1566 123; title: 2.5. Katholieke herleving na gereformeerd geweld, 1566-1578 132; title: 2.6. Gereformeerde hervorming, 1578-1600 140; title: 2.7. Conclusie 150; title: 5; title: 3. Relativering van de liturgie 155; title: 3.1. Inleiding 155; title: 3.2. Sacramentele religie 157; title: 3.3. De circulatie van nieuwe ideeën 161; title: 3.4. De bezwaren van Arent toe Boecop 169; title: 3.5. Het christocentrisme van Jan Gerritsz Verstege 177; title: 3.6. Radicalisering van de kritiek op de kerk 184; title: 3.7. Verwarring in een katholieke wereld 187; title: 3.8. Conclusie 189; title: 4. Een katholieke hervormingsagenda 193; title: 4.1. Inleiding 193; title: 4.2. Een netwerk van Utrechtse prelaten 195; title: 4.3. De Harderwijker gewelfschilderingen 208; title: 4.4. Humanistische beeldtaal 222; title: 4.5. Een hervormingsgezinde magistraat 231; title: 4.6. Conclusie 236; title: 5. Professionalisering van de geestelijke stand 239; title: 5.1. Inleiding 239; title: 5.2. De scholingsgraad van de clerus 242; title: 5.3. Het offensief van Aegidius de Monte 249; title: 5.4. De opbouw van een gereformeerde kerk 254; title: 5.5. ‘Papistische papen’ 260; title: 5.6. Laverende voorgangers 264; title: 5.7. Conclusie 269; title: 6. De vorming van een nieuwe elite 273; title: 6.1. Inleiding 273; title: 6.2. De Veluwse adel 275; title: 6.3. De religieuze mentaliteit van de adel 278; title: 6.4. Twijfelende edelen na de Beeldenstorm 287; title: 6.5. Patriotten en religieverwanten tijdens de overgang 292; title: 6.6. Een middengroep van edelen 297; title: 6.7. Protestantse edelen 303; title: 6.8. Katholieke edelen 308; title: 6.9. Conclusie 316; title: Inhoud; title: 6; title: 7. Slotbeschouwing 321; title: 7.1. Inleiding 321; title: 7.2. De opkomst van een revitaliseringsproces 322; title: 7.3. Parallellen in vernieuwingstendenzen 325; title: 7.4. Onontkoombare polarisatie 327; title: 7.5. Herstel van politiek en religieus evenwicht 330; title: 7.6. Onvoorspelbare reformaties in veelvoud 333; title: Samenvatting 337; title: Summary 343; title: Bijlage I. Proeve van een wereldlijke en kerkelijke ordening; title: van de Veluwe (c. 1500-c. 1600) 349; title: Lijst van afkortingen 453; title: Bronnen en literatuur 455; title: Lijst van afbeeldingen en tabellen 487; title: Algemene index 491