Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede
By: Rob Antonissen.
Edition: 3d ed.
Publisher: Nasionale boekhandel
Published: 1963
Place of publication: Kaapstad
Number of pages: 358
Subjects: Afrikaans literature -- History and criticism
Description: Rob Antonissen se "Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede" bied 'n omvattende oorsig van die Afrikaanse literatuurgeskiedenis, met 'n herorganisasie van die tradisionele indeling. Antonissen beklemtoon die belangrikheid van chronologiese verbandlegging en periodisering, en streef daarna om literêre generasies, "deurbraak"-momente, rigtings en genre-fenomene duidelik af te baken, terwyl hy ook skrywersfigure behandel. Die werk is opgedateer tot Julie 1964 en sluit 'n uitgebreide bibliografie na elke hoofstuk in, wat die belangrikste bronne vir verdere studie lys.

Die boek begin met Deel I: "Voor 1875," wat die vroegste geskrifte op Suid-Afrikaanse bodem ondersoek. Dit begin met "Die Hollandse Tyd" en die amptelike joernale van Kompanjiedienaars, soos Jan Anthonisz van Riebeeck se Daghregister (1651–1662). Hoewel hierdie geskrifte 'n amptelike karakter gehad het, besit sommige 'n letterkundige betekenis, met Van Riebeeck se joernaal wat uitstaan vir sy boeiende verslae en menslike aksente. Ander vroeë joernale sluit dié van Pieter van Meerhoff en Hendrik Claudius in. Die 18de eeu sien die opkoms van 'n dagboek-literatuur met 'n spesifieker Afrikaanse inslag, soos Adam Tas se Dagregister (1705–1706), wat erken word vir sy geestige karakterisering en sarkasme. Pieter Cloete se Journaal (1776) toon reeds 'n spontane Afrikaanse gang, en Hendrik J. Wikar se Berigt (1775) is ryk aan Afrikanismes. Die Van Reenen-broers, veral Dirk Gysbert van Reenen met sy Dag-verhaal (1803), verteenwoordig die laaste groot Boere-joernale voor 1875. Hierdie tydperk sluit ook die vroeëre satiriese gedigte soos die "Lied ter ere van de Swellendamsche en diverse andere helden" (1795) in, wat 'n bewuste gebruik van Afrikaans vertoon.

Hoofstuk II behandel "Verengelsing van die Kaap en Eksodus," wat die impak van Britse heerskappy en die Groot Trek op die letterkunde ondersoek. Die verengelsing, wat nie net die taal nie, maar ook Hollands-Afrikaanse instellings en gebruike beïnvloed het, was 'n dryfveer vir die Groot Trek. Die literêre uitinge van die Voortrekkers was hoofsaaklik dagboeke en joernale, gekenmerk deur 'n bybelse styl en godsdienstige toewyding. Louis Trigardt se Dagboek (1836–1838) en Erasmus Smit se Dagboek (1836–1839) is sleutelwerke wat die Trek se ervarings en leiersfigure soos Retief en Maritz opteken. Sarel Cilliers se Journaal (geskryf op sterfbed, gepubliseer 1876) staan uit vir sy tipies Afrikaanse en bybels-getinte "Hollands." Die grondslae van die Hollands-Afrikaanse toneeltradisie is na 1800 gelê, met figure soos C. E. Boniface en J. Suasso de Lima wat 'n belangrike rol gespeel het. Boniface se De Nieuwe Ridderorde of de Temperantisten (1832) is die oudste oorspronklike Dietse drama wat in Suid-Afrika ontstaan het, en bevat opsetlik geskrewe Afrikaanse gedeeltes. Die koerantwese het ook 'n platform vir Afrikaans geword, veral in Oos-Kaapland met L. H. Meurant se bydraes in Het Kaapsche Grensblad en sy Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twyfelaar (1861). Samuel Zwaartman se Boerenbrieven en Kaapsche schetsen, albei in die Boere-idioom, verskyn ook in hierdie tyd. Die Hooghollandse tradisie het egter nog die oorhand gehad, met die Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tijdschrift wat 'n belangrike funksie vervul het.

Deel II begin met "Die Tydperk van die Eerste Afrikaanse Beweging," wat die aanvang van 'n nuwe era omstreeks 1875 aandui. Voor hierdie tyd is Afrikaans hoofsaaklik vir praktiese of humoristiese doeleindes gebruik, of weens onvermoë om suiwer Nederlands te skryf. Ná 1875 word dit egter uit waardering en liefde vir Afrikaans as eie taal hanteer. Arnoldus Pannevis se pleidooi vir 'n "Bijbel in het Afrikaansch" in 1872 was 'n katalisator. C. P. Hoogenhout het 'n stap verder gegaan en die eerste deurlopende verhaal in Afrikaans, Die geskiedenis van josef (1873), gepubliseer. Ds. S. J. du Toit se pleidooie vir Afrikaans as volks- en skryftaal het gelei tot die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (G.R.A.) op 14 Augustus 1875. Die G.R.A. was 'n nasionale beweging wat Afrikaans as middel gesien het om die Afrikaner se eie nasionaliteit en identiteit te bevorder. Hulle eerste publikasie was "Die Afrikaanse Volkslied," gevolg deur 'n "Manifes" wat 'n nasionale roep-tot-ontwaking was. Die G.R.A. se derde publikasie, Die Afrikaanse Patriot (1876), het 'n deurslaggewende rol gespeel in die ontwikkeling van Afrikaans as skryftaal en die bevordering van Afrikaner-nasionalisme. Die Patriot het skryflus onder die boere gewek en hul ideale vertolk, wat bygedra het tot sy vinnige opgang en sy rol as spreekbuis vir die Afrikaner.
Notes: Includes bibliography.