Raka
Publisher: Nasionale Pers
Published: 1945
Format: Hardcover
Number of pages: 48
Description: *Raka*, geskryf deur N. P. van Wyk Louw, is 'n epiese gedig wat die stryd tussen die beskaafde mens en die oer-natuur verken. Die verhaal begin met die verskyning van Raka, 'n aap-mens, wat deur die vroue van 'n stam in die laatmiddag gewaar word terwyl hulle na die seekoegate stap. Raka word beskryf as swart en donker, lenig van been en spier, en enkel dier, sonder die vermoë om te dink. Hy kom uit die riete en lag tandeloos soos 'n kind, maar dra 'n vars uitgeskeurde bok oor sy skouer, wat sy primitiewe en brutale aard beklemtoon. Die vroue is tegelyk ontrust en aangetrokke tot sy vreemde lus, en hulle vermoed 'n vreemde land en kwaad in sy koms.

Raka se teenwoordigheid word al hoe meer prominent. Die kinders sien hom die volgende dag buitel en speel, en hoewel hy hulle behaag met sy mal spronge, vertel hulle die ding met skrik aan die manne. Die manne bemerk Raka se krag aan die tekens in die bosse: swart buffelbulle wat styf lê, krokodille wat ril soos akkedisse, en 'n ou gemsbok wat gebreek is. Die jagters, wat krag ken, vrees hom.

In die rooi nag van 'n wilde fees, gevul met bier, bloed, dans en tromme, voel almal die koms van 'n nuwe jag en 'n nuwe krag. Donker woorde skuim op in 'n vreemd-verstoorde gesang. Slegs Koki, die ratsste jagter en speler met die spies, staan stom en ver buite die drom. Hy sing nie die swart lied nie, maar dink aan die helder verdriet van vroeër liedere en vermoed kwaad in sy besete mense. Raka hou soos 'n hond om die kraal, en in die nag dwaal hy soos 'n ritseling van klein nagdiere. Soms hoor hulle sy huil soos dié van 'n dier, of sy skerp strandjut-lag. 'n Vrou gil soms van wellus en skrik in haar slaap, bewus van die groot dier se naakte teenwoordigheid buite.

Koki, getorring deur die knoop van sy gedagtes, ontdek die volgende oggend dat die kinders kleipoppe van Raka maak, met groteske en vreesaanjaende eienskappe. Hulle prewel: "Raka, die sterk man, uit die groot waters." Koki word woedend en vernietig die kleidiere. Hy voel dat Raka soos 'n swart poel die stil moed en klaarheid van sy stam opwel. Hy besef dat hy teen iets donkers, doms en sterks grens.

Koki vermy sy gewone swemplek, 'n heilige poel, en soek Raka in die woud en vlakte. Hy is nou 'n "rank kolom o, suiwer bloed," stralend in die son, 'n "warrelhoos wat lig en jonk wandel oor die see se waters." Hy ontmoet uiteindelik vir Raka, wat bloed aan sy bors en bek het, met 'n sebra aan sy voete. Raka baljaar aapagtig en nooi Koki om by die prooi aan te sluit, maar Koki ril koud en draai om, want hy het sy veld sonder skild en asgaai gekies.

Dié aand spreek Koki by die vure: "Raka, die groot dier, moet dood." Hy waarsku dat Raka sal heers oor hulle en pyn sal bring. Die stam is aanvanklik stil, maar Koki se woorde en krag laat hulle die oerwoud swyg. Koki begin dan die krygsdans van sy ras alleen trap, 'n dans van die slagskadu en die rooi bul van die bloed. Een vir een sluit die stamlede by hom aan, en die ou lied van die vegters weerklink. Maar dan klink Raka se lag helder uit die nag op, en almal is stom. Hulle kruip terug na die koue vure, terwyl Koki eensaam in die wye, vaal ruimte voortdans. By die vure word woorde van vrede gespreek: "Raka is vreedsaam," "Raka is nie sleg." Die vroue glo Raka se lokkrag. Net Koki begin 'n nuwe dans, die dans van dié wat sterf, 'n gang soos van die stil sterre.

Die volgende dag, terwyl Koki homself voorberei vir die jag met sy skild en asgaaie, is die stam vol peinsing en onthou hulle die wilde dans van die nag. Koki sing die sterflied van sy stam, want hy weet Raka is "meer as 'n dier, maar nog nie mens, iets dodeliks en duisters." Hy dans na die bosse en soek die spoor van die Swarte. Hy vind Raka by die rivier, in die modder, waar die groot dier skielik, geluidloos, opstaan en wit lag.

Dié nag gloei die vure hoog, want Raka kom skreeuend tot kort teen die kraal, vol pyn en wraak. Die volgende oggend sluip hy stil weg, en die manne sien die geel gras verflenter en rooi besmeer. Dertig man gaan uit soos vir die jag, met skilde en asgaaie. Hulle vind Koki teen skemering, half in die modder getrap, op die skag van sy stukkende spies. Bloed het getap en gestol langs die sleepsel waar die Swarte deur die moeras gebreek het. Hulle dra Koki terug na die kraal. Die vroue huil, behalwe die oudste vrou, wat stil sing van geboorte en dood, van die stam se herinneringe, en van Koki se dapperheid. Sy noem sy skoonheid en sy snelheid in die jag en die stryd.

By die bierpotte vier die manne luid die dodefees. Raka is stil buite die pale. Die manne dans 'n dans van die dood, van die swart skrik wat 'n sterk man klem. Dan, as 'n koors deur die bloed van die manne vaar, word Koki se krag geprys, maar dan lag 'n dronk woord: "Maar Raka was sterker, sy voet so snel soos 'n voël." Raka verskyn dan skielik groot in die lae vure se kring. Die hek se rieme is slap, en Raka se pyn en woede lei hom na die helder plek waar dié wat hy haat, is. Die dans tril nog, en die swart lied word saamgegil met die eerste krete terwyl bloed loop deur die dampende as. Die vroue vlug na die hutte en hoor Raka se wraak in die kraal: sy snork, sy draf, die skreeu van 'n vrou se pyn, en die gebrul van nuwe woede. Die volgende oggend lê Raka slu en moeg by die hek. Niemand waag dit weer om die hek teen hom te sluit nie, want honger en dors dwing hulle om gedwee te gaan.