Treaty in logic of thinking
Publisher: Artists association "Pushkin"
Published: 2009
Place of publication: Tetovo
Language: alb
Format: philosophy, essay
Number of pages: 206
Table of contents: title: Arsyeja është aftësia inteligjente për të shquar intuitivisht njohjen nëpërmjet veprimit të mendjes së kulluar, duke e përfituar të vërtetën me anën e të menduarit racional, si kusht i domosdoshëm i arsyes për ta njohur botën dhe planin natyror të natyrës. Ajo konsideron se njohja mbi të vërtetën mund të perceptohet racionalisht duke e përjashtuar nga çdo dyshim i mundshëm, që mund t’ia imponojë egoizmi i natyrës njerëzore. Arsyeja, si perceptim i vëmendshëm ndaj njohjes së botës ndikon në përsosjen e natyrës për ta kuptuar sa më drejtë e me paramendim logjikë, dhe përfundimisht e shkëput psikikën njerëzore nga çdo dyshim i sajuar gabimisht. Paraqitja e arsyes në sistemin tonë të të menduarit është akt i brendshëm psikologjik i formësuar nga domosdoshmëria e vullnetit hyjnor për të shqyrtuar çdo thërrmi të materies me konkludime të drejta.; title: Kështu që, shqyrtimi i gjësendeve nëpërmjet arsyes shpreh tërësinë e njohjes së sendit në natyrë duke ia dhënë ndriçimin e duhur të rrjedhë sipas konkludimeve të drejta dhe të sigurta. Kjo njohje që shquan dukuritë dhe fenomenet e ndryshme natyrore e shoqërore ndihmohet nga arsyeja, mirëpo, kjo realizohet në zhvillim paraprak me mendimin racional i fituar nga njohuritë sistematike shkencore, ku arsyeja rrit intelektin mendor gjer në shërbenin e mirë të njerëzve, e bazuar në eksperiencën logjike të të menduarit të vetëdijshëm. Sa më shumë që i njohim ligjet e natyrës që janë në varshmëri të plotë me përshtatjen e ekzistencës njerëzore, d.m.th. nga plani i të menduarit racional, aq më tepër arsyeja jonë zhvillohet drejt orientimit kah sistemi inteligjent i të njohurit të së vërtetës.; title: Kuptimi i njohjes së ligjeve të natyrës dhe universit bëhet nga autoriteti i arsyes, e cila njëherit e zhvillon mendimin praktik për të nxjerrë gjykim të drejtë mbi lëvizjen e natyrës dhe lëndëve në hapësirë. Pra, arsyeja ndihmon shumë në edukimin e mendimit racional, se bota është e ndërtuar nga lëndët dhe lëvizjet. Njeriu sipas arsyes formon gjykimin e sendit nga shkaku te pasoja duke e kuptuar si njohje praktike e së vërtetës, e cila krijon më lehtë udhën drejt konkludimit të drejtë. Përfitimi i drejtë i njohjes së sendit nëpërmjet sistemit të arsyes është kriter vlerësimi i sigurt që mundëson më lehtë në shqyrtimet e rregullit të natyrës, si e drejtë natyrore e ndërtuar nga lëndët dhe lëvizjet mekanike, të cilat veprojnë për ndërtimin dhe sistematizimin e ekzistencës sipas një lëvizje absolute, që, krejtësisht ngjan të jetë i ndikuar nga vullneti i një krijimi hyjnor. Koncepti i arsyes ndihmon të shquajë më lehtë pamjen e brendshme të sendit, duke ia nxjerrë kuptimin e vërtetë të njohjes, për nga ku e kthjellon mendimin mbi vërtetësinë e shkakut deri te pasoja. Sa më shumë arsyeja të kthjellohet ndaj të njohurit të së vërtetës, aq më tepër shtohen idetë intelektuale, të cilat thellojnë njohjen ndaj natyrës.; title: Për t’u paraqitur arsyeja drejt konkludimeve të drejta ose që çon në njohjet e sigurta, më parë duhet të ndikohet sipas një metode deduktive, që niset nga shqyrtimet e përgjithshme duke vazhduar kah shqyrtimet e veçanta të njohjes së sendit në natyrë. Kjo metodë shkencore arrin të shquajë sendin e natyrës nëpërmjet gjykimit të drejtë duke e vërejtur në zhvillimin dhe lëvizjen inteligjente të sendit, të rrjedhur në përfundimin logjikë shkencor. Arsyeja si aftësi intelektuale është e pajisur me gjykimin kritik të të menduarit racional, ku kërkon me vëmendje njohjen gnoseologjike të botës të bazuar sipas një mënyre intelektuale, e cila është fituar në sistemin tonë mendor nga edukimi sistematik. Unë besoj se fati i njeriut varet nga sistematizimi absolut i Zotit, i cili ka vënë rregullin ndërmjet botës reale dhe mistike, mirëpo, arsyeja e kulluar në të shumtën e rasteve ndihmon në vënien e mendimit gjyqësor, e aftë për të shmangur nga psikika të metën e veçantë, që mund të depërtojë papritur brenda përvojave mendore.; title: Në natyrë gjithçka ndodh sipas një paramendimi të jashtëzakonshëm, e cila të jep përshtypjen se është e rregulluar nga sistemi i një Zoti të përkryer, prandaj, dhe arsyeja ndonjëherë është e pafuqishme të parandalojë një veprim të jashtëligjshëm dhe depresiv te njeriu. Sepse, jo gjithmonë, arsyeja ndihmon në parandalimin e rrezikut thelbësor, por dhe mundëson thjeshtimin dhe të kuptuarit e drejtë të sendit në natyrë, me qëllim për ta njohur të vërtetën e duhur gjer në thelb, kështu duke pasur një ide krejtësisht të pavarur dhe inteligjente. Andaj, veprimet e njeriut sipas planit të arsyes së kulluar janë të domosdoshme, dhe të prirura për t’i njohur vetitë e brendshme të natyrës dhe lëvizjen e përkorë të universit. Arsyeja e orienton gjithë planin tonë intelektual drejt mendimit racional (bon sens), ku varësisht, në ç’mënyrë ne do ta diktojmë planin e arsyes krahas veprimit të përgjithshëm për t’i njohur ligjet natyrore të natyrës, sepse në njëfarë mënyre, vetëm natyra dhe universi sjellin preokupimin e arsyes sonë të diktohet pas njohjes së lëndëve dhe lëvizjeve në hapësirë.; title: Sa më shumë të diktojmë pamjen e brendshme të arsyes në njohjen e sendeve në natyrë brenda nesh, aq më tepër do të ndikohemi në njohjen e vërtetë të gjërave që na përkasin. Sepse natyra dhe ligji natyror, përpos që njeriut i mundëson eksperiencën e njohjes së sendeve në natyrë, por dhe e shërben në të mirën e arsyes duke e detyruar të veprojë kah e mira, dhe njëherit ia krijon mundësinë për t’u shmangur nga shkatërrimi i jetës, që në realitet konsiderohet e keqja. Vetëm një arsye e frymëzuar me sensin kritik të të menduarit të vetëdijshëm mund t’i shquajë në thelb të mjaftueshëm fenomenet e kësaj bote, që shpeshherë sa janë të ngathta, po aq janë dhe ironike.; title: Një veprim pa logjikën thelbësore të arsyes së pastër mund të jetë veprimi i mendjes së mangët, që pason me të meta intelektuale në të vërejturit e qartë dhe sigurt të lëvizjeve të natyrës. Të vërejturit dhe njohja e ligjit natyror është burim i arsyes sonë njerëzore, që domosdoshmërisht hyjnë në përbërjen e ambicies së arsyes për t’i njohur lëvizjet ekzakte dhe natyrore të natyrës. Edhe pse, tashmë ne dimë që lëvizjet e natyrës janë një rregull i rreptë që i argumentojnë veprimet e ekzistencës sonë, duke e përshtatur veprimin tonë me lëvizjen e natyrës, si një detyrim i njohjes së sigurtë të sendit në natyrë.