आकाश र आत्मा बीचको संवाद
Subtitle: — अदृश्य आकाशलाई छुने आत्मीय कविता यात्रा (खण्डकाव्य)
Publisher: Hamro Idea, Biratnagar, Nepal
Published: 2025
Place of publication: Nepal
Format: Epic
Number of pages: 100
ISBN-13: 9789937981064
Copyright date: 2025
Description: पुस्तक परिचय

आत्मा र आकाशबीचको संवाद — एक दार्शनिक खण्डकाव्यको खोजयात्रा हो ।
"आत्मा र आकाशबीचको संवाद" एक गहिरो दार्शनिक, सांस्कृतिक र काव्यात्मक खण्डकाव्य हो, जुन सृष्टिको उत्पत्ति, पाँचतत्वको रहस्य, आत्माको चिन्तन, र अन्ततः चैतन्यको मुक्तिपथ समेटिएको विराट चेतनाको कथा हो। यस काव्यमा प्रस्तुत संवाद केवल शब्दको तहमा सीमित छैन — यो आत्मा र ब्रह्माण्ड, भौतिक र आध्यात्मिक, ध्वनि र मौनता बीचको संवाद हो।

कविले यो कृति किरात सांस्कृतिक मुन्धुमिक दर्शन र मानवीय चेतनाको चिरन्तन खोजलाई आधार बनाएर रचेका छन्। यो केवल एउटा आख्यानिक वा काव्यिक यात्रा होइन — यो आफ्नै आत्मासँगको संवाद, र अनन्त आकाशसँगको अन्तर्मिलन हो।

संरचना र विषय–विस्तार

यस खण्डकाव्यलाई पाँच सर्गहरूमा बाँडिएको छ, र प्रत्येक सर्गले जीवनका विभिन्न चेतना तहलाई उद्घाटित गर्छ:
(१) ब्रह्माण्डको मौनता – सृष्टिको सुरुवात शून्यताबाट हुन्छ। पहिलो स्पन्दन, पञ्चतत्वको जन्म, प्रकृतिको नृत्य, र मुन्धुमको पहिलो स्वर ब्रह्माण्डको आधार प्रस्तुत गर्छ।

(२) तुङदुङ्गेको यात्रा र पवित्र ज्ञान – नायक तुङदुङ्गे प्रकृति र पाँचतत्वसँग संवाद गर्दै आत्म–चेतनाको मार्गमा अगाडि बढ्छन्। पृथ्वी, जल, आगो, हावा, र आकाशले जीवनका गूढ पाठ दिन्छन्।

(३) संघर्ष र महायुद्ध – यो सर्गमा बाह्य अन्धकार र भित्री द्वन्द्वसँगको युद्ध चित्रित छ। आत्माको गहिरो युद्ध, पृथ्वीका आँसु, र पुनर्जन्मको पीडा मार्फत् चेतनाको परीक्षा हुन्छ।

(४) धर्म, कानुन, र परम्परा – सृष्टि–धर्म, न्यायबोध, र सांस्कृतिक परम्पराको जरा केलाइन्छ। सत्यको खोजी र परम्परा–पुनरावलोकनको द्वन्द्व यहाँ केन्द्रमा छन्।

(५) अन्तिम शिक्षा र आकाशतर्फ यात्रा – आत्मबोधको चरम क्षणमा तुङदुङ्गे पाँचतत्वसँग अन्तिम संवाद गर्छन्, र अन्ततः आत्माको उडान हुन्छ — शून्यमा मिलेर अनन्ततामा रूपान्तरण हुन्छन्।

शिर्षकको अर्थ र प्रतीक

“आत्मा र आकाशबीचको संवाद” आफैंमा एक गहन दर्शन बोकेको शीर्षक हो। "आत्मा" यहाँ व्यक्तिको आन्तरिक चेतना, भाव, संघर्ष र खोजको प्रतीक हो। "आकाश" भनेको अनन्तता, ब्रह्माण्डीय सत्य, शून्य र मुक्तिको बिम्ब हो।

यी दुईबीचको संवाद भनेको आत्मा र सृष्टिको मूल स्रोतबीचको सम्बन्ध पुनःस्थापनाको प्रक्रिया हो। यही प्रक्रिया यस काव्यको मूल प्रेरणा र प्रवाह हो।

भाषा, शैली र सांस्कृतिक सन्दर्भ

कविले प्रयोग गरेको भाषा अत्यन्त सांकेतिक, विम्बात्मक र दार्शनिक छ। किरात मुन्धुम परम्पराबाट लिइएका शब्दहरू — च्याब्रुङ/ढ्याङ्ग्रो , थुनछक्पा , थेबा, युमा साम्यो , मुन्धुम आदि — ले यो काव्यलाई सांस्कृतिक गहिराइ र मौलिकता दिन्छ।

छन्दको प्रयोगमा मुक्त लय, लयात्मकता, र पुनरावृत्तिमार्फत् उत्पन्न भएको भावध्वनिले पाठकलाई गीतात्मक प्रवाहमा डुबाउँछ। कतिपय भागहरू ‘जप शैली’मा छन्, जसले मौखिक संस्कृतिको छायाँ बोकेको देखिन्छ। कवि फेदाङ्बा/साम्बाको भेषमा उभिएका छन्। 

लेखन प्रेरणा र उद्देश्य

कविको प्रेरणा आफ्नो जातीय चेतनाको गहिरो आत्मबोधसँग गाँसिएको देखिन्छ। उहाँले किरात दर्शनलाई केवल धार्मिक र सांस्कृतिक विषय होइन, एक वैश्विक दार्शनिक प्रणालीको रूपमा पुनर्व्याख्या गर्नुभएको छ।

यस खण्डकाव्यको उद्देश्य:

• आदिम दर्शन र आधुनिक चेतनाको संवाद गराउनु,
• प्रकृति र आत्माको सम्बन्धलाई गहिरो रूपमा बुझाउनु,
• र पाठकलाई आफ्नो आत्मा र आकाशसँग कुरा गर्न प्रेरित गर्नु हो।

निष्कर्ष: संवादबाट उदाएको यात्रा

"आत्मा र आकाशबीचको संवाद" एक साहित्यिक साधना हो। यो केवल तुङदुङ्गेको कथा होइन — यो प्रत्येक पाठकको कथा हो, जो आत्मा र ब्रह्माण्डबीच गुमेको आवाज पुनः सुन्न खोजिरहेको छ।

यस काव्यले हामीलाई सम्झाउँछ — सृष्टिको मौनता सुन्न सकियो भने, आत्माले बोलेको सुनिन्छ। र जब आत्मा बोल्छ, आकाश उत्तर दिन थाल्छ।
यो खण्डकाव्यको अन्त्य "निष्कर्ष होइन, निरन्तरता" मा पुग्छ — जसले पाठकलाई एउटा अन्त्य होइन, नयाँ आरम्भतर्फ डोर्‍याउँछ।
Table of contents: title: विषय-सूची; title: आकाश र आत्मा बीचको संवाद	ii; title: प्रतिलिपि अधिकार	iii; title: मङ्गलाचरण	iv; title: पुस्तक परिचय	vi; title: लेखकीय मन्तव्य	x; title: नायक परिचय	xii; title: वस्तु निरूपण	xiii; title: लेखन प्रेरणा	xiii; title: छन्द, शैली र भाषा सम्बन्धी सङ्केत	xiv; title: विषय-सूची	xvi; title: सर्ग १:  ब्रह्माण्डको मौनता	1; title: (१) शून्यताबाट उदाएको संसार	2; title: (२) पहिलो स्पन्दन	4; title: (३) पञ्चतत्वको जन्म	6; title: (४) पञ्चतत्वको खेल	8; title: (५) प्रकृतिको पहिलो नृत्य	10; title: (६) मुन्धुमको पहिलो स्वर	12; title: सर्ग २:  तुङदुङ्गेको यात्रा र पवित्र ज्ञान	14; title: (क) तुङदुङ्गेको उदय	15; title: (ख) तुङदुङ्गे र प्रकृतिको संवाद	18; title: (ग) तुङदुङ्‍गेको जीवन यात्रा	21; title: (घ) तुङदुङ्गेको यात्रा र ज्ञान	23; title: (ङ) पृथ्वीको सन्देश: जरा र विश्वास	25; title: (च) हावाको पाठ: गति र स्वच्छन्दता	27; title: (छ) आगोको शिक्षा: साहस र तेज	29; title: (ज) जलको शान्ति: प्रवाह र स्वच्छता	31; title: (झ) आकाशको शुन्यता: अनन्तता र स्वीकार	33; title: (ञ) पञ्चतत्त्वसँगको संवाद – आत्मबोधको उज्यालो	35; title: सर्ग ३:  संघर्ष र महायुद्ध	37; title: (क) तुङदुङ्गे र अन्धकारको युद्ध	38; title: (ख) युगहरूको टकराव: प्रारम्भको गर्जन	40; title: (ग) पृथ्वीका आँसु: युद्धको पूर्वसंकेत	42; title: (घ) आत्माको द्वन्द्व: रक्तको नदी	44; title: (ङ) आगो र खरानी: पुनर्जन्मको पीडा	46; title: (च) विजय वा हार? अन्तिम सत्य	48; title: सर्ग ४:  धर्म, कानुन, र परम्परा	50; title: (क) सृष्टि–धर्मको पहिलो स्पन्दन	51; title: (ख) कानुनको आत्मा	53; title: (ग) परम्पराको जरा	55; title: (घ) तीन छायाहरूको द्वन्द्व	57; title: (ङ) अन्तिम प्रश्न: सत्य के हो?	60; title: (च) तुङदुङ्‍गेले पढाएका पाठ	62; title: सर्ग ५:  अन्तिम शिक्षा र आकाशतर्फ यात्रा	65; title: (क) आत्मबोधको घडी: तुङदुङ्गे र अन्तिम उज्यालो	66; title: (ख) पञ्चतत्वको संवाद: पाँचै तत्वका रहस्य	69; title: (ग) शून्यतर्फको यात्रा: तुङदुङ्गेको आत्मा उडेको क्षण	71; title: (घ) शिक्षा: आकाशको पत्र – तुङदुङ्गेको मौनता	73; title: (च) अन्तिम शिक्षा	75; title: निष्कर्ष होइन, निरन्तरता	77; title: Author Background and Relevant Works	80