Sunce sebe gleda
By: Dejan Stojanović.
Series: Biblioteka Pismo
Publisher: Književna reč
Published: 1999
Place of publication: Beograd
Language: srp
Format: Hardcover
Number of pages: 157
Subjects: Poetry
First sentence: Hteo sam da napisem najlepsu pesmu /
Ali svet je sam sebe napisao
Description: THE SUN WATCHES ITSELF

The second collection of Dejan Stojanovic’s verse, “The Sun is Watching Itself,” is covered by a metaphysical and philosophical veil. Eleven segments are connected by these two abstract approaches and by such key images as a circle, suggesting infinity, and silence, reflecting space and eternity. The circle serves as a powerful symbol and a device of the perpetual in this poetry: “the end without endlessness is only a new beginning,” claims the poet. Thus, one of the poems bears the title “God and Circle,” symbolizing the perennial search for an exit and the eventual finding of one, which only leads into another circle and to continuous evolution. This prompts Stojanovic to pose the question “Is God himself a Circle?”—implying that God is endless and ever present.

Although concise, the poems convey in a powerful and specific manner messages from the triad circle-God-eternity, connected by man’s destiny and the poet’s concept of human life and origins, and of the universe itself. In other words, microcosmic observations lead to macrocosmic revelations and didactic conclusions. The poems seem to teach us what is obvious in the context of common sense, often surprisingly remote to the modern man. 

In terms of style and format, the author has a coextensional approach; he uses relatively simple expressions and words in an interplay of brilliant meanings that bring about highly complex but easily readable structures. If elegance is represented by simplicity, then these are some of the most elegant verses imaginable, unadorned verses that are a source of beauty and wisdom. Stojanovic’s perceptions of light and darkness, of fantasy and reality, of truth and falsehood present us with a circular format of infinity and resurrection.

The format has its logical beginning and end. “The Sun is Watching Itself” begins with poems dedicated to God and the universe, then descends from the metaphysical to the philosophical, focusing on more ordinary such us the symbolic meaning of a stone, a game, a place, silence, hopelessness, and the question ”Is it possible to write a poem?" Stojanovic’s collection might well serve as an affirmative answer to this question. The poet has taken us on a long journey from God and universe to our everyday world. We all seem to be a part of a circle, says the author, searching for the eternal in the universe, only to realize the finality of life on earth. The poet’s message is doubly effective for its extraordinary, soul-searching content and its reflective, powerful language. 

-Branko Mikasinovic, Washington, D.C.  
WLT   World Literature Today, A Literary Quarterly of the University of Oklahoma, Norman, Oklahoma  
Volume 74, Number 2, Page 442, Spring 2000


SOLARNI KRUG ISTINE 

Već sa prvom zbirkom ("Krugovanje") Dejan Stojanović je kvalitativno značajno postulirao svoj poetički credo i simbolički kompleks tako da uz pomoć njega može uspešno da se prati obimno koncipirana celina, kontinuitet i preokupacije, drama pesničkog stvaranja u borbi za istinu i traženje smisaonosti kroz kreaciju u zbirci "Sunce sebe gleda." Kroz poetičku prizmu narečenih zbirki jasno se sagledava i poetsko "vjeruju" Dejana Stojanovića koje bi bilo najbliže Nastasijevićevoj misli da bi trebalo prožeti se poezijom, a ne samo dodirnuti je. Pesnik sa prvom zbirkom prihvata izazov, koji još bolje značenjski produbljuje u drugoj; odricanje od moderne koja je sama sebi svrha, opredeljujući se da pesničkim simbolima iskaže univerzalnu dramatičnost. 

Pesnik, i kada je osećanje slobode u njemu jedna od osnovnih dominanti osećanja sveta, ne može se oteti utisku da je još samo jedna karika u lancu potvrđivanja i nastavljanja volje onih spodoba koje iz dubina nebića izlaze na svetlo dana, zauzimajući sebi svojstvena i primerena mesta u hipokriziji, oportunizmu i egocentričnom konformizmu naših dana. Otuda je u poeziji Dejana Stojanovića put ka suštini i istini poetički i smisleno lociran "s druge strane vida" ("Krugovanje") dok se formalno poigravanje smislom reči—koje na planu metafizičkog usložnjavanja povlači razgranato poigravanje značenjem—prepliće sa nepomućenom verom u pročišćujuću ulogu reči. Profetska uloga poezije u prizivanju i ovekovečavanju kataklizme totalitarnog sveta daruje ontološki pečat postojanja svemu; u rekombinacijama i specifičnim međuodnosima i višnjoj harmoniji između stvari iz fundusa očiglednosti. Osluškivanje pulsacija bića izjednačeno je sa osluškivanjem večnosti koja vaskrsava u poetskoj matrici saznanja o nepreglednosti i, u isto vreme, uniženosti bića u odnosu na apsolut, ciji je pečat jasno utisnut u svakodnevnu pojavnost. Samim tim kategorije vanljudskog počivaju u metaforama i slikama sveta koji se atomizira u supstancijalni praelement smisla; u prapočelo, odakle se ponovo vaspostavlja pod blagotvornim utiskom i oblikom pesme. 

Poniranje u nemušte i tajinske zone bica, osetljivost i pažljivost u građenju lirskog subjekta, imaginativni spojevi prepuni duhovne osetljivosti, od velike većine pesama zbirke "Sunce sebe gleda" stvaraju univerzalne simbole poetski rafinovane imaginacije, fantazijskih obasjanja i pazljivo odabranih folklornih rudimenata pamćenja izniklih iz našeg tla. Jezički senzibil uvodi nova značenja u poznate relacije; svetlo i tama—oportuna simbolika sna, pretvaraju se u okolnosti stvaranja, tišina prerasta u dinamično stanje unutrašnje molitve, a istina, kroz potrage za njenim ontološkim parametrima—preispitivanjem nutrine, postaje samosvojno stanje izopštenih i jurodivih umova. Upravo takvo posedovanje istine, kao unutrašnjeg osećanja i kao istupa iz sebe, u poetskom ludensu Dejana Stojanovića povlači irinijske i sarkastične linije pevanja; asketskog izrugivanja svetu materije, hipokrizije i prosečnosti, suprotstavljanja istine jedinke (bića) "istini" mase (kolektivnog zla utemeljenog u ne-bicu). Pozicija čoveka samca jeste pozicija pesnika u odnosu na, do obezličenja multiplikovan, organon vaskolikog sveta. 

Stišani tonovi gradacije simbola, stvaranje specifične hijerarhije, traženje sebe u drugima i drugih u sebi, elementarizuju u ovoj zbirci jedinstvo kruga kao alegorični pečat apsoluta i istraživanja beskonačnosti i konačnosti zemaljskih dana. Između reči i glasova, katalizatora duhovnog i uzvišenog, apsoluta i smisla postojanja, sugestivno i simbolički redukovanih stihova, do širokog narativnog zamaha, utkana je čitava ova zbirka. Ova poezija je sva u jeziku i sva od jezika. Put Nojeve barke jezika jeste njeno apsolutno znanje kojim plovi kroz žamor i bure nerazumevanja, neshvatanja i reči iz kojih je iscureo smisao kao pesak iz klepsidre sveta čije dane prepune iskušenja intenzivno proživljavamo. 

-Petar V. Arbutina, 1999.


PESNIK PRED OTVORENIM VRATIMA

Dejan Stojanović, u poslednje dve godine načinio je pravi podvig: objavio je šest knjiga. Osim jedne, sve knjige pesama. 

Stojanović je pesnik koji traga za savršenim pesničkim oblikom jer istovremeno traga i za apsolutnim smislom čovekovog postojanja. 

"Krugovanje" (1993) je naznačilo Stojanovićev pesnički put, a nove knjige—"Sunce sebe gleda", "Znak i njegova deca", "Tvoritelj", Oblik, uz treće, dopunjeno izdanje "Krugovanja", zaokruzile su njegovo dosadašnje pesničko delo. U "Razgovorima," Dejan Stojanović je sabrao intervjue koje je početkom devedesetih godina vodio sa veoma istaknutim srpskim i stranim stvaraocima, u Beogradu, Parizu i Čikagu, a objavljivao ih je tih godina (1990-1992) u magazinu "Pogledi". Nije mala stvar naći se oči u oči sa piscima kakvi su Alek Vukadinović, Momo Kapor, Nikola Milosević, Žak Klod Vilar, Sol Belou, Stiv Tešić, Branko Mikašinović, Čarls Simić i Nadja Tesić, ili sa slikarima Petrom Omčikusom, Ljubom Popovićem, Milošem Šobajićem, Savom Rakočevićem. Umeti sa njima razgovarati na visokom, dakle njihovom nivou, postavljati im odgovarajuća, za svakog od njih dobro promišljena i pronađena pitanja, koja otključavaju brave i njihovih dela i njihovih ličnosti, to je posao koji zahteva veliko i veoma rznovrsno znanje. Nije, onda, čudo što je za ovu knjigu Dejan Stojanović dobio nagradu Matice iseljenika i Udruženja književnika Srbije za intelektualni angažman. 

Knjiga pesama "Krugovanje" bila je objavljena prvi put 1993. godine, a zatim je doživela još dva izdanja, 1998 i 2000. Pesnika iz Čikaga srpska javnost je doskora poznavala samo po toj knjizi. Poznavala i cenila, što se može zaključiti iz sažete ocene Aleka Vukadinovića: "Specifičan, iznenađujuće originalan, izvan tokova kolektivno negovanih senzibiliteta i pomodnih trendova. " 

I poznati američki pesnik, Čarls Simić, ima laskavo misljenje o prvoj Stojanovićevoj knjizi.: "'Krugovanje' je knjiga u kojoj sam u potpunosti uživao. Obilje lepih kratkih pesničkih formi." Ne iznenađuje ovakva Simićeva ocena, jer on kao stvaralac i prevodilac Nastasijevića i Pope zna šta je lepota kratke pesničke forme. Zato je i važno to priznanje kada ono baš od njega dolazi, a pogotovo što se odnosi na nešto sto je bitna karakteristika Stojanovića kao pesnika: za njega su reči sakralni znaci, pa se on prema njima i odnosi sa krajnjim poštovanjem, odgovornošću, uzdržanošću, koja je na samoj granici straha: 

      Kada bismo utvrdili 
      Koliko je važno da se nešto kaže 
      Mozda nijednu reč ne bismo napisali 

                             ("Isto")

Ali strah ne sputava pesnika. Razmišljajuci o svojoj poetici , Stojanović se prisetio majstora nad majstorima, Betovena: 

"Samo praznina kad gleda / Uvek isto vidi". Praznina može da vidi samo prazninu. A čovek kada gleda vidi čoveka—mada ni njega nije lako videti, pogotovo sagledati. Pesnik, međutim, gleda kroz čoveka i vidi ono što vide pravi stvaraoci, umetnici i duhovnici—tajnu. Stojanović je, pored ostalih, napisao i dve lepe pesme o tajni. Prva "Tajna" kao da je od ovoga, čovekovog i prirodnog sveta: 

      Bogata i daleka 
      Ti nemo čekas

      Gde se kriješ
      Daj znak
      Primi u goste

      Morem opasana
      Nehajna—sebi dovoljna
      Nećeš da otvoriš vrata

A druga tajna, u pesmi "Tajna i istina", kao da je ona koja je u vezi, pored drugih, sa jednom, najvišom istinom, istinom nad istinama, u vezi sa samim izvorom života i postojanja, sa istinom Tvoritelja: 

      Ima mnogo tajni 
      Nemoj ih sve rešavati

      Ima mnogo istina
      Samo ka jednoj teži

      Sve istine iz jedne dolaze

U pesmi "Blago izvora", iz tog istog ciklusa "Betoven i smrt", u knjizi "Sunce sebe gleda", Stojanović se ponovo vraća sličnoj slici početka svih početaka, ishodištu svih ishodišta, izvoru svih izvora: 

      Ne propusti da vidiš 
      Kako se cveće Suncu 
      Galeb vodi raduje 
      Primi ih u sebe 
      Gledaj kroz mrak 
      Sanjaj kroz svetlost 
      Ka jezgru 
      Iz kog si na put krenuo

Pored apsolutnih, svemirskih "vrata", Stojanović ne zaboravlja ni čovekova vrata, na kojima se, ranije ili kasnije, ugleda smrt. I ta se pesma, "Betoven i smrt" odlično uklapa u ovaj ciklus u kojem se ukrštaju simboli izlazaka i ulazaka: 

      Smrt je na vratima 
      Kaže Betoven 
      Da li da mu verujemo

      Možda se i nije šalio
      Možda je stvarno video smrt
      Oči im se srele

      Njemu nije imao ko da kaže
      Da zaključa vrata

I da mu je rekao, Betoven ih ne bi zaključao. Nije ih zaključao ni Stojanović. Srećom po sebe i poeziju koju piše drži ih i on širom otvorena. 

Sreću mu se oči sa smrću, ali i sa svetlošću. 

-Aleksandar Petrov 
Amerikanski Srbobran, Književni dodatak, decembar 2000.
Notes: In Serbian (Cyrillic).
Table of contents: label: NEBOKRET
pagenum: 7
title: Prva Tišina, Vrh i dno, Omeđen beskrajem, Vetrenjača, Sveti plam, Tačka, Vasiona, Cvet svemira, Jesi li ili nisi; label: BOG I KRUG
pagenum: 19
title: Dan svemira, Nebo i krug, Istina kruga, Bog i krug; label: NEBOHOD
pagenum: 25
title: Kiša apsoluta, Oblak I, Oblak II, Svetlost i mrak, Obmana, Mladi starac, Večnost i trajanje, Večnost i večnost, Nula, Brzina, Beskraj i kraj; label: MESTO ZABORAVLJENO
pagenum: 39
title: Ognjište, Bajka i kraj, Paradoks, Božji šegrt, Varka, Čvsrta zemlja, Bog je zauzet, Zvezda u travi, Slovo njegovo, Mesto zaboravljeno, Vatra, Povratak; label: KAMEN I REČ
pagenum: 53
title: Gde prestaje pesma, Reč, Prva reč, Kaman i reč, Slaganje reči, Skrivene reči, Reči nekazane, Priče, Hipnoza reči, Nekoliko reči, Ista priča, Misao II, Laž, Istina i laž, Sokrat, Umor, Nova reč; label: ŠTA POSLE
pagenum: 73
title: Nemost, Ili, Pitomi zvuk, Tamo i ovde I, Ništa, Svetiljka, Ovako i onako, Šta posle, Vitez, Vitezovi; label: IGRE
pagenum: 85
title: Ne, Rat, Stvari, Prevara, Cirkus, Visočanstvo, Patuljak, Virus duše, Vrednost i promašaj, Produži dan, Igra I, Igra II, Igra III, Razmišljanje naljućenog; label: MOŽE LI SE NAPISATI PESMA
pagenum: 103
title: Da li postoji Bog, Uvreda I, Božji sin, Hrist, Glava, Život, Blesak tišine, Dobrotvori, Može li se napisati pesma, Predah; label: BEZIZLAZ
pagenum: 115
title: Oduzetost, Nasamo sa sobom, Ako, Tamo i ovde II, Apsurd, Uvreda II, Podvala, Misao o nama, Pitanje suncu, Seansa, Stara klupa, Vrt; label: ZVUK TIŠINE
pagenum: 129
title: Šapni mi svoju tajnu, Mera borbe, Jednostavnost, Empatija, Put, Pakao i raj, Miris polja, Lek, Zrak, Dan; label: BETOVEN I SMRT
pagenum: 141
title: Izlaz, Tajna, Tajna i istina, Blago izvora, Možda, Betoven i smrt, Isto; label: EPILOG
pagenum: 151
title: Pakao; label: DODATAK
pagenum: 155
title: Solarni krug istine, Petar V. Arbutina; title: Beleška o piscu
pagenum: 158