Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907).
Publisher: Myśl Polska
Published: 1964
Place of publication: Londyn
Language: pol
Number of pages: 623
Subjects: Narodowa Demokracja (Political party : Poland) -- History.
First sentence: PRZEDMOWA
Inicjatorem opracowania historii Ligi Narodowej był Dmowski. Przy jego udziale utworzył się komitet wydawniczy, do którego weszli dr Wacław Łapiński, Marian Seyda, Roman Leitgeber, Feliks Godlewski, Karol Raczkowski i inni. Komitet zajął się zebraniem pieniędzy na koszty wydawnictwa, a opracowanie historii powierzył profesorowi Uniwersytetu Poznańskiego Zygmuntowi Wojciechowskiemu.
Prof. Wojciechowski zarządził przepisanie dokumentów do¬tyczących Ligi Polskiej i Ligi Narodowej, znajdujących się w Bibliotece Rapperswilskiej, a następnie opracował kwestionariusz i rozesłał go wszystkim żyjącym wówczas byłym człon¬kom Ligi Narodowej z prośbą o napisanie na tej podstawie wspomnień dotyczących ich udziału w pracach Ligi. Na kwestionariusz ten nadeszło sto kilkadziesiąt odpowiedzi.
W r. 1937 prof. Wojciechowski zrzekł się podjętej pracy. Wówczas komitet wydawniczy powierzył opracowanie historii Ligi autorowi niniejszej książki.
Otrzymawszy od prof. Wojciechowskiego zarówno kopie materiałów, znajdujących się w Bibliotece Rapperswilskiej, jak i odpowiedzi na kwestionariusz zająłem się opracowaniem historii Ligi. W porozumieniu z dr Łapińskim podzieliłem ją na dwie części: pierwsza zawarta w tomie pierwszym obej¬muje okres od r. 1887 do r. 1907. Drugi tom miał obejmować historię udziału Ligi w odbudowaniu państwa polskiego, a więc okres od r. 1907 do r. 1927, gdy Liga została rozwiązana.
Główną część pracy nad historią Ligi wykonałem w r. 1939 i w pierwszych dwóch latach wojny. Zdołałem wykończyć tom pierwszy, a pracę nad tomem drugim musiałem przerwać wskutek trudności w korzystaniu z bibliotek publicznych.
Wszystkie materiały, na których oparta jest niniejsza praca, a więc kopie dokumentów rapperswilskich i zbiór wspomnień osobistych byłych członków Ligi były złożone w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Gdy wojska niemieckie zajęły gmachy uniwersyteckie, materiały te zostały usunięte i umie¬szczone u kilku osób prywatnych. W czasie powstania war¬szawskiego we wrześniu r. 1944 wszystko to uległo zniszczeniu. Uratował się tylko jeden egzemplarz tomu pierwszego historii Ligi i część tomu drugiego. Wobec zniszczenia wspomnień byłych członków Ligi i wobec tego, że wielu autorów tych wspomnień już nie żyje, a ilość żyjących byłych członków Ligi jest bardzo niewielka, z tych wspomnień osobistych ura¬towało się tylko to, co jest cytowane w pierwszym tomie niniejszej pracy.
Przy pisaniu historii Ligi byłem w stałych stosunkach z dr Wacławem Łapińskim, który jako długoletni działacz w Lidze posiadał nie tylko liczne materiały jej dotyczące, lecz także pamiętał wiele wydarzeń z działalności Ligi. Korzystałem też z cennych rad bliskiego współpracownika twórców ideologii Ligi Narodowej, p. Zygmunta Wasilewskiego. Bardzo wiele zawdzięczam pomocy dr Adama Lewaka, który najprzód jako dyrektor Biblioteki Rapperswilskiej, a później jako dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej bardzo życzliwie odnosił się do mej pracy i pomagał w czasie okupacji niemieckiej, w bardzo ciężkich warunkach, narażając się na niebezpieczeństwo.
Description: SŁOWO WSTĘPNE
Uratowany z pożogi wojennej maszynopis pracy Stanisława Kozickiego Historia Ligi Narodowej dotarł przed kilku laty do Londynu. Oddajemy go obecnie do rąk czytelników, wypełniając w ten sposób lukę, jaka istniała w najnowszych dziejach Polski. Książka Kozickiego obejmuje nieznaną, albo mało znaną historię pierwszego dwudziestolecia (1887—1907) działalności tajnej a bardzo wpływowej organizacji ideowo-politycznej, Ligi Narodowej. Dzieje drugiego dwudziestolecia od 1907 roku do rozwiązania Ligi w 1927 r. nie zostały napisane, a zebrane materiały uległy w znacznej mierze zniszczeniu. Okres ten dotyczy odbudowania państwa polskiego po pierwszej wojnie świa¬towej, jest lepiej znany i został opracowany w książkach Romana Dmowskiego (Polityka polska i odbudowanie państwa), Mariana Seydy (Polska na przełomie dziejów) i Stanisława Kozickiego (Sprawa granic Polski na konferencji pokojowej w Paryżu), żeby wymienić pozycje główne.
Źródłowa praca Kozickiego o początkach Ligi i pracach organizacyjno-politycznych, które pozwoliły przeprowadzić program odzyskania niepodległości, oparta jest o przeważnie nieistniejące już archiwalia i stąd ma wartość pierwszorzędnego dokumentu. Czytać ją będzie zarówno historyk jak i każdy zainteresowany dziejami swego narodu. Trudno bowiem zrozumieć dzień dzi¬siejszy, jeśli się nie zna wczorajszego i trudno iść w przyszłość, jeśli się nie zna przeszłości.
W latach 1887—1907, w dobie czarnej nocy niewoli i po¬działu między trzy mocarstwa rozbiorcze, została dokonana przez Ligę Narodową olbrzymia praca polityczno-wychowawcza i organizacyjna. Objęła ona te warstwy społeczeństwa, jak chłopów, rzemieślników i robotników, które nie brały dotąd udziału w życiu politycznym i przyspieszyła proces formowania się nowoczesnego narodu. W tym okresie skrystalizował się również pro¬gram działania i stanowisko wobec zbliżającego się starcia między rozbiorcami. Podstawą polityki Ligi Narodowej było przeświadczenie, że największe niebezpieczeństwo grozi Polsce ze strony Prus i że głównym zadaniem jest nie dopuścić do zwy¬cięstwa i hegemonii Niemiec. Stąd w czasie pierwszej wojny światowej polityka narodowa opowiedziała się po stronie koalicji, w której obok Anglii i Francji była Rosja, a przeciw — Niem¬com. Tylko bowiem na gruzach potęgi pruskiej można było odbudować zjednoczone z trzech zaborów, oparte o morze i zdolne do samodzielnego życia państwo polskie.
Polityka ta, której zręby zostały ustalone przez Ligę Naro¬dową w pierwszym okresie jej działania, triumfowała w mo¬mencie pokonania Niemiec przez koalicję w 1918 r. Podpis jednego z twórców Ligi Narodowej, Romana Dmowskiego, pod traktatem wersalskim, który nas wprowadzał po latach niewoli do rodziny wolnych narodów, był ukoronowaniem działalności Ligi i spełnieniem jej celów. Tematem książki Kozickiego jest właśnie przedstawienie wielorakiej działalności Ligi w latach 1887—1907.
Autor, jeden z najbliższych współpracowników Dmowskiego, członek Polskiego Komitetu Narodowego w Paryżu, sekretarz generalny delegacji polskiej na konferencji paryskiej, w wolnej Polsce poseł Rzplitej przy Kwirynale, poseł na Sejm i senator, pisarz i publicysta, był jak mało kto powołany do napisania dziejów Ligi, w której tak wybitną rolę odgrywał. Umiał się zdobyć na sąd bezstronny, sięgnął do źródeł i w sposób bez¬namiętny szukał prawdy. Zebrane dokumenty zaopatrzył ob¬szernymi komentarzami i rzucił na szerokie tło ówczesnego położenia międzynarodowego i prądów politycznych, nurtujących w Polsce na przełomie 19 i 20 wieku. Nie doczekał się ukazania swej pracy w druku. Zmarł w Polanicy-Zdroju na Dolnym Śląsku dnia 28 września 1958 roku, na ziemi śląskiej, tak dawno oderwanej od Polski, a dziś znów stanowiącej integralną część państwa polskiego.
Pracę Kozickiego wydajemy w stulecie urodzin Romana Dmowskiego, twórcy i znakomitego szermierza polskiej idei narodowej. Pozwoli ona lepiej poznać, zgłębić i zrozumieć ogrom dzieła dokonanego przez naszych poprzedników z Ligi Narodowej.
Pragniemy na koniec podkreślić z wdzięcznością, że wydanie książki Stanisława Kozickiego umożliwione zostało dzięki zasił¬kowi Instytutu im. Romana Dmowskiego w Stanach Zjedno¬czonych oraz znacznej liczbie przedpłat nadesłanych ze wszyst¬kich krajów osiedlenia polskiego w wolnym świecie.
Londyn, w sierpniu 1964 r.
WYDAWCY
Table of contents: pagenum: 9
label: Słowo wstępne; pagenum: 11
label: Przedmowa; label: …; label: CZĘŚĆ I. LIGA POLSKA (1887—1893); pagenum: 15
label: 1. Europa i Polska w ostatnim ćwierćwieczu wieku XIX; pagenum: 23
label: 2. „Głos” (1886—1894); pagenum: 33
label: 3. „Przegląd Społeczny”; pagenum: 38
label: 4. Związek Młodzieży Polskiej (1886—1894); pagenum: 45
label: 5. „Rzecz o obronie czynnej i Skarbie Narodowym”; pagenum: 48
label: 6. Założenie Ligi Polskiej; pagenum: 52
label: 7. Centralizacja Ligi Polskiej i jej działalność; pagenum: 59
label: 8. Skarb Narodowy i Związek Wychodztwa Polskiego; pagenum: 62
label: 9. Liga Polska w zaborach austriackim i pruskim; pagenum: 67
label: 10. Liga Polska w zaborze rosyjskim; pagenum: 78
label: 11. Przekształcenie Ligi Polskiej na Ligę Narodową; label: …; label: CZĘŚĆ II. POLITYKA LIGI NARODOWEJ (1893—1904); pagenum: 89
label: 1. Położenie międzynarodowe. Sprawa polska; pagenum: 92
label: 2. Ogólny rzut oka na dzieje Ligi Narodowej w okresie 1893—1904; pagenum: 101
label: 3. Liga Narodowa w zaborze rosyjskim; pagenum: 142
label: 4. Liga Narodowa na Litwie i Rusi; pagenum: 155
label: 5. Początki pracy politycznej w zaborze pruskim; pagenum: 173
label: 6. Początki pracy politycznej Ligi Narodowej w Galicji; pagenum: 192
label: 7. Liga Narodowa na Górnym Śląsku; pagenum: 201
label: 8. Na przełomie wieków; label: …; label: CZĘŚĆ III. POLITYKA LIGI NARODOWEJ W OKRESIE 1904—1906; pagenum: 209
label: 1. Rozwój wypadków światowych (1904—1906); pagenum: 214
label: 2. Wydarzenia w Polsce i Liga Narodowa; pagenum: 218
label: 3. Stanowisko Ligi Narodowej wobec wojny rosyjsko-japońskiej; pagenum: 226
label: 4. Dmowski w Japonii; pagenum: 233
label: 5. Stronnictwo opozycyjne rosyjskie i polityka Ligi Narodowej; pagenum: 241
label: 6. Walka o język polski w gminie; pagenum: 247
label: 7. Walka o szkołę polską; pagenum: 260
label: 8. Walka z anarchią. Narodowy Związek Robotniczy; pagenum: 276
label: 9. Organizacja społeczeństwa; pagenum: 286
label: 10. Wypadki od października do grudnia 1905 roku; pagenum: 300
label: 11. Pierwsza Duma; pagenum: 309
label: 12. W Galicji; pagenum: 316
label: 13. W zaborze pruskim; label: …; label: CZĘŚĆ IV. DZIAŁALNOŚĆ WYCHOWAWCZO - POLI¬TYCZNA, OŚWIATOWA I KULTURALNA LIGI NARODOWEJ; pagenum: 329
label: 1. Związek Młodzieży Polskiej (1898—1907); pagenum: 338
label: 2. Towarzystwo Oświaty Narodowej (1899—1905); pagenum: 382
label: 3. Trzej działacze; pagenum: 400
label: 4. Praca wśród nauczycieli; pagenum: 408
label: 5. Praca wśród duchowieństwa; pagenum: 414
label: 6. Towarzystwo Opieki nad Unitami; label: …; label: CZĘŚĆ V. ORGANIZACJA I IDEOLOGIA; pagenum: 425
label: 1. Organizacja Ligi Narodowej; pagenum: 437
label: 2. Ideologia Ligi Narodowej; label: …; label: ANEKSY; pagenum: 487
label: 1. Ustawa Ligi Polskiej z grudnia 1887 r.; pagenum: 496
label: 2. Ustawa Ligi Polskiej z sierpnia 1888 r.; pagenum: 500
label: 3. Deklaracja Zygmunta Balickiego o przystąpieniu do Ligi Polskiej; pagenum: 501
label: 4. Protokół posiedzenia zjazdu Ligi Polskiej z 28 lipca 1888 r.; pagenum: 502
label: 5. Protokół posiedzenia zjazdu Ligi Polskiej z roku 1889; pagenum: 505
label: 6. Sprawozdanie Centralizacji Ligi Polskiej za rok 1888—1889; pagenum: 506
label: 7. Odezwa Ligi Polskiej wzywająca do obchodu stu¬letniej rocznicy Konstytucji 3 Maja; pagenum: 509
label: 8. Program Stronnictwa Narodowego z 1889 r.; pagenum: 513
label: 9. Sprawa niedoszłych zaburzeń studenckich na Uni¬wersytecie Warszawskim przed Wielkanocą 1890 r.; pagenum: 516
label: 10. Ustawa Ligi Narodowej z 1 kwietnia 1893 r.; pagenum: 520
label: 11. Akt zawiązania Ligi Narodowej w Stanach Zjedn. Ameryki Północnej dnia 19 września 1895 r.; pagenum: 522
label: 12. Ustawa kół wiejskich T.O.N.; pagenum: 523
label: 13. Odezwa wydana z powodu udziału studentów Po¬laków na Uniwersytecie Warszawskim w ogólnej manifestacji wyższych szkół rosyjskich na wiosnę 1899 r.; pagenum: 526
label: 14. Odezwa do Finlandczyków z maja 1899 r.; pagenum: 528
label: 15. Odezwa ujawniająca Ligę Narodową z 8 grudnia 1899 r.; pagenum: 534
label: 16. Odezwa Związku Młodzieży Polskiej wzywająca do żądania wykładu religii w języku polskim w szko¬łach średnich na Podlasiu i na Polesiu itd. z grud¬nia 1901 r.; pagenum: 536
label: 17. Odezwa Ligi Narodowej z powodu wystąpienia mło¬dzieży w sprawie nauki religii w języku polskim, luty 1902 r.; pagenum: 538
label: 18. Odezwa księży należących do Ligi Narodowej z powodu wypadków w Siedlcach i w Białej; pagenum: 540
label: 19. Ustawa Ligi Narodowej z roku 1903; pagenum: 544
label: 20. Odezwa Towarzystwa Opieki nad Unitami; pagenum: 545
label: 21. Odezwa Ligi Narodowej z powodu wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej, w 1904 r.; pagenum: 548
label: 22. Odezwa Ligi Narodowej z lutego 1905 r.; pagenum: 552
label: 23. Odezwa Komitetu Centralnego Ligi Narodowej z 8 lutego 1905 r.; pagenum: 556
label: 24. Memoriał Romana Dmowskiego złożony ministrowi spraw zagranicznych baronowi Komura w Tokio 20 lipca 1904 r.; pagenum: 561
label: 25. Odezwa Komitetu Centralnego Ligi Narodowej z 1 sierpnia 1905 r.; pagenum: 567
label: 26. Spis członków Ligi Narodowej; label: …; pagenum: 589
label: SKOROWIDZ NAZWISK I ORGANIZACJI