Bart Nel
By: [deur] J. Van Melle.
Edition: 2. uitg.
Publisher: J. L. Van Schaik
Published: 1973
Place of publication: Pretoria
Language: afr
Number of pages: 200
Description: Die novelle *Bart Nel* deur Johannes van Melle, wat oorspronklik in 1936 gepubliseer is, ontgin die impak van die 1914 Rebellie op 'n beginselvaste Transvaalse boer en sy gesin. Die verhaal speel af op 'n vrugbare plaas in Transvaal, waar Bart Nel, 'n hardwerkende boer, 'n goeie bestaan voer, maar ook gebuk gaan onder hoë verbande op sy grond as gevolg van verbeteringe aan sy boerdery. Die idilliese plaaslewe word skielik ontwrig deur die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog in Europa en die daaropvolgende politieke onrus in Suid-Afrika.

Bart Nel is aanvanklik 'n vurige ondersteuner van generaal Louis Botha, die destydse eerste minister van die Unie van Suid-Afrika. Hy sien Botha as 'n opregte Boer wat baie vir sy volk gedoen het. Hierdie lojaliteit word egter op die proef gestel toe nuus versprei dat die regering besluit het om Duits-Suidwes-Afrika aan te val. Vir Bart is dit 'n onvergeeflike daad om 'n Boerevolk te verplig om vir Engeland te veg, veral net twaalf jaar ná die Anglo-Boereoorlog waarin soveel Boerebloed gevloei het. Sy skok en verontwaardiging is so groot dat hy die portret van generaal Botha van die muur afhaal en beveel dat dit verbrand word.

Sy vrou, Fransina, is egter van 'n ander opinie. Sy bly lojaal aan Botha en glo dat hy die beste vir die land voor oë het, selfs al verstaan sy nie al sy besluite nie. Fransina is meer pragmaties en bekommerd oor die finansiële welstand en veiligheid van hul gesin. Sy pleit by Bart om nie betrokke te raak by die rebellie nie, aangesien sy die gevaar sien en vrees dat hy homself in die moeilikheid sal bring. Sy verwyt hom dat hy politiek bo die belange van sy familie stel en dat hy te eiesinnig is. Haar argumente val egter op dowe ore, want Bart se oortuiging dat hy teen die onreg moet protesteer, is sterker as sy vrees vir die gevolge. Die spanning tussen Bart en Fransina weerspieël die breër verdeeldheid binne die Afrikanergemeenskap tydens die Rebellie.

Bart se vriende en buurmanne is ook verdeeld. Pieter Vermaak en Fransoois le Roux deel Bart se anti-regeringsentiment en is vasbeslote om te rebelleer. Hulle sien die aanval op Duits-Wes as 'n verraad teenoor die Boervolk. Oom Gawie en Oom Giel, aan die ander kant, is meer versigtig. Oom Giel glo dat 'n mens jou aan die wettige regering moet onderwerp, selfs al stem jy nie met al hul besluite saam nie. Hy verteenwoordig die "draadsitter" wat weier om 'n kant te kies totdat hy seker is van die uitkoms, hoewel hy insig het in die redes vir die rebellie.

Bart word vinnig die informele leier van die plaaslike rebelliegroep, aangesien hy 'n veldkornet is en die mense hom vertrou. Hy organiseer vergaderings en probeer soveel moontlik mense mobiliseer. Die vergadering op Onbekend, waar die rebelliebesluit geneem word, is 'n toneel van heftige debatte en emosie. Ten spyte van die aanvanklike geesdrif is die opkoms egter ontmoedigend. Die rebelliegroep is klein, en Bart is teleurgesteld. Hulle besluit om by generaal Myburg se kommando aan te sluit.

Die reis na generaal Myburg word gekenmerk deur swaarkry en onsekerheid. Die rebelle is swak toegerus, het min patrone, en moet bedel vir voorrade. Bart se innerlike twyfel word vererger deur die stadige vordering van die rebellie en die gebrek aan 'n duidelike strategie. Kort Magiel, een van sy manne, kritiseer die passiwiteit van die rebelle en dring aan op 'n meer aggressiewe optrede. Hy voel dat die rebelle net doelloos rondry, terwyl die regering homself voorberei om hulle te vang. Bart deel hierdie vrees, maar hy is huiwerig om bloedvergieting onder Boere te veroorsaak.

Die nuus van ander rebellieleiers, soos generaal De Wet in die Vrystaat en Manie Maritz en Kemp wat na die Duitsers oorgeloop het, bereik hulle. Bart is egter teleurgesteld dat die hoofleiers nie 'n meer verenigde front vorm nie. Die verhaal eindig met Bart se onsekerheid oor die toekoms. Die rebellie misluk uiteindelik, en die Boere is weer eens verdeeld. 

*Bart Nel* is 'n kragtige verhaal wat die kompleksiteit van lojaliteit, beginselvastheid en die tragiese gevolge van burgeroorlog uitbeeld. Dit is 'n studie van karakter teen die agtergrond van 'n nasionale krisis, en dit belig die persoonlike opofferings wat gemaak word in die naam van oortuiging.