Dekades in die Afrikaanse Letterkunde
Publisher: Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie
Published: 1975
Place of publication: Johannesburg
Format: Paperback
Number of pages: 85
Description: "Dekades in die Afrikaanse Letterkunde" is 'n publikasie van die SAUK wat 'n reeks praatjies bevat wat in die Afrikaanse diens van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie uitgesaai is. Die boek bied 'n oorsig van die ontwikkeling van die Afrikaanse letterkunde deur verskillende dekades en tydperke, met bydraes van verskeie professore en doktore.

Die inhoudsopgawe is chronologies en tematies georganiseer en dek die vroegste fases voor die Genootskap van Regte Afrikaners (G.R.A.), die stigting van die G.R.A. self, en die literêre naweë van die Anglo-Boereoorlog. Dit behandel die tydperk waarin die skrywer homself begin vind het (na die oorlog, met 'n klem op individualisme), die Twintigers wat wyer begin rondkyk het as die vaderland, en die invloed van Suid-Afrikaanse politieke ontwikkelinge soos die Nasionale Party se bewindsoorname in 1924 en die amptelike erkenning van Afrikaans in 1925. Verder word die dekade van die strenger eis (die Dertigers), die dekade van verstedeliking en die moderne bewussyn (die Veertigers), en die dekade van ontspanning en spel (die Vyftigers, met Peter Blum as voorbeeld) bespreek. Die boek sluit ook in hoofstukke oor die ontginning van volkspoësie (deur onder andere Boerneef en Van Wyk Louw) en die ontdekking van verskillende volkere in die literatuur (F. A. Venter, Mikro). Die mees resente tydperke, insluitend die Sestigers as 'n "tydperk van waterskeiding" en die "deurbraak van die prosa" in die sestigerjare, word ook behandel, asook die "tydperk van betrokkenheid" in die sewentigerjare.

Prof. G. S. Nienaber se bydrae, "Hoe Dit Begin Het", beskryf die vroeëre taalsituasie in Suid-Afrika, waar Afrikaners geglo het dat Hollands hul moedertaal was, al kon hulle dit nie suiwer praat of skryf nie. Hy beklemtoon die "verkeerde Hollands" (Afrikaans) wat as "Hotnotstaal" of "kombuistaal" beskou is. Nienaber noem die heel eerste bekende geskrewe Afrikaanse stuk, 'n sarkastiese rymwerk uit 1795 oor die veldslag by Muizenberg, wat Afrikaans met spot bejeën het. Hy verwys ook na Boniface se samespraak met Hendrik Kok en Meurant se *Samespraak* (1861) as belangrike vroeë werke wat Afrikaans vir vermaak gebruik het. Die keerpunt kom met Arnoldus Pannevis, wat die taal as 'n selfstandige entiteit erken en profeteer oor die toekoms van Afrikaans vir die behoud van wit beskawing. C. P. Hoogenhout, onder Pannevis se invloed, vertaal die geskiedenis van Josef (1873) en vra dat die Bybel in Afrikaans vertaal word, wat die taalsaak 'n "gebedsaak" maak. Ds. S. J. du Toit, as leier van die G.R.A., verklaar Afrikaans as 'n "Godsgawe" en 'n "moedertaal van ons hart," wat 'n revolusie in taalpersepsie teweegbring. Die hoofstuk sluit af met die triomftog van Afrikaans na die skool, kansel, universiteit, en uiteindelik die Volksraad in 1925.

Prof. T. T. Cloete se hoofstuk, "Na Hoër Hoogtes", fokus op die literatuur wat ná die Tweede Vryheidsoorlog ontstaan het. Hy wys op die paradoks dat die destruktiewe oorlog literêr konstruktief gewerk het, en nuwe literatuur voortgebring het. Hy illustreer dit met Celliers se "Dis al" en Marais se "Winternag," gedigte wat die verwoesting beskryf, maar tog getuig van 'n nuwe lewe op taal- en literêre vlak. Cloete bespreek Leipoldt se opdraggedig in *Oom Gert vertel en ander gedigte*, waar hy sy mense troos deur daarop te wys dat hul oorlogspyn poësie geword het. Hy merk op dat hoewel Engelse militêre mag ons oorweldig het, die Engelse literatuur ons eie literatuur help vorm het, soos geïllustreer deur Celliers se "Die Vlakte," wat onder invloed van Shelley se "The Cloud" ontstaan het. Hy beklemtoon ook dat die digkuns die oorlogsgebeure onmiddellik en genuanseer geregistreer het, met vier belangrike digters (Marais, Leipoldt, Totius, Celliers), terwyl die drama en roman oor die oorlog ontbreek of swakker was. Uitsonderings is D. F. Malherbe se *Vergeet nie* (1913) en Gustav Preller se historiese prosa, soos sy biografie oor Piet Retief (1906). Cloete bespreek ook Totius se *Trekkerswee* (1915) en Celliers se *Martjie* (1911), wat die vooroorlogse idilliese wêreld as teenbeeld van die oorlog beskryf. Die hoofstuk sluit af met 'n bespreking van gedigte wat troos, bitterheid en ontgogeling uitdruk, en die idee dat die vroeë literatuur 'n onskatbare bydrae gelewer het tot die herstel van die volk na 1902.

M. M. Walters se bydrae, "Die Skrywer Begin Homself Vind", analiseer die verskuiwing in die Afrikaanse poësie weg van 'n streng vaderlandse fokus na 'n groter individualisme in die dekade na 1910. Hy verwys na Totius se "Vergewe en Vergeet" as 'n simbool van herstel na die oorlog. Walters verduidelik dat die onmiddellike behoefte aan patriotiese poësie gelydelik verminder het namate die volks- en landsomstandighede verander het. Hy beklemtoon dat hierdie verskuiwing nie skielik was nie en dikwels in dieselfde digter se werk sigbaar was. Eugène Marais se "Die Smid" en "Winternag" word as voorbeelde gebruik om die oorgang van nasionale na persoonlike tematiek te illustreer. Marais se "Is daar nog Trane" en "Waar Tebes in die stil woestyn" toon 'n losmaking van nasionale pyn en 'n soeke na gemoedsrus. Walters merk op dat hierdie ontwikkeling na die persoonlike ook sigbaar is in Marais se latere werk soos "Diep Rivier." Hy kontrasteer dit met Jan Celliers, wat hoofsaaklik 'n volksdigter gebly het en se werk ná 1920 minder gehoor is toe die aktualiteitsprikkel vir hom verdwyn het. Vir Totius het persoonlike smart – die verlies van geliefdes – gelei tot 'n vernuwing in sy poësie, wat in bundels soos *Wilgerboomboogies* en *Passieblomme* tot suiwer liriese poësie ontwikkel het, en hom tot besinning oor die aard van die mens se bestaan gedryf het, soos in "Die Godsbesluit" en "Die wêreld is ons woning nie." Laastens bespreek Walters Louis Leipoldt, wie se poësie ook 'n merkwaardige ontwikkeling weg van die nasionale na die persoonlike getoon het, veral in sy *Slampamperliedjies*, wat die swerftog en soeke van 'n vrye, ongebonde gees weerspieël.