ESMA'UL HÜSNADAN NURDAMLALARI(2)
Subtitle: MAHLUK OLARAK İNSAN
Contributors: e.k.
Published: 01.12.2005
Place of publication: http://salahaddinceziri.com/?page_id=18
Subjects: Dini
Genres: tasavvufi
First sentence: MAHLUK OLARAK İNSAN
Description: MAHLUK OLARAK İNSAN
Notes: ESMA'UL HÜSNADAN NURDAMLALARI 


--------------------------------------------------------------------------------

MAHLUK OLARAK İNSAN 


--------------------------------------------------------------------------------

Şimdi bu yaratma manzarası içinde bu mükemmel yaratılış zincirinde insan denen eşrefi mahlukatın yaratılmasını temaşa edelim. İnsan ne zaman ve neden yaratıldı? Ne kadar yaratıldı ve nereye kadar takdir edildi? Bu suallerin cevabı Kur’an-ı Zişan’da ayan beyan bir biçimde xalıqe zül celal tarafından bize bildirilmiştir. İnşaallah-u Teala biraz sonra bu konudaki Rabbani kitabla muhatab olacağız. Gelinde önce şu xülqiyatın insan evveli cemali manzarasına bakalım. İnsan xülq edilmeden önce Allah-ü Teala’nın mülkünde yaratılmış olan bütün mahlukat qadire mutlakın kul idaresinde mutlak bir ubudiyyet, mutlak bir salahat, mutlak bir müsabbihiyyet ve mutlak bir kuddusiyet altında idiler. Mahlukattaki bu ubudiyyetin kemalini, bu salahi hakin cemalini, bu musabbihiyetin celalini ve bu kuddusiyetin azametini idrak etmek için, mahlukatın bu hakikatı anlamaları için, bu hakikatın hilafına davranabilecek bir numune gerekliydi. Bu maksatla kendisine cüzen irade tevdi edilecek bir mahlukat olmalıydı. Yani, beyazı anlamak için siyah bir nokta lazımdı. Bu siyah nokta ihtiyaçtan ziyade yaratılışın-xülqiyatın gereğiydi. İşte tam bu noktada “Biz emaneti dağlara taşlara teklif ettik de onlar bundan imtina ettiler. Emaneti (cüz-i iradeyi) insan yüklendi.” İnsanın bu emaneti yüklenmelerinin gereğidir ki, ahd ile vaad hakikatini ihtiva eden şu kelamı kadim de gaybi bir bilgi olarak Hakk Teala şöyle buyurur: “Hani Rabbin Adem oğullarının sırtlarından zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine karşı şahidler kılmıştı. ‘Ben sizin Rabbiniz değil miyim’ (demişti de) Onlar: ‘Evet’ (Rabbimizsin) şahid olduk demişlerdi. (Bu) kıyamet günü: ‘Biz bundan habersizdik’ demeniz içindir.” (Araf 172) Rivayetlere göre ervah aleminde yapılan bu teklife mukabil insanlar ahdte bulunmuştur. Ahde mukabil Hakk Teala vaadde bulunmuştur. Bu vaad konusu inşaallah-u Teala ileride gelecektir. Bu ahde binaen Hak Teala şöyle buyurur: “O’nun Arşı su üzerinde iken amel bakımından hanginizin daha iyi olduğunu denemek için gökleri ve yeri altı günde yaratan O’dur. And olsun onlara: ‘Gerçekten siz, ölümden sonra yine diriltileceksiniz’ dersen, inkar edenler mutlaka; ‘Bu, açıkça bir büyüden başkası değildir’ derler.” (Hud/7) Demek ki; ilahi mülkteki bu kainat insanın imtihanı için yaratıldı. O halde kainatın yaratılma sebebi insanın imtihanıdır demek yanlış olmasa gerek. Doğrusunu Allah Teala bilir. Kainatı bir ağaca benzeten bazı islam alimleri, insanı da bu ağacın meyvesi olarak görmüşlerdir. Kainat ağacının meyvesi olan insanın kalbini de bir çekirdek hükmünde görmüşler. Bu çekirdek hükmünde olan insan kalbinin sırlarının keşfi ile kainatın sırlarının inkişaf edebileceğini ileri sürmüşlerdir. Dolayısıyla kainat ayetlerinde tecelli eden ilahi esemalar, zakir ve muhlis bir kalpte de tecelli edebileceğini söylemişlerdir. İslam ulemasının ekseriyetinin bu fikrine katıldığımızı beyan ile ancak her şeyin doğrusunu Allah-u Teala bilir diyoruz. Evet! Kainat insanın imtihanı için yaratıldığını bizzatihi xalıqe zül celal beyan ediyor. Keza; insanın da ubudiyyet için yaratıldığını Hakk Teala beyan ediyor. (Zarüyat 56) Şimdiye kadar yaptığımız izahlar insanın yaratılmasındaki keyfiyete-niteliğe binaendir. Bu keyfiyete istinaden insanın yaratılma sebebi ve bu sebepler sonucunda kainatın yaratılması maksadına değindik. Şimdi de keyfiyetten kemmiyete bakalım. Yani “neden” sualinden “nasıl” sualine geçelim. Bu “nasıl” sualinin cevabı “neden”den bağımsız değildir. “neden”e bağlı olarak “nasıl”ın cevabına bakacağız. Keza, genel kaideye bağlı olarak “ne kadar” ve “nereye kadar” suallerinin de cevabını ihtiva edecek şekilde konuyu irdeleyeceğiz. Ey Alim olan Yüce Rabbim “ilmimi artır” Amin. (Taha 114) 


HALİFE OLARAK İNSAN (VE KIYAS) “Hani Rabbin, meleklere: ‘muhakkak ben, yer yüzünde bir halife var edeceğim’ demişti. Onlar da ‘Biz seni şükrünle yüceltir ve (sürekli) takdis ederken, orada bozgunculuk çıkaracak ve kanlar akıtacak birini mi var edeceksin?’ dediler. (Allah): ‘Şüphesiz sizin bilmediğinizi ben bilirim’ dedi ve Adem’e isimlerin hepsini öğretti. Sonra onları meleklere yöneltip; ‘Eğer doğru sözlüyseniz, bunları bana isimleriyle haber verin’ dedi. Dediler ki: ‘Sen yücesin, bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Gerçekten Sen, her şeyi bilen, hüküm ve hikmet sahibi olansın.’ Allah: ‘Ey Adem! Bunları onlara isimleriyle haber ver’ dedi. O, bunları onlara isimleriyle haber verince de dedi ki: ‘Size demedim mi, göklerin ve yerin gaybını gerçekten ben bilirim, gizli tuttuklarınızı ve açığa vurduklarınızı da ben bilirim” (2/30,31,32,33.) Yer yüzüne, yani küreyi arza gönderilmek üzere yaratılan Adem (AS), aynı zamanda bir halife olarak onurlandırılmıştı. O’nun yaratılması konusundaki maksada vakıf olmayan melekler, küre-i arz da Adem’in soyunun önemli bir kısmının asiliği onları hayrete düşürüyordu. Meleklere ilmi ilahiye ile gösterilen Adem (AS), zürriyetinin amelindeki asilikler, halife onuruyla şereflendirilen Adem’e (AS) ve zürriyetine bu asiliği yakıştıramadıkları gibi (halifelikten dolayı), Zati Zül Celalin mülkünde, asiliğe ve fitneye ihtimal yoktu. Hele bir de “Halife” olarak yaratılan bir mahluka nasıl olur da asi olmaya, fitne çıkarmaya müsaade ediliyordu. Bu hakikatin hikmetini anlayamıyorlardı. İşte bu noktada şöyle diyorlardı: “Biz seni şükrünle yüceltir ve takdis ederken, orada bozgunculuk çıkaracak ve kanlar akıtacak birini mi var edeceksin?” “Şüphesiz sizin bilmediğinizi ben bilirim” diye buyuruyordu Hakk Teala. Doğrusu Hakk Teala’nın bildiği maksadı ilahiyeyi, melekler bilmiyordu. Melekler bir kıyas yapıyorlardı. Zati Zül Celali tesbih ve takdis dışında hiçbir ameli bilmiyorlardı. Adem’in zahiri halinde tecelli ettirilen zürriyetinin ehvalinde kısmen de olsa, fitne ve katle razı olmak mümkün değildi. Ancak; onlar işin diğer tarafını göremiyorlardı ve meleklerin kıyası hüsnü-zan idi. Meleklerin bu hüsnü zanı üzere Hak Teala şöyle buyurdu: “Sizin bilmediğinizi ben bilirim.” “Ve Adem’e isimlerin hepsini öğretti. Sonra onları meleklere yöneltip; ‘Eğer doğru sözlü iseniz, bunları bana isimleriyle haber verin’ dedi. Melekler dediler ki; ‘Sen yücesin, bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Gerçekten sen, her şeyi bilen, hüküm ve hikmet sahibi olansın.” Melekler bu istiaze ile aczlerini beyan edip meleki sıfatlarından olan tesbih ve takdislerini dile getirmişlerdir. O güzel meleklere selam olsun. Ancak mesele burada bitmiyordu. O xaliqe zül cemal bu yeni mahlukatının sebebi hulkiyetine binaen, halife mertebesine icazeten şöyle buyurdu: "Ey Adem, bunları onlara isimleriyle haber ver” dedi. O, bunları onlara isimleriyle haber verince de dedi ki: “Size demedim mi, göklerin ve yerin gaybını gerçekten ben bilirim, gizli tuttuklarınızı ve açığa vurduklarınızı da ben bilirim.” Kuşkusuz ki, gaybı bilen yegane Alim, yegane malik Allah-u Teala idi. Açığa vurulanı bildiği gibi gizli tutulanı da biliyordu. Peki o gizli tutulan niyet ne idi. İnşaallah-u Teala biraz sonra o gizli tutulan niyeti de öğreneceğiz. “Ve meleklere: ‘Adem’e secde edin’ dedik. İblis hariç (hepsi) secde ettiler. O (İblis) ise, diretti ve kibirlendi, (böylece) kafirlerden oldu.” (2/34) İşte gizli tutulan niyet böylece açığa çıkmış oldu. Peki bu gizli niyetin sebebi hikmeti ne idi? Hakk Teala bu konuda şöyle buyurur: “(Allah) dedi: ‘Sana emrettiğimde, seni secde etmekten alıkoyan neydi?’ (İblis) dedi ki: ‘Ben ondan hayırlıyım, beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın’.” (7/12) Bu ise şeytanın kıyasıydı. Kıyası kendi üzerine yapmıştı. Bu maddi bir kıyastır. Hani dünyada derler ya: “Ben zenginim, bu ise fakirdir. Ben güçlüyüm, o ise zayıf!” gibi maddi ve bencil bir kıyas! Oysa meleklerin kıyası ubudiyetin gereği üzerineydi. Tesbih ve takdis üzeri bir kıyastı. Ancak İblis’in (Aleyhi Lane) kıyası kibir ve bencillik üzerine kurulmuştu. Bu kibirli ve bencil kıyas İblis’in lanetine sebep olacaktı. Bu kıyasa binaen der ki: Hak Teala şöyle buyurdu: “Öyleyse oradan in, orada büyüklenmen senin olmaz. Hemen çık. Gerçekten sen, küçük düşenlerdensin.” (7/13) İblis (AL) çarptırıldığı bu ağır melanete karşın, Allah-ü Teala’dan af ve mağfiret dileyeceğine, hatasında ısrar ve asiliğinde ikrar ile adeta mülki ilahideki beyaz perdede kara nokta olmayı tercih etmiştir. Bu tercihe binaendir ki; Hakk Teala’dan çirkefçe ve yüzsüzce asiliğinin ve hatasının devamını dilemektedir. “O da: (insanların) dirilecekleri güne kadar beni gözle(yip ertele)” dedi. (Allah): “Sen gözlenip-ertelenenlerdensin” dedi. (7/14,15) “(İblis) Dedi ki: ‘Madem öyle, beni azdırdığından dolayı onlar(insanları saptırmak) için mutlaka senin dosdoğru yolunda (pusu kurup) oturacağım. Sonra muhakkak önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım. Onların çoğunu şükredici bulmayacaksın.’ (Allah) Dedi ki: ‘Kınanıp alçatılmış ve kovulmuş olarak oradan çık. And olsun, onlardan kim seni izlerse, cehennemi sizlerle dolduracağım’.”(7/16,17,18.) Bu ilahi hitap apaçık bir vaad idi. Bu durum üzerine Hakk Teala Adem (AS)i inzaren şöyle buyurur: “Bunun üzerine dedik ki; ‘Ey Adem, bu (İblis) gerçekten sana ve eşine düşmandır, sakın sizi cennetten sürüp çıkarmasın, sonra mutsuz olursunuz’.”(20/117,118.) “Ve dedik ki: ‘Ey Adem, sen ve eşin cennette yerleş(iniz). İkinizde ondan, neresinden dilerseniz, bol bol yiyin, ama şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz’.” (2/35). “Sonunda şeytan ona vesvese verdi. Dedi ki; ‘sana sonsuzluk ağacını ve yok olmayacak bir mülkü haber vereyim mi?’ Böylece ikisi ondan (ağaçtan) yediler, hemen ardından ayıp yerleri kendilerine açılıverdi, üzerlerini cennet yapraklarından yamayıp örtmeye başladılar. Adem, Rabbine karşı gelmiş oldu da şaşırıp kaldı.” (20/120,121). “Böylece onları aldatarak düşürdü. Ağacı tattıkları anda ise, ayıp yerleri kendilerine beliriverdi ve üzerlerini cennet yapraklarından örtmeye başladılar. (O zaman) Rableri kendilerine seslendi: ‘Ben sizi bu ağaçtan men etmemiş miydim? Ve şeytanın sizin gerçekten apaçık bir düşmanınız olduğunu söylememiş miydim?’ Dediler ki: ‘Rabbimiz, bir nefislerimize zulmettik, eğer bizi bağışlamazsan ve esirgemezsen, gerçekten hüsrana uğrayanlardan olacağız'.” (7/22,23). “Sonra Rabbi onu seçti, tevbesini kabul etti ve doğru yola iletti. (Allah) Dedi ki: ‘Kiminiz kiminize düşman olarak, hepiniz oradan inin. Artık size benden bir yol gösterici gelecektir. Kim benim hidayetime uyarsa artık o şaşırıp sapmaz ve mutsuz olmaz’. ‘Kim de benim zikrimden yüz çevirirse, artık onun için sıkıntılı bir geçim vardır ve biz onu kıyamet günü kar olarak haşredeceğiz’.” (20/122,123,124). İnsanlar imtihan için yaratılacaktı. Adem (AS) insanlığın atası idi ve insanların ilki idi. Onun da imtihanı olmalıydı. Nitekim, yasak ağacı Adem’in imtihanı idi. Hz.Adem (AS) ve Hz.Havva ağacın yasağını ihlal etmekle imtihanın ilk safhasında hataya düşmüşlerdir. Ancak bu hataları şeytan (AL)ın teşviki ile olmuş ve hata yaptıklarını fark ettikleri anda Rablerinden af ve mağfiret talep etmişlerdir. Afu ve Gafur sıfatı ilahiyesi gereğince Yüce Rabbimiz onların tövbelerini kabul buyurmuştur. Ancak; Küre-i arzda bulunan ve bulunacak olan mükellefiyet sahibi beşer için yeni bir süreç başlıyordu. İradeye bağlı ubudiyyet. Ubudiyyetin gereğini yapıp yapmama noktasında da vaad ve vaid vardı. Ubudiyyetin gereğini yapana vaad vardır ki; bu cennet müjdesi idi. Ubudiyyet gereğini yapmayana ise vaid vardı ki; bu cehennem azabı idi. Bu vaat ve vaidin dünya hayatında da bazı izdüşümleri vardı. İnşaallah-ü Teala bu konular ileride gelecektir. Her şeyin doğrusunu Allah (cc) bilir. 

KUL OLARAK İNSAN “Ben, cinleri ve insanları yalnızca bana ibadet (kulluk) etsinler diye yarattım.” (51/56), Kul olarak yaratılan insan, önceki varlıklar gibi değildi. İnsan mükellefti. Günah veya sevap işlemede irade sahibiydi. Bu irade-i cüzziye belirli bir mühlete bağlıydı. Bu mühlete ecel denmiştir. İşte bu noktada mühlet süresine hayati dünyevi denmiştir. Ecel sonrası hayata da ahiret hayatı denmiştir. Dünya hayatından ahiret hayatına geçişe de ölüm denmiştir. Bu hakikate binaen Hakk Teala şöyle buyurur: “O, amel (davranış ve eylem) bakımından hanginizin daha iyi (ve güzel) olacağını denemek (imtihan) için ölümü ve hayatı yarattı. O, üstün ve güçlü olandır, çok bağışlayandır.” (67/2). İnsanın hayatı imtihan vesilesi olduğu gibi, ölümü de imtihan vesilesiydi. Hatta insanın ölüm şekli imtihanın en önemli vesilesiydi. Bu hakikate binaen İsrail oğullarına yönelik Hak Teala’nın Kur’an-ı Kerim’de Adem’in iki oğlu ile ilgili verdiği misalde bu hakikatin ilk başlangıcını görmekteyiz. Hak Teala şöyle buyurur: “Onlara Adem’in iki oğlunun gerçek olan haberini oku: Onlar (Allah’a) yaklaştıracak birer kurban sunmuşlardı. Onlardan birininki kabul edilmiş, diğerinin ki kabul edilmemişti. (Kurbanı kabul edilmeyen) Demişti ki: ‘Seni mutlaka öldüreceğim.’ (Öbürü de:) ‘Allah, ancak korkup sakınanlardan kabul eder. Eğer beni öldürmek için elini bana uzatacak olursan, ben seni öldürmek için elimi sana uzatacak değilim. Çünkü ben, Alemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım. Şüphesiz kendi günahını ve benim günahımı yüklenmeni ve böylelikle ateşin halkından olmanı isterim. Zulmedenlerin cezası budur.’ Sonunda nefsi ona kardeşini öldürmeyi kolaylaştırdı. Böylece onu öldürdü, bu yüzden hüsrana uğrayanlardan oldu. Derken, Allah O’na, yeri eşeleyerek kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini gösteren bir karga gönderdi. ‘Bana yazıklar olsun’ dedi. ‘Şu karga kadar olup da kardeşimin cesedini gömmekten aciz miyim?’ Artık O, pişman olmuştu.” (5/27,28,29,30,31.) İşte bu ilahi mesajın hakikati bize bildiriyor ki; kul olarak insanın kendi iradeyi cüziyesiyle yanlışı ve doğruyu seçme gerçeğini görmekteyiz. Bu iki ilk insan neslinin seçimi, vaad ve vaidin gereğine mustahak oluyorlar. Biri, “Ben, Alemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım” diyor ve hataya elini uzatmıyor. Diğeri; “Ben seni öldüreceğim” deyip, nefsine uyuyor ve hataya elini uzatıyor. İlki vaadi Rahimin Rahmetine iltica ediyor. Diğeri ise, vaidi kahhar’a mustahak oluyor. Ancak pişman olması ona bir fayda sağlayacak mı? Bunun doğrusunu Alim ve tevvab olan Allah (cc) bilir. Cüz-i iradeli olan insan, yeryüzünde dört noktada kudret sahibiydi. Birinci nokta: kendi nefsine karşı muktedirdi. İkinci nokta: içinde yaşadığı topluma karşı muktedirdi. Üçüncü nokta: çevreye karşı (yani doğaya karşı) muktedirdi. Dördüncü nokta: hayvanata karşı muktedirdi. İşte bu çerçevede insanlar bu dört noktada cüz-i iradelerinden kaynaklanan kudretlerini kullanmada, bu cüz-i iradeyi kendisine veren ve bu esma-i rahimin tecellisi olan dört noktadan oluşan alemlere karşı ilahi emirlerde mükellefti. İnsan ya kul olarak bu mükellefiyetin idrakiyle hareket ederek said olacak ya da şeytanın vesvesesine kulak verip nefsinin heva ve hevesine uyup asi ve şaki olacaktı. İşte tam bu noktadan hareketle İblis (AL), Adem (AS) zürriyeti olan insanlar için izni ilahiden şu talepte bulunmuştu: “Sonra muhakkak önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım, onların çoğunu şükredici bulmayacaksın.” (7/17) İblis (AL)in bu talebi, Hakk Teala tarafından vaidi kahhariyete mukabilen kabul edilmişti. Peki şeytanın (AL), insanların önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulması ne demekti? Zakir ve şakir olması gereken insan nasıl olurdu da şükredici olmayacak, zikredici olmayacak ve dolayısıyla gafil ve nankör olacaktı! Radi ve Said olması gerekirken, asi ve şaki olacaktı insan. İblisin (AL), insana dört taraftan kendisine sokulacağı zemin neydi? Bu zemin insanın kendi nefsi olduğuna göre bu nefs zemininin zaafları neydi? Bütün bu suallerin cevabı insan nefsinin ne olduğu konusunun izahıyla mümkündür. O halde nefsi insan nedir? SALAHADDİN CEZİRİ (DARULCAHİLİYEDEN Ramazan 2005)
Table of contents: title: MAHLUK OLARAK İNSAN