Die val van 'n regvaardige man
Subtitle: eerste ontwerp vir 'n hoorspel
By: N.P. van Wyk Louw
Publisher: Human & Rousseau
Published: 1976
Place of publication: Kaapstad; Pretoria
Language: afr
Number of pages: 40
Description: N.P. Van Wyk Louw se hoorspel *Die Val van 'n Regvaardige Man*, geskryf in 1965, ondersoek die grenslyne van geregtigheid, moraliteit, en die menslike reaksie op onreg. Dit sentreer rondom die tragiese verhaal van 'n vader wat, oortuig van die skuld van sy dogtertjie se moordenaar, self die gereg in eie hande neem wanneer die hof nie die "skuldige" kan bewys nie. Die stuk is 'n intense dialoog tussen verskillende stemme – die Vader, die Beskuldigde, die Verteller, die Staatsaanklaer, die Regter, en ander – wat elk 'n unieke perspektief op die gebeure en die konsepte van skuld, geregtigheid en waarheid bied.

Die drama begin met die ontstellende verdwyning van 'n negejarige meisie, Kristien. Die Verteller beskryf hoe hierdie kind se tragedie 'n voer vir die massamedia word, terwyl die Vader vasgevang is in 'n monoloog van rou en 'n dors na wraak. Hy is oortuig dat die moordenaar gestraf moet word, oog vir 'n oog. Die Beskuldigde, 'n man met 'n lae intelligensiekwosiënt wat homself 'n "lewenskunstenaar" noem, praat in fragmente en ontken sy direkte betrokkenheid by die moord, hoewel hy wel die gesteelde motor en die plek van die lykie ken. Sy ontkenning van die moord op die kind word gekoppel aan 'n onthulling oor 'n apie wat deur sy "pappa-aap" doodgemaak is – 'n onheilspellende vooruitwysing.

Die hoorspel volg die hofsaak waar die Staatsaanklaer die Beskuldigde verbind met die misdaad deur omstandigheidsgetuienis: sy teenwoordigheid in die buurt, sy kennis van die area waar die lykie gevind is, en die ontstellende briewe van "Die Man wat Weet" wat aan die Vader gestuur is. Hierdie briewe is 'n verdere marteling vir die Vader, wat gedwing word om 'n absurde opdrag uit te voer in die hoop om sy dogter te red, terwyl hy deur sy stad loop en soek na die "Man wat Weet" te midde van duisende gesigte.

Die verdediging skilder die Beskuldigde as 'n geestelik agterlike persoon, ontoerekenbaar as gevolg van sy debiliteit en psigologiese versteurings. Die Staatsaanklaer verwerp dit as 'n geraffineerde spel en argumenteer dat die Beskuldigde 'n sluwe en perverte gees is wat agter 'n masker van domheid skuil.

Die toneel na die hofsaak onthul die Vader se intense stryd teen die moontlikheid dat die "skuldige" nie verantwoordelik gehou sal word nie. Die Dominee probeer hom tevergeefs troos met teologiese argumente oor lyding en God se wil. Die Vader verwerp hierdie troos en onthul sy eie geskiedenis van self-geregtigheid – twee vorige gevalle waar hy onreg met sy eie hande herstel het en die straf daarvoor aanvaar het. Hy pleit vir "geregtigheid" bo "troos."

Die Regter worstel met die dubbelsinnigheid van die sielkundige getuienis en die definisie van "ontoerekenbaarheid" in die reg. Ten spyte van die oortuigende getuienis en die Vader se pleidooi, bevind die Regter dat die skuld van die aangeklaagde nie "bo alle redelike twyfel" bewys is nie, en begin hom vryspreek. Op daardie oomblik skiet die Vader die Beskuldigde twee keer, en dan 'n derde keer, en verklaar dat hy 'n skuldige man tereggestel het wat die hof nie kon straf nie. Hy aanvaar onmiddellik sy eie gevangenskap, maar betreur dat die moordenaar "so gou en so genadiglik gesterf het. So byna sonder pyn. En sonder angs."

Die hoorspel eindig met die Vader in die gevangenis, onwillig om met die Dominee te praat, en vasbeslote om skuldig te pleit op die aanklag van moord, al sou dit in die regstelsel "onskuldige" wees. Hy verklaar dat hy met voorbedagte rade gehandel het en dit weer sou doen. Die Regter, in sy finale opsomming van die Vader se saak, erken die "ondraaglike provokasie" waaronder die Vader gehandel het, en sy eie onvermoë om die dieper betekenis van die Vader se optrede te verstaan. *Die Val van 'n Regvaardige Man* is 'n kragtige ondersoek na die perke van die wet, die onvermydelikheid van menslike emosie, en die soeke na 'n hoër vorm van geregtigheid.
Notes: Play.