Author: Doç.Dr. Halis AYDEMIR
Bio: Doç. Dr. Halis AYDEMİR

halisaydemir@gmail.com

 

 

Özgeçmiş 

1974 yılında Erzurum’da doğdu. Kısa bir süre sonra ailesiyle birlikte önce Almanya sonra Arabistan’a gitti. Öğrenimine Cidde’de Medresetü’n-Nu‘mân İbn Beşîr İlkokulunda başladı. İlk dört sınıfı bu okulda okuduktan sonra beşinci sınıfı Medine’de bulunan Medresetü’l-İmâm eş-Şâfi‘î İlkokulunda tamamladı. Ardından 1985 yılında Türkiye’de Erzurum İmam Hatip Lisesinin orta kısmına kaydoldu. 1988 yılında buradan mezun oldu ve aynı yıl Erzurum Lisesine başladı. 1991 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi, Elektrik Elektronik Fakültesini kazandı. 1995 yılında bu fakültenin elektrik mühendisliği bölümünden mezun oldu. Aynı yıl Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsünde Hadis dalında yüksek lisans yapmaya başladı. 1998 yılında, Gelişen Teknoloji ve Allâh Resûlü’nün Verdiği İpuçları, teziyle yüksek lisansını; es-Sehâvî'nin (902/1496) el-Kavlü'l-Bedî' fi's-Salâti Ale'l-Habîbi'ş-Şefî' adlı eserinin edisyon kritiği, teziyle de 2004 senesinde doktorasını verdi. Ardından, Rivayetlerin Olasılığı Teorisi Işığında Nâfi‘ Mevla İbn Ömer adlı çalışmasıyla 2008 yılında Doçent oldu. İngilizce ve Arapça bilen Aydemir, çalışmalarını, olasılık merkezli rivâyet sistemi analizleri, şarkiyatçılık ve tahkik konularında sürdürmektedir.

 

Y. Lisans Tezi 

Gelişen Teknoloji ve Allah Resulü (s.a.v)’in Verdiği İpuçları

 

Doktora Tezi 

es-Sehâvî'nin (902/1496) el-Kavlü'l-Bedî' fi's-Salâti Ale'l-Habîbi'ş-Şefî' adlı eserinin edisyon kritiği

 

Çalışmaları

Kitaplar 

1) Rivâyetlerin Olasılığı Teorisi Işığında Nâfi‘ Mevlâ İbn Ömer 
Kitapta öncelikle Nâfi‘ Mevlâ İbn Ömer’in biyografisi ele alınmakta, bu hususta Hollandalı müsteşrik Gautier Herald A. Juynboll’un iddiaları tartışılmaktadır. Daha sonra, Nâfi’ Mevla İbn Ömer’in rivâyetlerine geçilmiştir. Bu bölümde, seçmeci olmayan bir yaklaşımla tespit edilen 18 adet Nâfi‘ rivayeti irdelenmektedir. 
Rivayetlerde ilk olarak Nâfi‘in akranları araştırılmış, akabinde bunların şahsiyetlerinin tarihîliğini ortaya koymak üzere biyografileri özet olarak takdim edilmiştir. Akranlar arası muvafakat yahut muhalefete bakılmak suretiyle Nâfi‘in o rivayetteki isabet yüzdesi hesaplanmıştır. Rivayetleri Nâfi’den aktaran öğrenciler de tek tek tespit edilmiş, bunların tarihî kişiliklerinin sübutunu göstermek ve rivâyeti Nâfi‘den temin keyfiyetini araştırmak sadedinde biyografilerine başvurulmuştur. Bu bağlamda her bir rivayette Nâfi‘in, hadisi temin ve tevdi keyfiyeti yoklanmış, onun, ravi modelleri içinde hangi kategoride kaldığının sağlıklı bir şekilde belirlenmesi için çaba gösterilmiştir. Öte yandan Rivayetlerin, yer aldığı ilk kaynaktan itibaren kuşaktan kuşağa geçişlerde ne tür değişikliklere uğradığı araştırılmış, elde edilen bulgular bölüm sonlarında ayrıca özetlenmiştir. 
Kitabın son bölümünde, Nâfi‘in ravi karakteristiğini oluşturan temel unsurlar araştırmanın bir neticesi olarak hülâsa edilmiş, bu bağlamda onun güvenilirlik katsayısı, gücü ve tarihî şahsiyeti hesaplanmış; ravi modeli tespit edilmiş; Kütüb-i tis‘a çerçevesinde hoca, öğrenci ve hadis profili çıkarılmıştır. Çalışmada ravi değerlendirmeleri kapsamında pek çok yeni tanım yapılmış ve bunlar Nâfi‘ özelinde örneklendirilmiş bulunmaktadır. 

2) İkili Simetrik Kitap 1, 2, 3, 4 
Bu çalışma Kur'ân-ı Kerîm'in gerek sûre tertibi gerekse ihtiva ettikleri âyet sayıları bakımından sayısal bir âhenk içerip içermediğini araştıran bir dizi matematiksel tahlilden meydana gelmektedir. Dört kitaptan oluşan serideki incelemeler neticesinde elde edilen bulgular, Kur'ân-ı Kerîm'in bu bakımdan yapısal olarak muntazam olduğu fikrini destekler bir mahiyet arz etmektedir. 

3) el-Müsned es-Sahîh ‘ala’t-Tekâsîm ve’l-Envâ‘ 
Prof. Dr. M. Ali Sönmez ve Doç. Dr. Halis Aydemir’in sekiz yıldır birlikte yürüttükleri bu ortak proje, İbn Hibbân’a (ö. 354) ait el-müsned es-sahîh ale’t-tekâsîm ve’l-envâ‘ adlı eserin orijinal tertibiyle tahkikini amaçlamaktadır. Dokuz farklı elyazmanın kullanıldığı bu çalışmada sona yaklaşılmış, 18 cilt halinde yayımlanmak üzere hazırlıklara başlanmış bulunmaktadır. 

4) Binary Symmetric Book 1 
Bu çalışma İkili Simetrik Kitap 1’in İngilizce çevirisidir. 

5) Probability of Narrations 
A Theoretical Approach to the System of Transmission of Hadīth Based on Probability Calculations adlı makalede hadis rivâyet sistemine dair inşa edilen sayısal modelin, kimi ilavelerle yeniden düzenlenip tertip edildiği ve kuramsal bir çerçevede sunulduğu bir kitapçıktır.

 

 

 

Makaleler 

1) A Theoretical Approach to the System of Transmission of Hadīth Based on Probability Calculations 
Bu makalede hadis münekkitlerinin tarih boyunca gerçekleştirdikleri ravi tenkit yöntemi, ihtimal hesapları kullanılmak suretiyle sayısal bir model ile ifade edilmek istenmiştir. Bu model, yaklaşım bakımından klasik dönemdeki mantık ile aynı temele oturmaktadır; nitekim raviler arasındaki mutabakat rivayetin sübutu ihtimalini kuvvetlendirirken, raviler arasındaki muhalefet ise bu ihtimali zayıflatan bir etki oluşturmaktadır. Benzer şekilde, aynı vakıayı yahut sözü ihbar eden ravi sayısı arttıkça haberin doğruluğu teyit edilirken, ravi sayısı azaldıkça da haberin sıhhati bir o kadar kuşkuya açık hale gelmektedir. 
Geçmişte hadis münekkitlerinin zihninde, bir ravinin hadislerinin incelenmesi sonucunda bir kanaat olarak beliren ve sözel bir rütbe ile ifade edilen bu husus, ortaya atılan bu matematiksel kuram ile sayısal bir zemine taşınmaktadır. Bundan amaç daha sistematik, dakik ve daha sağlıklı bir sonucu elde etmek, izafi değerlendirmeleri asgariye indirmek ve bu yeni vesile ile ravi rütbelerinin tekrardan tahlil ve tespit edileceği yeni bir süreç başlatmaktır. Kuramın nihai amacı ise, ravilerle ilgili olarak hesaplanacak bu veriler üzerinden rivayetlerin, atfedildikleri kaynağa ait olma ihtimallerinin oransal olarak belirlenmesidir. 

2) Ömer b. Abdullâh b. ‘Urve’nin Güvenilirlik Katsayısı: İhtimal Hesapları Merkezli Hadis Rivayet Sistemi Teorisine bir Uygulama 
İlk çalışmada teorik çerçevesi takdim edilen kuramda ortaya konulan sayısal yöntemlerden biri için (güvenilirlik katsayısı hesaplaması) bu makalede bir uygulama verilmiştir. Güvenilirlik katsayısı belirlenmek üzere ele alınan ravi Etbâu’t-tâbiîn’den Ömer İbn Abdillâh İbn ‘Urve’dir. Bu çalışmada onun senetli tüm rivayetleri analiz edilerek güvenilirlik katsayısı η=%57,5 olarak hesaplanmış, ayrıca güç grafiğindeki konumu tespit edilmiştir. Değerlendirme bölümünde, varılan sonuç ile hadis münekkitlerinin Ömer İbn Abdillâh hakkındaki mülahazaları bir mukayeseye tabi tutulmaktadır. Münekkitlerin onun hakkındaki sözel değerlendirmelerinin, bulunan sayısal sonuç ile genel olarak uyumlu olduğu gözlenmektedir. 

3) Hadis Rivayet Sisteminde Râvi Modelleri 
Ravilerin kategorik bir tasnife tabi tutulduğu bu makalede ölçü olarak rivayetin temin ve tevdi keyfiyeti esas alınmaktadır. Temin keyfiyeti bakımından raviler tanık, duyan ve toplayan olarak taksim edilirken; tevdi keyfiyeti bakımından ise paylaşan ve dağıtan olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. Teorik bir yaklaşımın sergilendiği bu çalışmada hadis rivayet sisteminin tekâmül ettiği sürece işaret edilmiş, amatör bir ruhla hareket eden ilk raviler ile sistemde profesyonel anlamda yer tutan sonraki ravileri tefrik etmenin zorunluluğuna vurgu yapılmıştır. Öte yandan, rivayetlerin olasılığı kuramındaki yöntemler kullanılarak raviler hakkında elde edilecek sonuçların, bu çalışmada ortaya konan kategorik yaklaşım çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği hususuna dikkat çekilmektedir. 

4) Dirâsetün nazariyyetün li rivâyeti’l-ehâdisi’n-nebeviyyeti ‘alâ esâsi nazariyyeti hisâbi’l-ihtimâlâti 
Katar Üniversitesi, İslamî İlimler Fakültesinin hakemli dergisinde 2005 yılında yayımlanan bu makale, A Theoretical Approach to the System of Transmission of Hadīth Based on Probability Calculations adlı makalenin Arapça çevirisidir. 

5) The Reliability Coefficient (η) of Mūsā b. Anas b. Mālik: An Application for the Theory of Hadith Transmission System Based on Probability Calculations 
Rivayetlerin olasılığı kuramının ikinci bir ravi üzerinden tatbikatının yer aldığı bu makalede Enes İbn Mâlik’in tabiînden olan oğlu Mûsâ İbn Enes İbn Mâlik ele alınmaktadır. Çalışmada onun senetli tüm rivâyetleri tahlil edilmek suretiyle güvenilirlik katsayısı η=%64,8 olarak hesaplanmış, güç grafiği çizilmiş bulunmaktadır. Ömer İbn Abdullâh makalesinde olduğu gibi, yöntem gereği aynı şablonun tatbik edildiği bu uygulamada, Mûsâ İbn Enes’in güvenilirlik katsayısı Ömer İbn Abdillâh’a (η=%57,5) nazaran oldukça yüksek çıkmıştır. İki ravi arasındaki bu farkı, münekkitlerin sözel değerlendirmelerini ifade eden rütbelerde de mülahaza etmek mümkündür.

 

6) Mute Savaşı: Bir Mektup, bir harp ve bir strateji  (konulu hadis projesi)

 

Sunumlar:
http://www.kurandersleri.net/rivayetlerin-olasiligi-teorisi/

1) Ravi Güvenirlik Katsayısı

2) Ravi Modelleri

3) Ravi Karakteristiğini Belirlemede Yeni Tanımlar

4) İsnad Modelleri

 

 

Devam Eden Çalışmalar

1) İsnad modelleri ve rivayetlerin olasılığı kuramı kapsamında değerlendirilmesi

2) Hadis rivayet sisteminin menşeini teşkil eden temel dinamikler