Bu portre 20. yüzyılın başlarına ait resimlerle dolu olan bu galeriyle gayet uyum içinde. Ancak sorun şu ki, Picasso'nın 19. yıllında tamamladığı bu resmin zamanı için ne kadar devrimsel bir eser olduğunu şu an fark edemeyebiliyoruz. Bu resimle ilgili meşhur bir anek dot vardır. Stein önemli bir koleksiyoncu, şair ve yazarda. Picasso'dan kendi portresini yapmasını istemişti. Stein'in söylediğine göre, kendisi bu resim için Picasso'nın studiosuna tam 90 kere gitmiş. Picasso resmi yapmak için, Stein'e aylarca karşısına oturttuk daha sonra resmin yüz kısmını kazamaya ve o kısmı sonra dönmeye karar vermiş. Yani Stein 90'in kez karşısına oturmasına rağmen yüzün yapımı sırasında Picasso'nın önünde değilmiş. Az önce sözüne ettiğin mikâyede şöyle, insanlar bu portreği görünce, Stein'e hiç benzemediğini söylemişler. Rivaete göre Picasso'da demiş ki, herkes portresine hiç benzemediğini söylüyor ama kafanıza takmayın. Eninde sonunda tıpkısı olmayı başaracak. Bu aslında portrenin üstünlüğü ile kalıcı olanın portra olacağı gerçeğiyle ilgili bir söz. Ve sonuçta bizlerde bugün, Gertrude Stein'e büyük resmen Pablo Picasso'nın yaptığı bu portresi ile hatırlıyoruz. Bu da akla portrenin işlevi nedir sorusunu getiriyor. Amaç benzerlik yaratmak mı? Mesela bu portre, yüz özellikleri bakımından, Gertrude Stein'dan çok, Picasso'nın o zamanlar incelediği arka ilk figürlerden biri olan, eski bir iber hekelini andırıyor diyebiliriz. Bu garip bir şey, çünkü portreler yüz yıllardır benzerliği amaçlığı erkek bulurdu. Oysa bu portrede Stein'ın görünümü değil adeta var oluşur resmedilmiş. Hem de ne güçlü bir var oluş. Müt hiç bir ciddi ettiği kusu var. Bir maskeyi Andran yüzü bize doğru uzanıyor gibi. Öne eğilmiş. Vücudu bir piramit şeklini almış. O yüzden Arlan tamamı, tuvalin alt kısmında toplanmış. Picasso'nın daha eski bir kaç portreyi incelediğini biliyoruz. Bunlar arasında en dikkat çekenler, Angra'nın Luvr'daki Mösyöber tan Portresi. Sezan'ın kendi eşini resmeddiği portre ve Matisin kendi eşini resmeddiği portreydi. Ki son iki saydığım Stein'ın sahip olduğu portrelerdi. Picasso'nın bu üç resimden de bir şekilde ilham aldığı çok açık. Bu resimlerden Picasso'nın yaptığı bu Gertrüt Stein Portresi'ne yansayan bazı yanlar var. Ama bu resimde genel anlamda gerçekten çok radikal bir fark var. Özellikle de o maskemsiyüz gözlerin ayrıklığı, yüzün basıklığı gibi şeyler sebebiyle. Tüm bunlar pek de doğru görünmeyen şeyler. Ama model bunun o zamanla dek yapılmış. Sına en sadık portresi olduğunu düşünmüş. Hatta şöyle yazmış bana göre o benim ve o benim daima ben kalacak tek kopya. Yani tablo da benzerlik amacı güdülmemiş olsa da Stein Portren'in gerçekten kendisini temsil ettiğini inanmış. Stein ayrıca Picasso'nın boya ile yaptığı şeyi kendisinin kelimelerle yaptığını ilerisiriyordu. Stein sözcükleri Tuvalet Fırça Derbesi vurur gibi yapılandırıla bilen ve yeniden düzenlenebilen birer malzeme olarak görüyordu. Fırça derbelerinden söz etmişken Portrede'ye ressamın çalışmasından bir takım izleri gerçekten de görüyoruz. Boyan'ın çok kalın uygulandığı bazı yerler var. Mesela parmaklar. Bunlar hemen parmaklar çok soyut ve tamamlanmamış görünüyor. Ama mesela şalın boyunda tokayla tutturulduğu bölgenin civarında da boya o kadar incek ki neredeyse alttaki Tuval görünücek. Burada Picasso'nın ilizyonizmi aşkıyla bu ilizyonu bozmaya başlama gönündeki hevesi arasında bir gerilim var. Avrupa sanatı Ner Renaissance'la birlikte girmeye başlayan ilizyonizm gelenekleri 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başındaki kitleye hitap etmiyordu. Dolayısıyla hem Afrika sanatı hem de antik ve aklesi göncesi sanat içinde yeni bir görsel dil aranmaya başlandı. Bu görsel dilde biçimler çok soyt bir şekilde temsil ediliyordu. Aranan güç, kuvvet ve alternatif dil soyutlukta bulunmuştu. Sainin yüzündeki biçimlerin açılarının nasıl oluşturduğuna bir bak. Neredeyse bir mimari yapı gibi durmuyor mu? Saat taraftaki keskin gölgeye bakılırsa yüzün saat tarafıyla ön tarafı arasında keskin bir açı var gibi. Yüzün sol tarafı ise bizden uzakta. Sol gözüde sağ gözü gördüğümüz kadar göreviliyoruz ama yine de yüz dönük vaziyette. Gözlerde epeyce soytlaştırılmış. Gözlere pek ifade verilmemiş sanki gözler maskenin ardındaymış gibi. Çoğu portre de modelin ilgi alanlarına ve kişiliğine dair ipuçları veren birkaç şey olur. Mesela manenin zola portresini ele alacak olursak. Resimde arkaplanda zolağının kütüp hanesini ilgilendiği resimleri vesaire görürüz. Ama burada arkaplan çok bilir siz. Sandaliye'nin sol tarafını seçebilmek bile epey güç. Yani bu portrelerin genelde verdiği bilgileri vermeyi reddeden bir resim. Bu dizinin betimlemesi TRT tarafından Sesli Betimleme Derneğine yaptırılmıştır.