Impilo

thumb
Impilo iwuTho olunezinqubo ezingokwempilo ezinjengokuyabiza nekhono lokuzondla, kunalolo olungenazo, futhi ichasiswa njengekhono lokwazi ukukhula, ukusabela kwivuso, inkwentuko, uguquko, kanye nokuzala. Zonke izinhlobo zempilo ziyafika esigabeni sokufa, ayikho enganekufa. Izincasiselo eziningi zenjulalwazi zithi impilo isho izimiso zokuzihlela. Kodwa ukuchasisa imilo kanjalo kuphazanyiswa ikhono lamagciwanyane lokuzinyaliza emangqamuzaneni ahlala kuwo, kanye nolwenzeko lokuthi kungaba nempilo ehlukile emkhathini ndawothile. Impilo itholakala yonke indawo eMhlabeni, emoyeni, emanzini, enhlabathini, nakwezinye izimpilandawonye ezigcwele kumpilombulunga. Ezinye ziphila ezimweni ezinonya. Impilo etholakala kumpilandawonye ibizwa ngokuthi uyibo.

Impilo yaqala ukucwaningwa kusuka ezikhathini zasendulo. Impilo yona yadabuka eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 edlule. Isiphili sokuqala sathubeka saze saba imiqhinqa yonke ephilayo namuhla, eminye seyashabalala kodwa siyibona ngezintshicwa zayo ezisele. Imizamo yokujinja zonke izinto eziphilayo yasungulwa uAristotile eGrisi, namuhla yasungulwa ngohlelo lukaCarl Linnaeus lokuqamba lowe-1740.

Iiznto eziphilayo zihlanganisa imizwayi yempilovange, eyakhiwa ngezinhlwa zevange zimbalwa ezimqoka.  Zonke izinto eziphilayo ziqukethe izinhlobo ezimbili zemizwayikhulu, izakhamzimba nezimunyundeni, ezaziwa ngokuthi uLibofuzo nangokuthi Isimunyuci : lezi ziqa yizo ezithwala ukwaziswa okudingwa umqhinqa ngamunye, kuhlanganisa neziyalo zokwenza uhlobo lwesakhamzimba ngasinye. Izakhamzimba nazo, zikhonza njengezinguxa ezigununda imidludlungu yevange yempilo. Ingqamuzana lona liyingcosi yohalaka nensebenzo yempilo. Izizphilincinci, ezihlanganisa izinswelandeni (izinungwana nezingunazana), ziqukethe amangqamuzana angawodwa amancane. Iziphili ezikhulu, eningi eliyizimvelendeni, zinamangqamuzana angawodwa noma onomangqamuzana abanezinhlaka eziyinkimbinkimbi. Impilo yaziwa njengotho oluseMhlabeni kuphela. Kodwa osonzululwazi bamatasa bafefenyeka impilo bayihlwaye njengenyo yokuzakhela.