土耳其語文法

土耳其語文法（）為土耳其語之文法。土耳其語和其他突厥語言如阿塞拜疆語、土庫曼語、烏茲別克語、哈薩克語和維吾爾語的語法相似，儘管它們的細節不同。

土耳其語是一種高度凝聚性的語言，因為大部分語法都是通過添加到名詞和動詞的後綴來表達的。與許多歐洲語言相比，這是非常規律的。

導論
後綴
後綴(ek)附加到詞幹(gövde)後。

性別
土耳其語是一種性別中立的語言，除了一些性別特定的專業複合詞。第三人稱單數代詞她他它都對應一個土耳其語代詞o。由於許多土耳其語中的名字也是性別中立的，因此有可能描述一個沒有性別的人。

人稱
土耳其語使用第二人稱代詞，區分不同程度的禮貌，社交距離，年齡，禮貌或對收件人的熟悉程度。

T-V 第二人稱區別

家庭成員及朋友使用第二人稱單數代名詞 sen 相互交談，成年人使用 sen 來稱呼未成年人。
在正式場合中、對長輩或者上司，則應以第二人稱複數代名詞 siz 稱呼，相當於中文的「您」。

敬語

土耳其語的敬語通常跟隨在名字後面，特別是當它們指到性別、或特定的社會地位時。
比如 Ahmet Bey（Ahmet先生）、Ayşe Hanım（Ayşe女士）、İhsan Öğretmen（İhsan老師）。

土耳其語術語

ek "supplement, affix" (notably Turkish has no prefixes)
yap- "make"
çek- "pull, draw"

yapım "construction";
çekim "[a] pull or draw" (or a "take" in cinema).

yapım eki "structure-suffix";
çekim eki "inflection-suffix".

詞性
土耳其語"詞性"(söz türleri "word-kinds")有九個部分。

名詞 (isim 或 ad "name");
代詞 (zamir "inner being", 或 adıl 源自於 ad);
形容詞 (sıfat "role, quality", 或 önad "front-noun");
動詞 (fiil "act, deed", 或 eylem "action" 源自於 eyle- "make, do").
副詞 (zarf "envelope", 或 belirteç 源自於 belir- "determine");
介詞 (ilgeç 源自於 ilgi "interest, relation");
連詞 (bağlaç 源自於 bağ "bond");
助詞 (edat, 或 ilgeç);
感嘆詞 (nidâ [obsolete], 或 ünlem 源自於 ün "fame, repute, sound").

語序
土耳其語基本順序是主語 - 賓語 - 動詞（SOV）。

 語素順序 

 土耳其語 漢语 英語 註解 Avrupa 歐洲  Europe 一個名詞 Avrupalı 歐洲的 of Europe/European +形容詞詞根 Avrupalılaş 成為歐洲的 become European +不及物動詞詞根 Avrupalılaştır 歐洲化 Europeanise +及物動詞詞根 Avrupalılaştırama 無法歐洲化 be unable to Europeanise +否定動詞詞根 Avrupalılaştıramadık 我們無法歐洲化 we couldn't Europeanise 分詞 Avrupalılaştıramadık  one that is unable to be Europeanised 名詞 Avrupalılaştıramadıklar  unable to be Europeanised ones 複數 Avrupalılaştıramadıklarımız  they, who we couldn't manage to Europeanise 第一人稱複數所有格 Avrupalılaştıramadıklarımızdan  of them who we couldn't manage to Europeanise +奪格詞根 Avrupalılaştıramadıklarımızdanmış  is reportedly of ours that we were unable to Europeanise copula in inferential tense Avrupalılaştıramadıklarımızdanmışsınız  you are reportedly of ours that we were unable to Europeanise 2nd person plural/formal Avrupalılaştıramadıklarımızdanmışsınızcasına  as if you were reportedly of ours that we were unable to Europeanise Adverb of equalization/possibility

屈折後綴

複數後綴(çoğul eki)可用於名詞以及第三人稱動詞： 
 -ler (前元音和諧：e, i, ö, ü)
 -lar (後元音和諧：a, ı, o, u)

名詞

詞形變化
土耳其語名詞沒有區分性別。

數詞

{|
|-
| baş || "head"
|-
| başlar || "[some] heads"
|-
| beş baş || "five head(s)", but
|-
| Beşevler || "Five Houses" (district of Bursa)
|}

{|
|-
| Aliler || "Ali and his family"
|-
| teyze || "maternal aunt"
|-
| teyzem || "my maternal aunt"
|-
| teyzemler || "my maternal aunt and her family"
|}

teyzelerim "my maternal aunts"

 gün ("day") – İyi günler! ("Good day!")
 yıl ("year") – Mutlu yıllar! ("Happy new year!")

所有格

+ 所有格後綴 (iyelik ekleri)  第1人稱  第2人稱  第3人稱 單數 -(i)m  -(i)n   -(s)i 複數 -(i)miz  -(i)niz  -leri

+ teyze 的示例 ("maternal aunt") 示例  複合結構  翻譯 teyzen  teyze "maternal aunt" + -n "belonging to you (singular)"  "your maternal aunt" teyzeniz  teyze "maternal aunt" + -niz "belonging to you (plural)"  "your maternal aunt" teyzelerin  teyze "maternal aunt" + -ler- (plural suffix) + -in "belonging to you (singular)"  "your maternal aunts" teyzeleriniz  teyze "maternal aunt" + -ler- (plural suffix) + -iniz "belonging to you (plural)"  "your maternal aunts"

{|
|-
| fikir || "idea"
|-
| fikirleri || "their idea" or "their ideas" or "his/her ideas"
|}

格位

+ 格位與它們詞尾 格位  土耳其語  詞尾  示例  翻譯 通格  yalın ("bare") durum  -∅-  ev ("house")  adam ("man")  "(the) house"  "(the) man" 定性 賓格 belirtme ("clarifying") durumu  -(y)ı-, -(y)i-, -(y)u-, -(y)ü-  evi  adamı  "the house"  "the man" 與格  yönelme ("facing-towards") durumu  -(y)a-, -(y)e-  eve  adama  "to the house"  "to the man" 方位格 bulunma ("being-present") durumu  -da-, -de-, -ta-, -te- evde  adamda  "at home"  "in/on the man" 離格 çıkma ("going-out") durumu  -dan-, -den-,  -tan-, -ten- evden  adamdan  "from the house"  "from the man" 所有格 tamlayan ("compounding") eki  -(n)ın-, -(n)in-, -(n)un-, -(n)ün-  evin  adamın  "the house's"  "the man's" 工具格 aracılık ("mediation") halı  -(y)le-, -(y)la-  evle  adamla  "with the house"  "with the man"

+ 格位與它們詞尾 (已為第三人稱結尾的名詞) 格位  土耳其語  詞尾  示例  翻譯 通格  yalın ("bare") durum  -∅-  evi ("his/her house")  adamı ("his/her man")  "(his/her) house"  "(his/her) man" 定性 賓格 belirtme ("clarifying") durumu  -nı-, -ni-, -nu-, -nü-  evini  adamını  "his/her house"  "his/her man" 與格  yönelme ("going-towards") durumu  -na-, -ne-  evine  adamına  "to his/her house"  "to his/her man" 方位格 bulunma ("being-present") durumu  -nda-, -nde-  evinde  adamında  "at his/her home"  "in/on his/her man" 離格 çıkma ("going-out") durumu  -ndan-, -nden-  evinden  adamından  "from his/her house"  "from his/her man" 所有格 tamlayan ("compounding") eki  -nın-, -nin-, -nun-, -nün-  evinin  adamının  "his/her house's"  "his/her man's"

 通格 
通格(絕對格)結合主格、呼格以及(部分)賓格等格位的用法。通格用於句子上的主題，以及被尋址的人名。通格也用為"不定式的直接賓語"(indefinite direct object)。"定式的直接賓語"(Definite direct object)是在存於"定式的賓格"(definite-accusative case)裏：

{|
|-
| şiir || "poem" || (absolute case)
|-
| Şiir  okur. || "S/he reads  a  poem/poetry." || (absolute case, indefinite direct object)
|-
| Şiiri okur. || "S/he reads the poem." || (accusative case, definite direct object)
|}

 與格 

{|
|-
| Birayı || buzdolabına || koy.
|-
| the-beer || into-icebox || put
|-
| colspan=3 | "Put the beer in(to) the fridge."
|}

{|
|-
| Güneşin || batışına || bak.
|-
| sun's || at-its-sinking || look
|-
| colspan=3 | "Look at the sunset."
|}

{|
|-
| Hükümete || güven.
|-
| in-government || trust
|-
| colspan=2 | "Trust the government."
|}

 方位格 
方位格在說明"什麽地方"(where)，因此對應於英語介詞 “at”、“on”，以及 “in”（當"in"不在表示“into”時）。一般以後綴形式置於詞尾。 
 ev "house" → evde "at home"

{|
|-
| Buzdolabında || dört || bira || var
|-
| in-icebox || four || beer || exist
|-
| colspan=4 | "There are four beers in the fridge."
|}

 離格 

{|
|-
| kumdan || yapılmış || kale
|-
| of-sand || made || castle
|-
| colspan=3 | "castle made of sand"
|}

{|
|-
| açlıktan || öl
|-
| of-hunger || die
|-
| colspan=3 | "die of hunger"
|}

 所有格 

{|
|-
| anne || "mother"
|-
| annesi || "her mother"
|-
| Ayşe'nin annesi || "Ayşe's mother"
|} 

{|
|-
| Türkiye'nin Cumhurbaşkanı || "The President of Turkey" (definite)
|-
| Türkiye Cumhuriyeti || "The Republic  of Turkey" (indefinite)
|}

{|
|-
| nikâh yüzüğü || "wedding ring"
|-
| altın yüzük || "gold ring"
|}

 Annemizin uzak bir semtte oturmasına rağmen, her gün ona uğruyoruz. // Although our mother lives in a remote neighborhood, we visit her every day."
 Başkanın vermesi gerekiyor. // The president needs to give it.
 Tuğçe bizim Ankara'ya gitmemizi istedi. // Tuğçe wanted us to go to Ankara.
 Ben Alinin camı kırdığı zamanı biliyordum. // I knew when Ali broke the glass.

 工具格 

{|
|-
| Deniz'le konuştuk || "Deniz and we spoke."
|-
| çekiçle vur || "hit with a hammer"
|}

{|
|-
| Onunla konuştuk || "He and we spoke."
|}

謂語

 人稱 第1人稱  第2人稱  第3人稱 單數 -(y)im  -sin   — 複數 -(y)iz  -siniz  -ler

示例
 dünya "world" → Dünyayız. "We are the world."
 çocuk "child" → Çocuklarsınız. "You are the children"

{|
|-
| Türk or Türktür || "S/he is Turkish"
|-
| Türkler or Türktürler || "They are Turkish"
|-
| Türklerdir || "They are the Turks" Lewis, 1967: VIII,5
|}

{|
| colspan=4 | Evinizdeyim.
|-
| ev- || -iniz || -de- || -yim
|-
| house || your (plural) || at (locative case) || I am (1st-sing. predicative)
|-
| colspan=4 | "I am at your house."
|}

動名詞

Konuşmaktayız – "We are in (the act of) speaking."
Savaşmaktayız – "We are in warmaking", that is, "We are at war."

bekle "wait" → bekleme "waiting": bekleme odası "waiting room"

{|
| Beklemeniz || lâzım.
|-
| your-waiting || necessary
|-
| colspan=2 | "You have to wait."
|}

{|
| Sesini || duymayı || seviyorum.
|-
| your-voice- || hearing- || I-love
|-
| colspan=3 | "I like to hear your voice."
|}

{|
| Ülkemizde || nano || teknolojik || ürünler || üretilmeye || başlandı.
|-
| In-our-country || nano || technological || products || to-be-produced || began
|-
| colspan=6 | "Nano-technological products began to be produced in our country."Cumhuriyet Bilim-Teknik 13 August 2005, p. 1
|}

助動詞
土耳其語中的某些動詞可以用於增強其它動詞的含義，或則將名詞與動詞黏著成新動詞。而這些黏著構成新動詞稱之為助動詞。簡明列表説明如下： 

動詞和名詞一起使用以黏著成新動詞
 etmek (to do)
 olmak (to be)
 kılmak (to make)
 eylemek (to make)

示例
 farz (assumption) → farz etmek (to assume)
 hak (right) → hak etmek (to deserve)
 af (amnesty) → affetmek (to excuse)
 kayıp (loss) → kaybetmek (to lose)
 terk (leaving) → terk etmek (to leave)
 arz (submission, supply) → arz etmek (to submit, to supply)

如果名詞的詞根通過黏著的過程發生構詞變化，那麽詞根與詞綴之間相鄰書寫即可。這些用法主要是在阿拉伯語的借詞，黏著法可以轉換構詞為更原始的形式。

在土耳其語中，一個音節裏的兩個輔音需要加上一個元音才能發音。僅有借詞有例外情況，但那些失去原始形式的字詞則更常見此種元輔音的構詞。此種構詞會以兩種方式產生：

如果一個單詞以兩個相同的輔音結尾，則刪除其中一個輔音，比如hâll("狀態、處境")則變為hâl；aff("赦免、寬恕")變成了af。
如果一個音節以兩個不同的輔音結尾，另則在兩個輔音之間添加一個元音； 比如，hükm(“判斷”)變為hüküm。

例外情況：如以ht、nk、rt、rk等雙輔音結尾的單詞，比如taht("王座")、renk("顏色")、kart("卡片")，則此兩個輔音之間不要添加元音。這種情況的單詞大部分是來自波斯語、或西方語言的借詞(也有少部分來自阿拉伯語的單詞、比如ذَوْق意即zevk("樂趣、快樂")。 

範例
 名詞凝集助動詞  新動詞  説明 kayıp + etmek  kaybetmek ("to lose")  kayıp ("lost") was originally kayb, an Arabic loanword haciz + etmek  haczetmek ("to sequester")  haciz ("sequestration") was originally hacz, an Arabic loanword haz + etmek  hazzetmek ("to relish, enjoy")  haz ("delight") was originally hazz, an Arabic loanword

和其他的動詞一起使用以增強其含義的動詞：

 -(i)vermek (implies urgency)
 -(e)bilmek (implies ability)
 -(e)durmak (implies continuity)
 -(e)gelmek (implies repetition)
 -(a)kalmak (implies continuity)
 -(e)yazmak (implies a close escape)

範例
 düş- (fall) → düşeyazdım (I almost fell)
 git- (go) → gidiverdim (I just went)
 yavaşla- (slow down) → yavaşlayabilirim (I can slow down)
 yaz- (write) → yazaduruyorlar (they keep on writing)
 söylen- (be told) → söylenegelir (keeps being told)

形容詞

{| class=wikitable
|-
! 語構
! 土耳其語
! 英語
! 中文
|-
! 屬性
| yeşil çim || "[the] green grass"|| "草綠"
|-
! rowspan=2 | 表語
| Çim yeşil(dir). || rowspan=2 | "Grass is green."|| rowspan=2 | "草是綠的"
|-
| Yeşildir çim.
|}

描述性形容詞

 var ("existing")
 yok ("not existing")

{|
|-
| Gökte || bir || bulut || yok.
|-
| in-the-sky || a || cloud || not existing
|-
| colspan=4 | "There is not a cloud in the sky."
|}

不定形容詞

güzel bir gün – "a nice day"
bir güzel gün – "one fine day"

{|
|-
| Hiç || param || yok.
|-
| no || my-money || there-is-not
|-
| colspan=3 | "I have no money."
|}

{|
|-
| Hiçbir || adam || ada || değildir.
|-
| no-one || man || island || is-not
|-
| colspan=3 | "No man is an island."
|}

比較:
Bir şey görüyorum. – "I see something."
Hiçbir şey göremiyorum. – "I can't see anything."

形容詞比較法
形容詞的比較詞組構造法中，同中文及英語等語言一樣；分爲比較級及最高級。比較級分爲正向比較級法、及負向比較級法；同樣、最高級也分爲正向最高級法、及負向最高級法兩種。

比較級
在"正向比較級詞組"構造法中，比較基準詞在使用離格(後綴)的情形時(tüyden)；副詞daha("較多")是可選擇性的，除非該"比較基準詞"被排除在外。如加daha則置於"比較級形容詞"(hafif)之前。。

{|
|-
| tüyden || (daha) || hafif
|-
| feather- || (more) || light
|-
| colspan=3 | "lighter than a feather"
|}

在"負向比較級詞組"構造法中，副詞az("較少")則是必須加在"比較級形容詞"(ağır)前；"比較基準詞"(kurşundan)仍然使用離格(後綴)的情形時；daha仍然是可選擇性、如加daha則置於az之前。

{|
|-
| kurşundan || (daha) || az || ağır
|-
| lead- || (more) || less || heavy
|-
| colspan=4 | "less heavy than lead"
|}

最高級
在"正向最高級詞組"構造法中"、則在詞組前置加副詞en("最")來構成；en則置於"最高級形容詞"(büyük)之前、"比較基準詞"(yalancı)則置於詞組最後。

{|
|-
| en || büyük || yalancı
|-
| most || big || liar
|-
| colspan=3 | "the biggest liar"
|}

在"負向最高級詞組"構造法中"、則在詞組前置加副詞en("最")來構成；en則置於"最高級形容詞"(az)之前、"比較基準詞"(güvenilir)則置於詞組最後。

{|
|-
| en || az || güvenilir
|-
| most || less || trust-
|-
| colspan=3 | "the least trustworthy"
|}

分詞

personal, if they take a suffix of possession;
impersonal, if they do not.

不定過去時

現在式

未來式

過去式/現在式

 曡詞強化性修飾 
土耳其語形容詞亦可用強化性()的前綴曡詞來加強其修飾程度。Turkish Vocabulary Booster, Word Formation in Turkish, by Halit Demir, 15 September 2020, 3. "Intensifying prefixes for adjectives"這種用法亦如閩南語修飾語之曡詞架構；而曡詞之間就以輔音做中介音，規則如下：

假如形容詞以輔音字母作開頭。其詞構是《前綴輔音 + 跟隨元音 + m、p、r 或 s(中介輔音) + 重複前綴輔音 + 詞尾》。p 則設定為内定默認值，這種是最常見的詞構形式。而/r/及/m/這兩種形式則很少見。並沒有單一的語音規則來支配中介輔音的選擇性需求。這種選擇性傾向於盡量減少在形容詞基底架構中輔音的特徵相似性、亦强化響度差異性的顯著；特別是第一個"前綴輔音"以及第二個"中介輔音"的語音響度差異：  

 siyah ("黑色的") → simsiyah ("漆黑")《si + m + si +yah》
 güzel ("漂亮的") → güpgüzel ("很漂亮")《gü + p + gü + zel》
 temiz ("乾淨的") → tertemiz ("潔净如針")《te + r + te + miz》
 katı ("堅硬的") → kaskatı ("堅如磐石")《ka + s + ka + tı》

如果形容詞以元音開頭之，則其前綴由該形容詞的元音 + p 所組成。其詞構是《前綴元音 + 跟隨輔音 + p(中介輔音) + 重複前綴元音 + 詞尾》：
 uzun ("長") → upuzun ("很長")

而元音有時也跟著加在輔音之後。其詞構是《前綴輔音 + 跟隨元音 + (p + (a/e))(中介輔音) + 重複前綴輔音 + 詞尾》：
 sağlam ("健康") → sapasağlam ("身體健康") (使用 sapsağlam 亦可)
 yalnız ("獨自的") → yapayalnız ("獨自一人") (使用 yapyalnız 亦可)
 gündüz ("白天") → güpegündüz ("光天化日") (使用 güpgündüz 亦可)
 çevre ("環境") → çepeçevre ("圓形的") (使用 çepçevre 亦可)
 tıp ("醫學/藥品") → tıpatıp ("確切地")

亦有一些不規則的"中介輔音"(中綴)形式：Göksel, A., & Kerslake, C. (2005). Turkish: A comprehensive grammar. London: Routledge. p. 462
 çıplak ("裸的") → çırılçıplak ("全裸的") (çırçıplak and çırçıplak 亦可)
 sıklam ("淋濕的") → sırılsıklam ("濕漉漉的") (sırsıklam 亦可)
 karışık ("複雜的") → karmakarışık ("十足複雜")
 dağınık ("不整潔") → darmadağınık ("很不整潔") (dapdağınık and dasdağınık 亦可)
 renk ("色彩的") → rengârenk ("五彩繽紛")
 deli (瘋狂的") → zırdeli ("瘋了")
 parça ("片") → paramparça ("分成多片")

且有些形容詞不止有一種曡詞強化性"中介輔音"(中綴)形式：Koç, E . (2018). A Critical View on the Intensified Adjectives in Turkish. Ana Dili Eğitimi Dergisi , 6 (2) , 314-324 . DOI: 10.16916/aded.311748
 düz ("平坦的"): düpdüz (24.1%), dümdüz (78.1%) ("很平", 2 形式) (不規則的 düpedüz 亦可)
 yaş ("新鮮的"): yapyaş (44.8%), yamyaş (58.6%) ("很新鮮", 2 形式)
 sefil ("悲慘的"): sepsefil (24.1%), semsefil (6.8%), sersefil (66.6%) ("很慘", 3 形式)
 geniş ("大的"): gepgeniş (77%), gemgeniş (9.15%), gesgeniş (6.8%), gergeniş (5.7%) ("很大", 4 形式)
 topaç ("最佳的"): toptopaç (47.15%), tomtopaç (5.75%), tostopaç (33.3%), tortopaç (3.4%) ("極佳", 4 形式)

這個形容詞强化性過程、亦稱為曡詞强化性語構。上述修飾性語構的變化僅適用於特定的常見形容詞（介於100Kaufman, B. D. (2014). Learning an unproductive process: Turkish emphatic reduplication. UC Santa Cruz. ProQuest ID: Kaufman_ucsc_0036N_10640. Merritt ID: ark:/13030/m5tx4vkm. Retrieved from https://escholarship.org/uc/item/8mp2d399 與215之間，具體取決於詞語來源Özçelik, S . (2012). m, p, r, s Ünsüzleriyle Yapılan Pekiştirme ve Kuralları Üzerine . Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten , 60 (2) , 29-42 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/belleten/issue/32746/363486 ），不過不適用於新加入土耳其語的新形容詞。然而，當要進行這種語詞修飾的變化時，母語人士則是能夠創造出新穎的修飾性之語構來。

强化性修飾的過程也存在於另一種突厥語系中的圖瓦語裏，且其圖瓦語"中介輔音"(中綴)只用輔音p而已。Turkish Emphatic Reduplication: Balancing Productive and Lexicalized Forms , Rajdip Dhillon, Yale University

副詞
否定副詞是değil。 "否定副詞"用於"無動詞否定句型"、或則var 的句型；而且"否定副詞"亦需要適當的人稱結尾： 

''Evde değilim'' "我不在家" 《''Evde değil-im''》

''Güle güle'' "[Go] smilingly" (said to somebody departing);
''Güle güle kullanın'' "Use [it] smilingly" (said to somebody with a new acquisition);
''Beşe çeyrek kala kalktım'' "To-five a-quarter remaining I-got-up", that is, 
"I got up at a quarter to five";
''Onu yirmi geçe uyudun'' "You slept at twenty past ten" 
(''uyu-'' "sleep", although ''uy-'' "heed").

''Geceyi konuşarak geçirdik'' "The-night talking we-caused-to-pass", that is, 
"We spent the night talking."
''Akıl yürüterek bu sonuca ulaşıyorum'' "By using reason, I arrived at this conclusion"

[the latter is Bülent Ecevit as quoted in Cumhuriyet, 20 July 2005].

''Doğaya en az zarar vererek yaşamak'' "To live while giving the least harm to nature"

[Buğday 雜誌, 7–8/2005, no 32].

''Size bir dost olarak söylüyorum'' "To-you a friend as I'm-telling", that is, 
"I'm telling you this as a friend";
''ciddi olarak'' "seriously" (''ciddi'' "serious").

''Bakmadan atlama'' "Don't leap without looking";
''Bakmadan önce atlama'' "Don't leap before looking."
''Bir soruyu cevaplamadan   tartışmak,''
''tartışmadan  cevaplamaktan iyidir''
"A particular-question without-answering     to-debate
without-debating from-to-answer is-good," that is,
"It is better to debate without answering than to answer without debating."

''Baktıktan sonra atla'' "After looking, leap";
''Ayşe baktıktan sonra Neşe atladı'' "After Ayşe looked, Neşe leapt."

''Eve girmekteyken, bir şey hatırladım'' "As I was entering the house, I remembered something";
''Ben eve girmekteyken, telefon çaldı'' "As I was entering the house, the telephone rang."

代名詞

數別單數複數人稱第1人稱第2人稱第3人稱第1人稱第2人稱第3人稱通格ben   sen   o biz   siz   onlar賓格beni  seni  onu  bizi  sizi  onları與格bana  sana  ona  bize  size  onlara方位格bende sende onda bizde sizde onlarda離格bendensendenondanbizdensizdenonlardan屬格benim senin onun bizim sizin onların工具格benimle seninle onunla bizimle sizinle onlarla

動詞

係詞

動詞詞幹

源於名詞的動詞詞幹

{| class="wikitable"
! 名詞 !! 動詞
|-
| baş "head" || başla- "make a head", that is, "begin"
|-
| kilit "lock" || kilitle- "make locked", that is, "lock"
|-
| kir "dirt" || kirle- "make dirty"
|}

語音

{|class="wikitable"
|+ 語音擴展
|-
! 語音 !! 詞尾 !! 註解
|-
!
|-(i)n||rowspan=2| 
|-
!
|-(i)ş
|-
!rowspan=4|使役表示
|-t||after polysyllabic stems in -l, -r, or a vowel; and
|-
|-dir||in other cases; except:
|-
|-ir, -er, -it||after some monosyllabic stems; and
|-
| ||there are some other exceptional forms as well.
|-
! 被動表示
|-il||after stemsP ending in a consonant other than -l; otherwise, same as reflexive.
|}

{| class="wikitable"
! 動詞詞根/詞幹 !! 新動 !! 語音
|-
| rowspan=2 | bul "find"
| buluş "meet" || -uş (reciprocal)
|-
| bulun "be found/present" || -un (reflexive)
|-
| rowspan=2 | yıka "wash (something)"
| yıkan "wash oneself" || -n (reflexive) 
|-
| yıkanıl "be washed" || -n (reflexive) + -ıl (passive) 
|-
| kayna "(come to a) boil" || kaynat "(bring to a) boil" ||  -t (causitive)
|-
| öl "die"
| öldür "kill" || -dür (causitive)
|-
|
öldür "kill"
| öldürt "have (someone) killed" || -t (causitive, factitive)
|-
| ara "look for"
| araştır "investigate" || -ş (reciprocal) + -tır (causitive) = (repetitive)
|}

動詞詞幹中的否定與潛在的結構

negative, by addition of -me;
impotential, by addition of -e and then -me.

{|class="wikitable"
|+ 詞幹負性、無能以及潛在的範式
|-
! ||英語不定式||英語有限形式
|-
|gel-||"come"||"come"
|-
|gelme-||"not come"||"do not come"
|-
|geleme-||"be unable to come"||"cannot come"
|-
|gelebil-||"be able to come"||"can come"
|-
|gelmeyebil-||"be able to not come"||"may not come"
|-
|gelemeyebil-||"able to be unable to come"||"may be unable to come"
|}

動詞的基礎

Gelmem "I do not come" (cf. Gelmez miyim "Do I not come?");
Gelmeyiz "We do not come" (cf. Gelmez miyiz "Do we not come?")

問題
疑問助詞mi在謂語(I 型)詞尾之前(除第三人稱複數-ler之外)，不過接在動詞II型詞尾所構成的完整動詞之後： 

Geliyor  musunuz? "你們來嗎？" (不過: Geliyorlar mı? 表示"他們來嗎？")
Geldiniz mi?      "你們來了嗎？"

選擇性與命令性語氣

{| class="wikitable"
|+ 合併的選擇與命令的語氣
|-
! 數 !! 人稱 !! 詞尾 !! 示例 !! 英語翻譯
|-
! rowspan=3 | 單數
! 第1人稱
| -(y)eyim ||Geleyim||"Let me come"
|-
! 第2人稱
| — || Gel ||"Come (you, singular)"
|-
! 第3人稱
| -sin || Gelsin|| "Let [her/him/it] come"
|-
! rowspan=3 | 複數
! 第1人稱
| -(y)elim || Gelelim ||"Let us come"
|-
! 第2人稱
| -(y)in(iz) || Gelin ||"Come (you, plural)"
|-
! 第3人稱
| -sinler || Gelsinler||"Let them come"
|}

有缺陷的動詞 i-

imiş,
idi,
ise.

複合語氣時態

過去時態:
continuous past: Geliyordum "I was coming";
aorist past: Gelirdim "I used to come";
future past: Gelecektim "I was going to come";
pluperfect: Gelmiştim "I had come";
necessitative past: Gelmeliydim "I had to come";
conditional past: Gelseydim "If only I had come."
推理時態:
continuous inferential: Geliyormuşum "It seems (they say) I am coming";
future inferential: Gelecekmişim "It seems I shall come";
aorist inferential: Gelirmişim "It seems I come";
necessitative inferential: Gelmeliymişim "They say I must come."

önemli bir şey yapıyorsunuz "You are doing something important";
Önemli bir şey yapıyorsanız, rahatsız etmeyelim "If you are doing something important, let us not cause disturbance."

Bakmakla öğrenilse, köpekler kasap olurdu "If learning by looking were possible, dogs would be butchers."

註解

註釋

參考文獻

文法
 "A classic, still used to teach Turkish grammar in many universities."
 "Turkish lessons with Turkish-English explanation[s] for foreigners."
 "A classic, still used to teach Turkish grammar in many universities."
 "The most recent comprehensive grammar in English."

  Second edition.  Structural differences between the two editions are not named in the second, but appear to be as follows:  IV,4 "-çe", VI,7 "Arithmetical terms", XI,16 "-diğinde", and XII,25 "tâ" are new, while XV,1 "Nominal sentences and verbal sentences" in the first edition was dropped.
  "Semantic and syntactic properties of words: subjects, examples, questions, answers with explanation (language ability for the university entrance examinations, 2)."
  "The Turkish language, language, and expression."

Gerjan van Schaaik (2020). The Oxford Turkish Grammar. Oxford: Oxford University Press.

字典
  "Etymological Dictionary of the Turkish Language."  Expanded and revised second edition.
  New edition revised and updated by Resuhi Akdikmen.
Redhouse Yeni Türkçe-İngilizce Sözlük.  New Redhouse Turkish-English Dictionary.  Redhouse Yayınevi, İstanbul, 1968 (12th ed., 1991).
Redhouse Büyük Elsözlüğü İngilizce-Türkçe, Türkçe-İngilizce.  The Larger Redhouse Portable Dictionary English-Turkish, Turkish-English.  Redhouse Yayınevi, İstanbul 1997 (9th printing, 1998).
Türk Dil Kurumu [Turkish Language Foundation], ''Türkçe Sözlük, expanded 7th edition, 1983.

其它土耳其語語法資料
Aksan, Doğan (Hazırlayan) (1983), Sözcük Türleri, TDK, Ankara, 2. Baskı, 288 s.
Aksan, Doğan (1978), Türkiye Türkçesinde Gelişmeli Sesbilim, (Hazırlayanlar: Atabay, N-Özel, S., Çam, A.-Pirali, N.), TDK, Ankara.
Atabay, Neşe-Özel, Sevgi-Çam, Ayfer (1981), Türkiye Türkçesinin Sözdizimi, TDK, Ankara, 131 s. (2003), Papatya Yayınları.
Atalay, Besim (Haz.), (Bergamalı Kadri) (1946), Müyessiretü’l-Ulûm, İbrahim Horoz Basımevi, İstanbul.
Banguoğlu, Tahsin (1940), Ana Hatları ile Türk Grameri, İstanbul.
Banguoğlu, Tahsin (1959), Türk Grameri I: Sesbilgisi, TDK, Ankara, 306 s.
Banguoğlu, Tahsin (1986), Türkçenin Grameri, TDK, Ankara, 2. Baskı, 628 s.
Bilgegil, Kaya (1984), Türkçe Dilbilgisi, Dergâh Yayınları, İstanbul
Bozkurt, Fuat (1995), Türkiye Türkçesi, Cem Yayınevi, İstanbul, 552 s.
Burdurlu, İbrahim Zeki (1982), Uygulamalı Cümle Çözümlemeleri, İstanbul.
Delice, H. İbrahim, (2003), Türçe Sözdizimi, Kitabevi, İstanbul, 248s.
Demiray, Kemal (1964), Türkçe Dilbilgisi, Ankara.
Demircan, Ömer (1996), Türkçenin Sesdizimi, Der Yayınları, İstanbul, X+196 s, (2002) Der Yayınları.
Demircan, Ömer (1979), Türkiye Türkçesinin Ses Düzeni Türkiye Türkçesinde Sesler, Ankara
Demircan (1977), Ömer, Türkiye Türkiye Türkçesinde Kök-Ek Bileşmeleri, TDK, Ankara
Deny, Jean (1992), Grammaire de la Langue Turque, Dialecte Osmanli, Paris, 1920, 1216 s.
Develi, Hayati (2001), Osmanlı Türkçesi Kılavuzu 1-2, Kitabevi.
Deny, Jean (1941), Türk Dili Grameri, (Osmanlı Lehçesi), Çev.: Elöve, A.U., İstanbul
Deny, Jean (1995), Türk Dili Gramerinin Temel Kuralları, (Çeviren: Oytun ŞAHiN), TDK, Ankara, XII+164 s.
Dilmen, İbrahim Necmi (1930), Türkçe Gramer, İstanbul, 2 cilt.
Dizdaroglu, Hikmet (1976), Tümcebilgisi, TDK, Ankara, 522+2 s.(doğru-yanlış cetveli).
Dizdaroglu, Hikmet (1988), Türkçede Sözcük Yapma Yolları, Ankara, 1962.
Eckmann, János, Çağatayca El Kitabı, (Çeviren: Günay Karaağaç), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay., İstanbul, XVI+288 s.
Ediskun, Haydar (1992), Türk Dilbilgisi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 4. Baskı, 407 s.
Elöve, Ali Ulvi (Çeviren), (Jean Deny) (1941), Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), TDK, İstanbul, XXII+1142+İlâve Doğru-Yanlış Cetveli)+XLI+A-G (İçindekiler).
Emecan, Neşe (1998), 1960'tan Günümüze Türkçe, İstanbul.
Emre, Ahmed Cevat (1945), Türk Dilbilgisi, TDK, İstanbul, XIX+613 s.
Ergin, Muharrem (1987), Osmanlıca Dersleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 9. Baskı, VIII+124+236+16 s.
Ergin, Muharrem (1985), Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 5. Baskı, XXVIII+407 s.
Gabain, Annamarie (1988), Eski Türkçenin Grameri, (Çeviren: Mehmet Akalın), TDK, Ankara, XXIII+313 s.
Gencan, Tahir Nejat (1966), Dilbilgisi, TDK, İstanbul, XV+412 s, (2001), Ayraç Yayınları .
Göğüş, Beşir (1969), Faydalı Dilbilgisi, I-II-II, İstanbul
Göknel, Yüksel (1974), Modern Türkçe Dilbilgisi, İzmir
Grönbech, K. (1995), Türkçenin Yapısı, (Çeviren: Mehmet Akalın), TDK, Ankara, 148 s.
Hacıeminoğlu, M. Necmettin (1984), Türk Dilinde Edatlar, Milli Eğitim Bak., İstanbul, 3. Baskı, VIII+335+1 s.
Hacıeminoğlu, Necmettin (1991), Türk Dilinde Yapı Bakımından Fiiller (En Eski Türkçeden Çağdaş Türk Şivelerine Kadar), Kültür Bak., Ankara, 279 s.
Hatiboğlu, Vecihe (1981), Türk Dilinde İkileme, TDK, Ankara, 2. Baskı, 120 s.
Hatiboğlu, Vecihe (1981), Türkçenin Ekleri, TDK, Ankara
Hatipoğlu, Vecihe (1972), Türkçenin Sözdizimi, Ankara
Karahan, Leyla (1991), Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları, Ankara.
Karaağaç, Günay (2003), Çağatayca El Kitabı, Akçağ Yayınları.
Koç, Nurettin (1996), Yeni Dilbilgisi, İstanbul.
Kononov, A. N (1956)., Grammatika Sovremennogo Turetskogo Literaturnogo Yazıka, Akademiya Nauk SSSR  Institut Vostokovedeniya, Moskva-Leningrad, 569 s.(Tıpıkbasım (2001), Multilingual, İstanbul)
Korkmaz, Zeynep (1994), Türkçede Eklerin Kullanılış Şekilleri ve Ek Kalıplaşması Olayları, TDK, Ankara, Üçüncü baskı, X+92 s.
Kornfilt, J. (1997), Turkish, London:Routledge.
Kutluk, İbrahim (1976), Sözcük Türleri I, (D. Aksan-N.Atabay-S.Özel ile), Ankara
Kükey, Mazhar (1975), Türkçenin Sözdizimi, Ankara
Lees, Robert B. (1961), The Phonology of Modern Standard Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton and Co. The Hague, Netherlands, VII+76 s.
Lewis, G.L. (1967), Turkish Language, Oxford University Press.
Mungan, Güler (2002), Türkçede Fiillerden Türetilmiş İsimlerin Morfolojik ve Semantik Yönden İncelenmesi, Simurg Yayınları.
Nash, Rose (1973), Turkish Intonation, Mouton.
Özden, Ragıp Hulusi (1938), Tarihsel Bakımdan Öztürkçe ve Yabancı Sözcüklerin Fonetik Ayraçlaır I, İstanbul, 21 s.
Özel, Sevgi (1976), Sözcük Türleri II, (D. Aksan-N.Atabay ile), Ankara.
Özel, Sevgi (1977), Türkiye Türkçesinde Sözcük Türetme ve Birleştirme, Ankara.
Selen, Nevin (1979), Söyleyiş Sesbilimi, Akustik Sesbilimi ve Türkiye Türkçesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Swift, Llyod B. (1963), A Reference Grammar of Modern Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton and Co. The Hague, Netherlands, 267 s.+4 Analyses (Tables).
Şimşek, Rasim (1987), Örneklerle Türkçe Sözdizimi, Trabzon.
Tansu, Muzaffer (1941), Türk Dilinin Entonasyonu: Tecrübi Etüd, Ankara.
Tansu, Muzaffer (1963), Durgun Genel Sesbilgisi ve Türkçe, Ankara.
Tekin, Talat (1988), Orhun Yazıtları, TDK, Ankara, XIV+200+23+4 s.(Yazıtların Kopyası)
Tekin, Talat (1994), Türkoloji Eleştirileri, Doruk Yayınları, Ankara.
Tekin, Talat (1995), Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler, Kültür Bak. Simurg, Ankara, 192 s.
Timurtaş, Faruk K. (1987), Osmanlı Türkçesi Giriş I (Eski Yazı—Gramer—Aruz—Metinler), Umur Reklamcılık ve Matbaacılık, İstanbul, 9. Baskı, XVI+232+176 s.
Timurtaş, Faruk K., Osmanlı Türkçesi Grameri III (Eski Yazı ve İmlâ—Arapça—Farsça—Eski Anadolu Türkçesi), Umur Reklamcılık ve Matbaacılık, İstanbul, 3. Baskı, XV+469 s.
Timurtaş, Faruk K. (1983), Osmanlı Türkçesi Grameri III, (5. Baskı), Umur Reklâmcılık, İstanbul
Timurtaş, Faruk Kadri (1994), Eski Türkiye Türkçesi XV. Yüzyıl (Gramer-Metin-Sözlük), Enderun Kitabevi, İstanbul.
Şahin, Hatice (2003), Eski Anadolu Türkçesi, Akçağ Yayınları.
Underhill, R. (1976), Turkish Grammar, Mass: The MIT Press.

參閱
(句法混合；破格文體)

外部連結


 Turkish tools

Category:土耳其語語法
Category:特定語言語法