廈門話拉丁化新文字

廈門話拉丁化新文字(Emngwe Ladingxua Sinmundzi (ELS))是以廈門話為拼寫對象的拉丁化新文字，是不包含聲調的拼音方案。

字母表
拉丁字母abbhcddzeergghi/jkl字母唸法亞a悲bi米bhi此c知di兒dzi廈e禍er機gi宜ghi伊i器ki利li唸法台羅àpibítshírtijîēērkigîikhìlī使用場合      漳州音   泉州音      拉丁字母mnngnhoohpstu/wxyz字母唸法姆m年ni秧ng 奧o烏oh鄙pi思s恥ti吁u喜xi與y書z唸法台羅ḿnîngnnòoophísirthíuhíírtsir使用場合    鼻音後綴         泉州音 

聲韻

聲母與子音韻母
聲母bbhpmddztnlgghkngnhxzcswj漢字例悲米鄙姆知兒恥年利機宜器秧 喜書此思吁伊腔調     漳             台羅pbphmtjthnlkgkhngnnhtstshsui台羅(韻母)   m(h)        ng(h)      

韻母
單韻母aeerioohuy(省略)漢字例亞廈禍伊奧烏吁與腔調  詔安    泉台羅a(h)e(h)er(h)i(h)o(h)oo(h)u(h)ir

複合韻母aiaoeiouiaioiuiaowa-uawai-uaiwi-uiwe-ue漢字例愛奧 芋也藥友妖活歪為鞋腔調  詔安泉       台羅ai(h)au(h)(ere(h))eruia(h)io(h)iu(h)iau(h)ua(h)uaiui(h)ue(h)

帶鼻韻母amanangomongwang-uangimemin漢字例暗安甕 汪汪陰陰因腔調     (方音) 泉台羅amanangomonguangimirmin帶鼻韻母iamianingengiongiangunenwan-uan漢字例鹽演英英央央恩恩彎腔調   泉 (方音) 泉台羅iamianingirngiongiangunirnuan

鼻化韻母anhinhenhianhiaonhiunhionh漢字例餡嬰嬰營羊羊羊腔調    泉 (方音)台羅ann(h)inn(h)enn(h)iann(h)iaunniunn(h)ionn(h)鼻化韻母onhwanh-uanhainhwinh-uinhwenh-uenhwainh-uainh漢字例 碗閒閒閒閒腔調  同安 (方音) 台羅onn(h)uannainn(h)uinn uainn(h)

促音韻母apatakokipitetikekiapiatiokiakutwat-uat漢字例壓 折握屋邑一一憶憶葉悅約約鬱粵腔調      泉 泉   (方音) 台羅apatakokipitirtikirkiapiatiokiakutuat

拼音方式
音節構成
韻母單獨成為音節：促韻母uat及複韻母ua、uai、ui、ue可單獨成為音節，但u應改為w，拼作wat、wa、wai、wi、we等。鼻韻母uan、uang、uenh、uinh、uanh、uainh等亦可單獨成為音節，但同樣要將u改為w，拼作wan、wang、wenh、winh、wanh、wainh等。其它韻母皆可單獨成為音節。
聲母單獨成為音節：z(y)、c(y)、s(y)、m、ng，如zlaizui（“自來水”）、niaoc（“老鼠”）、ssiong（“思想”）、msi（“毋是”）等。
聲母和韻母相拼成為音節。
n、m、ng三個聲母不配鼻音後綴，如ni（“年”）不拼成ninh、mi（“處”）不拼成minh、ngi（“硬”）不拼成nginh、niao（“貓”）不拼成niaonh等。
聲母bh不配任何鼻音韻母，如Emng（“廈門”）不拼成Ebhng、Monggoh（“蒙古”）不拼成Bhonggoh、munli（“文字”）不拼成bhunli等。

界音
多音節詞的音節間，若前後字母易誤拼，有幾種界音方式：
若後面的字母為a、e、o、ng，加頂撇“'”界音。
若後面的字母為i，以j界音：i單獨成為音節時須加上j，拼作ji，否則都改i為j。
若後面的字母為u，而前面字母為n，加頂撇“'”界音。
若後面的字母為m，前面是單韻母，加頂撇“'”界音。
若後面的字母是y，前面是聲母，加頂撇“'”界音。

字句構成

拉丁化新文字的通則：
詞素連寫，詞間分寫。
動名詞、複合名詞連寫。
前綴助詞（如“有”、“袂”）、後綴助詞（如“的”、“仔”）與本詞連寫。嘆詞分寫。
數字與量詞或位數詞（如“十”、“百”、“千”）之間、序數前綴（如“第”）與數字之間，分寫或以連字號“-”相連。
擬聲詞或擬態詞的疊字與疊詞，重複的部分以連字號“-”相連。
“A-不-A”結構，在“A”與“不-A”之間以連字號“-”相連。“不-A-不”結構，完全連寫或完全分寫。
四字成語，若前兩字與後兩字結構相仿，之間以連字號相連，否則完全連寫。
句子（到句號為止）的起首、專有名詞，詞首首字母使用大寫。
依具體方案而異：部份常用詞可使用音節首字母縮寫，部份常用詞有避免同音歧義的特殊拼法。

範例
1940年1月《南洋商報》：

 廈門話拉丁化新文字原文 台羅對照 Ghua'e ge duadi Manglam[Manlam] Lohgang do siong,

 xitwei'u zinsui e xonggen,ia u iusiu xiong-

 wei mensen gohzit[gohzik].

Ghua'e ge duadi Manglam[Manlam] LOhgang do siong,

 xitwei u lan'e tongbao,ia u nilao ebebhu.

5,10,5,10,zion xit e picam e sizun.
5,10,5,10,zion xit e picam e sizun.

Tuatli liao ghua'e gexiong,xinhki liao xongxu ebomi.

Liulong! Liulong!guilit duadi ngixiong liulong.

Xoni? Xoghe?zia e xiao dngki lan'e koai egohxiong?
Xoni? Xoghe? zia e xiao siudng lan'e xongxu e bomi?

 Dianiung a! Dianiung a !Simmi sizun?
 Zia e xiao xuanzu zai i[t]-ton. Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng,
hit-uī ū tsin-suí ê hong-kíng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bîng-sìng kóo-tsik.
Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng,
hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú.

5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn.
5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn.

Thuat-lī liáu guá-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h.

Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(nn)-hiong liû-lōng.

Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kòo-hiong?
Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h?

Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-tsūn?
Tsiah ē-hiáu huan-tsū tsai it-tông.台閩字對照 白話字對照 我-{个}-家蹛值閩南鷺江道上，彼位有真粹-{个}-風景，也有幼秀雄偉名勝古蹟。
我-{个}-家蹛值閩南鷺江道上，彼位有咱-{个}-同胞，也有年老-{个}-父母。

5、10、5、10，從彼-{个}-悲慘-{个}-時遵。
5、10、5、10，從彼-{个}-悲慘-{个}-時遵。

脫離了我-{个}-家鄉，棄去了豐富-{个}-寶物。

流浪！流浪！規日蹛值異鄉流浪。

何年？何月？才會曉軫去咱-{个}-可愛-{个}-故鄉？
何年？何月？才會曉收軫咱-{个}-豐富-{个}-寶物？

爹娘啊！爹娘啊！啥物時遵？
才會曉歡聚在一堂。 Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng,
hit-uī ū chin-suí ê hong-kéng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bêng-sèng kó͘-chek.
Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng,
hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú.

5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn.
5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn.

Thuat-lī liáu góa-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h.

Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(ⁿ)-hiong liû-lōng.

Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kò͘-hiong?
Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h?

Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-chūn?
Chiah ē-hiáu hoan-chū chai it-tông.

1939年3月《南洋商報》：

 廈拉原文  台羅 台閩字 SIGAKLI'E XISING ZIA　　Danming Sì-kak-lī ê Hi-sing　　Tan-bîng 四角字-{个}-犧牲者　　Tan-bîng Di lizap ni zing, wu ziit'e xulinlang, Ii si diamdi Xokgiansing Zin'gangguinh'e xiunh'e[,]  Ii'e diongxu si lai Singapo (Singapore) tanzia, Ii zin kun'gin zuogang ngmang diongxu za-za dolai,  dansi, diongxu mji-si bho dolai, simzi puesin ia bhogia. Ii'e simlai zap-xun diogip daklit iu-bhun lau bhaksai. Tī lī-tsa̍p nî tsîng, ū tsi̍t ê hū-lîn-lâng, i sī tiàm-tī Hok-kiàn síng Tsìn-kang kuinn ê hiunn-ē,  i ê tiōng-hu sī lâi Sin-ka-pho (Singapore) thàn-tsia̍h, i tsin khûn-kín tsuè/tsò-kang ǹg-bāng tiōng-hu tsá-tsá tò[tò-tńg]--lâi,  tān-sī, tiōng-hu m̄-i sī bô tò[tò-tńg]-lâi, sīm-tsì phue-sìn iā bô kià. I ê sim-lāi tsa̍p hun tio̍h-kip ta̍k-li̍t iu-būn làu ba̍k-sái. 值二十年前，有一-{个}-婦人人，伊（她）是踮值福建省晉江關-{个}-鄉下，  伊（她）的丈夫是來新加坡趁食，伊（她）真勤謹做工怏望丈夫早早倒[倒軫]來，  但是，丈夫毋伊[但？] 是無倒[倒軫]來，甚至批信也無寄。伊（她）的心內十分-{着}-急逐日憂悶落目屎。 Diongxu lai Singapo siwu 4 nila, inwi mbatli, simlai siaoliam i'e xulinlang.  I cianh batlang ga'i gia pue, dansi long bhowu zidio xelai'e pue, I ziu m'ai gogiala , di de-lakni'e 3 ghe.  I si bhe dokila. I daising gia ziitduinh[ziitdiunh] pue doki. Tiōng-hu lâi Sin-ka-pho sī ū 4 nî--lah, in-uī m̄ bat lī, sim-lāi siàu-liām i ê hū-lîn-lâng.  I tshiánn pa̍t-lâng kā i kià phue, tān-sī lóng bô ū tsih-tio̍h he-lāi ê phue, i tsiū m̄ ài koh kià--lah, tī tē-la̍k nî ê 3 ge̍h.  I sī beh tò--khì--lah. I tāi-sing kià tsi̍t tiunn phue tò--khì. 丈夫來新加坡是有四年啦，因為毋𧧸字，心內數念伊-{个}-婦人人。  伊請別人加伊寄批，但是朗無有接-{着}-彼內-{个}-批，伊就不愛閣寄啦，值第六年-{个}-三月。  伊是欲倒[倒軫]去啦。伊代先寄一張批倒[倒軫]去。 Ziit'e simlai manxun diogip dide tingxaao diongxu'e siaosit'e xulinlang, zidio diongxu'e pue, si zaijunh-e.xuanhxi zaijunh'e kaisim'a[.]  Ii te zitdiunh pue, baitok gebia'e zz lau-aze kuanh,lau-aze dit-dit io tao laubhaksai[laobhaksai], tohkui bi'ai! Siunhki I si takge 7 nigu'e susu, ghohging, lun'ghu, sianzin,  xianzai ciudiong de-de ziitdiungpue[ziitdiunhpue] bhuexiao tak, mzai lai'min'e isu giksim giansiao gongbhue cut. Bek gao bhoxuat'e si. I gong mxola! Mxola! Tsi̍t ê sim-lāi bān hun tio̍h-kip tī teh thìng-hāu tiōng-hu ê siau-sit ê hū-lîn-lâng, tsih-tio̍h tiōng-hu ê phue, sī tsái[nn]-iūnn ê huann-hí tsái[nn]-iūnn ê khai-sim--ah.  I thê tsit tiunn phue, pài-thok ke-pian/pinn ê tsu-tsú[?] láu-a-tsé khuànn, láu-a-tsé ti̍t-ti̍t iô thâu làu ba̍k-sái, thóo-khuì pi-ai! Siūnn-khí i sī tha̍k-kè 7 nî kú ê sù-su, gōo-king, lūn-gú, sian-tsîn,  hiān-tsāi tshiú-tiong té-té tsi̍t tiunn phue, buē-hiáu thak, m̄ tsai lāi-bīn ê ì-sù kik-sim kiàn-siàu kóng-buē--tshut. Pik-kàu bô-huat ê sî. I kóng m̄ hó--lah! M̄ hó--lah! 一个心內萬分著急值-{宁}-聽候丈夫-{个}-消息-{个}-婦人人，接著丈夫-{个}-批，是怎樣-{个}-歡喜怎樣-{个}-開心啊。  伊（她）提這張批，拜托家邊-{个}-諸子[?] 老阿姊看，老阿姊直直搖頭流目屎，吐氣悲哀！想起伊是讀過七年久-{个}-四書、五經、論語、先秦，  現在手中短短一張批未曉讀，不知內面-{个}-意思激心見笑講未出。迫較無法-{个}-時。伊講不好啦！不好啦！ Cinhcam, zuatmong! Si'e ohxun baowiliao xulinlang'e zuanboh, zitsi Ii iging bhoxuat zaitse[ziatse?] gagi,  di 30 xunzing i'ao. Ii xising-liao[,] gohxiong si ziitjunh laoliat canxng si ziitjunh xosiu,  dansi! I soh siaoliam'e lang si ingwan bhuowe dolaila. Tshinn-tshám, tsua̍t-bōng! Sî ê oo-hûn pau-uî-liáu hū-lîn-lâng ê tsuân-pōo, tsit sî i í-king bô-huat tsiat-tsè[?] ka-kī,  tī 30 hun-tsing í-āu. I hi-sing--liáu, kòo-hiong sī tsi̍t-iūnn lāu-lia̍t tshân-hn̂g sī tsi̍t-iūnn hó-siu,  tān-sī! I sóo siàu-liām ê lâng sī íng-uán buē-uē tò[tò-tńg]--lâi--ah. 悽慘、絕望！時-{个}-烏雲包圍了婦人人-{个}-全部，此時伊（她）已經無法 節制[?] 家己，  值三十分鐘以後。伊（她）犧牲了，故鄉是一樣鬧熱田園是一樣好收，  但是！伊所數念-{个}-人是永遠未會倒[倒軫]來啦。

註釋

參考文獻

參閲
拉丁化新文字

Category:閩南語拉丁文字
Category:拉丁化新文字