越南語文法

越南語文法（）為基於越南語之語法。越南語歸屬於分析語，這顯出越南語的語句結構主要是通過"輔助詞"(helper words)而不是"屈折表達詞"(inflection)來聯係語詞之間的關係。基本的詞序是主動賓語序(SVO)，但句式可以重組且是話題優先句構。越南語在其他方面大部分主要是以(源自X′理论)為主導性；Jack C. Richards, Richard Schmidt, Heidi Kendrick, Youngkyu Kim；管燕红，唐玉柱译．朗文语言教学与应用语言学词典（第3版）．北京：外语教学与研究出版社，2005：304．语言学微刊现代汉语小组,"黄正德论汉语的分析性和参数理论(上)",文化艺术界,2016-05-20,retrieved 202-12-23.越南語有一個名詞分類系統；亦有語句（以及"代系詞脫落"語句）之句式、疑問詞移位架構，並允許動詞序列化等之語法語句特性。

概論
越南語是孤立語，動詞沒有型態變化，名詞既沒有文法上的性別跟數的形式，也沒有文法上格的變化，形容詞也不需要跟被修飾的名詞保持文法上的性、數、格上的一致。文句內的詞通過詞序來表達文法作用，所以詞序對越南語非常的重要，更改了詞的排序也就更改了句子的意思。這跟漢語一樣。越南語的文句結構是：主語－謂語－賓語(SVO)。

跟多數東南亞語言（泰語、寮語、馬來語等）一樣，越南語也是形容詞後置的語言。所以「越南語」就不是「Việt（越）Nam（南）Tiếng（語）」，而是「Tiếng Việt Nam」；「京族的正式語言」就應該寫成 「ngôn ngữ（言語）chính thức（正式）của［屬於、的］dân tộc（民族）Kinh（京）」。

不同的虛詞表達不同的意思。đã（已經）、đang（當, 正當, 正在）、sẽ（將要）是三個不同的虛詞，它們各有自己的涵義，添加在動詞的前面就表達出動詞進行的三種不同狀況：viết（，寫）、đã viết（，已寫）、đang viết（，正寫）、sẽ viết（，將寫）。

方言差異

越南語方言種類比較簡單，大致分做3類。三者間的差異主要在音韻和詞彙上，文法上的差異非常小。

 方言名稱 地区 舊名 北部方言 河内、海防等地 東京方言 北中方言 乂安（荣、清章）、清化、广平、河静 上安南方言 中部方言 順化、广南 上安南方言 南部方言 胡志明市、湄公河三角洲 交趾支那方言

現代越南語的發音以河內腔（北方方言）為標準。但是不少的海外越僑說的是西貢（南方方言）腔的越南語。海外的越南語媒體多數都用西貢腔廣播。河內腔跟西貢腔主要差別是在聲調和捲舌音上。

在河內腔中，後面3組的字母並沒有發音上的差別：tr=ch=/c/、d=r=gi=/z/、s=x=/s/。但是在西貢腔中，r, s, tr 需要捲舌，ch, gi, x 沒有捲舌。而且西貢腔將 d 唸做半元音/j/。

 捲舌音 平舌音 半元音 現代標準音 tr ch tr=ch=[c] r gi d r=gi=d=[z] s x s=x=[s]

入聲韻尾方面，西貢腔僅將i以及一部分ê之後的-t發作/-t̚/，其他的-t均發作/-k̚/。而所有的-ch均發作/-t̚/。

在聲調上，西貢腔將跌聲（Thanh ngã；陽上；第5調）歸併到問聲（Thanh hỏi；陰上；第4調）。所以，西貢腔的越南語只有5個聲調。

 字詞結構 

350px|thumb|橙色的為純越語素，綠色的為漢越語素。这句话的意思是“我妈妈每周日经常在寺庙吃斋”，若逐字对译，则为“母我常食斋于寺每主日”。
越南語是一種單音節語言，幾乎每個音都至少有一個涵義，故而跟漢語一樣，可以很自由的組合新詞彙表達新概念。例如「／」有「已經」的意思，而「／」是「完成」的意思，兩者組成新詞「／」的意思就是「已經完成」；再如「／」是漢字「定」，它跟「／」組成新詞「／」，意思就是「已經確定，已經定下來，既定，原來就定下來了」的意思。

越南語的詞彙相當豐富，与韓語和日本语一樣都是漢字詞（漢越詞）非常豐富的語言，所以根据詞彙的來源，越南語的詞彙可以被分做下面四种：

 固有詞（純越詞） 
固有詞（）是越南語本身就有的詞彙，這些词汇多是日常生活中常用的動、名词，比如動詞「／（去）」、 名詞「／（飯）」等；以及一些具象的名詞，比如「／（樹）」、「／（水）」等。

在原漢字文化圈的語言中，日語跟韓語至今依然並用著兩套數詞（固有數詞跟漢語數詞），並且大量的數字概念的表達方式都已漢化。而越南語沒有完全采用漢語數詞，一到千的數詞依然有自己固有的表達方式，僅有少量的數字概念的表達方式漢化，「（百萬）」就是漢字數詞「」。

 漢越詞 
漢越詞（）是越南語中自古漢語派生出的詞彙，即越南語的漢字詞。越南語中漢越詞的數量非常多，其比重不低於60%。在這些漢字詞中，比較少的單音節漢字詞被直接當作詞彙來用，例如：（）、（）；多數的單音節漢字詞都被當作構詞的部件來使用，像上文提到的「」即是。

 有相當大量的漢越詞的意義與現代漢語一致，比如：
（）、（）、（）、（）、（）。

 漢越詞中也存在大量與現代漢語使用相同的漢字，但意義相異的漢越詞，如：
（）：在越南語中的意思是「手法」、「手段」。
（）：在越南語中的意思是「辦公室」、「寫字樓」。
（）：在越南語中的意思是「豐滿」。
（）：在越南語中的意思是「富足」、「富裕」。
（）：在越南語中的意思是「棋局」。
（）：在越南語中的意思是「總部」。

 越南語中亦存在大量越南自制漢越詞，其特點類似日語中的“和製漢語”這些詞彙由古漢語語素構成，可以直接用漢字寫出，但漢語中並無這些詞彙，如：
（）：感冒。
（）：口罩。
（）：世代。

 一部分日語中的用汉字表记的固有词（）也传入越南语中，与汉语、朝鲜语一样，也采用本国的汉字音（越南为汉越音）读出来，被视为汉越词的一部分，如：
（）－
（）－
（）－

 外來語 
外來語（）是越南語中由古漢語以外的語言傳入的詞彙。其主要來自近現代的法語、英语詞彙，也有少量来自本國少數民族語言或其他语言的。
由於曾經是法國的殖民地，法語的辭彙也自然流入了越南語中，比如 「」（火車站）就是來自法語的「」。

 混種詞 
混種詞是以上三种词的混合型。如：
／－鈣化 （「」為固有語素“石灰”，「」為漢越語素“”）
／－歐姆表、歐姆計 （「」為外來語素“歐姆”，「」為漢越語素的“”）
／－銀行 （「」為固有語素“家、房”，「」為外來語素“銀行”）
／－生日 （「」為固有語素“日、天”，「」為漢越語素“”）
／－火車站長 （「」為漢越語素“長”，「」為法語外來語素“火車站”）

數詞

 基數 
 數字 1-99

 {| class="IPA wikitable" frame=void style="white-space: nowrap;"
!  !! 基數字 !! + 10 !! × 10
|-
! 1
| một ~ mốt || mười một (11)
| style="text-align: center;" | –
|-
! 2
| hai || mười hai (12) || hai mươi (20)
|-
! 3
| ba || mười ba (13) || ba mươi (30)
|-
! 4
| bốn, tư || mười bốn (14) || bốn mươi (40)
|-
! 5
| năm || mười lăm (15) || năm mươi (50)
|-
! 6
| sáu || mười sáu (16) || sáu mươi (60)
|-
! 7
| bảy or bẩy || mười bảy (17) || bảy mươi (70)
|-
! 8
| tám || mười tám (18) || tám mươi (80)
|-
! 9
| chín || mười chín (19) || chín mươi (90)
|-
!  10
| mười
| style="text-align: center;" | – || (mười mươi) (100)
|}

 數字 100-999
 {| class="IPA wikitable" frame=void style="white-space: nowrap;"
! 100
| một trăm
! 200
| hai trăm
! 900
| chín trăm
|-
! 101
| một trăm lẻ một
! 201
| hai trăm lẻ một
! 901
| chín trăm lẻ một
|-
! 102
| một trăm lẻ hai
! 202
| hai trăm lẻ hai
! 902
| chín trăm lẻ hai
|-
! 105
| một trăm lẻ năm
! 205
| hai trăm lẻ năm
! 905
| chín trăm lẻ năm
|-
! 110
| một trăm mười
! 210
| hai trăm mười
! 910
| chín trăm mười
|-
! 111
| một trăm mười một
! 211
| hai trăm mười một
! 911
| chín trăm mười một
|-
! 112
| một trăm mười hai
! 212
| hai trăm mười hai
! 912
| chín trăm mười hai
|-
! 115
| một trăm mười lăm
! 215
| hai trăm mười lăm
! 915
| chín trăm mười lăm
|-
! 120
| một trăm hai mươi
! 220
| hai trăm hai mươi
! 920
| chín trăm hai mươi
|-
! 121
| một trăm hai mươi mốt
! 221
| hai trăm hai mươi mốt
! 921
| chín trăm hai mươi mốt
|-
! 122
| một trăm hai mươi hai
! 222
| hai trăm hai mươi hai
! 922
| chín trăm hai mươi hai
|-
! 125
| một trăm hai mươi lăm
! 225
| hai trăm hai mươi lăm
! 925
| chín trăm hai mươi lăm
|-
! 155
| một trăm năm mươi lăm
! 255
| hai trăm năm mươi lăm
! 955
| chín trăm năm mươi lăm
|}

數字 1,000-999,999

{| class="IPA wikitable" frame=void style="white-space: nowrap;"
! 1,000
| một ngàn
! 10,000
| mười ngàn
! 21,000
| hai mươi mốt ngàn
! 155,000
| một trăm năm mươi lăm ngàn
|-
! 1,001
| một ngàn không trăm lẻ một
! 10,001
| mười ngàn không trăm lẻ một
! 21,001
| hai mươi mốt ngàn không trăm lẻ một
! 155,001
| một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm lẻ một
|-
! 1,021
| một ngàn không trăm hai mươi mốt
! 10,021
| mười ngàn không trăm hai mươi mốt
! 21,021
| hai mươi mốt ngàn không trăm hai mươi mốt
! 155,021
| một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm hai mươi mốt
|-
! 1,055
| một ngàn không trăm năm mươi lăm
! 10,055
| mười ngàn không trăm năm mươi lăm
! 21,055
| hai mươi mốt ngàn không trăm năm mươi lăm
! 155,055
| một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm năm mươi lăm
|-
! 1,100
| một ngàn một trăm
! 10,100
| mười ngàn một trăm
! 21,100
| hai mươi mốt ngàn một trăm
! 155,100
| một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm
|-
! 1,101
| một ngàn một trăm lẻ một
! 10,101
| mười ngàn một trăm lẻ một
! 21,101
| hai mươi mốt ngàn một trăm lẻ một
! 155,101
| một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm lẻ một
|-
! 1,121
| một ngàn một trăm hai mươi mốt
! 10,121
| mười ngàn một trăm hai mươi mốt
! 21,121
| hai mươi mốt ngàn một trăm hai mươi mốt
! 155,121
| một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm hai mươi mốt
|}

 數字 1,000,000 以上

 1 × 106 một triệu 1 × 1018 một tỉ tỉ 1 × 109 một tỉ 1 × 1021 một ngàn tỉ tỉ 1 × 1012 một ngàn tỉ 1 × 1024 một triệu tỉ tỉ 1 × 1015 một triệu tỉ 1 × 1027 một tỉ tỉ tỉ

序數

話題發言結構

 註脚 

 註釋 

 參考文獻 

 Beatty, Mark Stanton. (1990). Vietnamese phrase structure: An x-bar approach. (Master's thesis, University of Texas at Arlington).
 Behrens, Leila. (2003). Classifiers, metonymies, and genericity: A study of Vietnamese. In C. Zelinsky-Wibbelt (Ed.), Text, context, concepts (pp. 65–125). Text, translation, computational processing (No. 4). Berlin: Mouton de Gruyter.
 Cao Xuân Hạo. (1988). The count/mass distinction in Vietnamese and the concept of ‘classifier’. Zeischrift für Phonetik, Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung, 1 (41), 38-47.
 Daley, Karen Ann. (1998). Vietnamese classifiers in narrative texts. Arlington, TX: The Summer Institute of Linguistics and The University of Texas at Arlington.
 Emeneau, M. B. (1951). Studies in Vietnamese (Annamese) grammar. University of California publications in linguistics (Vol. 8). Berkeley: University of California Press.
 Löbel, Elisabeth. (1999). Classifiers vs. genders and noun classes: A case study in Vietnamese. In B. Unterbeck & M. Rissanen (Eds.), Gender in grammar and cognition, I (approaches to gender) (pp. 259–319). Berlin: Mouton de Gruyter.
 Nguyễn, Đình-Hoà. (1957). Classifiers in Vietnamese. Word, 13 (1), 124-152.
 Nguyễn, Đình-Hoà. (1997). Vietnamese: Tiếng Việt không son phấn. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
 Nguyễn, Phú Phong. (1992). Vietnamese demonstratives revisited. The Mon–Khmer Studies Journal, 20, 127-136.
 Nguyễn Tài Cẩn. (1975). Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại [The word class of nouns in modern Vietnamese]. Hanoi: Khoa học Xã hội.
 Nguyễn, Hùng Tưởng. (2004). The structure of the Vietnamese noun phrase. (Doctoral dissertation, Boston University, Boston, MA).
 Pham, Hoa. (2002). Gender in addressing and self-reference in Vietnamese: Variation and change. In M. Hellinger & H. Bußmann (Eds.), Gender across languages: The linguistic representation of women and men (Vol. 2, pp. 281–312). IMPACT: Studies in language society (No. 10). John Benjamins.
 Shum, Shu-ying. (1965). A transformational study of Vietnamese syntax. (Doctoral disseration, Indiana University).
 Thompson, Laurence C. (1963). The problem of the word in Vietnamese. Word, 19 (1), 39-52.
 Thompson, Laurence C. (1965). Nuclear models in Vietnamese immediate-constituent analysis. Language, 41 (4), 610-618.
 Thompson, Laurence C. (1991). A Vietnamese reference grammar. Seattle: University of Washington Press. Honolulu: University of Hawaii Press. (Original work published 1965).
 Uỷ ban Khoa học Xã hội Việt Nam. (1983). Ngữ-pháp tiếng Việt [Vietnamese grammar]. Hanoi: Khoa học Xã hội.

參閲

越南語音系
越南法语
中心詞

外部連結
 Vietnamese/Cambodian references (Linguist List)
 Additional Vietnamese references (Linguist List)

Category:越南語語法