Zuud-Afrika

Zuud-Afrika of de Zuud-Afrikaonse Rippebliek (Afrikaons: Republiek van Suid-Afrika, Iengels: Republic of South Africa) is 'n land in 't uuterste zuden van Afrika 't a hrens an Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique en Eswatini. Vadder omsluut 't et ael 't land Lesotho. Vadder lig 't et an de Atlantischen en de Indischen Oceaon. 

Den oôdsteed'n van Zuud-Afrika zien Pretoria, Kaopstad en Bloemfontein. De groôste stad van het land is Johannesburg.

In 't land wor vee Afrikaons 'esproken, een sterk an 't Nederlands verwante teale. In Zuud-Afrika worren vee verschillende taelen gesproken. Elf daarvan binne officieel. Na India heit Zuud-Afrika deermee de meêste officiële taelen ter wereld. 

Zuud-Afrika is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika mè zakte in de index van de mênselijke ontwikkeling van een 85e (ten tieje van de verkiezing van 't ANC in de jaeren negentig) nae de 184e (laegste) plekke in 2023. Deêze index van de Vereênigde Nâties bevat 184 lan'n over de 'eêle waereld.Human development - Country rankings, GlobalEconomy.com

 Geschiedenisse 
links|thumb|Jan van Riebeeck komt an op de Kaep
Toe het 'Ollanse schip Nieuw Haarlem op de terugreis van Batavia op 25 maerte 1647 strandde an de Kaep, kwamme de plaetselijke Khoikhoi voo de eerste keer in contact mie Europeanen.
De schipbreukelingen bouwden een klein fort dat ulder de naem "Zand Fort van die Kaap die Goeie Hoop" gaven. Op 6 april 1652, kwam Jan van Riebeeck an bie Kaep de Goeie 'Oop. Het gebied mie Nederlandse kolonisten breidde zich in de 17e en 18e eêuw langzaam uut in oôstelijke richting tot bie de Visrivier. In 1795 bezetten de Britten de streek rond Kaep de Goeie 'Oop mae gaven het weer vrom an de Nederlanders in 1803. In 1806 namme de Britten voorgoed bezit van de Kaep. Er ontstong al gauw onenigheid tussen de Britten en de Nederlanse boeren. Vee van de Nederlandse en ok Duutse kolonisten, bekend als Boeren, trokke in de jaeren 1830-1840 in de zogenaemde Groôte Trek weg uut de Kaepkolonie. Ulder stichtten een tweê staeten, de Oranje Vriestaet en de Transvaol. 

In 1869-1871 wier diamant ontdekt in Kimberley op de grens van de Oranje Vriestaet en Goud werd in 1886 an de Witwaetersrand in Transvaol gevonden. Dit leidde tot een stroôm van blanke immigrantennae Transvaal. De Boeren verzetten zich tegen inmenging van de Britten, wonnen de Eêrste Boerenoorlog (1880-1881), mae wieren verslaegen in de Tweêde Boerenoorlog (1899-1902). In 1910 wier de Unie van Zuud-Afrika opgericht, die een onafankelijke staet binnen het Britse Gemeênebest wier. In 1931 wier Zuid-Afrika een dominion en de facto volledig onafankelijk. Ongertussen waere de blanken een mindereid in Zuud-Afrika geworden. Zwarten kreege gin stemrecht en meer rech'en. De blanken wiste ok wè dat dit nie recht te praeten was, mae waere benauwd om onger zwarte 'eerschappij te moeten leêven, kiekend nae de dramatische economische situatie op aore plekken in zwart Afrika. In de jaeren 90 eindigde de apart'eid. Toenmaelig president De Klerk liet de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela vrie op 11 feberwari 1990 en in 1994 wieren er voo het eerst algemeêne verkiezingen voo alle rassen gehouwen, winnaer was het Afrikaons Nationaol Congres (ANC) onger leiding van Mandela.

In bepaelde regio's van het land is het etnische geweld en de bendecriminaliteit in de laeste tien jaer sterk toegenomen, weerbie Afrikaners (Boeren) en aore blanke groepen het doelwit vurme. De boeren hoeven niet op steun te rekenen van het regerende ANC want deze partij ziet de boeren en aore blanke Zuud-Afrikanen nog steeds as ongerdrukkers uut de periode van de apart'eid. De anvallen hebben dan ook gin prioriteit voo het ANC. In plaes van actie te ongernemen om de genocide te voorkomen verklaert het ANC dat de erfanvallen (Plaasmoorde) onger de noemer 'gewone criminaliteit' vallen.NOS

 Provincies 
Zuud-Afrika bestaet uut negen provincies.

 300px
Afrikaonse naemen Provincie  'Oôdstad  Inweuners  (2022)  Oppervlak  Inw./km² Gauteng  Johannesburg  15.100.000  18.000  831 KwaZulu-Natal  Pietermaritzburg  12.400.000  94.000  132 Limpopo  Polokwane  6.600.000  126.000  52 Mpumalanga  Mbombela  5.100.000  76.000  67 Noôrd-Kaep  Kimberley  1.400.000  373.000  4 Noôrdwest  Mahikeng  3.800.000  105.000  36 Oôst-Kaep  Bhisho  7.200.000  169.000  43 Vriestaet  Bloemfontein  3.000.000  130.000  23 West-Kaep  Kaepstad  7.400.000  129.000  57 Totaol  62.000.000  1.221.000  51

 Officiële taelen 
In 2022 (Iengelse Wikipedia):

 taele  %  opmerkienge Zoeloe  24  Xhosa  16  Afrikaons  11  Sepedi  10  Noôrd-Sotho Iengels  9  Tswana  8  Sesotho  8  Zuud-Sotho Tsonga  5  Swazi  3  Swati Venda  3  Zuud-Ndebele  2  kaderloos|rechts

 Politiek 
Groôste partieën in den Nationaele Vergaderieng (Duutse Wikipedia):

 partie  ofkortieng  zeêtels 2024  2019  2014  2009 2004  1999  1994 African National Congress  ANC  159  230  249  264 279  266  252 Demokratiese Alliansie /  Democratic Alliance  DA  87  84  89  67 50  38  7 uMkhonto we Sizwe ¹  MK  58      Ekonomiese Vryheidsvegters /  Economic Freedom Fighters  EFF  39  44  25    Inkatha-Vryheidsparty /  Inkatha Freedom Party  IFP  17  14  10  18 28  34  43 Patriotic Alliance  PA  9      Vryheidsfront Plus /  Freedom Front Plus  VF+ / FF+  6  10  4  4 4  3  9 ActionSA  / 6      Afrika Christen Demokratiese Party /  African Christian Democratic Party  ACDP 3 4  3  3 7  6  2 United Democratic Movement  UDM 3 2  4  4 9  14  Pan Africanist Congress of Azania  PAC 1 1  1  1 3  3  5 National Freedom Party  NFP   2  6    Congress of the People  COPE   2  3  30   Onafhanklike Demokrate /  Independent Democrats  ID    4 7   (Nuwe) Nasionale Party /  (New) National Party  NP / NNP   7  28  82 overige partieën (1-2 zeêtels)  12 7  6  5 6  8   totael 400  400  400  400 400  400  400

¹ ofsplitsieng vant ANC

President'n vanof 1984 (ok reheriengsleider):Weet

 president  partie  tied Pieter Willem Botha  NP  1984 - 1989 Frederik Willem de Klerk  NP  1989 - 1994 Nelson Mandela  ANC  1994 - 1999 Thabo Mbeki  ANC  1999 - 2008 Kgalema Motlanthe  ANC  2008 - 2009 Jacob Zuma  ANC  2009 - 2018 Cyril Ramaphosa  ANC  2018 - noe

 Noôten 

 Lienks nae buten 

 Landenweb
 Britannica
 World Factbook
 City Population
 AlleCijfers
 Klimaatinfo 
 World Meteo. Org.
 Historiek
 Fact File
 Weet


Categorie:Land