Herman Heijermans

Herman Heijermans (Rotterdam, 3 december 1864 - Zandvoort, 22 november 1924) was een Nederlands toneelschriever. Deernaest schreef um ok 'onderden kleine veraeltjes.

Brief in den Duuster
In 1998 zette Piet Korteknie uut Kats ‘t toneêlstuk ‘Brief in schemer’ van Herman Heijermans om in ‘t Noord-Bevelands dia­lect. Deze ‘Oogstmaandschets in één bedrijf’ wier deur Heijer­mans geschreve in auhustus 1914, nae anleiding van ‘t begin van den oorlog die laeter de ‘Grote Oorlog’ en nog laeter den ‘Eerste Wereldoorlog’ genoemd zou ore. In deze eênakter vinde me Heijermans z’n verbittering en vertwufeling over dit gebeu­ren terug in de woorden van een blinde moeder, die an de plaetselijke schoôlmeêster een brief dicteert, bestemd vo d’r zeune die gemobiliseerd is.

‘t Toneêlstuk wier, in de deur Piet Korteknie vertaelde ver­sie, deur de Katse amateurtoneêlverêniging ‘Commedia della Mare’ in januari 2001 op de planken gebrocht in een regie van Jan Schuurman Hess. De rollen in ‘Brief in den duuster’ wiere gespeeld door Coby Peeters en Piet Korteknie.

De tekst die ‘ier volgt, is saemengesteld uut een antal mono­logen van de blinde moeder.

‘Wat is ‘t toch stille, zò stille. ‘t Is asof d’r geên bômen en geên struken mì binne. Zò stille bin de blaeren nog nooit ewist. Vroeger om dezen tied, at ‘t duuster wier, ‘oorde je de veugels nog wè ‘s en liepe d’r nog wè ‘s mènsen over de wegt. Geên mèns, geên mèns. 

Lieven ‘Eer, ‘k è nooit geklaegd, ok nie, toen a ‘k zelf niks mì kon, toen a ‘k moste lere tèlle van de stoel ‘ier naè de deure daè en toen a ‘k an den aerm van m’n zeune voo de tweêde keer van m’n leven moste lere lôpe... Ik bin nie opstandig gewist, toen a je wou da ‘k ofscheid nam van aolle dingen die a ‘k van kinds of gekend ao: van ‘t land mee de beêsten, van ‘t groen en de wolken, van de zunne en de maene en de ster­ren... In m’n eêntje è ‘k ‘s nachts wè ‘s ligge schreêuwe en dikkels droômden ‘k dan, da ‘k wee wakker zou ore mee een ander teken van den dag dan ‘t gekraoi van den ‘aene. 

Mae a ‘k dan m’n ‘anden om m’n biebel sloeg, zò a ‘k noe doeë, en a ‘k dan docht an de woorden die a ‘k as kind gelezen ao, dan docht ik: jie eit ‘t zò dikkels van mien in ‘t donker g’ore: ‘t Is aollemaele goed, ‘t mò aollemaele zò weze, m’n è niks te vraegen en me motte nie aolles wille wete en nie zòmae een bitje zitte schreêuwe en verwènse... ‘Ier was ik - ‘ier was m’n zeune. D’r kwam een vrouwe bie en een kind, en alleên a deu ‘t geluud van de stemmen was ‘k wee zò blieë, net of a ‘t aoltied zò gewist was. En noe, noe...

Ik vraege waè a ‘t aollemaele voo nôdig is en waèrom a den ‘Eere z’n stemme nie laet ‘ore. Mensen die as mensen doôdschie­te, mensen die a lieke op den ‘Eere. ‘Oe is ‘t meuge­lijk - ‘oe mag ‘t?... Je docht, da ‘t nie mì bestong, da je kinders allênig nog in dienst moste uut geweunte... Ja, dat doch je... Dat docht ‘k...

En noe ineêns een onweer, dat a aolles in den brand steekt. Ik zou m’n ôgen wè open wille snokke, ‘k zou d’r m’n naegels wè in wille slae, ‘k zou nog even - a was ‘t ‘t uure van m’n doôd - a zou ‘k ‘t motte bekôpe mee m’n lesten aesem, aolles wille zieë om te weten, eên ôgenblik te weten, wat at er gebeurd is en wat at er anders is!

Bin ‘k dan a zò lank blind? Ik è de daegen, de weken, de maenden, de jaeren nie geteld... De mensen bin toch nie anders g’ore. Ze praete mee dezelfde stemmen. Ze lache zòas aoltoôs, ze lôpe zòas gistere en eergistere... Wat gebeurt er dan toch?... Wat gebeurt er dan toch?...

Ik zitte ‘ier achter tralies die a ‘k nie te pakken kan krie­ge, ‘oe varre a ‘k m’n ‘anden ok uutstrekke; mae ‘ier in ‘t donker, waè a je vijanden en vrienden nie kan zieë, ‘t donker zonder einde en begin, ‘ier voel je je zò dichte bie den ‘Eere, da je bienae neffen den domenie zou durve stae, om de mensen te vertellen wat at er mag en wat at er nie mag, wat at er een zonde an de eêuwigheid is en wat a zò slecht is, zò allemachtig slecht is, dat je ‘arte d’r zeer van doet, a je d’r an dienkt...

Wat is ‘t toch stille! Nog nooit è ‘k g’ore at ‘t zò stille was. ‘k Ore bienae benauwd van m’n eigen aesem. Lieven ‘Eer, noe is ‘t tussen ons tweêen - jie zie mien en ik zie joe.

 Bibliograofie 

 1892 -  'n Jodenstreek?
 1892 - Trinette
 1893 - Ahasverus (onger pseudoniem Ivan Jelakowitch)
 1893 - Dora Kremer
 1893 - Fleo
 1897 - Sabbath
 1898 - Diamantstad
 1898 - Ghetto
 1898 - Het antwoord
 1898 - Kamertjeszonde (onger pseudoniem Koos Habbema)
 1898 - Nummer tachtig
 1898 - Puntje
 1899 - De machien
 1899 - De onbekende
 1899 - Ego
 1899 - Het zevende gebod
 1900 - Eén mei
 1900 - Het pantser
 1901 - Op hoop van zegen
 1901 - Ora et labora
 1903 - Bloeimaand
 1903 - Buren
 1903 - Het kamerschut
 1903 - Het kind
 1903 - In de Jonge Jan
 1903 - Schakels
 1904 - Kleine verschrikkingen
 1904 - Saltimbank
 1905 - Allerzielen
 1905 - Artikel 188
 1905 - Biecht eener schuldige
 1905 - De meid
 1905 - Interieurs
 1906 - Feest
 1906 - Kleine vertelsels
 1907 - Uitkomst
 1907 - Vreemde jacht
 1907 - Wat niet kon
 1908 - Berliner Skizzenbuch
 1908 - De groote vlucht
 1908 - De opgaande zon
 1908 - Joep's wonderlijke avonturen
 1909 - De roode Flibustier
 1909 - De schoone slaapster
 1910 - Beschuit met muisjes
 1910 - Nocturne
 1911 - Gevleugelde daden
 1911 - Glück auf!
 1912 - Duczika
 1914 - Brief in den schemer
 1914 - De buikspreker
 1914 - Een heerenhuis te koop
 1914 - Robert, Bertram en Co.
 1916 - Dageraad
 1916 - Eva Bonheur 
 1917 - De Wijze Kater
 1919 - De noodlottige gelijkenis 
 1920 - De vliegende Hollander
 1923 - Van ouds `De Morgenster'''
 1924 - De moord in de trein 1924 - Droomkoninkje 1925 - Vuurvlindertje Literature 
 1927 - Heijermans-herinneringen deu F. Hulleman
 1934 - Herman Heijermans, novellist, romancier, dramaturg deu dr. G. Karsten
 1949 - Herman Heijermans deu B. Groeneveld
 1954 - The dramatic work of Herman Heijermans deu Seymour L. Flaxman
 1964 - Herman Heijermans. Schrijversprentenboek deu G. Borgers e.a.
 1965 - Herman Heijermans' laatste levensjaren deu Annie Heijermans-Jurgens
 1967 - Herman Heijermans deu C.A. Schilp
 1971 - Met waarachtige zorg. De toneelschrijver Herman Heijermans deu E. de Jong
 1973 - Mijn vader Herman Heijermans; leven naast roem deu Hermine Heijermans
 1996 - Geluk. Het leven van Herman Heijermans'' deu Hans Goedkoop

 Lienks nae buten 
 Werreken van Heijermans op Project Gutenberg
 Biograofie van Herman Heijermans int Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
 Librivox: Audioboeken van Heijermans

Categorie:Nederlands schriever