Duutsland

250px|rechts|thumb|Het kasteêl Neuschwanstein in leege mist
250px|rechts|thumb|De Elbphilharmonie in Hamburg
250px|thumb|Val van de Berliense mure in november 1989

Duutsland (Duuts: Deutschland), officieel Bonsrippebliek Duutsland (Duuts: Bundesrepublik Deutschland), is 'n land in Midden-Europa. Den 'oôdstad is Berlijn. 't Land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê'n en lan'n: den Oôstzeê, Noôrdzeê, Denemarken, Poôl'n, Tsjehhië, Oesteriek, Zwitserland, Frankriek, Luxemburg, Belhië en Nederland.

Duutsland ei mie zen 83,6 meljoen inweuners (2024) nae Rusland de groôtste bevolkinge van alle Europese lan'n. 't Is een belangriek lid van de Europeêse Unie en de economische, politieke en militaire organisaoties in Europa.

 Geografie 
Duutsland lig in Centraol-Europa, hrens an de bovenhenoemde lan'n en wor verdeêld in de Duutse vlakt'n in 't noôrn, 't oôgland in 't midd'n en de uutèn'n van de Alpen in 't zuden. Een hroôt deêl, 2/3, besti uut bossen, wivan vee nildbossen.

Noôrd-Duutsland wor ekenmerkt deur een vlak lanschap, evenas in 't iets noôrdelijker helehen Denemarken. Deur de vlakt'n stroômen rivier'n as de Wezer, den Elbe en den Oder, en der vin vee landbouw plekke. Der wor onder are terwe, petaoten en herst verbouwd en in Sleêswiek-'Olstein wor an veeteêlt edaene. In dit hebied lihhen hroôte steeën as den oôdstad Berlijn, Hamburg en Breem'n.

Midd'n-Duutsland wor ekenmerkt deur 't oôgland. In dit hebied lihhen onder are de Rijnvallei en 't Thüriengse bos. Langs de Rijn zien vee wienhaern en kasteeln te vin'n en ok lihhen der industriehebieden as 't Ruhrhebied in de buurte. Ok langs de Moezel, ok in dit hebied, zien vee wienhaern te vin'n. Hroôte steeën in Midd'n-Duutsland zien Dresden, Leipzig, Keulen, Düsseldorf en Essen.

Zuud-Duutsland wor ekenmerkt deur zen oôhe berhen, mistal bebost bie nildboômen. Voebeêl'n zien 't Zwarte Woud en 't Bohemerwoud. 't Oôgste punt (2963 m) is de Zugspitze in de Beierse Alpen. Hroôte steeën in Zuud-Duutsland zien onder are München, Frankfurt am Main en Stuttgart.

 Geschiedenisse 
Duutsland wier pas in 1870 opniev een eeneid. In d'ooge middeleeuwe wastet et hrootste land van Europa, ma laeter viel et elegaer uut mekaer in wè meer dan onderd lantjes. Tussen 1870 en 1914 groeiende Duutsland uut tot de een nae grooste industriestaet van Europa en van de waereld, nae Iengeland. Dat gaf noga wa conflicten mee de Iengelse, mae ok mie de Franse. Toe in 1914 de Eerste Wereldoorlog uutbrak kwam Duutsland recht tegenover deze groôtmach'n (mie Rusland d'rbie) te stoôn, saeme mie Oôstenriek-Honharije. Duutsland voerde een tweêfrontenoorlog. Vier jaer lang durende deze oorlog weerbie naebie nehen meljoen man omkwamme.
Duutsland wier een vernederende vrede opgeleid en vee historici dienke dat dit de opmaet gaf toet de Twidde Wereldoorlog. In 1933 kwam Adolf Hitler an de macht. Duutsland begon in 1939 een oorlog tegen Iengeland en Frankriek en vanaf 1941 ok tehen Rusland en de VS. In 1945 wier het land eindelijk verslogen. Verbijsterd nam de weareld kennis van de Holocaust weerbie zo'n zes meljoen Joôden systematisch bin vermoôrd, vooral in Oôst-Europa.
Het land wier verdeeld in vier bezettingszones, naemelijk een Britse, Franse, Amerikaanse en Russische Zone. De Russische zone wier een apart land, de Duutse Democraotische Rippebliek (DDR). Duutsland wier zodoewnde verdeêld in een communistisch Oôst-Duutsland en een kapitalistisch West-Duutsland. Ok Berlijn was in vieren gedeeld, mar deze stad lag midden in het Russische deel, zoôdat een deel van Berlijn (dat bie West-Duutsland kwam) as een eiland in Oôst-Duutsland kwam te liggene.
Vee burhers vluchttende van Oôst nae West en dat nam zoô groôte antallen an, da in 1961 een mure gebouwd wier deu de Oôst-Duutsers tussen Oôst en West Berlijn. Deze mure wier symbool van de Kouwe Oôrlog tussen de NAVO en het Warchaupact. In 1989 kwam 'ieran een ende toe de burhers van de communistische lan'n in Oost-Europa in opstand kwamme. De Sovjets onger leiding van Gorbatsjov kwamme in tehenstelling toet 1956 en 1968 niet in actie.
In 1991 wiere de tweê lan'n weer bie mekaore gevoegd onger leiding van bondskanselier Kohl. Vee wier geïnvesteerd in de voormaelihe deelstaeten van de DDR, mae twintig jaer laeter was de werkloosheid nog aoltied 'oôger as in 't wes'n. Frankriek ging akkoord mie de 'erenigieng op voorwaerde dat Duutsland de euro zou invoere. Dit gebeurde dan ok, in 2002.

 Politiek 
Duutsland is een democraotische parlementaire bondsstaet. 't Land ei sins 23 meie 1949 een hrondwet, die a deur een meêder'eid van twiderde deur de bonsdag en bondsraed 'ewiezigd kan worn. Sommihe aspect'n kunn'n nie 'ewiezigd worn.

Binn'n Duutsland hel actief en passief kiesrecht vanof 18 jaer en der is spraeke van een twikaemersysteem, helieke as in Nederland. De bonsdag ei op z'n minst 598 leeën, en wor iedere vier jaer verkozen. Der hel een kiesdrempel van vuuf percent. De bondsraed ei 69 leeën, die an de deêlstaetreheriengen vertehenwoôrdihen. Iedere deêlstaet ei ok een eihen hrondwet en deelstaetparlement, dat a om de vier jaer wor verkozen.

De bonspresident, 't staetsoôd, wor voe vuuf jaer deur de bonsverhaoderienge verkozen en kan 1 keêr worn herverkozen. De bonskanselier is 't oôd van de reherieng en wor verkozen deur de bonsdag. 

 Bonspresidenten 

 Bonsrippebliek Duutsland President  Tied  Jaer  Partie  Opmerkienge Theodor Heuss  1949 - 1959  10  FDP  West-Duutsland Heinrich Lübke  1959 - 1969  10  CDU  West-Duutsland Gustav Heinemann  1969 - 1974  5  SPD  West-Duutsland Walter Scheel  1974 - 1979  5  FDP  West-Duutsland Karl Carstens  1979 - 1984  5  CDU  West-Duutsland Richard von Weizsäcker  1984 - 1994  10  CDU  (West-)Duutsland Roman Herzog  1994 - 1999  5  CDU  Duutsland Johannes Rau  1999 - 2004  5  SPD  Duutsland Horst Köhler  2004 - 2010  6  CDU  Duutsland Christian Wulff  2010 - 2012  2  CDU  Duutsland Joachim Gauck  2012 - 2017  5  partieloôs  Duutsland Frank-Walter Steinmeier  2017 - noe  9  SPD  Duutsland

 Bonskanseliers 

 Bonsrippebliek Duutsland Kanselier  Tied  Jaer  Partie  Opmerkienge Konrad Adenauer  1949 - 1963  14  CDU  West-Duutsland Ludwig Erhard  1963 - 1966  3  CDU  West-Duutsland Kurt Georg Kiesinger  1966 - 1969  3  CDU  West-Duutsland Willy Brandt  1969 - 1974  5  SPD  West-Duutsland Helmut Schmidt  1974 - 1982  8  SPD  West-Duutsland Helmut Kohl  1982 - 1998  16  CDU  (West-)Duutsland Gerhard Schröder  1998 - 2005  7  SPD  Duutsland Angela Merkel  2005 - 2021  16  CDU  Duutsland Olaf Scholz  2021 - 2025  4  SPD  Duutsland Friedrich Merz  2025 - noe  1  CDU  Duutsland

 Kabinet'n 
x = regeriengspartie

b = regeriengspartie mie bonskanselier

 Bonsrippebliek Duutsland Kabinet  Tied  Partieën  Opmerkienge CDU/CSU  FDP  Grüne  SPD  overige Kabinet-Adenauer I  1949 - 1953  b  x      DP  West-Duutsland Kabinet-Adenauer II  1953 - 1957  b  x      DP, GB/BHE  West-Duutsland Kabinet-Adenauer III  1957 - 1961  b        DP  West-Duutsland Kabinet-Adenauer IV  1961 - 1963  b  x       West-Duutsland Kabinet-Erhard I  1963 - 1965  b  x       West-Duutsland  Kabinet-Erhard II  1965 - 1966  b  x       West-Duutsland Kabinet-Kiesinger  1966 - 1969  b      x   West-Duutsland Kabinet-Brandt I  1969 - 1972    x    b   West-Duutsland Kabinet-Brandt II  1972 - 1974    x    b   West-Duutsland Kabinet-Schmidt I  1974 - 1976    x    b   West-Duutsland Kabinet-Schmidt II  1976 - 1980    x    b   West-Duutsland Kabinet-Schmidt III  1980 - 1982    x    b   West-Duutsland Kabinet-Kohl I  1982 - 1983  b  x       West-Duutsland Kabinet-Kohl II  1983 - 1987  b  x       West-Duutsland Kabinet-Kohl III  1987 - 1991  b  x       West-Duutsland Kabinet-Kohl IV  1991 - 1994  b  x       Duutsland Kabinet-Kohl V  1994 - 1998  b  x       Duutsland  Kabinet-Schröder I  1998 - 2002      x  b   Duutsland  Kabinet-Schröder II  2002 - 2005      x  b   Duutsland  Kabinet-Merkel I  2005 - 2009  b      x   Duutsland  Kabinet-Merkel II  2009 - 2013  b  x       Duutsland Kabinet-Merkel III  2013 - 2018  b      x   Duutsland Kabinet-Merkel IV  2018 - 2021  b      x   Duutsland  Kabinet-Scholz  2021 - 2025    x  x  b   Duutsland Kabinet-Merz  2025 - noe  b      x   Duutsland 

DP = Deutsche Partei

GB/BHE = Gesamtdeutscher Block / Bund der Heimatvertriebenen und Entrechteten

 Bonsdag 
Oliefkleur is coalitie

 Bonsrippebliek Duutsland Partie  Bonsdag 2025  2021  2017  2013  2009  2005  2002  1998  1994  1990 AfD  152  83  94        CDU  164  152  200  255  194  180  190  198  244  268 CSU  44  45  46  56  45  46  58  47  50  51 FDP   91  80   93  61  47  43  47  79 Grüne  85  118  67  63  68  51  55  47  49  8 Linke ¹  64  39  69  64  76  54  2  36  30  17 SPD  120  206  153  193  146  222  251  298  252  239 SSW  1  1         Totael  630  735  709  631  622  614  603  669  672  662 Coalitie  328  415  399  504  332  448  306  345  341  398 Kabinet  Merz  Scholz  Merkel IV  Merkel III  Merkel II  Merkel I  Schröder II  Schröder I  Kohl V  Kohl IV

¹ 1990-2005: PDS

 Defensie 
Duutsland beschik over een paer verschill'nde takk'n van defensie, naemelijk de landmacht, de marine, de luchmacht, de kustwacht, de hrenspelisie en een medisch korps. In 2001 waeren der 20.851.022 mann'n in de leeftied van 15 toet 49 jaer beschikbaer voe in heval van oôrlog, wivan der 17.760.412 heschikt waeren voe militaire dienst. Ieder jaer bereikn onheveêr 480.000 mann'n de leeftied om in militaire dienst te treeën. 1,5% van 't BNP wor uuteheven an defensie.

 Duutsland internationaol 
Duutsland is onder aore lid van de Europeêse Unie en de NAVO.

 Economie 
Duutsland is eên van de mist ontwikkelde lan'n ter waereld en ei ok eên van de sterkste economieën op aerde, mè onder are werkeloôs'eid is een hroôt probleem. Deur verhriezieng worn de lassen van werk ènde mensen hrotter en de sociaole zeker'eid wor kleinder. Een aor probleem is ok nog de minder loôpende economie van Oôst-Duutsland, nog een overbluufsel van voe den oôrlog.

 Bestierlijke indeêlienge 
Duutsland wor inedeêld in 16 deêlstaeten (Duuts: Bundesländer), naemelijk:

 Deêlstaet  Zeêuws  Oôdstad  Inweuners  (2024)  Oppervlak  (km²)  Dicht'eid  (inw./km²) Baden-Württemberg  Baden-Württemberg  Stuttgart  11.246.000  35.700  315 Bayern  Beieren  München  13.249.000  70.500  188 Berlin  Berlijn  Berlijn  3.685.000  900  4136 Brandenburg  Brannburg   Potsdam  2.557.000  29.700  86 Bremen  Breem'n  Bremen  705.000  400  1678 Hamburg  Hamburg  Hamburg  1.863.000  800  2467 Hessen  Hessen  Wiesbaden  6.281.000  21.100  297 Mecklenburg-Vorpommern  Mecklenburg-Voepommern  Schwerin  1.574.000  23.300  68 Niedersachsen  Nedersaksen  Hannover  8.004.000  47.700  168 Nordrhein-Westfalen  Noôrdrien-Westfaolen  Düsseldorf  18.034.000  34.100  529 Rheinland-Pfalz  Rienland-Palts  Mainz  4.130.000  19.900  208 Saarland  Saorland  Saarbrücken  1.012.000  2.600  394 Sachsen  Saksen  Dresden  4.042.000  18.500  219 Sachsen-Anhalt  Saksen-Analt  Magdeburg  2.136.000  20.600  104 Schleswig-Holstein  Sleêswiek-'Olstein  Kiel  2.960.000  15.800  187 Thüringen  Thüriengen  Erfurt  2.100.000  16.200  130 Totael  83.577.000  357.600  234Plaetje:Political map of Germany vector drawing.svg

 Demohrafie 
In 2024 teln Duutsland 83,6 meljoen inweuners. 67,5% van de bevolkieng is aneslootn bie een relihieuze hemeênschap. Van deze mensen is 31,2% roôms-katteliek en bieni 31% is protestans. De roôms-katteliek'n bevin'n der eihen vurral in 't zuden en wessen, de protestant'n in 't noôrn. Ok weun'n der 3,3 meljoen moslims en 200.000 joôden. Meêr dan 50% van de voormaelihe Oôst-Duutse bevolkieng ang hin relihie an.

Onder de Duutse bevolkieng bevin'n zen eihen hroôte hroep'n allochtoon'n, wironder vee hastarbeiers uut de jaeren '70 uut Joehoslavië, Hriek'nland en Turkije en are, wivandaen de 3,3 meljoen moslims. In totaol bevin'n zen eihen in Duutsland 7 meljoen allochtoon'n.

 Taele 
Bieni iedereên in Duutsland spreek Duuts. Der zien ienkele etnische minder'eden as Deen'n, Friezen en siheuners die an der eihen taele praoten.

 Lienks nae buten 

 Landenweb
 Britannica
 World Factbook
 City Population
 AlleCijfers
 Klimaatinfo
 World Meteo. Org.
 Europese Unie
 Duitsland Instituut
 Historiek
 Fact File


Categorie:Land