Mary Abukutsa-Onyango

Mary Oyiela Abukutsa-Onyango (ti a bi 20 Kínní 1959) jẹ onimọ-jinlẹ ati aja fun ètò  omoniyan ati oni ìmò ogbin láti  orílè-èdè Kenya ti o ṣe amọja nípa  ètò  eko àgbè nípa pá  lórí  ẹka olericulture, agronomy, physiology ọgbin . Abukutsa-Onyango jẹ olukọ ọjọgbọn ti ẹ̀kọ́ horticulture ni Ile-ẹkọ gíga Jomo Kenyatta ti Agriculture ati Imọ-ẹrọ ti iṣẹ rẹ da lori awọn irúgbìn onjẹ abínibí ti ile adúláwò Afíríkà.  Abukutsa Onyango ti ṣe ìwádìí báwo ni a ṣe le lo awọn ẹfọ abínibí ile Áfíríkà lati kojú aarun ajẹsara ni Áfíríkà lákòókò ti o n ṣetọju ọna ti owo-wiwọle ti o ni aabo pàápàá lákòókò oju-ọjọ ti o nira àti oju-ọjọ diẹ sii..

 Ìgbésí  àyè  ibẹrẹ àti ọ̀rọ̀  ẹbí 
Mary Oyiela Abukutsa-Onyango ni a bi ni 20 Kínní ọdún 1959 ni ìlú Ematsuli, ni orílè-èdè Kenya. O jẹ ẹkẹta ti a bi nínu ìdílé ti awọn ọmọ mẹjọ si Enos Abukutsa Masele ati Rosebella Amumbwe Abukutsa. O ṣe iribọmi ni ilé  ìjọsìn Ilungu  Seven  Day Adventist Church ni Oṣu Kẹjọ ọdun 1975 nipasẹ Olusoagutan Washington Buka.  Lákòókò ti o ti dàgbà ni orílè-èdè Kenya, Abukutsa-Onyango ṣe àìsàn nítorí àjèjì si awọn ọlọjẹ ẹranko, nitorinaa idile rẹ ṣe ounjẹ awọn ẹfọ Afíríkà ti o lọpọlọpọ nibiti o ngbe bii African nightshade, jute mallow, ati ewe cowpeas . Ọkan nínu awọn iya-nla rẹ ti se awọn ewe elegede pẹlu ẹpa tàbi lẹẹ sesame. Bàbá Abukutsa-Onyango, Enos gba ọmọ rẹ ni ìyànjú o si ṣe atilẹyin lati di ọmọ-iwe, iya rẹ Rosebella si kọ ọ lati nifẹ ati abojuto.  Abukutsa-Onyango gbeyawo JC Onyango ni ojo keta osu kerin odun 1987 o si bi omokunrin meji, Douglas Ochieng' ati Anthony Okelo.

 Ẹkọ 
Abukutsa-Onyango lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Ematsuli lati 1966 si 1972 ni Emuhya, Kenya. Lẹhinna o lọ si ile-iwe giga Awọn ọmọbirin Bunyore lati 1973 si 1976 ni Wekhomo, Kenya ati Ng'iya Girls High School ni 1977 ni Ng'iya, Kenya. O gba Apon ti Imọ-jinlẹ ni Iṣẹ-ogbin ni ọdun 1983 lati Ile-ẹkọ giga ti Ilu Nairobi . O gba Masters of Sciences ni Agriculture ni ọdun 1988 lati Ile-ẹkọ giga ti Nairobi. Nikẹhin, o gba Dokita rẹ ti Imọye ni Olericulture, Plant Physiology and Nutrition in 1995 lati Wye College, University of London.

 Iṣẹ ati iṣẹ 
Ifẹ ati imọriri Abukutsa-Onyango ti awọn ẹfọ ile Afirika jẹ jijẹ nipasẹ aleji si awọn ọlọjẹ ẹranko ti o ni bi ọmọde. Eyi mu ki o lepa iṣẹ-ogbin bi o ṣe fẹ lati “ṣafihan agbara ti o farapamọ ni awọn ẹfọ abinibi Afirika,” o sọ. O ti kopa ninu iwadi ti awọn ẹfọ abinibi ile Afirika lati ọdun 1990 lori ipele ẹkọ ati ipele ti o wulo pẹlu awọn agbe. O ṣe iwadii awọn ohun ọgbin abinibi ti Kenya lati ṣe iwadii ṣiṣeeṣe awọn irugbin ti awọn agbe nlo. Iwadi rẹ ti yipada ati pe o dojukọ awọn ohun-ini ijẹẹmu ti awọn ẹfọ. Iwadi rẹ ti fihan pe awọn ọya amaranth, ọgbin Spider, ati African nightshade ni awọn iye ti amuaradagba ati irin ati pe o jẹ ọlọrọ ni kalisiomu, folate, ati vitamin A, C, ati E.  Sise ti awọn ẹfọ wọnyi gẹgẹbi iwadi nipasẹ Abukutsa-Onyango le ṣe iranlọwọ lati koju aiṣedeede ni Afirika bi wọn ṣe pese awọn ounjẹ pataki ati awọn ọlọjẹ fun awọn ti ko le ni ẹran. 

Abukutsa-Onyango jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ẹgbẹ Awọn Obirin Afirika ninu Iwadi ati Idagbasoke Ogbin (AWARD), eto ti a ṣẹda lati mu alekun awọn obinrin ti o ni oye ti o n ṣe atilẹyin fun awọn agbẹ obinrin ni Afirika. Pẹlu profaili yii, Abukutsa-Onyango ti ni anfani lati ni ipa lori awọn oluṣe eto imulo Kenya. Fun apẹẹrẹ, Ile-iṣẹ Ilera ti gba awọn ile-iwosan niyanju lati lo awọn ẹfọ abinibi abinibi Afirika ni awọn ounjẹ ti awọn alaisan HIV . 

Abukutsa-Onyango ti ṣe atẹjade diẹ sii ju 20 awọn nkan imọ-jinlẹ atunyẹwo ẹlẹgbẹ ati pe o nkọ ni bayi bi olukọ ọjọgbọn ti horticulture ni Ile-ẹkọ giga Jomo Kenyatta ti Agriculture ati Imọ-ẹrọ ni Juja, Kenya.

 Awọn Ìpolongorẹ 
Abukutsa-Onyango ti ṣeduro jijẹ awọn ohun ọgbin abinibi ile Afirika fun ọdun 20.  O ti ṣe itọsọna awọn ipolongo eto-ẹkọ ti gbogbo eniyan ati ṣiṣẹ pẹlu awọn ile ounjẹ ati awọn ile itaja nla lati le rii bi o ṣe le ṣafikun awọn ounjẹ diẹ sii, awọn ẹfọ abinibi sinu awọn ounjẹ ti awọn eniyan. Iṣoro pataki kan ni pe awọn eniyan ko mọ bi a ṣe le ṣe awọn ẹfọ naa. Abukutsa-Onyango wa awọn ilana ti o padanu nipasẹ awọn iran titun ati idanwo wọn fun iye ijẹẹmu. 

Abukutsa-Onyango gbagbọ pe awọn ẹfọ abinibi ti ile Afirika ni iye ijẹẹmu diẹ sii ju awọn ẹfọ nla lọ bi eso kabeeji ati owo.  O ṣe agbero ipadabọ awọn irugbin wọnyi lati koju awọn ọran ti ounjẹ, ilera, ati osi.  Ni ọdun 2010 o tun sọ nipa awọn iṣoro ti atẹjade awọn imọran rẹ ati pataki Wiwọle Ṣii silẹ ni Ile-ikawe University of Nairobi ti Bioline International ṣeto. 

Abukutsa-Onyango ti sọrọ ni TED@Nairobi fun wiwa Talent TED2013.  O funni ni ẹri ti aini jijẹ ẹfọ nipasẹ awọn ọmọ Afirika ati awọn ero fun iṣowo siwaju ati igbega awọn ẹfọ abinibi ile Afirika. O mẹnuba ni ṣoki awọn anfani ti dida awọn ẹfọ wọnyi gẹgẹbi akoko idagba kukuru wọn, iyipada si oju-ọjọ agbegbe, ifarada wahala, ati iye ijẹẹmu.

 Àwọn amin ẹyẹ 

 Abukutsa-Onyango's research was showcased to US Secretary of State, Hillary Clinton on 5 August 2009 at NARL-KARI.
 She won first prize and RUFORUM trophy for a Young Professionals and Women Scientist Research Competition in Addis Ababa, Ethiopia and was recognized by the African Union.
 She received the CGIAR Science Award for Outstanding Communications by the Consultative Group in Agricultural Research (CGIAR) in 2007.
 She was awarded International Scientist of the year 2002 by the International Biographical Centre, Cambridge, England.
 She received the Edinburgh Medal in 2014 for dedication to finding sustainable solutions to obesity and malnutrition in Africa.

 Awọn itọkasi 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ