Alágbẹ̀dẹ

Alágbẹ̀dẹ jẹ́ oníṣẹ́-ọnà tí ó ń rọ onírúurú irin láti pèsè àwọn ohun èlò tó wúlò (fún àpẹẹrẹ, irinṣẹ́ oko, ohun ìdáná, ohun ọ̀ṣọ́, aṣọ ìpàtẹ́ àti ohun ìjà ogun). Iṣẹ́ àgbẹ̀dẹ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ irin títẹ̀ tó pẹ́ jùlọ lágbàáyé. Mímú irin tẹ tàbí rírọ ọ́ pẹ̀lú òòlù (forging) ni olú-kókó iṣẹ́ àgbẹ̀dẹ. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, rírọ irin náà máa ń wáyé nígbà tí irin náà bá ti gbóná fẹlá nínú iná àgbẹ̀dẹ (forge). Iṣẹ́ àgbẹ̀dẹ tún lè kan àwọn apá mìíràn nínú iṣẹ́ irin, bíi mímú irin mọ́ kúrò nínú òkúta rẹ̀ (smelting), dídà á sínú apẹrẹ (founding), àti lílo dínà láti dán an sí ìwọ̀n tó yẹ.

Bí iṣẹ́ irin ṣe gbajúmọ̀ tó ní àwọn ọ̀rúndún sẹ́yìn ló jẹ́ kí Smith àti àwọn orúkọ tí ó jọ ọ́ ní àwọn èdè mìíràn di orúkọ ìdílé tó wọ́pọ̀ (bíi Schmidt tàbí Schmied ní German, Portuguese Ferreiro, Ferreira, French Lefèvre, Spanish Herrero, Italian Fabbri, Ferrari, Ferrero, Ukrainian Koval àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ). Gẹ́gẹ́ bí àsomọ́-ẹ̀yìn, -smith ń tọ́ka sí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nínú iṣẹ́ kan—fún àpẹẹrẹ, wordsmith, tí ó túmọ̀ sí ẹni tí ó "rọ ọ̀rọ̀", ìyẹn ònkọ̀wé.

Ìtàn

Ní àkókò ṣáájú ìyípadà iṣẹ́-ẹ̀rọ, àwọn alágbẹ̀dẹ ní ọlá gíga láwùjọ nítorí pé àwọn ni wọ́n ń pèsè irinṣẹ́ fún iṣẹ́ àgbẹ̀ (pàápàá ọ̀pọ̀lọ) àti ogun.

Onírúurú alágbẹ̀dẹ
Alágbẹ̀dẹ (metalsmith) ni ẹni tí ó ní ìmọ̀ àti agbára láti ṣiṣẹ́ lórí "gbogbo" irin.


Àwọn irúfẹ́ alágbẹ̀dẹ ni: John Fuller Sr., Art of Coppersmithing, Astragal Press, 1993 (reprint of original edition, 1894) 
 Alágbẹ̀dẹ dudu ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú irin (iron) àti irin dídán (steel) (èyí ni a sábà máa ń pè ní "alágbẹ̀dẹ" lásán). Farrier jẹ́ irúfẹ́ alágbẹ̀dẹ tó dáni mọ̀ fún ṣíṣe bàtà ẹṣin.
 Bladesmith ń rọ ọ̀bẹ, idà, àti àwọn ohun mìíràn tó ní ojú-mímú.
 Brownsmith ń ṣiṣẹ́ lórí idẹ àti bàbà.
 Coinsmith ń ṣiṣẹ́ lórí kókó owó-ẹyọ.
 Alágbẹ̀dẹ bàbà ń ṣiṣẹ́ lórí bàbà.
 Alágbẹ̀dẹ góòlù ń ṣiṣẹ́ lórí wúrà.
 Alágbẹ̀dẹ ìbọn ń ṣe, ó sì ń tún ìbọn ṣe.
 Armourer tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ilé-ìhámọ́ra (armoury) fún títún ohun ìjà ṣe ní iṣẹ́ tó jọ ti alágbẹ̀dẹ ìbọn.
 Alágbẹ̀dẹ agogo ń ṣiṣẹ́ lórí ìlẹ̀kùn àti agogo.
 Alágbẹ̀dẹ fàdákà ń ṣiṣẹ́ lórí fàdákà.Rupert Finegold and William Seitz, Silversmithing, Krause Publications, 1983, 
 Alágbẹ̀dẹ idà jẹ́ alágbẹ̀dẹ tí ó ń rọ idà nìkan.
 Arrowsmith jẹ́ alágbẹ̀dẹ tí ó dáni mọ̀ fún rírọ orí atẹ́rẹ́ tàbí ọfà.
 Tinsmith (tàbí tinner) ń ṣiṣẹ́ lórí irin fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ bíi kànnà (tinware).
 Weaponsmith jẹ́ alágbẹ̀dẹ gbogbogbòò tó ń rọ ohun ìjà bíi áké, ọ̀kọ̀, àti àwọn ohun ìjà mìíràn.
 Whitesmith ń ṣiṣẹ́ lórí irin funfun (tin àti pewter) tàbí ẹni tí ó ń dán irin ju ẹni tó ń rọ ọ́ lọ.
 Tinker jẹ́ ọ̀rọ̀ àtijọ́ fún alágbẹ̀dẹ kànnà tí ó ń rìn káàkiri.

Àwọn oníṣẹ́-ọnà
Iṣẹ́-ọnà àti ohun èlò àtijọ́ ti alágbẹ̀dẹ ni iná àgbẹ̀dẹ, èyí tí í ṣe itẹ́-iná tí a ṣe láti jẹ́ kí afẹ́fẹ́ (nípasẹ̀ ewì) sọ inú rẹ̀ di gbígbóná janjan, láti lè dáná mọ́ irin, fún ìjápọ̀ àti mímú irin rọ̀. Lónìí, àwọn alágbẹ̀dẹ ṣì ń lo irinṣẹ́ yìí gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà látijọ́.

Ọ̀rọ̀ náà, metalsmith, sábà máa ń tọ́ka sí àwọn oníṣẹ́-ọnà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ lórí onírúurú irin bíi góòlù, bàbà àti fàdákà. Àwọn oníṣẹ́-ọṣọ sábà máa ń pe iṣẹ́ wọn ní metalsmithing, bẹ́ẹ̀ ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ń fúnni ní oyè nínú ẹ̀kọ́ metalsmithing, jewelry, àti blacksmithing lábẹ́ ẹ̀ka iṣẹ́-ọnà (fine arts).Tim McCreight, Jewelry: Fundamentals of Metalsmithing, Hand Books Press, 1997, 

Àwọn oníṣẹ́ ẹ̀rọ (Machinists)
Àwọn oníṣẹ́ ẹ̀rọ jẹ́ alágbẹ̀dẹ tí wọ́n ń pèsè àwọn ẹ̀yà-ara ẹ̀rọ àti irinṣẹ́ tó nílò ìṣọ́ra gíga. Èyí tí ó fìrí jùlọ nínú àwọn irinṣẹ́ wọ̀nyí ni àwọn ẹ̀rọ CNC, tí kọ̀m̀pútà ń darí rẹ̀.

Ẹ tún wo
 Ferrous metallurgy
 Smithing gods
 Metallurgy
 Blacksmith

Àwọn Ìtọ́kasí

Àwọn ìtàkùn mìíràn


Category:Arts occupations