Deutsches Rechtswoerterbuch

Deutsches Rechtswörterbuch (DRW) tàbí Ìtúmọ̀ Ìtàn-ìgbàanì Òfin Jámánì jẹ́ ìwé-ìtúmọ̀ òfin ìtàn-ìgbàanì tí a dá sílẹ̀ lábẹ́ àbójútó Heidelberg Academy of Sciences and Humanities. Ẹgbẹ́ ìwádìí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọdún 1897, tí wọ́n sì ti parí àrtíkùlù 104,043 títí di òní, láti Aachenfahrt (ìrìn-àjò sí Aachen) títí dé ubergehen (afojufo). Wọ́n ti tẹ̀ ẹ jáde sínú ìwé merinla (14) lọ́wọ́-lọ́wọ́, wọ́n sì tún jẹ́ kí gbogbo ènìyàn lè rí i lórí ayélujára láì san owó. Nínu ìwádìí rẹ̀, DRW tún ń tọ́ka sí orísun inú ede geesi-Àtijọ́, orísun Ìjọba Hanseatic àti Ìjọba Pennsylvania Jámánì. O seese ki Ẹgbẹ́ ìwádìí náà parí iṣẹ́ náà ní ọdún 2036https://en.wikipedia.org/wiki/Deutsches_Rechtsw%C3%B6rterbuch

 EROKAN 
DRW ní ètò láti kó gbogbo ọ̀rọ̀ òfin Jámánì láti àkókò Àárín-igba (Middle Ages) títí dé ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìnlá-dín-lógún (19th century). Nínú àgbékalẹ̀ yìí, èdè òfin ni a túmọ̀ sí àkọsílẹ̀ ọ̀rọ̀ ìtàn àgbà tó ní ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lú ìtumọ̀ òfin. Ẹgbẹ́ ìwádìí náà fẹ́ ṣàlàyé bíi ti àwọn ìmọ̀ òfin, ìgbọ́kànlé àti ìjọba ṣe hàn gbangba nínú èdè ojoojúmọ́.

Ní ìpẹ̀yà, DRW kì í kó àwọn ọ̀rọ̀ òfin péré, ṣùgbọ́n ó tún kó àwọn ọ̀rọ̀ àtàwọn ìtúmọ̀ ojoojúmọ́ tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ òfin. Ní báyìí, gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú iṣẹ́ ìwádìí rẹ̀, DRW kó gbogbo ọ̀rọ̀ tó ní ìbáṣepọ̀ òfin, kì í ṣe ti Gẹ́ẹ́sì Jámánì (Modern High German) nìkan, ṣùgbọ́n gbogbo èdè ìyàtọ̀ Jámánì Iwọ̀-Oòrùn pátápátá pelu. Ìwé ìtúmọ̀ náà ń tọ́ka sí bí wọ́n ṣe lo ọ̀rọ̀ ìtàn láti orílẹ̀-èdè púpọ̀ nínú agbègbè èdè ila oorun — láti ilu Geesi títí dé Transylvania, láti Lorraine títí dé Òkun Baltiki.https://en.wikipedia.org/wiki/Deutsches_Rechtsw%C3%B6rterbuch

Kí wọ́n lè mú gbogbo ìyàtọ̀ ọ̀rọ̀ àti ìtumọ̀ rẹ̀ kúrò pátápátá, ìwé ìtúmọ̀ náà ń lo ọ̀nà ìfíwéra òfin tó ń ṣẹlẹ̀ lẹ́kan (synchronic) àti tó ń ṣẹlẹ̀ lọ́dọọdún (diachronic), pẹ̀lú ọ̀nà èdè àti ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ (lexicographic), nípò ìtàn tó ń jẹ́ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ àtẹ̀yìnwá.https://en.wikipedia.org/wiki/Deutsches_Rechtsw%C3%B6rterbuch

Gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ ilẹ̀ Jámánì ríṣíṣẹ́, Richard von Weizsäcker, ti kọ nígbà kan pé:

“Rechtswörterbuch ń kó ìtọ́kasí èdè àti ìtàn àṣà jù bí òfin ṣoṣo lọ, èyí ló fi jẹ́ pé iṣẹ́ náà dá lórí oríṣìíríṣìí ẹ̀kọ́ pátápátá.”

 ITAN 
DRW bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1896/97 gẹ́gẹ́ bí ètò àwùjọ Royal Prussian Academy of Science, ní àkókò tó fẹrẹ́ jọ ìpilẹ̀ àwọn ìwé-ìtúmọ̀ pàtàkì míì bí Schweizerisches Idiotikon. Ó ṣeé ṣe kí èrò ètò ìwé ìtúmọ̀ Anglo-Norman Legal Terms tí Selden Society pinnu ṣe jẹ́ ìmísí fún un (ìwé náà, tí a tún pè ní Dictionary of Law French tí Elsie Shanks kó jọ, láìpẹ́ ṣùgbọ́n kì í ṣe tí wọ́n tẹ̀ jáde).

Àwọn amòye Jámánì olókìkí jùlọ nínú ìtàn òfin, ìtàn àti ìtàn èdè bí Heinrich Brunner, Ernst Dümmler àti Karl Weinhold jẹ́ apá nínú ìgbìmọ̀ ìpilẹ̀ iṣẹ́ náà. Otto von Gierke náà jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìpilẹ̀, tí nítorí o mo pupo nipa ìṣe German Historical School, ó jùmọ̀ gbìyànjú pé kí wọ́n fi àwọn èdè iwo-oorun Jamani kún un.

Lati igba olórí àkọ́kọ́ ti ẹ̀ka ìwádìí náà, Prof. Dr. iur. Richard Schröder, wà ní Heidelberg, DRW ti wà ní ìlú ìtàn tó wà lórí odò Neckar láti ìbẹ̀rẹ̀. Ẹlẹ́yìn rẹ̀ ni Prof. Eberhard Freiherr von Künßberg. Nítorí pé íyàwó re je Juu, ẹbí náà ní láti sá lọ sí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ìpò yìí dá sí àwọn ìjàmbá inú àti òde tí ẹ̀ka ìwádìí náà dojú kọ lẹ́yìn ìṣàkóso Nazi àti Ogun Àgbáyé Kejì.

Lẹ́yìn ìpín ilẹ̀ Jámánì àti ìtànkálẹ̀ Prussian Academy (ẹ̀yí tí a tún pè ní German Academy of Sciences at Berlin), wọ́n da DRW po mọ́ Heidelberg Academy ní ọdún 1959. Lẹ́yìn ogbon odun, olórí ẹ̀ka ìwádìí tó ṣẹ̀ṣẹ̀ kú, Dr. Heino Speer, dá ìtẹ̀jáde lórí Ayélujára tí kò ní owó-ori sílẹ̀

 EREDI 
Gbogbo àrtíkùlù inu DRW ni lati se pelu ọ̀rọ̀ kan pàtó, tí wọ́n ti ṣe ìtòlẹ́sẹẹsẹ rẹ̀ sí fọ́ọ̀mù Jámánì àṣà. Ó ní ìmọ̀ nípa èdè, àlàyé nípa bí ọ̀rọ̀ náà ṣe ń gba ìtumọ̀, àti elo re ni ilana òfin. Gbogbo ìtumọ̀ àti àwọn ọ̀rọ̀ apapọ̀ ni wọ́n fi hàn pẹ̀lú ẹ̀rí ìtàn, tí wọ́n tọ́ka sí ní èdè àkọ́kọ́, tí wọ́n sì yọ láti inú àwọn orísun DRW. Gẹ́gẹ́ bí orísun pàtàkì, DRW lo ọ̀pọ̀ ìwé-oríṣìíríṣìí, láti inú èyí ni wọ́n ti yọ o le ni millioni meji(2,000,000) àkọsílẹ̀ jáde ní isesebẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìwádìí naa. Àwọn àkójọpọ̀ náà ni wọ́n kọ sí ìwé pelebe , tí wọ́n sì ń yọ wọ́n kúrò ní iyewu àpamọ́ títí di òní gẹ́gẹ́ bí ìpilẹ̀ iṣẹ́ ìwádìí. Látàrí ìmúlòlùfẹ́ àti kíkún, DRW ń fi àkótán amúlò àkọsílẹ̀ fún àwọn ìwé-orísun tí wọ́n lo.

Ẹ̀rí tó jù lọ́jọ́ tó wà nínú ìwé ìtúmọ̀ náà padà sí ọdún 479 AD, tí wọ́n sì yọ láti inú ìwé Merovingian Charter ní àkókò Clovis I. Ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń dojú kọ́ ni mundburt (tó túmọ̀ sí ẹ̀tọ́ ààbò pàtàkì fun olórí). Felix Liebermann ní ìwé Die Gesetze der Angelsachsen mú ẹ̀rí fún un, níbi tí wọ́n ti darí jùlọ sí ọ̀rọ̀ mundbyrd (685/86). Ìwé-ìtàn Gẹ́ẹ́sì-Àtijọ́ bẹ́ẹ̀ ni ó jẹ́ apá pàtàkì jùlọ nínú àwọn orísun atijọ́ tí DRW ń tọ́ka sí.

DRW ti ṣe ìlànà tí wọ́n gbọ́dọ̀ tẹ̀lé kí wọ́n tó fi ọ̀rọ̀ apapọ̀ tàbí ọ̀rọ̀ pẹ̀lú sílẹ̀ nínú àwọn àrtíkùlù rẹ̀.

 Ọ̀rọ̀ apapọ̀ kò gbọ́dọ̀ kọjá ìparí ọ̀rúndún kẹji-dín-lógún.
 Fún ọ̀rọ̀ pẹ̀lú láti wọ inú ìwé ìtúmọ̀ náà, ẹ̀rí àkọ́kọ́ tó fi hàn gbangba pé ọ̀rọ̀ náà ń bẹ gbọ́dọ̀ tó ọdún 1815.
 Wọ́n kì yóò tẹ̀ awọn ọ̀rọ̀ tó bẹ̀rẹ̀ láàrin ọdún 1815 sí 1835 jáde, ṣùgbọ́n wọ́n máa fi itọ́kasí kéékèèké nínú eda ori ayélujára.

 IJINLE GEESEI 
Ní pàtàkì, ìwé Die Gesetze der Angelsachsen (Òfin àwọn Anglo-Saxoni) tí Liebermann kọ, jẹ́ orísun pàtàkì fún DRW nípa ìtàn Gẹ́ẹ́sì-Àtijọ́. Die Gesetze der Angelsachsen ní gbogbo òfin tí àwọn alákóso Anglo-Saxon ti kéde ní orundun marun-un, ó sì ṣì jẹ́ ase àti ogbontarigi’ nínú ẹ̀ka yìí. Nígbà tí won ban soro nipa Gẹ́ẹ́sì-Àtijọ́, wọ́n sábà máa ń tọ́ka sí Anglo-Saxon dictionary tí Bosworth àti Toller dá.

Pẹ̀lú èyí, ọ̀pọ̀ ìwé-òfin tó ní í ṣe pẹ̀lú Ìjọba Hanseatic àti Stahlhof (Steelyard) wọn ní Lọndọnu lè jọ ohun tó ní ìtàn pàtàkì fún olùkàwé Gẹ́ẹ́sì.

Lẹ́yìn ìṣípadà sí Amẹ́ríkà ní ọ̀rúndún kẹtàlá-dín-lógún àti keji-dinlógún, àwọn ará Jámánì láti agbègbè Rhine Franconian paṣipaarọ̀ àgbègbè wọn mọ́, tí a sì mọ̀ lónìí gẹ́gẹ́ bí Pennsylvania German (tàbí Pennsylvania Dutch). Nítorí náà, àwọn ọ̀rọ̀ Pennsylvania German tún wọlé sí DRW, bí àpẹẹrẹ: freiheitsbâm → Freiheitsbaum (igi òmìnira), gẹ́gẹ́ bí Lambert’s dictionary of the Non-English Words of the Pennsylvania-German Dialect ṣe sọ pé ó túmọ̀ sí igi poplar dúdú.

 FUN KIKA 

 German quote via http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~cd2/drw/presse.htm
 Klaus-Peter Schroeder, Eberhard Freiherr von Künßberg (1881–1941), in: Andreas Deutsch (ed.), Das Deutsche Rechtswörterbuch – Perspektiven, Heidelberg 2010, p. 54f. and 58.
 Book description by Cambridge University press via http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9781316225141

German online version of the DRW

English version of the DRW’s official website