Búrẹ́dì Agege

Búrẹ́dì Agege jẹ́ irú búrẹ́dì kan tí ó gbajúmọ̀ gidigidi ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Búrẹ́dì yìí gba orúkọ rẹ̀ láti agbègbè Agege, ìlú kan tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, níbi tí wọ́n ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe é ní ọ̀pọ̀lọpọ̀. Búrẹ́dì Agege yàtọ̀ sí àwọn búrẹ́dì mìíràn nítorí bí ó ṣe máa ń rọ̀, tí ó sì tún máa ń nà tí a bá ń jẹ ẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló fẹ́ràn rẹ̀ nítorí pé ó tètè máa ń yó ènìyàn, kò sì wọ́n lówó..

 Ìtàn 
Búrẹ́dì yìí kò bẹ̀rẹ̀ ní Agege gan-an, ṣùgbọ́n ibẹ̀ ni ó ti di gbajúmọ̀. Ní ọdún 1921, arákùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Amos Shackleford, tí ó wá láti orílẹ̀-èdè Jamáíkà, bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ búrẹ́dì ní Èbúté Mẹ́ta. Búrẹ́dì rẹ̀ gbajúmọ̀ púpọ̀ tí àwọn ènìyàn fi ń pè é ní "Shackleford".

Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, oniṣowo kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Alhaji Ayọ̀kúnnú dá ilé-iṣẹ́ búrẹ́dì tirẹ̀ sílẹ̀ ní Agege. Òun ni ó mú kí búrẹ́dì yìí tàn káàkiri Èkó nípa lílo àwọn alátà láti gbé e kiri, èyí sì mú kí wọ́n máa pè é ní Búrẹ́dì Agege.

 Èròjà àti bí wọ́n ṣe ń ṣe é 
Àwọn èròjà pàtàkì tí wọ́n fi ń ṣe Búrẹ́dì Agege ni ìyẹ̀fun, ṣúgà, iyọ̀, omi, àti yíìsì (yeast). Ohun tí ó jẹ́ kí Búrẹ́dì Agege yàtọ̀ ni pé wọ́n máa ń pọn ìyẹ̀fun rẹ̀ dáadáa kí ó tó di líle. Èyí ló máa ń jẹ́ kí ó nà bí rọ́bà tí a bá ń jẹ ẹ́. Ní ìgbà àtijọ́, àwọn púpọ̀ nínú àwọn oní-búrẹ́dì máa ń fi kẹ́míkà tí à ń pè ní potassium bromate sí i láti mú kí ó wú dáadáa, ṣùgbọ́n èyí léwu fún ìlera.

 Ọ̀rọ̀ nípa ìlera 
Ní ọdún 2004, àjọ NAFDAC (National Agency for Food and Drug Administration and Control) fi òfin de lílo potassium bromate nínú búrẹ́dì nítorí pé ó lè fa àrùn jẹjẹrẹ (cancer). Nítorí èyí, àwọn oní-búrẹ́dì tí ó tẹ̀lé òfin bẹ̀rẹ̀ sí ní lo àwọn èròjà mìíràn bíi Vitamin C tàbí ẹyin láti fi rọ́pò bromate, kí búrẹ́dì náà lè wà ní mímọ́ fún jíjẹ.

 Bí wọ́n ṣe ń jẹ ẹ́ 
Búrẹ́dì Agege wúlò púpọ̀ fún oúnjẹ òwúrọ̀ tàbí oúnjẹ ọ̀sán. Àwọn ènìyàn máa ń fẹ́ràn láti fi Búrẹ́dì Agege jẹ Ẹ̀wà Agoyin. Ìdàpọ̀ yìí jẹ́ oúnjẹ tí ó wọ́pọ̀ láàárín àwọn ará Èkó àti àwọn mìíràn ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Wọ́n tún lè fi jẹ ọbẹ̀, àkàrà, tàbí kí wọ́n fi mu tíì (tea).

 Àwọn Ìtọ́kasí 

Ẹ̀ka:Oúnjẹ
Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àṣà Yorùbá