Onigbogi

Onigbogi

Onigbogi jẹ́ ọba kan nínú Ìjọba Ilẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà. Ó jogún àṣẹ lẹ́yìn bàbá rẹ̀, Alaafin Oluaso, ó sì di ọba kẹjọ nínú ìtẹ̀ àwọn Alaafin.

Gẹ́gẹ́ bí díẹ̀ lára àwọn ìtàn àgbà tí àríyànjiyàn die wá lórí re, tí Samuel Johnson kọ sínú ìwé rẹ̀, ìyá Onigbogi, Aruigba-Ifá, fi ìlú ìbí rẹ̀ sílẹ̀ tí ńṣe ìlú Ota láti wá bá ọmọ rẹ̀ gbé, kí ó sì jẹ́ olùgbani-nímọ̀ràn nínú ìjọba rẹ̀. O mú ẹ̀sìn Ifá wá láti dáàbò bo ọmọ rẹ̀ àti ìjọba rẹ̀.

Àmón àwọn ará Ọ̀yọ́ kọ́ ìpè rẹ̀ pé kí wọ́n máa bọ Ifá, èyí sì ló fa kí Aruigba-Ifá padà sí Ota. Nígbà tó ń padà, a gbó pé Alado gba á, ó fún un ní ìrànlọ́wọ́ àti ohun èlò ìrìnàjò. Ní ìdúpẹ́, Aruigba-Ifá ko Alado ni ìmọ̀ Ifá, ó sì fún un ní àṣẹ láti kó àwọn ẹlòmíràn.

Ní ọdún tó tẹ̀lé, Ifá di ohun pàtàkì ní Ọ̀yọ́, bẹ́ẹ̀ ni Òkè Ado, ibi tí Alado ti ń gbé, tún di olókìkí.

Ìṣe Ìjọba

Ní àkókò ìjọba Onigbogi, Ìjọba Ilẹ̀ Ọ̀yọ́ àti àwọn ẹnubodè ìlú-olú rẹ̀ dojúkọ ogun láti ọ̀dọ̀ ọmọ-ogun ọba Nupe. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìbáṣepọ̀ láàárín Yorùbá àti Nupe dáa ní àkókò Ṣàngó, ọba kẹta Ọ̀yọ́, ìbáṣepọ̀ náà di kíkan. 

Ọmọ-ogun Nupe gba apá ńlá kan nínú Ọ̀yọ́, tí wọ́n sì tún tẹ̀síwájú pelu gbigba olú ìlú-olú Ọ̀yọ́. Ní àkókò ogún yìí, Onigbogi sá lọ sí ilẹ̀ Borgu, níbi tí ó ti kú, nítorí ìnira àti ìṣòro tí okoju; lèyí tí Osi so ọmọ rẹ̀, Òfinrán, di àjòjì ni ilẹ̀ àjèjì.

Ní ìlú níbi tí ó sá àsálà sì, Onigbogi ṣe òfin pé kì í ju mẹ́ẹ̀dógún-dín-lọ́gbọ̀n (35) nínú àwọn Eso (ẹgbẹ́ ọmọ-ogun àgbà) lọ tí yóò máa kúrò nílé ní àkókò kan, tí àwọn meedogun-din-logbon míì yíò sì mon wà fún ààbò ìlú àti orílẹ̀-èdè. Àmọ́, a gbà pé ọba Tapa (Nupe) wọ Ọ̀yọ́ láìrí ìdènà kankan tó lágbára.

Ní àsìkò yẹn, Ayangbagi Aro ni Basọrun, ipò gíga nínú ìṣàkóso Ọ̀yọ́.