Ifọ̀, Ìpínlẹ̀ Ògùn

Ifọ̀ jẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Ogun, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà . Olú-ilé ìjọba ìbílẹ̀ rẹ̀ wà ní ìlú Ifo. Nínú ètò ìkànìyàn to wáyé ní ọdún 2006, wọ̀n ṣe àkọsílẹ̀ wípé àkọsílẹ̀ wípé àwọn èèyàn tó dín díẹ̀ ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin ni wọ́n jẹ́ olùgbé ìjọba ìbílẹ̀ náà.

Àwọn ìlú pàtàkì tó wà ní àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ifọ̀ ni ìlú Ifọ̀, Àgbàdo, Gíwá Òkè àró, Àkútè Àjùwọ̀n, Ìbọ̀gún, Coker Ìlẹ̀pa, Ibaragun, Lemode, Rọbiyan, Ope Ilu, Itoki, ìlú Mapara, Àdìyàn, abúlé Matogun, abúlá Ẹkùn, ìlú Orílé ifọ̀. Ọba agbègbè náà àti ẹni tó jẹ́ Alákǒso fún àwọn ọba ní agbègbè ìjọba ìbìlẹ̀ náà ni Ọlofin ti Ìṣẹ́ri Oba (Engr) Sulaiman Adékúnlé Bámgbádé òun nìkan ni Ọba tó ní àṣẹ lábẹ́ ìwé òfin ìfinijoyè ti ìpínlẹ̀ Ògùn láti yan Baálẹ ní gbogbo agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìfọ̀ bí a ti ṣe ṣe àfojúsùn rẹ̀ láti ọdùn 1980. L'áfikún, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ̀ ìgbìmọ̀ lọ́balọ́ba ti ìpínlẹ̀ Ògùn titi làé. 

 Ètò Ìrìnnà 
Ifọ̀ so mọ̀ Ìlú Èkó nítòsí nípasẹ̀ ọkọ̀ ojú irin tí a parí ní ọdún 1899, pẹ̀lú gígùn tí ó jẹ́ ìwọn kilomita mẹ́tadínlọ́gọ́rin tí a mọ̀ sí Máìlì méjìdínláàdọ́ta. Àwọn ọ̀nà so ó pọ̀ mọ́ Ìlú-Èkó àti Abẹ́òkúta, Ìlarǒ, ṣàgámù, Ìtóri, àti Kétu.

 Èdè wọn 
Èdè tí wọn ń sọ ni èdè Yorùbá tí wọ́n n fi oùn èdè Egba sọ .  

 Àwọn agbègbè tó wà káàkiri ìjọba ìbílẹ̀ náà 
Àwọn ìlú pàtàkì tó yi kà lati rí Ṣóyinká Alájá, Ìyànà Cele, Ìgbùsì, Ìlẹ̀pa, Oníhàlẹ̀, Pákòtó, Kájolà, Lísà, Oyero, Arépo, Séríkí, Coker, Ìbọ̀gún, Mátògùn, Lámbẹ́, Alágbolé, Àjùwọ̀n àti Àkútè, Òjòdú, Ìṣẹ́ri gbogbo wọn ló parapọ̀ di agbègbè tiwọn pẹ̀lú àwọn ọba wọn (àwọn Ọba àti Baálẹ̀). Àwọn agbègbè wọ̀nyí ló parapọ̀ di agbègbè Ifọ̀. Ní agbègbè Ifọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ ńlá tí wọ́n tó ń ṣe oríṣǐríṣǐ nǹkan ló wà níbẹ̀. Ìlú Ifọ̀ fúnra rẹ̀ jẹ́ ilé fún àwọn ẹ̀ka ilé ìfowópamọ́ tó ti rẹ́sẹ̀ walẹ̀ ní Nàìjíríà. Ifọ̀ ni agbègbè tó ń rí ìdàgbàsókè kíákíá ní ìlú Ogun, nítorí pé àwọn ènìyàn tó ń wà láti àwọn ìlú àti abúlé tó yí Ifọ̀ ká ń pọ̀ sí i oun tó sì fa èyí ni wípé agbègbè náà sún mọ́ Ìpínlẹ̀ Èkó.

 Ẹ̀sìn àti Àṣà 
Àwọn olùgbé Ifọ̀ ní àwọn ẹlẹ́sìn tó pọ̀, lára wọn ni ẹ̀sìn Ìṣẹ̀ṣe, ẹ̀sin krìstìánì, àti Islam. Olórí àwọn ènìyàn ní gbogbo agbègbè náà ni Olú Ifọ̀ ti ilẹ̀ Ifọ̀.

 Ẹ̀kọ́ 
Nínú ìlú Ifọ̀ ti òde òní, ó ju ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ márùn-ún lọ àti ilé ìwé girama mẹ́wàá tó wà níbẹ. Ọ̀pọ̀ ilé ìwé jẹ́léósinmi àti ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ tó jẹ́ aládǎní àti ilé ẹ̀kọ́ gíga méjì ló wà níbẹ̀.

Awọn ile-iwe tó wà ní agbegbe yìí ni:

Ilè-ẹ̀kọ́ gíga Ọlábísí Ọnàbánjo jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìjọba tó wà ní agbègbè Ìbọ̀gún ní ìlú náà.

 Àwọn ìtọ́kasí 

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn