Owens Wiwa

Monday Owens Wiwa (ti a bi 10 Oṣu Kẹwa Ọdun 1957 ni Bori, Nigeria) jẹ dokita kàn àti ajafẹtọ ẹtọ ènìyàn. Arákùnrin olori Ogoni ti won pá Ken Saro-Wiwa ni, ati ọmọ olóyè Ogoni Jim Wiwa .  Wiwa jẹ amòye olókìkí àgbáyé lori awọn ipá ti isọdọmọ àgbáyé , pàápàá bi o ṣe ni ìbátan si awọn iṣe iṣowo ti o ni àríyànjiyàn pupọ ti Royal Dutch Shell ni Niger Delta . Igbákejì alága ti Toronto ti Sierra Club Canada ati ọmọ ẹgbẹ ti nṣiṣe lọwọ ti Amnesty International, Wiwa nigbagbogbo ni a pe láti ṣe agbeja fún àwọn eto ìdàgbàsókè ni Ilu Kanada ati ni okeere àti lati ṣe ìpolongo fun alekun ojuṣe ajọ . Iṣẹ yii ti mú u lọ si Ireland, èyítí o ṣabẹwo si atilẹyin ìpolongo Shell to Sea . Lọwọlọwọ, o jẹ Igbákejì Alákóso Àgbáyé fun Oro Eda Ènìyàn fún Ìlera, Olùdarí fun Oòrùn Áfíríkà ati Central Africa àti Olùdarí Orilẹ-ede, Nàìjíríà fun Clinton Health Access Initiative . 
Wiwa pari ile-iwe iṣoogun ni ile ìwé University tí Calabar ni ọdun 1985 o si parí ikọṣẹ rẹ ni Ile-ẹkọ gíga ti Port Harcourt Hospital. Ni ọdun 1989, o da ile-iwosan aladani tirẹ silẹ ni ilu Ogoni ni Bori.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2024)">Ti o nilo itọkasi</span> ]

 Akitiyan 
Awọn ìlú mẹfa ti Ogoni—Gokana, Ken-Khana, Nyo-Khana, Eleme, Babbe ati Tai—wa ni ìhà gúúsù ìlà-oòrùn ti Ìpínlè Rivers Nàìjíríà ni àárín Odò Niger Delta . Ẹya ti awọn apẹja ati awọn àgbè, awọn Ogoni jẹ ẹya, ti o ju ènìyàn miliọnu méjì lọ. Ni ọdun 1958, Royal Dutch Shell ṣe awari èpò ni orí ilé Ogoni . Ni awọn ọdun diẹ ti o nbọ, Shell ṣeàfihàn  apapọ awọnààyè èpò  mẹfa niàgbègbè  Ogoni ti o bẹrẹ si nilokulo nipasẹ ajọṣepọ pẹlu ijọba. Ni awọn ọdun 35 to nbọ, iṣowo yii —nínú èyítí  ijọba jẹ alabaṣepọ pupọ julọ ati Shell alabaṣepọ aladani ti otóbi  julọ — ṣeàgbéjáde  awọn agbaèpò  634 milionu ti o tọ $30 bilionu. Chevron, ExxonMobil, Texaco, BP, Agipàti  Elf Aquitaine tun ni awọn iṣẹ ni delta ati ti ita, ṣugbọn wiwa apapọ wọn jẹ dwarfed nipasẹ Shell's.

 Àtìpó 
Owens gbe ni kíákíá. Pẹlu ìyàwó rẹ atijọ àti ọmọ ìkókó ni gbigbe, o salọ kúrò ni orílè-èdè fún ẹmi rẹ. Pẹlu iranlọwọ ti Anita Roddick ati awọn oniwe-awujo mimọ ohùn ikunra ìjọba, The Ara Shop, awọn Wiwas ri ibùgbé ailewu Haven ni ìlú Lọndọnu. Lára awọn ti o fún ibi ààbò ìdílé Wiwa asasala fun ìgbà diẹ ni ilé ara ìlú Gẹẹsi Doris Lessing . Lẹhin ọpọlọpọ awọn oṣu  ni ìlú England, Owens ni ànfàní láti tun gbe ìdílé rẹ lọ si ààbò ayérayé ni Ilu Kanada pẹlu iranlọwọ ti Greenpeace Canada ati Toronto's Bloor Street United Church .

 Ìwádìí fún awọn egungun Ken Saro-Wiwa 
Olukowe ara ìlú Kanada J. Timothy Hunt 's nípasẹ̀ ìgbésí ayé Wiwa ti akole rẹ̀ ni The Politics of Bones ṣe akọsilẹ ìjà ti ara ẹni Wiwa si ijọba orílè-èdè Nàìjíríà láti wa òkú arákùnrin rẹ lẹhin ti wọn sín wọn si ibòji ti ko ni àmì si. Ni ipa-ọna ìjìyà ti ọdun mẹwa, Wiwa nikẹhin ṣaṣeyọri ni wiwa ati sin arákùnrin rẹ dáradára ni ìgbà ooru ọdun 2005.

 Awọn itọkasi 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957