Babalú-Ayé

Babalú-Aye (from Yoruba Obalúayé ), Olúayé, Ṣòpòná, Ayé ní Trinidad Orisha,  tàbí Obalúayé, je òkan lára àwọn orishas tabi iṣafihan Ọba àwọn òrìṣà tí ń jẹ́ Olodumare nínú ẹ̀sìn awonYoruba apa Ìwọ òrùn Áfíríkà. Babalú-Aye je òrìṣà ilẹ̀ tí ó'níṣẹ púpò pẹ̀lú ìwòsàn .

Ó ńṣe ìwòsàn àwọn àrùn lárugẹ. O wa nítòsí Ikú nígbà gbọgbọ (agbára tí o gba èmí), látàrí pé o ṣe n ṣe ìwòsàn fun àwọn ti o súnmó ikú.  Ṣùgbọ́n, àwọn kan bèrù Obalúayé nítorí pé wóní Ìgbàgbọ́ pe o mu arun wa sori ènìyàn , pẹ̀lú ìkọlù, eyiti a mọ si Ṣòpòná.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2021)">Ti o nilo itọkasi</span> ]

Àwọn agbára ẹgbẹ́ rẹ ati awọn ògùn ni wọ́n lo tako gbogbo iru awọn àrùn, ni pataki, àwọn àrùn awọ-ara, iredodo, ati awọn arun ti n'ba afẹfẹ rin tó lè fa awọn ajakale-arun . Wón tún lo láti ṣe ìwòsàn àwọn ènìyàn ti o ni awọn iṣoro bi warapa, ati catalepsy . 

Ọọru tun je ọhun ìní Babalú-Ayé, bii ibà, ara gbígbóná lati lè àrùn jádẹ, Babalú-Ayé lo n sisé lára èèyàn, bee ni ooru ti n wa lati inú ilèle. Nítorínà, irú èyíkéyìí ìrúbọ tàbí ẹbọ si orisha yii gbọdọ jẹ ṣise ni ojumo ọjọ, nigbati ilé bá gbóná jùlọ. 

A máa ń kà á sí ẹni tí àìsàn ti dá lálẹ̀, ṣùgbọ́n ó máa ń gba Ọkà gẹ́gẹ́ bí ẹbọ ní gbogbo agbègbè.

 Ní Áfíríkà 

 Yòrùbá 
Àwọn Yòrùbá  ń bo, O̩balúayé tí wọ́n máa ń pè ní Sopona (Shopona) tí wọ́n si n so pe o ni àṣẹ lórí Ayé ati Àìsàn Ìṣèdẹ̀.

 Fon 
Ẹni tí awon ènìyàn Fon bu ọlá fún, ẹmi yí ni wón sábà má npe ni Sakpata. O lọ ni ilé ati awọn àìsàn burúkú burúkú bí Ìṣèdẹ̀.

 Ewe 
Ti a ṣe itẹwọgba nipasẹ Ewe, iru eeya kan wa pẹlu orukọ iyin Anyigbato ti o ni ibatan pẹkipẹki pẹlu aisan  ati awọn eniyan ti a fipa si nipo.  Wọ́n gbà pé ó máa ń rìn káàkiri ní alẹ́, ó wọ aṣọ ìkarahun ìgbín kan; awọn ikarahun igbin tun jẹ ẹya pataki ti abo rẹ. 

In Santería, Babalú-Ayé is among the most popular orishas.  Syncretized with Saint Lazarus, ati pe o jẹ iyanu paapaa, Babalú-Ayé jẹ ọla fun ni gbangba pẹlu irin ajo mimọ ni Oṣu kejila ọjọ 17, nigbati ẹgbẹẹgbẹrun awọn olufokansin pejọ ni Ile-ijọsin ati Leprosorium ti Saint Lazarus ni El Rincón, ni ita Santiago de las Vegas, Havana . Awọn agbegbe Arará ni Kuba ati awọn ara ilu okeere rẹ bu ọla fun ẹmi bi Asojano.  Àwọn àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ méjèèjì máa ń lo aṣọ ọ̀fọ̀ nínú àwọn ààtò ìsìn láti mú ìrẹ̀lẹ̀ rẹ̀ sókè. Ẹmi naa tun han ni Palo bi Pata en Llaga.