Ayelala

Ayelala jẹ́ abo òrìṣà ìdájọ́ òdodo àti ìgbẹ̀san tí àwọn èèyàn máa ń bẹ̀rù nítorí pé ó máa ń fìyà jẹ àwọn tó bá hùwà ọ̀daràn.
Wọ́n tún máa ń pè é ní abo-ọlọ́run òtítọ́, ìbúra àti ìwoṣẹ́.
Ó wá láti àwọn agbègbè tí àwọn Ìlàjẹ, Ìkálẹ̀ àti àwọn ẹ̀yà apoi ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà ń gbé, àmọ́ lẹ́yìn náà tàn sí àwọn apá mìíràn ti orílẹ̀-èdè náà, pàápàá Benin, Ìpínlẹ̀ Edo. Àwọn tó ń wá ìdájọ́ òdodo tàbí láti gbẹ̀san lára àwọn ọ̀tá wọn, tàbí àwọn tó fẹ́ fi hàn pé àwọn ò jẹ̀bi tàbí àwọn tó fẹ́ tú àṣírí òótọ́ ló sábà máa ń ké pe òrìṣà yìí. Ayelala ni a gbàgbọ́ pé ó ní àwọn agbára ńlá tí ó lò lòdì sí àwọn oríṣiríṣi ìwà ìbàjẹ́ àwùjọ, bí i àwọn olè ológun, àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀, àti oṣó láti dárúkọ díẹ̀.

 Ìbẹ̀rẹ̀ àti Ìtànkálẹ̀ Rẹ̀
Ìtàn kan pàtó lórí ìbẹ̀rẹ̀ Ayelala dábàá pé ó jẹ́ ẹrúbìnrin èyí tí àwọn ará Ilaje people kọ́kọ́ fi rúbọ ní ìgbìyànjú láti bá àwọn ará Ijaw parí ija. Ìgbìyànjú yìí tẹ̀lé ìbáṣepọ̀ àgbèrè láàárín ọkùnrin Ilaje kan àti obìnrin Ijaw kan èyí tí ó dá ìjà sílẹ̀ láàárín àwọn àgbègbè méjèèjì. Àyànmọ to ṣe ni láánù ni arábìnrin náà bá pàdé nítorí pé wọ́n sìn ín láàyè pẹ̀lú ìkòkò omi àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ òògùn ni ààlà ti o pín àgbègbè méjèèjì náà sí méjì. Nígbà tó yá, obìnrin náà paradà di òrìṣà, èyí tí wọ́n ń bọ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tí ń ṣe ìdájọ́ àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ àti àwọn ọ̀dàlẹ̀. 

Ìtàn mìíràn sọ pé Ayelala jẹ́ ọmọ ọbabìnrin láti Ode-Itsekiri, ó sì fẹ́ olóyè Ilaje kan. Ọkọ àti àwọn ẹbí ọkọ rẹ̀ ni wọ́n fi ẹ̀sùn àgbèrè kàn án, ó dojú kọ ọ̀tẹ̀ àti pa ara rẹ̀, èyí ló fà á tí wọ́n fi sín pẹ̀lú ìkòkò omi àti òògùn. Àmọ́, ó borí awọ̀ ènìyàn tí ó ní, ó sì di òrìṣà ìbẹ̀rù tí ó fi ara jìn sí ṣíṣe ìdájọ́ fún àwọn tí a ro ẹjọ́ ibi mọ́ àti àwọn tí wọ́n ń fi ìyà jẹ. 

Ẹ̀sìn Ayelala ti ré kọjá àgbègbè Ìpínlẹ̀ Ondo State, ó sì ń dé àwọn àgbègbè mìíràn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà díẹ̀ díẹ̀, pàápàá àwọn ìpínlẹ̀ Benin àti Edo State. Ó ń túbọ̀ di mímọ̀ si láàárín àwọn ènìyàn èyí tí ìbàjẹ́ àti àìṣedédé ìdájọ́ láàárín ìlú ń bá lọ́kàn jẹ́.  Ayelala wá di ọ̀nà mìíràn tí ó múnádóko láti fi ṣe ìdájọ́ àti mímú kí àṣẹ tí ó péye wà gẹ́gẹ́ bí èsì fún ìbàjé àti ìwà-ipá tí ń peléke si. Síwájú sí, ó rí ojúrere àwọn olóyè àti olórí ìbílẹ̀, wọ́n sì lo ipá tiẹ̀ fún ìmúdánilójú àṣẹ àti ìjọba tiwọn.

Àwọn ìtọ́kasí