Ernest Ikoli

Ernest Sissei Ikoli (ọdún 1893–1960) jẹ olóṣèlú omo orile-ede Nàìjíríà, onimọ orílẹ-èdè àti onise iroyin aṣáájú-ọnà. O jẹ olóòtú akọkọ ti Daily Times, Ààrẹ ti Nigerian Youth Movement, ati ní ọdún 1942, o jẹ aṣojú Eko ni Igbimọ Aṣofin. Awo: The Autobiography of Chief Obafemi Awolowo. Cambridge University Press, 1960.https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-1

 Ìbẹrẹ Ìgbésí aye ati iṣẹ 
A bi Ikoli ni Nembe ni Ipinle Bayelsa òde òní o si kọ ẹkọ ni Bonny Government School, ni Ipinle Rivers ati King's College, Eko . Lẹhin ti o pari àwọn ẹkọ rẹ ni King's College, o di olukọni ni ilé-ìwé - ifiweranṣẹ ti o fi silẹ lati lepa iṣẹ ni iṣẹ ìròyìn. Fun àkókò kan o ṣiṣẹ ni Lagos Weekly Record, iwe kan ti o ti poora láti ìgbà nán. Toyin Falola, The History of Nigeria, Greenwood Press (30 September 1999).  Oun ni olóòtú akọkọ ti Daily Times of Nigeria, èyítí o ṣe ifilọlẹ ni oṣu kẹfa ọdun 1926 pẹlu Adeyemo Alakija gẹgẹ bi alága igbimọ náà. https://web.archive.org/web/20110815072732/http://dspace.unijos.edu.ng/bitstream/10485/867/1/The%20Political%20Economy%20of%20News%20Reportage.pdf Lẹ́yìn náà ó di akéde ti Òjíṣẹ́ ilẹ̀ Áfíríkà tí ó ti parẹ́ báyìí. Ni awọn ọdun 1930 o jẹ ọkan ninu awọn oludasilẹ Ẹgbẹ Awọn ọdọ Naijiria ati pe o jẹ aarẹ ẹgbẹ naa nigba kan. Ni asiko yi, ẹgbẹ náà ní àwọn ikọlù agbára pẹlú ẹgbẹ NNDP tí Herbert Macaulay. Asiko rẹ nínú ise eto ìròyìn ni ipa nla lóri ọ̀na Nàìjíríà si òmìnira lọwọ ìjọba amunisin. Ibaraẹnisọrọ mẹdia jẹ ọkàn nínú àwọn ọna ti o dara julọ ti àwọn orílẹ-èdè Nàìjíríà le ṣe ibaraẹnisọrọ pẹlú àwọn alákóso ijọba wọn ni àkókò náà. Austin Uganwa "NIGERIA FOURTH REPUBLIC NATIONAL ASSEMBLY" 2014.https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-4

 Àjọ àwọn ọdọ Nàìjíríà 
Ó bẹ̀rẹ̀ Ẹgbẹ́ Àwọn Ọ̀dọ́ Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà míràn bíi Hesekiah Oladipo Davies, James Churchill Vaughan àti Oba Samuel Akisanya (ti gbogbo ènìyàn mọn sí General Saki). Ẹgbẹ náà bẹrẹ ni akọkọ bi ẹgbẹ awọn ọdọ Eko, o jẹ ìdásílẹ̀ ni apakan láti sọ àwọn ifiyesi nipa ètò ìmúlò eto-ẹkọ giga ti amunisin . Ọ̀pọ̀ Àjọ náà jókòó si  Eko ṣugbọn bi orisirisi ọmọ ẹgbẹ ti wọnú ajo, o yípadà lati di Nigerian Youth Movement; ẹgbẹ iṣe iṣelu pẹlu adun orilẹ-ede ati iwoye. Nnamdi Azikiwe, darapọ mọ ẹgbẹ naa ni ọdun 1936.

Ni ọdun 1941 Kofo Abayomi, olori ẹgbẹ Eko, fi ipo rẹ silẹ ni Igbimọ Aṣofin, o fi agbára mu idibo abẹle . Idibo alakọbẹrẹ wáyé láàrín àwọn ọmọ ẹgbẹ NYM lati yan olùdíje ti yóò du ipò náà, ninu eyiti Samueli Akisanya ti rí ibo púpọ julọ, ti Ikoli si wa ni ipo keji. Sugbon pelu atileyin HO Davis, Obafemi Awolowo, Akintola atawon mi-in, igbimo agbedemeji ẹgbẹ náà, ti wọn ni ètò láti ṣe atunwo èsì náà, ni o yan gẹgẹ bi olùdíje fún ẹgbẹ́ náà. Bi o tile je wi pe ní kia kia Akisanya kí ku oriire, ṣugbọn o tun padà díje fún ipo náà gẹgẹ bi oludije olominira pelu atileyin alabobere rẹ, Nnamdi Azikiwe, bo tile jẹ pe o jáwé olúborí lọwọ Ikoli. Awo: The Autobiography of Chief Obafemi Awolowo. Cambridge University Press, 1960. pp. 130-160.https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-5 Akisanya padanu ninu idibo naa lo mu ki o jáde kuro ninu ẹgbẹ náà, Azikiwe náà fi ẹgbẹ náà silẹ, àwọn méjèèjì si mu ọpọlọpọ àwọn alatilẹyin wọn lọ. Awuyewuye ti o waye ni awọn onkọwe kan rii gẹgẹ bi ohun ti o n dakun si ọta to wa láàrin àwọn ẹya Igbo, Hausa ati awọn ẹya Yoruba lorilẹ -ede yii ati bii ààyè pàtàkì ti àríyànjiyàn ìdìbò ati ipa búburú ti wọn ko ninu didamu orílẹ-èdè náà. Al-Bashir, "Documenting Electoral Disputes", Vanguard, Nigeria, 7 August 2003.https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-6

Bi o tile jẹ wi pe o tun pàdánù ijoko rẹ nínú ibo abele míìràn lọdun 1946, esi yi pada lẹyin ẹjọ ti Ikoli tun pada di ọmọ ẹgbẹ ìgbìmò aṣòfin. Ó sáré nínú ìdìbò gbogbogbòò lọ́dún tó tẹ̀ lé e, ṣùgbọ́n ó jáwọ́ nínú ìdìbò rẹ̀ láìpẹ́ kí ìdìbò tó wáyé. Tekena N Tamuno (1966) Nigeria and Elective Representation 1923−1947, Heinemann, p127https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-7

Ni odun 1951, Ikoli, pelu Awolowo ati awon alabagbepo wọn da egbe Action Group silẹ̀, eyi ti won ya si lati gbè ire Yoruba larugẹ latari Òmìnira Nàìjíríà. Nígbà àkókò yi o satunkọ The Daily Service, eyi ti voiced àwọn kẹta ká agbese. Ìtẹ̀jáde yìí ní ọwọ́ òsì oníwọ̀ntúnwọ̀nsì, èyí tí kò gbajúmọ̀ fún àwọn òǹkàwé Ìwọ̀ Oòrùn ayé, tí ó sì pínyà nínú ìhìn iṣẹ́ ìfẹ́ orílẹ̀-èdè ẹni tí ó ń gbìyànjú láti lépa. Toyin Falola and Raphael Chijioke Igbo in the Atlantic World: African Origins and Diasporic Destinations, Indiana University Press, Page 273https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Ikoli#cite_ref-8

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ogún rẹ̀ lè jẹ́ bibàjẹ́ nítorí ẹ̀yà ìbílẹ̀ tó wáyé láti òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó ṣe pàtàkì láti ṣàkíyèsí ipa tó kó nínú mímú òmìnira yẹn yọ. Iṣẹ iṣe ìròyìn rẹ ti o pọju ati oye iṣelu ṣe ìrànlọ́wọ́ lati yi orilẹ-ede Nàìjíríà padà lati ìletò Ilu Gẹ̀ẹ́sì, si orílẹ-èdè olómìnira.

 Wo tun 

 Isaac Adaka Boro

 Awọn itọkasi 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1960
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1893