Bonny Island

Bonny Island  jìjọba ìbílẹ̀ kan wà ní etí gúúsù ìpínlẹ̀ Rivers ní agbègbè Niger Delta ní Nàìjíríà nítòsí Port Harcour. Àwọn ọkọ̀ ojú omi ni ọ̀nà pàtàkì tí wọ́n ń gbà gbé ọkọ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé láìpẹ́ yìí ni wọ́n ti kọ́ ọkọ̀ òfurufú kan, ó sì ṣiṣẹ́ dáadáa - pẹ̀lú àwọn ọkọ̀ òfurufú láti Èkó, Àbújá àti Pótíbàbà sí erékùsù náà ní ìpele kọ̀ọ̀kan. Èdè ìbílẹ̀ tí wọ́n ń sọ ní erékùsù Bonny ni èdè Ibani.

IÌjọba Grand Bonny wà ní ogójì kìlómítà ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn Port Harcourt, olú ìlú ìpínlẹ̀ Rivers ti Nàìjíríà. Ó wà láàrín látitò 40° 278°, gígùn 7° 1000°, ó sì bo etí Òkun Gúúsù Àtìláńtíìkì níbi tí Odò pàtàkì rẹ̀, Bonny Estuary, ti ń ṣàn sí nígbẹ̀yìn gbẹ́yín.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">Ti o nilo itọkasi</span> ]

Ó ní ààlà pẹ̀lú Billes àti Kalabaris ní ìwọ̀ oòrùn, àwọn Andonis ní ìlà oòrùn, àwọn Okirikans àti àwọn Ogonis ní Àríwá àti Òkun Atlantiki ni ó jẹ́ ààlà ní Gúúsù. 

 Itan 
Erékùsù Bonny wà ní etí Òkun Atlantiki ní etí Òkun Bonny, ó sì jẹ́ ibùjókòó ìjọba ìbílẹ̀ kan tí a mọ̀ sí Ìjọba Bonny.

 Ipilẹṣẹ 
A ti ṣàpèjúwe ìdásílẹ̀ Bonny ní ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn. Ẹ̀yà ìṣẹ̀lẹ̀ kan sọ pé Bonny ti wá láti apá Ngwa ti àwọn ará Igbo. Wọ́n sọ pé Alagbariya kan, ọdẹ kan, ti ṣí lọ sí Azumini Creek ní ìrìn àjò ọdẹ, ó sì parí síbí pẹ̀lú ìdílé rẹ̀ ní erékùṣù wúńdíá. Orúkọ ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí a fún ibùgbé àkọ́kọ́, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìlú kékeré ni Okuloma, orúkọ tí a fi ṣe ìrìbọmi lẹ́yìn àwọn ará Okulo (tí a mọ̀ sí Curlews) tí wọ́n ń gbé erékùṣù náà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀. 

Ẹ̀dà mìíràn tún sọ pé àwọn ará Ijaw láti Ebeni ​​ní ìpínlẹ̀ Bayelsa òde òní ni wọ́n dá ìjọba erékùsù náà sílẹ̀.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">citation need</span> ] Olùdásílẹ̀, Okpara Ndoli, ọkùnrin kan láti ìran Isedani ti Kolokuma ní agbègbè Ebeni-toru (ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Kolokuma/Opokuma ti Bayelsa lónìí), jọba fún ìgbà ayé rẹ̀. Ó dá ìjọba náà sílẹ̀ ṣáájú tàbí ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún (1000 AD). Àwọn Ibani fúnra wọn ni wọ́n ń pè ní ijaw lónìí. Wọ́n ní ọ̀pọ̀ ẹrú Igbo láti Ngwa nígbà ìṣòwò ẹrú Trans Atlantic, díẹ̀ lára ​​àwọn ẹrú Igbo wọ̀nyí ni wọ́n gbà sínú àwọn ìdílé Ibani ijaw kan tí wọ́n sì di ọmọ òmìnira. 

 Ilana ti ijọba naa 
Ọba, tàbí Amanyanabo (tí a mọ̀ sí ẹni tó ni ilẹ̀ náà), ni ìjọba Pepple ń ṣàkóso, ó sì ń ṣe àkóso ètò àwọn ìjòyè tí ó ní "Ase-Alapu" (tàbí àwọn olórí ọmọ ọba) àti "Amadapu" (tàbí àwọn olórí agbègbè). Gbogbo àwọn méjèèjì ló ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn olórí Bonny, ìgbìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ ti amanyanabo.

Erékùsù Bonny ní àwọn ẹ̀ka ìsàlẹ̀ márùndínlógójì (tí a mọ̀ sí Ilé). Gbogbo wọn ni ó dúró fún àwọn ọmọ ìran olùdásílẹ̀ ìjọba rẹ̀. Àwọn ilé díẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ ni:

(i) Ilé Fubara Manilla Pepple,

(ii) Ile Wilcox,

(iii) Ile Jumbo ,

(iv) Ile Awusa Halliday,

(v) The Captain Hart House, ati

(vi) Ile Banigo.

Awọn ile oriṣiriṣi ni a mọ fun nini ile-iṣẹ baba kọọkan ati awọn olori giga.

 Awọn iṣẹlẹ akiyesi 
Erékùsù Bonny jẹ́ ibi tí àwọn ènìyàn ti ń ṣiṣẹ́ ọrọ̀ ajé láti ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ará Portugal dé ní àkókò yìí, ìjọba erékùsù náà sì bẹ̀rẹ̀ sí ní àjọṣepọ̀ tó dára pẹ̀lú wọn. Ó rán aṣojú rẹ̀ àkọ́kọ́, Ọmọ-ọba Abagy, sí Portugal ní nǹkan bí ọdún 1450 AD.

Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún lẹ́yìn ikú Kristi, Erékùṣù Bonny gba ẹ̀sìn Kristẹni nípasẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ Bíṣọ́ọ̀bù Samuel Ajayi Crowther. Kí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tó ṣẹlẹ̀, aláǹgbá ni ohun tí ìjọba náà ń lò.

Ní ọ̀rúndún yẹn náà ni wọ́n ti ja ogun abẹ́lé láàrín àwọn tó jẹ́ olóòótọ́ sí Olórí Oko Jumbo ti ilé Manilla Pepple àti àwọn tó jẹ́ olóòótọ́ sí Olórí Jaja ti ilé Anne Pepple. Ogun yìí ló yọrí sí ìdásílẹ̀ Ìjọba Opobo. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">Ti o nilo itọkasi</span> ]

 Bonny loni 
Ọba Edward William Asimini Dappa Pepple Kẹta, Perekule XI, tí ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí amayanabo àti alákòóso àdánidá ni ó ń darí ìgbìmọ̀ àwọn olórí.[1] Olórí Reginald Abbey-Hart, tí ó jẹ́ olórí àti olórí ilé Captain Hart, ló ń darí ìgbìmọ̀ àwọn olórí. Olórí kọ̀ọ̀kan ló ń darí ilé rẹ̀ láìsí ìdíwọ́ nítorí pé ìgbìmọ̀ àwọn olórí ni a máa ń rí gẹ́gẹ́ bí ìjọba àpapọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè olómìnira tí wọ́n péjọpọ̀ fún ète ààbò ìjọba náà lápapọ̀.

A pín agbègbè náà sí apá méjì pàtàkì – ilẹ̀ òkèèrè àti ilẹ̀ òkèèrè. Ilẹ̀ òkèèrè náà ní Erékùsù Bonny àti àwọn ẹ̀ka rẹ̀, èyí ni Erékùsù Àkọ́kọ́ (Ìlú), Sandfield, Iwoama, Orosikiri, Aganya, Ayambo, Akiama, New Road, Wilbross Pipeline, Workers Camp, àti àwọn ibùdó ìpẹja tí ó wà ní etíkun Odò Bonny. Ilẹ̀ òkèèrè náà ní àwọn agbègbè abúlé bíi Kuruma, Ayama, Kalaibiama àti Oloma nínú.

Lọ́wọ́lọ́wọ́, ìjọba Bonny ní ilé àwọn ìjòyè márùndínlógójì. Àwọn ilé àwọn ìjòyè pàtàkì mẹ́rìnlá ló wà (márùn-ún lára ​​wọn ni Duawaris); ogún ilé àwọn ìjòyè kéékèèké; lẹ́yìn náà, ìran George Pepple ti ilé ọba Perekule tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń mú àwọn ọba wá. A lè tọ́ka sí ìran àwọn Duawaris fúnra wọn.

Ìran àwọn olùdásílẹ̀ Bonny ni wọ́n dá ìjọba àti ìjọba àpapọ̀ sílẹ̀. Gbogbo àwọn ilé olórí àti àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ tirẹ̀, gba àṣẹ wọn ní Bonny láti ìran wọn láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdásílẹ̀ wọn.

Ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Nàìjíríà LNG Limited ń kọ́ ọ̀nà 39 km kan tí yóò so Bonny Island pọ̀ mọ́ agbègbè Ogoni ní Bodo ní agbègbè Rivers State.   Ọ̀nà náà yóò dín ewu àti àkókò ìrìnàjò lọ sí erékùsù náà kù tí a fi ń rìnrìn àjò nípasẹ̀ afẹ́fẹ́, yóò sì tún mú kí ìrìnàjò àti ọrọ̀ ajé pọ̀ sí i ní erékùsù náà. Babatunde Fashola, mínísítà iṣẹ́ àti ilé ní Nàìjíríà, fìdí rẹ̀ múlẹ̀ níbi iṣẹ́ kan tí wọ́n ṣe níbi iṣẹ́ náà pé ọ̀nà náà yóò ti ṣetán kí ó tó di òpin ọdún 2023.  IIgbákejì ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ọ̀jọ̀gbọ́n Yemi Osibanjo ló ṣe àfihàn ọ̀nà náà ní ọdún 2017.   

 Aje 
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1990, ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn alábáṣiṣẹpọ̀ àgbáyé mẹ́ta, Shell Gas BV., CLEAG Limited [ELF] àti AGIP International BV. bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àkànṣe Nigeria Liquefied Natural Gas Limited (Nigeria LNG) tí ó gba ọ̀pọ̀ bílíọ̀nù dọ́là.. 

Nítorí ipò pàtàkì rẹ̀, Erékùsù Bonny, pàápàá jùlọ agbègbè Finima ní ẹ̀bá Erékùsù Bonny, ń gbàlejò onírúurú ilé-iṣẹ́ epo láti ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè pẹ̀lú Royal Dutch Shell, Mobil, Chevron, Agip, àti TotalEnergies.

 Ẹkọ 
Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ìjọba àti ti àdáni ní erékùsù Bonny ní:

 Ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà ti Bonny National
 Ilé-ẹ̀kọ́ STEM Island
 Ẹgbẹ́ Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Spring Foundation
 Ilé-ẹ̀kọ́ Àgbáyé Àyànfẹ́
 Kọ́lẹ́ẹ̀jì St.Paul
 Ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà Àwọn Ọmọbìnrin Ìjọba, Finima
 Ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà Àwùjọ
 Ilé-ẹ̀kọ́ Lucille
 Ìlú Àjogúnbá Ìjọba
 Ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà Ọba àti Ayaba
 Ilé-ẹ̀kọ́ Àgbáyé RA
 Ilé-ẹ̀kọ́ Àgbáyé Logos
 Ilé-ẹ̀kọ́ Àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti Twilight

Ile-iṣẹ:

 Federal Polytechnic ti Epo ati Gaasi, Bonny 

 Àwọn ibi ìfàmọ́ra arìnrìn-àjò 
Erékùsù Bonny yíká ní ìwọ̀ oòrùn àti gúúsù pẹ̀lú àwọn etíkun gígùn. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún àti ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún kọ̀ọ̀kan, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn ló máa ń lọ sí etíkun Finima fún àwọn ayẹyẹ etíkun. Páàkì Ìṣẹ̀dá Finima tún wà níbẹ̀, èyí tí ó jẹ́ agbègbè pàtàkì fún àwọn arìnrìn-àjò tí ó wà ní apá ọ̀tún ti àyíká náà.

 Awọn itọkasi 

 Ita ìjápọ 

  Itọsọna irin-ajo Bonny Island lati Wikivoyage
 Historians.org
 http://bonnyhistoricalsociety.com/about-bonny-kingdom/ 

Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ