Fábùnmi Òkè Ìmẹ̀sí

Fábùnmi Òkèmẹ̀sí(c. 1849 - 1903) ti ó jẹ́ ọmọ aládé Fábùnmi Ìṣọ̀lá, tí a tún mọ̀ sí Ọrara l’ada, jẹ́ jagunjagun Ilẹ̀ Yorùbá,  olóyè àti Ọba Ó di ìlúmọ̀ọ́ká akọni látàrí ogun Kírìjí  tí ó jẹ́ ogun abẹ́lé tí ó gun jù lọ ní Nàìjíríà tí ó jà nígbà ìwáṣẹ̀.

Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé 
Ọmọba  Fábùnmi Ìsọ̀lá jẹ́ ọmọ ìlú Òkèmẹ̀sí (tí a mọ sì Ìmẹ̀sí Ìgbòdò) tí  a bí ní ọdún 1849. Bàbá rẹ̀ ni Adésóyè, tí í ṣe Àbúrò Fátìmẹ́hìn Apọ́nlẹ́sẹ̀, tí ó jẹ́ Ọwá Ooyè Kẹ̀sán -án ti ìlú Òkèmẹ̀sí. Ìyáa rẹ̀ jẹ́ Ọmọba tí  ó wà láti ìlú Ogotun Èkìtì. Ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́wàá nígbà tí  Ìjẹ̀ṣà ṣẹ́gun ìlú Òkèmẹ̀sí, tí ó sì di eni wọ́n ta l'ójì sẹ́yìn odi òun àti Baba rẹ̀,. .  Ìlú Ìlá yìí ni Bàba rẹ̀ kú sí, tí ó sì fi  gbogbo ọlá tí ó ní  àti àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹrú lé Fábùnmi tí í ṣe ọmọ rẹ̀ tí ó dàgbà jù ninu ẹbí lọ́wọ́. Ìyaarẹ̀ jẹ́ Ọmọba ìlú Ogotun ni Èkìtì. Ìlú Ìlá tí ó wà ni o ti kọ́ ìṣe aṣọ ríran  Ó jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́-tímọ́ sí ọmọba Adéyalé tí Ìlú Ìlá tí ó sì padà jẹ́ olórí àwọn ọmọ ogun ní Ìlú Ìlá. Nígbà tí ó rín ìrìn àjò lọ sí Ìlú Ìbàdàn ló di ọmọ ogun leyin Akíntọ́lá, tí ó jẹ́ ọmọ kejì sí Balógun Ìbíkúnlé. Ó kópa nínú àwọn  orísìírísìí ìgbáradì fún Ogun. Ó sá kúrò n'ílùù Ìbàdàn ni oru ọjọ́ kan nígbà tí ó gbọ́  pe wọ́n fẹ́ fi òun rúbọ àti  fi òun ṣe nǹkan ètùtù fún Òrìsà ìlú wọn. Nígbà tí ó dé Ìlú Òkèmẹ̀sí láti Ìbàdàn, Ó bẹ̀rẹ̀ sí í ránṣọ àti fi aṣọ yàwòrán  tí ó sì ń kọ́ àwọn ẹrú  baba rẹ̀,  àwọn mọ̀lẹ́bí àti àwọn ọ̀dọ́ ìlú tí wọ́n fẹ̀ nípa ogun jíjà ní ìgbáradì fún ogun tí  ó ti mọ̀. Wọ́n ṣàlàyé pé  ènìyàn tí  ó ga, tí ó sì mọ́ra tí ọ̀rọ̀ ẹnu rẹ̀ dáńtọ́ tí kìí sì  bẹ̀rù nípa ohun tí ó bá sọ ní ó jẹ́.

 Ìgbẹ́ ayé gẹ́gẹ́ bí ológun 
Ní ọdún 1878, òkìkí Fábùnmi kàn, ó sì di ìlú mọ̀ọ́ọ̀kaá látàrí ogun Kirìji tí ó jà tí ó sì ṣẹ́gun káàkiri ilé Yoruba.

Ìgbé ayé 
Lẹ́yìn ogun Kírìjí, àwọn ọmọ ogun Fábùnmi bẹ̀rẹ̀ sí í hùwàkíwà bí i wíwọ oko olóko ní ọ̀nà àìtọ́, kíkó àwọn  ohun ìní àwọn èèyàn, ìjínigbé. Àmọ́ ni  ọdún 1895, ọwọọ́ òfin bá  Fábùnmi, tí  wọ́n sì gbé lọ sí  ọ̀dọ̀ àwọn  agbófinró aláwọ̀ funfun ní Odò -Otin, tí  wọ́n sì kìí nílọ̀ gidi. Lẹ́yìn ìgbà náà, Ó padà sí Òkèmẹ̀sí níbi tí  ó gbìyànjú láti  gba Adé ṣùgbọ́n pàbó ló jásí, èyí  tí  ó sì fà á kí wón le kúrò láàárín ìlú. . Ní ọdún 1902, àwọn ará ìlú Ìmẹ̀sí -ilé wa lọ, wọ́n sì yàn -án sí pò gẹ́gẹ́ bí  Ọba Aládé Kejìdínlógójì.. Ó wà ní pò fún odindin Oṣù Mẹ́fà kí ó tó kú ní ọdún 1903=":7" /> Ọmọ rẹ̀ L'ọjà Òkè Ládòkun Adéfénwá Fábùnmi kejì  nii ó jẹ́ lẹ́yìn rẹ̀.

 Àwọn Ìtọ́kasí