Ẹ̀bà àti ẹ̀fọ́ rírò

Ẹ̀bà àti ẹ̀fọ́ rírò jẹ́ ọ̀kan lára àwọn oúnjẹ tí àwọn ọmọ Yorùbá máa ń ṣe. Oúnjẹ méjì ló sodo sínú èyí, ìyẹn ẹ̀bá àti ọbẹ̀ ẹ̀fọ́.  

 Èbà 
Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ pé láti ara ẹ̀gẹ́ tàbí Gbágùúdáni a ti máa ń rí gààrí. Yíyan sì ni a máa ń yan gààrí. Àwọn mìíràn a máa mú gààrì, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn mìíràn máa ń fi gààrì tẹ̀bà. Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ pé oúnjẹ afáralókun ni ẹ̀bà jẹ́. Tí a bá fẹ́ tẹ ẹ̀bà, àwọn ìgbésẹ̀ tí a máa tẹ̀lé nìwọ̀nyí :

 Ìgbésẹ̀ láti fi tẹ ẹ̀bà 
ÌGBÉSẸ̀ ÀKỌ́KỌ́ :Á ò gbé omi kaná 

ÌGBÉSẸ̀ KEJÌ: Tí omi náà bá ti hó, á ò da gààrí sínú rẹ̀, á ò sì fi orógùn rò ó papọ̀ lórí iná díẹ̀ kí á tó sọ̀ ọ́ kalẹ̀ kí ó ba à lè jinná dáadáa. 

ÀKÍYÈSÍ :Àwọn mìíràn kì í pè é ní “ro ẹ̀bà”, ohun tí wọ́n máa ń pè é ni “tẹ ẹ̀bà “.

ÌGBÉSẸ̀ KẸ̀TA :A kò le fi sílẹ̀ nínú ìkòkò tí a ti tẹ̀ ẹ́. Láyé àtijọ́, inú ewé ni àwọn baba ńlá wa máa ń kọ oúnjẹ sí ṣùgbọ́n láyé òde òní nǹkan ti yípadà. Aṣọ ìgbà là ń dá fún ìgbà, bẹ́ẹ̀ sì ni bí ìgbà ti ń yí ló yẹ kí á máa bá ìgbà yí. A lè kọ ọ́ sínú ọ̀rá tàbí kí á kọ ọ́ sínú abọ́ onídèérí.

 Ẹfọ́ rírò 
Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ pé orísìírísìí ẹ̀fọ́ ló wà. Lára wọn ni ẹ̀fọ́ tẹ̀tẹ̀, ẹ̀fọ́ gbàgbá, ẹ̀fọ́ òdú, ẹ̀fọ́ gúre,ẹ̀fọ́ sọkọ, ẹ̀fọ́ wọ̀rọ̀wọ́, ẹ̀fọ́ amúnútutù abbl.  Tí ó bá jẹ́ ẹ̀fọ́ ẹlẹ́mìí méje ni a fẹ́ sè, àwọn èròjà tàbí ohun èlò tí ó máa wà nínú ẹ̀fọ́ náà nìyí :ata rodo, ata tìmátì, àlùbọ́sà, irú woro, magí, epo, iyọ̀, ẹja, ẹran, ìgbín, pọ̀nmọ́, edé abbl. Tí a bá wo àwọn ohun èlò tí mo kà sókè wọ̀nyí, á ò ri pé ìsọ̀rí méjì ni a lè pín in sí, àwọn náà ni:Ìsọ̀rí àwọn oúnjẹ sẹ̀míró àti ìsọ̀rí àwọn oúnjẹ ọlọ́ràá. 

Àwọn oúnjẹ tí ó wà ní abẹ́ ìsọ̀rí sẹ̀míró ni :ata rodo, ata tìmátì, àlùbọ́sà àti ẹ̀fọ́ 

Àwọn oúnjẹ tí ó wà ní abẹ́ ìsọ̀rí ọlọ́ràá ni :ẹja, pọ̀nmó, ẹran, ìgbín, edé. Àwọn ìgbésẹ̀ tí a máa tẹ̀lé nìwọ̀nyí bí a bá fẹ́ ṣe ẹ̀fọ́ rírò:

ÀKÍYÈSÍ :Kò sí ẹ̀fọ́ tí a kò le lò, ṣùgbọ́n ẹ jẹ́ kí á sàmúlò ẹ̀fọ́ gbàgbá níbí.

 Ìgbésẹ̀ láti fi ṣe ọbẹ̀ ẹ̀fọ́ rírò 
ÌGBÉSẸ̀ ÀKỌ́KỌ́ :Á ò gbé omi kaná 

ÌGBÉSẸ̀ KEJÌ :Á ò da ẹ̀fọ́ náà sínú omi tí ó bá ti hó láti bọ̀ ọ́ láti lè jẹ́ kí ẹ̀fọ́ náà rọ̀. 

ÀKÍYÈSÍ :Àwọn mìíràn máa ń fi bàìkábọ́néètì(tí ó rọ́pò kánún) bọ ẹ̀fọ́ láti lè jẹ́ kí ẹ̀fọ́ náà bọ̀ dáadáa, kí àwọ̀ aláwọ̀ ewé rẹ̀ sì lè jáde dáadáa. Ìwádìí ìmọ̀ sáyẹ̀nsì sì ti jẹ́ kí ó di mímọ̀ pé kò dára láti máa fi bàìkábọ́néètì bọ ẹ̀fọ́ nítorí gbogbo ohun tó ń ṣe ara lóóore lára ẹ̀fọ́ náà ni yóò ti fọ dànù. Dípò tí a fi máa ma lo bàìkábọ́néètì, kí a máa lo iyọ̀.

ÌGBÉSẸ̀ KẸ̀TA :Tí ẹ̀fọ́ yìí bá ti rọ̀, á ò fi alásẹ́ wà á sínú omi tútù. 

ÌGBÉSẸ̀ KẸ̀RIN :Á ò gbé omi kaná. 

ÀKÍYÈSÍ :Ata yóò ti wà ní lílọ̀ sílẹ̀. 

ÌGBÉSẸ̀ KÀRÚN:Bí epo bá ti gbóná dáadáa tàbí gbá, á ò da ata síi, á ò fi irú, magí, ìyọ̀, ìgbín, ẹran, ẹja, edé àti pọ̀ mọ́ si.

ÌGBÉSẸ̀ KẸFÀ :Tí ata náà bá ti jinná, á ò da ẹ̀fọ́ si. Á ò sì fi í lára balẹ̀ fún ìṣẹ́jú díẹ̀ kí ẹ̀fọ́ náà fi jinná mọ́ ata. Lẹ́yìn ìṣẹ́jú díẹ̀, a máa sọ̀ ọ́ kalẹ̀. Ó ti di jíjẹ nìyẹn. 

 Àwọn ìgbésẹ̀ tí a tò sókè yìí ni a máa tẹ̀lé bí a bá fẹ́ ṣe ẹ̀fọ́ rírò ẹlẹ́mìí méje pẹ̀lú ẹ̀bà. Àpapọ̀ ìsọ̀rí oúnjẹ mẹ́tẹ́ẹ̀ta ni a lè rí nínú oúnjẹ yìí. Àwọn ìsọ̀rí mẹ́tẹ́ẹ̀ta náà ni: Oúnjẹ afáralókun, oúnjẹ sẹ̀míró àti oúnjẹ ọlọ́ràá.

 Àwọn ìtọ́kasí