Ìsohùnnípò àti Ìgbohùnnípò

Ìsóhùnnípò ni gbígbé ohùn kan láti ipò tí ó wà ló sí ipò mìíràn (ì-sí-ohùn-ní-ipò). Nígbà tí ìgbohùnnípò jẹ́ fífi ayè gba ohun tí a sí nípò ní ipò mìíràn (ì-gba-ohùn-ní-ipò). Mọ́yàmí ni àwọn méjéèjì, wọ́n sábá jọ máa ń wáyé ni. Amọ́ sá, ó ṣe é ṣe kí isóhùnnípò nikan wáyé láì sí ìgbohùnnípò ṣùgbọ́n ìgbohùnnípò kò lè wáyé láì sí ìsóhùnnípò.

       (1)				            (2)				(3)

i. gbé àga				gb́́ àga  			gbága

ii. kọ ìwé				kọ `wé			kọ̀wé

iii. wọ́n wà nílé			wọ́n wà n ́ lé			wọ́n wà ńlé

iv. èmi ni mo lọ			emi n ́ mo lọ			emi m mo lọ

Nínú àpẹẹrẹ òkè yìí ìgbésẹ̀ (1) fi ohùn tí a ó sí nípò hàn àti pàá pàá orí fáwẹ́lì tí ó ti jẹyọ. Ìgbésẹ̀ (2) fi hàn pé a pa fáwẹ́lì tí a ó si ipò rẹ̀ jẹ, èyí tí ó mí kí ohùn náà máa léfòó. Ìyẹn ni pé, ohùn náà kò ní fáwẹ́lì tí ó gbà á nítẹ̀ẹ́. Níwọ̀n ìgbà tí èdè Yorùbá kò sì fàyè gba ohùn aléfòó, a ní láti sí i nípò lọ ibi tí àyè yóó ti gbà á. Ní ìgbá tí ìgbésẹ̀ (3) fi hàn pé ohùn aléfòó tí ó jẹ́ àbájáde ìgbésẹ̀ (2) gbà ipò mìíràn. Ní àpẹẹrẹ (i) ohùn aléfòó gba ipò ọ̀rọ̀ tí ó tẹ̀lé ọ̀rọ̀ tí ìpajẹ ti wáyé tààrà ṣùgbọ́n ní àpẹẹrẹ (ii) ohùn aléfòó gba ipò ohùn tí ó saájú rẹ̀. Ó yẹ kí a fi kún un pé ohùn tí ohùn aléfòó gba ipò rẹ̀ yóó pòórá. Ní àpẹẹrẹ (iii-iv) a sí ohùn nípò lọ sí orí kọ́nsónáàtì tí kò ní ohùn kankan tẹ́lẹ̀ ṣùgbọ́n tí a sọ di Kọ́nsónáǹtì aránmú aṣesílébù tí ó sì gba ohùn báyìí. Ìyẹn túmọ̀ sí pé, nínú àpẹẹrẹ yìí ìsóhùnnípò nìkan ló wáyé, ìgbésẹ̀ ìgbohùnnípò kà wáyé. 

Ohun kan pàtàkì tí a gbọdọ̀ dì mú pẹ̀lú àlàyé òkè yìí ni pé, lẹ́yìn ìpajẹ ni ìgbésẹ̀ ìsóhùnnípò àti ìgbohùnnípò máa ń wáyé. Èyí sì ni ìyàtọ̀ kan pàtàkì láàrin ìgbésẹ̀ méjéèjì yìí àti ìyípadà ohùn. Kò di dandan kí ìpajẹ fáwẹ́lì wáyé kí ìyípadà ohùn tó wáyé. 

 Lílo Ohùn 
Ọ̀nà méjì ni Yorùbá ń gbà lo ohùn:

Fífi ìtumọ̀ àdámọ́ hàn

Fífi ìtumọ̀ gírámà hàn

Fífi Ìtumọ̀ Àdámọ́ Hàn 

A máa ń lo ohùn láti fi ìyàtọ̀ itumọ̀ ọ̀rọ̀ tàbí wúnrẹ̀n tí kọ́nsónáǹtì àti fáwẹ́lì wọ́n jẹ́ ìkan-ùn. Apẹẹrẹ

bú 		gbá		igbá

bù 		gbà		igbà

bu		gba		igba

ìgbá

ìgbà

ìfi ohùn kan rọ́pò èkejì yóó fa ìyàtọ̀ itumọ̀ fún àwọn ọ̀rọ̀ òkè yìí. Ohùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n ní ni ó jẹ́ kí á mọ̀ pé wọ́n jẹ́ ọ̀rọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ pẹ̀lú ìtumọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. 

 Fífi ìtumọ̀ gírámà hàn 
Ohùn tún ṣe é lò láti fi ìyàtọ̀ ẹ̀hun gírámà kan hàn sí òmíràn.

Ayìẹ funfun

Adìẹ́ funfun

Ìyàtọ̀ wo ni ó wà nínú ẹ́hun gírámà òkè méjéèjì yìí? Nígbà tí àkọ́kọ́ jẹ́ àpólà orúkọ, ní ibi tí a ti rí ọ̀rọ̀ orukọ (Adìẹ) àti ẹ̀yán rẹ̀ (ẹ̀yán asàpèjúwe). Ìkejì jẹ́ odidi gbólóhùn ní ibi tí a ti rí Àpólà orúkọ (Adìẹ) àti kókó gbólóhùn (funfun). Ohun tí ó fà ìyàtọ̀ yìí gan ni ohùn. Ohùn sílébù tí ó párí adìẹ nínú àpẹẹrẹ méjéèjì yàtọ̀, èyí ni ó sì fa ìyàtọ̀ ẹ̀hun gírámà wọn.

 Àwọn ìtọ́kasí