Alaafin

Aláàfin, tàbí Ẹni tí ó ni aàfin lédè Yorùbá jẹ́ orúkọ oyè ọba Ọ̀yọ́ àti àgbègbè-ìṣèjọba rẹ́ láyé àtijó 
 àti ìlú Ọ̀yọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ ti apá ìlà - ìwọ̀-oòrùn ní Nigeria. Ó jẹ́ òye ọba Ọ̀yọ́. Nígbà mìíràn, wọ́n máa ń túmọ̀ rẹ̀ sí ni àsìkò ijoba aláṣẹ. Ó jọba, ó sì ṣàkóso lórí àgbègbè-ìṣèjọba Ọ̀yọ́ àtijọ láti orílẹ̀-Olómìnira Benin sí Nigeria, lára àwọn àgbègbè náà ni àwọn Ìpínlẹ̀ kan ni apá gúsù àti iwọ̀-oòrùn sí apá àríwá àgbègbè-ìṣèjọba Ọ̀yọ́. Àwọn tí ó wà lábẹ́ àkóso rẹ̀ ni wọ́n ń pè ní Yorùbá, tí wọ́n sì ń sọ Èdè|Yorùbá.


Ìgbàgbọ́ àti ìtàn Yorùbá kan sọ pé Àlááfín Ọ̀yọ́ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ-ọmọ méje Odùduwà tí ó wà padà di ọba, tí ó sì jẹ́ ìpìlẹ̀ṣẹ̀ orísun làjú àti ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀yà Yorùbá.

Àlááfín àti àwọn Ọ̀yọ́ Mèsì ni olórí ìgbìmọ̀ ìṣèjọ̀ba tí àgbègbè-ìṣèjọba Ọ̀yọ́ nígbà náà. The Alafin and the Oyo Mesi formed the central government of the Empire. Lábẹ́ wọn ní àwọn ọba aládé àti àwọn Baálẹ̀ t'ókù, tí wọ́n ń ṣe ìjọba àwọn ìlú àti àwọn àgbègbè tó wà lábẹ́ wọn Ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín Àlááfín àti àwọn Ọba tókù ni ti ìjọba Àlááfín lóni gbogbo ilẹ̀ àti àwọn ọba àti gbogbo àwọn ènìyàn tí ó wà lábẹ́ wọ́n, tí ó sì ń pèsè fún àìní wọn aláṣẹ gbogbo ilẹ̀ tí wọ́n ń pèsè fún àwọn. Aláàfin ló ń ṣàkóso tí ó sì ń dá ààbò b'òwọ́n. Atọ́ba, ìjòyè, baálẹ̀ àti gbogbo ará ìlú ló nǹkan tí wọ́n ní láti máa ṣe fún Aláàfin. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1800, agbára Àlááfín àgbègbè-ìṣèjọba Ọ̀yọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní di kú nítorí ìjà láàárín Àlááfín àgbègbè-ìṣèjọba àti àwọn ọba aládé mìíràn àti àwọn olóyè tí wọ́n wà ní ìlú Ọ̀yọ́ tí tún jẹ́ Ọ̀yọ́ Mèsì, ìjà yìí jẹ́ kí agbára Àlááfín àgbègbè-ìṣèjọba bẹ̀rẹ̀ sí ní dínkù, tí àwọn àgbègbè-ìṣèjọba sì bẹ̀rẹ̀ sí ní kúrò lábẹ́ Ọ̀yọ́ tí wọ́n sì ń dá dúró fún ara wọn.

Orúkọ oyè Àlááfín yìí ni wón ṣì ń lò ní ìlú Ọ̀yọ́ lóde òní. tí ó wà ní Nigeria. Àlááfín jẹ́ olórí àwọn ijọba àwọn Yorùbá tí ó sì lágbára láti yan àwọn olóyè tí ó lè ṣojú gbogbo ilẹ̀ Yorùbá pátápátá. Àpẹẹrẹ àwọn ìjòyè bẹ́ẹ̀ tí Àlááfín ní agbára láti yàn ni Ààrẹ-ọ́nà-kakanfò ti gbogbo ilẹ̀ Yorùbá, àti Ìyálóde tí ilẹ̀ Yorùbá.

Títí di ọdún 2021, Lamidi Adeyemi III, tí ó jẹ́ Aláàfin ẹlẹ́ẹ̀karùnúndínláàádọ́ta ni Aláàfin Ọ̀yọ́. celebrated his 50th year on the throne. Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi III, Iku Baba Yeye, Aláàfin ti Ọ̀yọ́ ni alága ayérayé ìgbìmọ̀ àwọn ọba àlàyé àti àwọn olóyè ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ títí ó fi kú lọ́jọ́ ẹ̀tì, ọjọ́ kejìlelógún oṣù kẹrin ọdún 2022. Ìkíni tí wọ́n fi ń kí Aláàfin ni Ọlọ́lá Aláṣẹ ìjọba AgbègbèImperial Majesty.

Ẹ kà á si 
Rulers of the Yoruba state of Oyo
Àwọn Ìtọ́kasí