Ààfin

Ààfin ni ibùgbé àwọn ọba Gẹ́gẹ́ bí orikì tí ìwé atúmọ̀ èdè fún ààfin.. Ipò ọba kì í ṣe ipò yẹpẹrẹ rárá fún ìdí èyí ibugbe wọn máa ń yàtọ̀ sí ti àwọn ará ìlú. Àárín ìlú ni ààfin máa ń sábà wà. 

 Ààfin  ọba Benin 
Ààfin ọba Benin jẹ́ ọkan lára àwọn ààfin ilẹ̀ Yorùbá. inú ààfin yìí  ni ọba àti àwọn ebí rẹ̀ má ń gbé. Ọba Ewedo ni ó kọ́ ààfin yìí ní ọdún (1255AD – 1280AD). Àárin ìlú Benin ni ó kọ́ ààfin yìí sí.  Àwọn àgbà bọ̀ wọ́n  ní ilé ọba tójó, ẹwà ló bù si. Ní ọdún (1914-1932) ní Ọba Eweka II tún ààfin Benin kọ́ lẹ́yìn tí wọ́n bà á jẹ́ nínú ogun tó ṣẹlẹ̀ láàárín wọ́n àti àwọn òyìnbó ní ọdún1897 war with the British. Ní ọdún 1999 ni ààfin náà wà lára àwọn nǹkan ọ̀ní tí ó wà ní abẹ́ UNESCO Listed Heritage Site

 Ààfin ọba Èkó 
Ààfin ọba Èkó náà ni a mọ̀ sí Ìgà Ìdúngánràn. Láti sẹ́ntúrì márùndínlógún (15th) ní ìgà Ìdúgánràn ti jẹ́ ilé fún ọba tóbá jẹ ní Èkó tí wọ́n ń pè ní Elékòó. Àwọn tí wọ́n kọ́kọ́ gbé ní erékùsù Èkó ni wọ́n ní ìgà yìí. ìtumọ̀ Ìgà Ìdúngánràn ní Ààfin tí wọ́n kọ́ sí oko ata.  

Ọdún 1670 ní wọ́n kọ́ ààfin yìí fún ọba Gabaro. Tafawa Balewa tó jẹ́ mínísítà Nàìjíríà fún gbà kan rí tún ààfin náà ṣe ní ọdún 1960 ọjọ́ kìnní, oṣù Ọ̀wàwà.

 Àwọn ìtọ́kasí