Ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá

Ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá jẹ́ kíkọ tàbí fífa ìlà sí ojú, orí, apá tàbí itan gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan pàtàkì tí àwọn Yorùbá ń gbà láti ṣe ọ̀ṣọ́, dá ara wọn mọ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ gẹ́gẹ́ bí àṣà àti ìṣe. 

Ìwúlò Ilà
Kókó  ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá ni kí wọ́n lè mọ ènìyàn mọ́ ìdílé rẹ̀ ní gbogbo ibi tí ó bá lọ.Orie (2011), p. 1. Ilà yí lè jẹ́ ti ìdílé Ìyá tàbí ti Bàbá àmọ́ lọ́pọ̀ ìgbà, ti ìdílé bàbá ni wọ́n sábà ba ń kọ fún ọmọ.Orie (2011), p. 1. Lára Ìwúlò  Ilà tún ni láti fi ṣe ọ̀ṣọ́ tàbí ṣe ara lóge àti lọ́jọ̀.Usman, A., & Falola, T. (2019). The Nineteenth Century: Wars and Transformations. In The Yoruba from Prehistory to the Present (pp. 159-240). Cambridge: Cambridge University Press. Wọ́n tún máa ń lo Ilà láti fi so ẹ̀mí ẹ̀mí ọmọ àbíkú ró kí ó má ba kú tàbi padà sọ́dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ mọ́.  Bí ó bá tilẹ̀ gbìyànjú láti padà, tàbí àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ wá mu tipá-tipá ilà yí ni yóò jẹ́ kí wọ́n kọ̀ọ́ sílẹ̀, nítorí ilà náà yóò dúró gẹ́gẹ́ bí àmì tí yóò jẹ́ kí irúfẹ́ ọmọ náà ó yàtọ̀. 

Àwọn Orílẹ̀-èdè tí ilà kíkọ ti wọ́pọ̀
Àṣà ilà kíkọ wọ́pọ̀ láàrin àwọn ènìyàn 
Yorùbá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
 orílẹ̀-èdè Benin, 
 orílẹ̀-èdè Tógò. 

 Oríṣi ìlà 

 Pélé 
Ilà pélé ni ilà mẹ́ta-mẹ́ta sórí ẹ̀kẹ́ kọ̀ọ̀kan. 

Pélé pé oríṣi mẹ́ta, àwọn ni ; Pele Ife, èyí wọ́pọ̀ láàárín àwọn ará Ilé-Ifẹ̀. Pélé Ìjẹ̀bú àti Pélé Ìjẹ̀ṣà. Gbogbo rẹ̀ pátá ló rí bákan náà.

 Òwu 
Òwu ni ilà mẹ́fà lórí ẹ̀kẹ́ kọ̀ọ̀kan, tó sì wọ́pọ̀ láàárín àwọn ará Òwu, tó jẹ́ ọ̀kan lára ìlú tó gbajúmọ̀ ní Abẹ́òkúta, ẹ̀ka Ìpínlẹ̀ Ògùn. Olóyè Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ kọ ilà Owu

 Gò̩mbó̩ 
Ilà Gọmbọ ni a tún mọ̀ sí kẹkẹ. Kẹkẹ ni ilà bíi ókan àti ilà tó wọ́ tí wọ́n kọ sí ẹ̀kẹ́ kọ̀ọ̀kan. Àwọn ará Ògbómọ̀ṣọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ni ó sáábà máa ń kọ ilà yìí. 

 Àbàjà 
Àbàjà máa ń jẹ́ ilà méjìlá, mẹ́fà ló máa ń wà ní ẹ̀kẹ́ kọ̀ọ̀kan. Èyí máa ń wọ́pọ̀ láàárín àwọn Oyo.   Òun sì ni ọba Lamidi Adeyemi III, tó fìgbà kan jẹ́ Aláàfin Ìlú Ọ̀yọ́   Àwọn ilà mìíràn ta ní ní èdè Yorùbá ni Ture, Mande, Bamu àti Jamgbadi.

 Orúkọ àwọn èèyàn ìlú-mọ̀n-ọ́n-ká tí wọ́n kọlà 
 Ladoke Akintola
 Olusegun Obasanjo
 Lamidi Adeyemi III
 Ayo Ladigbolu
 Ayo Fayose
 Adegboyega Dosunmu Amororo II
 Christopher Alao-Akala
 Salihu Moddibo Alfa Belgore
 King Sunny Ade
 Brymo
 Olaniyi Afonja

 Àwọn Ìtọ́kasí 

 Àwọn orísun 



 Tún wo