Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

ÀGỌ́-ÌWÒYÈ: ÀDÚGBÒ

1.	Ìsámùró:-	 Babaláwo kan wà ní àdúgbò yì tí orúkọ rẹ ń jẹ́ ìsà, ó má rń gba 
àwọn Àbíkú ọmọ, o máa ń mú wọn dúró láti má lè jẹ́ kí wọ́n kú. Orúkọ Bàbá yì ni wọ́n fi wá ń pé àdúgbó yí ní ìsámùró. 

2.	Ìdóbì:-	 	A má ń ta ọbà ní àdúgbò yí. Ìdí nìyí tí wọ́n fi ún pè ní ìdóbì. 

3.	Àyégbàmí:-	Ọmọ ọkùnrin kan tí ó kọ́kọ́ dé àdúgbò yí ní ó ń jẹ́ àyégbàmí. Ìdí 
nìyí tí a fi n pè bẹ́ 

4.	Òshọ́ òsì:-	Orúkọ olóyè ìlú ni òshóòsì, oyè osì ìlú ni ó jẹ, ìdí nìyí tí a fi ń pè 
àgbolé yì ní òshóòsì 

5.	Olóòlù:-	Aṣọ òkè ni wọ́n máa ń lù ní agbolé yìí, ìdí nì yí tí wọ́n fi ń pe 
agbolé yìí ní olóòlù.

6.	Akadi eredo:-	 Agbolé yìí ni agbolé ẹni tí ó kọ́kọ́ jẹ oyẹ (èbùmàrè) ní ìlú Àgó 
ìwòyè, ìdí nì yí tí a fi ń pe agbolé yìí ní Akádì eredò. 	

7.	Ẹdùwẹ:-	Agbolé yì jẹ́ agbolé alágẹmọ, ẹni tí ó sì má ń gbé agẹmọ yì má ń 
dirun sórí bí ogbe orí àkùkọ adìẹ. Ìdí nìyí tí a fi ń pe agbolé yì ní Edùwe. 

8.	Bàtàdìran:-	Ẹni tí o kọkọ tẹ̀dó si agbo-ile yi aso bata ni o n se pẹ̀lú ẹbi rẹ titi di 
asiko yi, ìdí niyi ti a fi pe agbole yii ni Batadiran.

9.	Agbélékalè bí ère:-  Agbolé yìí lati kọ́kọ́ kó ilé tó lẹ́rà jùlọ ní ìlú yìí, ìdí nì yí tí a 
fí ń pe agbolé yì ní Agbélékalẹ̀ bí ère. 

10.	Onàbámiró:-	Ọ̀gbẹ́ni  ọ̀nàbámiró jẹ́ ọ̀mọ̀wé, ó wà lárà àwọn tí ó gbé Àgó-Ìwòyè 
sókè de ini tí ó wà lónì yìí. Ìdí nì yí tí a fi ń fi orúkọ rẹ̀ pe Agbolé 
yìí.

11.	Dòdùnmú:-	Okunrin olukọ kan (teacher) ni o kọkọ wa si àdúgbò yi, ìdí níyi ti a 
fi ń pe ni dosunmu.

12.	Olówó Iranrìn:-	Okùnrin kan wà tí óun tá Ianrin ní àdúgbò yí láti bí ọdún 
pípẹ́ sẹ́yìn, ó sì ti se nkan rere ní ìdí isẹ́ yìí, ìdí nìyí tí a fí ń pé olówó iranrìn.

13. 	Olópò mérin:-	Òpó mẹ́rin kan wà ní àdúgbò yí láti ọdun pípẹ́ wá títí di òní, ìdí nì 
yí tí a se ń fi orúkọ rẹ̀ pe àdúgbò yí bayi olópò mẹ́rin.

14.	Ìmosù:-	Osù ni isé tí àwọn ara àdúgbò yí yàn láye láti ọdún pípẹ́ wá títí di 
òní olónì, ìdí nìyí tí a fi ń pe àdúgbò yí ní Ìmosù.

15.	Orogunebi:-	 Ọkùnrin kan tí ó ní ta ògùn tí ó sì kó ilé ni a n fí ilé rẹ̀ pe àdúgbò 
yí.

16.	Oyinkìńkorò:-	Ilé olóyè agẹmọ kan ni ó wà ní agbolé yìí, orúkọ rẹ̀ ni wọ́n sì fi ń 
pe agbolé yìí.

17.	Obamijasi:-	Àwọn agbo ilé méjì jà du oyè ọba, agbolé baálẹ̀ ato àti agbo ilé 
odùdányà, oyè yí wá jámọ́.

18.	Bámè ato:-	Agbolé èyí ní wọ́n ti kọ́kọ́ jẹ baálè ní ìlú Àgọ́ Ìwòyè (Baálè ató), 
Orúkọ Baálè yí nì asì fí ń pé agbolé yìí títí di òní olónìí.

19. 	Opopona ọja:-	Inu agbole yi ni o ja ńlá kan wa ìdí niyi ti a fi n pe agbole náà ni 
opopona ọjà. 

20.	okenugbo:- 	Àdúgbò òkènúgbó jẹ́ ọ̀nà tí ó lọ sí ìlú kan tí à ń pè ní òkénúgbọ́n 
láti inú ìlú Àgó ìwòyè. Ọ̀nà yí ni wọ́n fi pe àdúgbò.

21.	Ajọbì láwé:-	Orúkọ àwọn ẹbi kan nìyí wọ́n kó ilé papọ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn, wọ́n àsi 
ń pe àdúgbò náà ní ajọbì láre.

22.	Pàsedà:-	Ògbẹ́ni passedà ní ilé-ìwé kan ní àdúgbò yí orúkọ ilé ìwé yìí ni 
“ọmọ-Edumare Model School” inú àdúgbò pàsedà lọ́nà.	

23.	Ìtamẹ́rin:-	Ilé ìwé kan wà ní àdúgbò yí tí à ń pé ni Ìta mẹ́rin high school. Ìdí 
nìyí tí a fi ń pé àdúgbò yí ní ìtamẹ́rin.

24.	Ìdodẹ̀:-		Àgbolè yìí jẹ́ bi tí igi obì wà ìdí èyí ni wọ́n fi pè ní ìdobì.

Ẹ̀ka:Yorùbá
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ògùn