Ọba

Ọba jẹ́  ọkùnrin tí ó ń ṣolórí Ìlú ilẹ̀ tàbí orílẹ̀-èdè nítorí wípé ó lẹ́tọ̀ọ́ láti wà nípa adarí. O le je tààrà lati inú ebi re tabi nitoripe ebi re lokan. Opo awon ni ile Yoruba lori bayi. Won ni awon afọbajẹ ti won gbimo ibo ni tabi inú ẹbí wo ni oba to kan yio ti wa. Ni Europe oba n je lati inu ebi kanna. Yio gori ite tààrà láti ọ̀dọ̀ bàbá tabi ìyá re.
IÌyàwó ba ni a n pè ni ayaba tabi ayaoba. Ni Europe obìnrin yi le gun ori ite ti oba ba ku, eyi ko je be ni ile Yoruba nibi ti obinrin ko le di oba.
Ti olori orílè-èdè kkàn a je oọba  n pe irú iìjọba i ni idobaje, ti ọba na si n je adobaje.

Ẹ̀kọ́ nípa orísun orúkọ naa
Ọ̀rọ̀ náà ọba tọ́ka sí cyning Gẹ̀ẹ́sì àtijọ́, tí ó túmọ̀ sí “alákòóso” tàbí “aṣáájú,” tí a mú láti inú Proto-Germanic kuningaz . Gbòǹgbò yìí tún fúnni ní àwọn ọ̀rọ̀ kan náà ní gbogbo àwọn èdè Germanic mìíràn, bíi Dutch koning, Old Norse konungr, Danish konge, àti German König . Orísun pàtó ti “kuningaz” kò dájú, ṣùgbọ́n ó lè ní ìsopọ̀ mọ́ Old English cynn (“ìdílé, ẹ̀yà”), tí ó fihàn pé a kọ́kọ́ wo ọba gẹ́gẹ́ bí “aṣáájú ìbátan” tàbí “olórí àwọn ènìyàn.” Ìròyìn mìíràn dábàá pé ọ̀rọ̀ náà tọ́ka sí “ẹni tí ó jẹ́ ọmọ ìran ọlọ́lá,” tí ó so ìjọba pọ̀ mọ́ ìdílé àtọ̀runwá tàbí ti àwọn ọlọ́lá. Àwọn onímọ̀ èdè àti àwọn òpìtàn ti ń jiyàn lórí ìtumọ̀ àwùjọ àti èrò-orí tí ó wà lẹ́yìn ìbátan yìí láàárín ọba àti ìbátan, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a gba ìsopọ̀ èdè náà ní gbogbogbòò.

Àwọn ọba lọ́wọ́lọ́wọ́
Lọ́wọ́lọ́wọ́ ( Títí di 2023 ), àwọn ọba méjìdínlógún ni a mọ̀ sí àwọn olórí orílẹ̀-èdè alágbára . Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọba wọ̀nyí ló ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí orílẹ̀-èdè ní àwọn ìjọba ọba tó wà lábẹ́ òfin . Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn tó ń ṣàkóso àwọn ìjọba ọba pátápátá ni Ọba Saudi Arabia àti Ọba Eswatini.
 Orílẹ̀ èdè olómìnira Àwòrán ọba náà Ọba  Orúkọ oyè  Ìdílé Ìgbà tí wọ́n joyè Monarchy center|100pxCharles III 8 September 2022Hereditary, constitutional        ,       ,                 center|100pxHamad bin Isa Al Khalifa   ()  Khalifa 14 February 2002Hereditary, semi-constitutional  center|100pxPhilippe  , ,  Saxe-Coburg and Gotha 21 July 2013Hereditary, constitutional  center|100pxJigme Khesar Namgyel Wangchuck   ()  Wangchuck 9 December 2006Hereditary, constitutional  center|100pxNorodom Sihamoni   ()  Norodom14 October 2004Elective, constitutional  center|100pxFrederik X14 January 2024Hereditary, constitutional  center|100pxMswati III   Dlamini 25 April 1986Hereditary, absolute  center|100pxAbdullah II   ()  Hashim 7 February 1999Hereditary, semi-constitutional  center|100pxLetsie III  ,  Moshesh7 February 1996Hereditary, constitutional  center|100pxIbrahim Iskandar ()Temenggong31 January 2024Elective, constitutional  center|100pxMohammed VI   (),  ()  Alawi23 July 1999Hereditary, semi-constitutional   center|133x133pxWillem-Alexander   30 April 2013Hereditary, constitutional  center|100pxHarald V Glücksburg 17 January 1991Hereditary, constitutional  center|100pxSalman   ()  Saud 23 January 2015Hereditary, absolute  center|100pxFelipe VI   Bourbon 19 June 2014Hereditary, constitutional  center|100pxCarl XVI Gustaf  Bernadotte 15 September 1973Hereditary, constitutional   center|100pxVajiralongkorn (Rama X)   ()  Chakri 13 October 2016Hereditary, constitutional  center|100pxTupou VI  ,  Tupou 18 March 2012Hereditary, constitutional

 Àwọn ọba aládé ní ilé Yorùbá 
 Ìjọba ìpínlẹ̀ Àwòrán ọba náà Orúkọ Ọba  Orúkọ oyè  Ìdílé Ìgbà tí wọ́n joyè Ọ̀nà Ìgbà joyè  center|100pxMufutau Gbadamosi Esuwoye II 9 May 2010Oyè ìdílé, Ìlànà òfin center|100pxAbimbola Akeem Owoade 13 January 2025Oyè ìdílé, Ìlànà òfin  center|100pxAdéyẹyè Ẹnitàn Ògúnwúsì7 December 2015Oyè ìdílé, Ìlànà òfin

 Àwọn ìtọ́kasí 

Ẹ̀ka:Àṣà