Òṣogbo

Òṣogbo ti a tun le pe ni Oshogbo jẹ́ ìlú ńlá kan ní ìpílẹ̀ Ọ̀ṣun ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, bákan náà ni ó jẹ́ olú ìlú fún ìpínlẹ̀ náà ní apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Ọ̀gbẹ́ni Adémó̩lá Adélékè Nurudeen Jackson ni Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lọ́wọ́lọ́wọ́.  Òṣogbo di olú ìlú fụ́n Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ọdun 1991. Bákan náà ni ó tún jẹ́ olú ilé-iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ fún ìlú Òṣogbo, tí ilé-iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ náà sì wà ní Òke Báálẹ̀, nígbà tí ìjọba ìbílẹ̀ Ọlọ́rundá wa ni agbègbè Ìgbóǹnà nílú Òṣogbo. Ilu Osogbo wa ni bi kilomita mejidinlaadorin ni apa àríwá ìwọ̀ oòrùn si ilu Ibadan, kilomita méjìdínláàdọ́fà ni apa guusu si ilu Ilorin, kilomita méjìdínláàdọ́fà ni apa àríwá ìwọ̀ oòrùn si ilu Akure, kilomita méjídínláàdọ́ta si ilu Ife, kilomita méjílélọ́gbọ̀n si ilu Ilesa, kilomita mẹ́rìndínláàdọ́ta si Ilu Iwo, kilomita méjídínláàdọ́ta si Ilu Ikire, kilomita mẹ́rìndínláàdọ́ta si ilu Ila-Orangun. Ilu Osogbo pa ala pelu ilu Ikirun, Ilesa, Ede, Ogbomosho, Iragbiji ati Egbedore. Awon olugbe ilu Osogbo le ni Egberun lona igba. Oye oba ilu Osogbo ni Ataoja. Oba Jimoh Olanipekun Oyetunji Laroye II ni Ataoja ilu Osogbo lowo lowo. Kóòdù ìpínlẹ́tà agbegbe ilu Osogbo ni mẹ́tàlènígba.

Nkan Amayederun Ati Awon Olugbe

Ilu Osogbo je ilu ti o wa laarin oju irin ti o lo lati ilu Eko si ilu Kano. Osogbo je ilu ti kata kara ohun ogbin ti un sele. Awon ohun ogbin bi isu, owu, ege, agbado ati be be lo ni won un gbin ni ilu Osogbo. Orisirisi ile itura ati papa isere lo wa ni ilu Osogbo. Papa isere yi ni o le gbe egbaarun eniyan. Pupo ninu awon olugbe ilu Osogbo ni o je omo ile Yoruba. Ni odun 1988, bi ipin mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n ninu awon olugbe ilu Osogbo ni o je agbe, ipin mejo pere ni onisowo, ipin ogbon je oluko ati akowe. 

Asa

Ilu Osogbo ni a tun mon si Ilu Aro. Ise aro je okan pataki lara awon ise ti won un se ni ilu Osogbo. Awon aro ti won un se ni Osogbo ni Adire Oniko, Adire Alabere, Adire Eleko ati Adire Alabere. Opolopo ile-ise lo dide leyin ti orile-ede Naijiria ti gba ominira, ni pataki julo awon ile-ise kekere ti won un se aso, foomu ati ohun ikọwe. Ni bi odun 1970, awon ijoba so Ilu Osogbo di ilu ti awon ile-ise orisirisi ti un dide. Osogbo ni ilu fun ogbeni onisere Duro Ladipo ati omowe-kunrin ni ilana musulumi ti oun je Sheikh Adelabu. Osogbo nan si ni ilu ti won ti un se odun Osun-Osogbo olododun ni eba eti odo Osun. Ilu Osogbo nan si tun je ile fun orisirisi egbe bi Osogbo Descendants Progressive Union (ODPU) ti a mon si Osogbo Progressive Union (OPU) tele ri, Mbari Mbayo fun awon onkowe ile Adulawo, olorin ati awon ayaworan, Osogbo Professionals Intiative (OPI), Oroki Social CLub (OSC), Ataoja Palace Project Initiative (APPI), United Associates Osogbo ati Igbonna Progressive Club.  

Ikun Omi

Isele kan sele si awon Olugbe ilu Osogbo, Erin-Osun ati Ilobu ni ojo keta, osu kejo, odun 2021. Isele omiyale ni o sele ni ojo nan, ilu Osogbo ni isele nan baje ju. Awon agbegbe bi Ibu-Amo, Oke-Arungbo, Iyanan Odewale, Oke-Ayepe, Powerline, Gbonmi, Oke-Baale, Obalende, Obate, Oke-Oniti, Alekuwodo ati Oke Awesin ni Erin Osun ni isele nan ti sose julo ni igba ti odo Osun, odo Awesin ati Odo Opopo san koja eti odo.  

Idoti

Osogbo ti o je olu-ilu ipinle Osun wa ninu poposinsin latari odun Osun-Osogbo ti won fe se ni ipinle nan ti yo si fa opolopo eniyan wa lati gbogbo agbaye. 

Idoti ti o wa ninu odo Osun un fun awon ti oro kan ni isoro lori ajodun odun yi, eyi lo je ki awon amoye so wipe omi Osun lewu fun lilo awon eniyan. Omi Osun yi ni awom amoye so wipe o ni opo kemika ati cyanide ti o le se akoba fun awon eniyan ti o un lo.  

Itan Ilu Osogbo

Gegebi asa, ni Ipole Omu, adari meje lo je ki Olarooye to je. Awon adari ti o je saaju Olarooye ni Adefokanbale, Aikanya, Ogbogba, Saso, Luberin, Laege ti a tun mon si Adetuturinrin ti o je baba fun Lajomo ati Larooye, Lajomo. Ni igba ijoba Oba Olarooye ni Ipole Omu, igbe aye di lile latari igba ogbele ti o gun. Irewesi de ba awon ara Ipole ni igba nan latari ipadanu oko, nkan osin ati awon eniyan. Irewesi ati ibanuje de ba Oba Olarooye lori isele ti oun sele ni Ipole Omu. Oba Olarooye fe ona abayo ni kia kia si isele nan, o pase fun olori olode Timehin ati awon ode yoku lati lo wa ibi ti yo rorun fun ibugbe. Timehin ati awon ode yoku gbera lati pa ase Oba mon. Irin ajo ti won ri lati wa ibi ti yo rorun fun ibugbe ni won ti sawari Odo Osun. 

Asa ile Yoruba so wipe opolopo awon eniyan ti o salo fun ayabo awon Fulani lo tedo si ilu Osogbo leyin ti Ijoba Oyo ti ṣubu. Fun idi iyi, awon olugbe ilu Osogbo bere si ni po si latari awon eniyan ti won lo si ilu Osogbo lati awon ilu Yoruba miran. Olarooye ati awon eyan re fi ibugbe won sile lati lo si Ode-Osogbo. Ni Ode-Osogbo, Olarooye ko afin tuntun si ibi ti a mon si Idi-Osun loni, Timehin si ko ojubo Ogun si ibi ti a mon si Idi-Ogun loni. Lati igba nan ni ilu Osogbo ti di agbegbe fun oro aje. 

Akojọ Awon Ataoja Ti O Ti Je

Ataoja ti o tunmo si "eni ti o nawo mun eja" ni oba alade ilu Osogbo. Eyi ni akojo awon ataoja ti o ti je ni ilu Osogbo pelu akoko ijoba won: 

 Oba Larooye Gbadewolu (O ku ni odun 1760)
 Oba Sogbodede (O ku ni odun 1780)
 Aina Serebu (1780–1810)
 Abogbe (1810–1812; gegebi adele)
 Obodegbewale (1812–1815; gegebi adele)
 Oba Lahanmi Oyipi (1815–1840)
 Oba Ojo Adio Okege (1840–1854)
 Oba Oladejobi Oladele Matanmi I (1854–1864)
 Oba Fabode.Durosinmi Ogunnike (1864–1891)
 Oba Bamigbola Alao (1891–1893)
 Oba Ajayi Olosunde Oyetona (1893–1903)
 Oba Atanda Olukeye Olugbeja Matanmi II (1903–1917)
 Oba Kofoworola Ajadi Latona I (1918–1920)
 Oba Alabi Kolawole (1920–1933)
 Oba Samuel Oyedokun Latona II (1933–1943)
 Oba Samuel Adeleye Adenle I (1944–1976)
 Oba Iyiola Oyewale Matanmi III (1976–2010)
 Oba Jimoh Oyetunji Laaroye II (2010 titi di ojo oni)

 Àwọn ìtọ́kasi 

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
Category:Oluilu ipinle Naijiria
Ẹ̀ka:Òṣogbo
Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun