Ikeja

Ikeja je oluilu ipinle Eko ní ìwọ̀-oòrùn gúúsù Ilè Nàìjíríà.  

Gẹ́gẹ́ bí ìkànnì àwọn ènìyàn ní ọdún 2006, olùgbé rẹ̀ jẹ́ 313,196.  

Kí ìjọba ológun tó dé ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980, Ikeja jẹ́ ìlú tí a ti ṣètò dáadáa, tí ó mọ́, tí ó sì dákẹ́ jẹ́ ìlú ibùgbé àti ti ìṣòwò pẹ̀lú àwọn ilé ìtajà ńlá, ilé ìtajà oògùn àti àwọn agbègbè tí ìjọba fi pamọ́.

Pápáko ofurufu ti Murtala Mohammed na wa ni ilu na. 

Ikeja tún jẹ́ ilé fún Africa Shrine ti Femi Kuti àti Motherland ti Lagbaja, èyí méjèèjì jẹ́ ibi ìṣeré orin láàyè. 

Ikeja City Mall rẹ̀ jẹ́ ilé ìtajà tó tóbi jù lọ ní apá olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Èkó.  

Ikeja tún ní ilé iṣé rédíò tirẹ̀, tí ń ta jáde ní èdè Gẹ̀ẹ́sì (Eko FM) àti ní Yorùbá (Radio Lagos).

 Itan ilu yi 
Ikeja, tí wọ́n ń pè ní "Akeja" tẹ́lẹ̀, jẹ́ orúkọ lẹ́yìn òrìṣà kan ti àwọn ènìyàn Awori ti Ota.  

Àwọn ènìyàn Awori ni wọ́n kọ́kọ́ gbé ibẹ̀, wọ́n sì ń gbógun ti agbègbè náà fún ẹrú títí di àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún.  

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, ó di agbègbè ogbin fún Ìpínlẹ̀ Èkó.  

Ìṣíṣí ojú ọ̀nà irin Èkó Sí Ibadan ní 1901 àti ìdàgbàsókè Ìpínlẹ̀ Èkó gẹ́gẹ́ bí èbúté ìṣòwò yí Ikeja padà sí agbègbè ibùgbé àti ilé-iṣẹ́ ti ìlú yẹn.  

Ní àárín àwọn ọdún 1960, wọ́n dá ilé-iṣẹ́ ìṣòwò sílẹ̀, àti ní 1976 Ikeja di olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Èkó. 

Johnson Solanke Tomori jẹ́ ènìyàn pàtàkì nínú ìtàn Ikeja.  

Ó kó ìlòpọ̀ sí gbogbo abala àṣà àti àwùjọ ti Ikeja, Agidingbi, Oregun, Alausa, Ojodu, àti gbogbo àwọn agbègbè ìta ìlú Ikeja.  

Àwọn ìlòpọ̀ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ láti 1965, nígbà tí ó mú kí ìmọ̀ àwùjọ tó ga jù lọ wá sí Ikeja.  

Ọba àkọ́kọ́ ti Ikeja ni Kabiyesi Oba Momodu Illo, ẹni tí í ṣe àtọmọdọ́mọ Akeja Oniyanrun, tí ó sì jọba lórí Ikeja láti 1957 títí di 1997.

Ìjọba àti Àwọn Ohun Èlò Ìlú

Olú ìṣèlú ìjọba ìbílẹ̀ Ikeja wà nínú ilé ìṣèlú Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikeja (Ikeja Local Government Secretariat).  
Gẹ́gẹ́ bí Okudu 2019, Alága ìjọba ìbílẹ̀ Ikeja ni Engr. Mojeed Balogun.

Àjọ Tó Ń Mójú Tó Papa Ọkọ̀ Òfuurufú ti Ìjọba Àpapọ̀ Nàìjíríà (Federal Airports Authority of Nigeria) ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Ikeja lórí ilẹ̀ Papa Ọkọ̀ Òfuurufú Murtala Muhammed.  Ìgbìmọ̀ Ìwádìí Ìjàm̀bá (Accident Investigation Bureau) ti ìjọba Nàìjíríà ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Ikeja.  Àjọ Tó Ń Mójú Tó Ọkọ̀ Òfuurufú Aráàlú Nàìjíríà (Nigerian Civil Aviation Authority - NCAA) ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Aviation House lórí ilẹ̀ papa ọkọ̀ òfuurufú; èyí ti jẹ́ ọ́fíìsì Ti Ipinlẹ Èkó tẹ́lẹ̀.

Ọ̀rọ̀ Ajé

3.1 Pápákò Òfuurufú

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ọkọ̀ òfuurufú ní olú ilé iṣẹ́ wọn ní Ikeja.  Olú ilé iṣẹ́ Arik Air wà ní Arik Air Aviation Centre lórí ilẹ̀ Papa Ọkọ̀ Òfuurufú Murtala Muhammed.  Aero Contractors ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ lórí ilẹ̀ Papa Ọkọ̀ Òfuurufú Murtala Muhammed.  Àwọn ilé-iṣẹ́ ọkọ̀ òfuurufú mìíràn tí ó ní olú ilé iṣẹ́ ní Ikeja pẹ̀lú Overland Airways, Air Peace, Associated Aviation, àti Dana Air. Pẹ̀lú èyí, Virgin Atlantic ní ọ́fíìsì Naijiria rẹ̀ ní "The Place" ní Ikeja.

Ní àkókò kan, Nigeria Airways ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Airways House.  Kí wọ́n tó tú Afrijet Airlines ká, ó ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Ilé NAHCO lórí ilẹ̀ papa ọkọ̀ òfuurufú. 
Bellview Airlines ní olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ ní Bellview Plaza.  
Àwọn ilé-iṣẹ́ ọkọ̀ òfuurufú mìíràn tí kò sí mọ́ ní olú ilé iṣẹ́ ní Ikeja pẹ̀lú Air Nigeria (tí a mọ̀ sí Nigerian Eagle àti Virgin Nigeria Airways tẹ́lẹ̀), ní ìpẹ̀tẹ̀ kẹsàn-án ti Etiebets Place, Sosoliso Airlines, àti ADC Airlines.

3.2 Ilé isé Amúnmáwòran

Ikeja jẹ́ ilé fún àwọn ilé iṣẹ́ tẹlifíṣọ̀n tó ṣe pàtàkì jù lọ ní Nàìjíríà bí Channels TV àti African Independent Television (AIT) pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ ìpolówó ọjà tó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú wọn.  Lagos Television (LTV), ilé iṣẹ́ tẹlifíṣọ̀n tí ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó ni, tún wà ní Agidingbi, Ikeja, ní Lateef Jakande Road.

3.3 Ọjà Kòmpútà

Ikeja jẹ́ ilé fún ọjà kọ̀mpútà ńlá kan, tí a mọ̀ sí Otigba.  Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1997 gẹ́gẹ́ bí ọjà kékeré tí ó ní ilé ìtajà mẹ́wàá péré, ṣùgbọ́n ọjà lónìí ní ohun tó ju 10,000 lọ.  
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn onítajà ń ta kọ̀mpútà àti ń tún ṣe, ó tún ṣeé ṣe láti rí iṣẹ́ títà àti títúnṣe onírúurú ohun èlò ọ́fíìsì àti àwọn ẹ̀rọ inú elékitiróníkì.

Ní ọdún 2019, àwọn ilé ìtajà kéékèèké ní Computer Village ti di àwọn ilé ìtajà olópọ̀lọpọ̀ ilẹ̀.  
Ọ̀pọ̀ àwọn ilé ilẹ̀ kan ṣoṣo ti di ilé tó tóbi jù, tí ó ní ọ̀pọ̀ ilé ìtajà tí ń pínkiri àti tí ń túnṣe fóònù alágbèéká, laptops, printers àti àwọn ẹ̀rọ elékitiróníkì mìíràn.  
Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo àwọn báńkì ńlá ní Nigeria ní ẹ̀ka wọn ní àyíká ọjà náà.

Nítorí pé wọ́n kò ṣètò ọjà náà dáadáa, ó ti ní àwọn ìṣòro nínú ìdàgbàsókè rẹ̀, pẹ̀lú àwọn olùgbé àgbègbè kan tí wọ́n ń fi ìbànújẹ́ hàn sí ìfẹ̀ síwájú ọjà náà.  
Ìṣójú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ ní àyíká agbègbè ti di èyí tí ó pọ̀ gan-an, ó sì lè fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò ṣeé ṣe láti rí ibì síso ọkọ̀.  
Pẹ̀lú èyí, àwọn ohun èlò iná mànàmáná, tí kò tíì dúró ṣinṣin rí, ti di èyí tí ó ru èrù pọ̀ju nítorí ọjà tuntun náà, èyí tí ó nílò iná mànàmáná púpọ̀ láti fi hàn fún àwọn oníbàrá pé àwọn ọjà kọ̀mpútà ń ṣiṣẹ́.

3.4 Ile ìṣe Ìpotí


Ilé ìṣè Ìpotí Guinness ń ṣe ọtí olókìkí rẹ̀ ní Ikeja.
Ilé ìṣèlú náà tún ń ṣe ọtí malt tí kò ní ọtí àti tí ó jẹ́ halal, èyí tí ó jẹ́ apá kan ìgbé ayé àwọn ará Eko.

3.5 Ilé Isé Ògùn

Ọgọ́ta nípín mẹ́wàá (60%) ìṣèjáde oògùn ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà ń ṣẹlẹ̀ ní Nàìjíríà.  
Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn olùṣèjádé oògùn ará Nàìjíríà ní ibi ìṣèjádé pàtàkì wọn ní Ikeja. Èyí pẹ̀lú May & Baker, ọ̀kan lára àwọn mẹ́ta tó tóbi jù lọ tí ń ṣe oògùn.

3.6 Oríṣiríṣì

Oríṣiríṣi

Wọ́n yan agbègbè slum kan ní Ikeja láti ṣe ìgbà ìṣèjáde fún fíìmù Nollywood ni Ọdún 2014, 'Ojuju', láti ọwọ́ C. J. Obasi.

Ikeja tún ní ọjà àkọ́kọ́ kan tí a ń pè ní Ọjà Oba Momodu Illo (Obada) ní Ipodo. Ọjà yìí ní ọ̀pọ̀ ilé ìtajà àti àwọn ibi ìtajà tí wọ́n kò ṣètò dáadáa níbi tí àwọn oníṣòwò ń fi hàn àti tí wọ́n ń ta èso, ẹran, ẹja, ọkà, àti àwọn nǹkan oúnjẹ mìíràn.

4 Ìrìn àjò ìgbáfé

4.1 Musiumu

Ìfilólè Kalakuta Museum ń ṣe ìrántí olórin tó ti kú, Fela Kuti, ẹni tí ó ṣe ipa pàtàkì nínú ayé orin Nàìjíríà , èyí tí ó jọ ti Bob Marley ní Jamaica. 

Ilé yìí jẹ́ ilé kejì Fela ní Èkó lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ogun sun ilé àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Surulere ní Oṣù Kejì Odún 1977, wọ́n tún fipá bá àwọn obìnrin nínú ìdílé rẹ̀ lò pọ̀, wọ́n sì ṣe ìyá rẹ̀, olórí ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ tí a bọ̀wọ̀ fún, lára tó bẹ́ẹ̀ tí ó kú nítorí èyí.  
Fela kọ́ ilé tuntun ní Ikeja, ṣùgbọ́n ilé náà bàjẹ́ lẹ́yìn ikú rẹ̀, wọ́n sì tún un ṣe gẹ́gẹ́ bí musiọ̀mù ní 2012.  
Ibi ìsìnkú Fela wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ musiọ̀mù náà.  
Nínú musiọ̀mù, àwọn ògiri kún fún àwòrán ìtàn, pọ́sítà, àwòrán, àwọn àwòrán ògiri, ìdì àwọn rékọ́ọ̀dù àti àwọn ìwé ìròyìn.  
Àwọn ohun èlò orin Fela kan wà níbi ìfihàn, pẹ̀lú saxophone tenor rẹ̀ tí ó ní àwọ̀ tó yàtọ̀.  
Àwọn bàtà àti ṣọ́ọ̀tì Fela wà ní ìfihàn ní ìlà, bẹ́ẹ̀ ni àwọn aṣọ ìtàgé àti ẹ̀wù onírun tí ó wọ̀ nígbà ìrìnàjò rẹ̀ ní Europe àti USA.  
Káfẹ́ kan wà lórí òrùlé, àwọn àlejò sì lè dúró ní alẹ́ nínú ọ̀kan lára àwọn yàrá tí ó ní air-condition àti báàtà pẹ̀lú ìwẹ̀.

4.2 Àwọn ọgbà Ìtura Àti Plaza

Ọgbà Ìtura Johnson Jakande Tinubu (JJT) jẹ́ ọgbà ìtura fún gbogbo ènìyàn tí ó wà ní Ikeja, olú-ìlú Ipinle Èkó.  
Ọgbà ìtura yìí, tí Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó nígbà yẹn, Akinwunmi Ambode, ṣe ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀ ní Oṣu Kẹjìlá Ọdún 2017 gẹ́gẹ́ bí ibùdó ìsinmi.

Ọgbà Ìtura Kanu Ndubuisi jẹ́ ọgbà ìtura fún gbogbo ènìyàn àti ibùdó ìsinmi tí ó wà ní Ikeja, Èkó.  
Ó jẹ́ ibì tí ó kún fún ewéko tí Àjọ Tó Ń Bójú Tó Àwọn Ọgbà Ìtura àti Ọgbà Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State Parks and Garden Agency) dá àti tí ó ń ṣètò.  
Ọgbà ìtura náà ní kọ́ọ̀tì tẹ́nísì lawn, kọ́ọ̀tì basketball, agbègbè ìṣeré fún àwọn ọmọdé, àwọn ìjókòó àti àwọn bèńsì, àwọn patio àti àwọn ibùjókòó, àti àwọn ibi títà oúnjẹ kéékèèké.  
Ó wà ní Mobolaji Johnson Ave, Oregun, Ikeja 101233, Lagos.

Ọgbà Ìtura Ìsinmi Dr Oluyomi Abayomi Finnih wà ní 3 Opebi Link Rd, Allen, Ikeja 101233, Èkó.

Ọgbà Abiola ní Ojota.

4.3 Ilé Ìtura Orin


Ó yàtò sí ohun tí orúkọ rẹ̀ ń sọ, New Afrika Shrine ní Ikeja kì í ṣe ojúbó, ṣùgbọ́n ilé ìtura orin tí àwọn àtọmọdọ́mọ Fela Kuti ń ṣe.

Ó máa ń tú ìfẹ́ rẹ̀ jáde nígbà tí orin láàyè ń dun; ó sì tún jẹ́ ibì kan ṣoṣo ní Èkó níbi tí ó ṣe é ṣe láìfọ̀rọ̀ sábẹ́ ahọ́n sọ fún láti mu sìgá ìgbẹ́.  
Afrika Shrine jẹ́ ilé kejì Fela títí di ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ṣáájú ikú rẹ̀ ní 1997, lẹ́yìn èyí tí ó bàjẹ́.  
New Afrika Shrine, tí wọ́n ṣí sílẹ̀ ní 2000, ni ìdílé rẹ̀ kọ́.  
Ìdí pàtàkì wọn ni láti bọ̀wọ̀ fún àti dáàbò bo ìlòpọ̀ tí Fela àti Shrine ti ṣe sí àwùjọ àgbègbè àti ìdàgbàsókè Áfríkà lẹ́yìn ìjọba àwọn aláwọ̀funfun.  
Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní New Afrika Shrine jẹ́ ti òfẹ́.  
Ilé ìtura tuntun náà tóbi ju ti àtijọ́ lọ ní ìlọ́po mẹ́rin, ó sì lè gbá ẹgbẹ̀rún méjì àti àbọ̀ ó lé ní ìjókòó.  
Wọ́n ń san owó ìnáwó láti ta oúnjẹ, ohun mímu àti àwọn nǹkan ìtajà.  
Ìwọlé sábà máa ń jẹ́ 500 naira, ìdajì dọ́là Amẹ́ríkà.  
Ilé ìtura náà ní ilé ìwé kékeré, tábìlì pool àti àwọn ibì ìsinmi, ó sì ń ṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀kọ́ àti ìrànlọ́wọ́.

5 Ojú Ọjọ́

Ikeja ní ojú ọjọ́ monsoon ti tropics.  
Ọ̀pọ̀ jù lọ oṣù inú ọdún ni òjò rọ̀ púpọ̀.  
Àkókò gbígbẹ tó kúrú yìí kò ní ipa pàtàkì lórí ojú ọjọ́ lápapọ̀.  
Gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n Köppen-Geiger, ojú ọjọ́ agbègbè yìí jẹ́ Am.  
Ìwọ̀n ìwọ̀n ìwọ̀n ìtùtù ní Ikeja jẹ́ 26.4 °C (79.5 °F).  
Ó rọ̀ òjò tó tó 1645 mm (64.8 inches) ní ọdún kọ̀ọ̀kan.

Àwọn ooru ní Ikeja kò ní ìpinnu tó mọ́ gan-an nítorí ìsúnmọ́ ìlú náà sí equator.  
Àwọn àlejò máa ń wá síbẹ̀ jù lọ ní Oṣù Kínní, Oṣù keje, Oṣù Kejo, Oṣù Kẹ̀sán, Kẹ̀wá, Oṣù Kọkànlá, àti Oṣù Kéjìlá.

5.1 Ìwòn Òtútù

Ìwọ̀n Ìtùtù  
Pẹ̀lú ìwọ̀n ìtùtù gíga lọ́jọ́ gbogbo tó ju 90°F lọ, àkókò gbígbóná máa ń wà fún oṣù 4.4, láti ọjọ́ 12 December sí 25 April.  
Ikeja ní oṣù tó gbóná jù lọ nínú ọdún ní March, pẹ̀lú ìwọ̀n gíga ìtùtù tó jẹ́ 91°F àti ìwọ̀n ìsàlẹ̀ 78°F.

Pẹ̀lú ìwọ̀n òtùtù gíga jù lọ lọ́jọ́ gbogbo tó kéré ju 84°F, àkókò òtútù máa ń wà fún oṣù 3.2, láti ọjọ́ Kẹ́tàlélógún Ọṣù Kẹfà sí Ọgbọ́n ojo nínú Oṣù Kẹ̀sán.  
Ní Ikeja, Oṣù Kèjo ni oṣù tó tutù jù lọ nínú ọdún, pẹ̀lú ìwọ̀n ìsàlẹ̀ 74°F àti gíga 82°F.

5.1.1 Kùrukùru/Àwò-Sánmò


Ní Ikeja, ìyípadà àkókò tó pọ̀ gan-an wà nínú ìpín ìwọ̀n àwò-Sánmọ̀ tí ó ń bo ojú ọ̀run jákèjádò ọdún.

Ní Ikeja, àkókò tí ojú ọ̀run máa ń mọ́ gan-an bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọjọ́ Kèjo Oṣù Kọkànlá, ó sì wà fún oṣù 3.2, tó parí ní nǹkan bí ọjọ́ Kẹtàlá Oṣù Keji.

Ojú ọ̀run máa ń mọ́, tàbí ó ń mọ́ jù lọ, tàbí kúrò nínú àwò-sánmọ̀ díẹ̀ ní ìpín 51% àkókò ní Oṣù Kejìlá, èyí tí í ṣe oṣù tó mọ́ jù lọ nínú ọdún ní Ikeja.

Ní nǹkan bí ọjọ́ Kẹtàlá Oṣù Kínní, àkókò tí àwọsánmọ̀ máa ń pọ̀ sí i nínú ọdún bẹ̀rẹ̀, ó sì wà fún oṣù 8.8, tó sì parí ní nǹkan bí ọjọ́ Kèjo oṣù Kọkànlá.

Ní Ikeja, Oṣù Kẹrin ni oṣù tí àwò-sánmọ̀ pọ̀ jù lọ, pẹ̀lú ojú ọ̀run tí ó jẹ́ àwọsánmọ̀ tàbí tí ó kún fún àwọsánmọ̀ jù lọ ní ìpín 87% àkókò.

Ìdọ̀tí Àti Ègbin Agbègbè

Oladeinde Olawoyin ti Premium Times, ẹni tí ó ṣe ìwádìí lórí ọ̀rọ̀ náà, ròyìn àwọn ewu tí àwọn olùgbé dojú kọ nítorí ìfarahàn àti lílò omi tí kò dára tàbí tiwọn tí lọ fún òpò ìgbà tí ó sì ti bàjé.  
Àwọn olùgbé Òpópónà St. Finbarr’s College ní Akoka ti farahàn sí àwọn ewu tí ó wá láti ìdọ̀tí omi látàrí ti ìjádè àti ìsélèrú ẹpọ ròbì to ṣẹlẹ̀ ní àwùjọ wọn.

Àwọn Agbègbè
Àwọn agbègbè tí ń bẹ ní ìlú na nìyí:

 Anifowose;
 Oregun;
 Ojodu;
 Opebi;
 Akiode;
 Alausa;
 Agidingbi;
 Ogba;
 Magodo;
 Maryland;
 Onigbongbo;
 Government Reserved Area (GRA) Ikeja.

 Àwọn Àyè Ìgbafé/Ibùdó Arìnrìn-àjò

Isheri/Odò Ogun – Ibùdó ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ènìyàn Awori àti àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Èkó 

Ilé Ìṣèlú Ìjọba Ìpínlẹ̀ Èkó (Ikeja House), Alausa, Ikeja 

Àwọn Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó, Alausa, Ikeja

Ilé Ìpamọ́ Àkọsílẹ̀ àti Àwọn Àkọ́kọ́ Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State Records and Archives Bureau), Òpópónà PSSDC, Magodo, Kosofe

Lagos Television àti Radio Lagos/Eko FM, Agidingbi, Ikeja

Musiọ̀mù Ethnography ti Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó (LASU Ethnography Museum), Òpópónà Oba Ogunji, Ogba, Agege

Papa Ọkọ̀ Òfuurufú Káríayé Murtala Muhammed, Ikeja [Ibùdó pàtàkì ti ọkọ̀ òfuurufú ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà]

Ère Àwọn Oloja Idejo Èkó – Àwọn olówó ilẹ̀ ìbílẹ̀ ti ìlú ńlá  

Afárá Third Mainland Bridge/Outer Ring Road Complex.

Yàrá Àwòrán
<Yàrá àwòrán>

 Tún wo

Railway stations in Nigeria
Eko Hospital
Surulere

 Àwọn ìtọ́kasí 

Ẹ̀ka:Oluilu ipinle Naijiria
4.