აჰმად შაჰ მასუდი

აჰმად შაჰ მასუდი (დ. 2 ეკენია, 1953 — ღ. 9 ეკენია, 2001) — ავღანარი, ეთნიკურო ტაჯიკი,  ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ სხუნუეფიშით ოკუპაციაშ ბორჯის, აწმარენჯობაშ ჸარაფიშ დო პარტიზანული ლჷმაშ ართ-ართი ლიდერი, "პანჯშირიშ ნჯილო"-თ ჯოხოდვალირი. მასუდის 1990-იან წანეფს უკინებუდჷ ავღანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. 1996 წანაშე ღურაშახ (2001) მასუდი აქტიურო ოლიმუდჷ თალიბანს.

მასუდიქ დებადჷ ნოღა ბაზარაკის, პანჯშირიშ ლეხერს, სუნიტი ტაჯიკეფიშ ფანიას. 1970-იან წანეფს, მასუდი გურაფულენდჷ ქაბულიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის, სოდეთ თიქ რელიგიური, ანტი-კომუნისტური ჸარაფის ქაკათჷ დო ხუჯი დუკინჷ ბურჰანუდინ რაბანის, ნამუთ შანულამი ისლამისტი ლიდერი რდჷ. მასუდი მონაწილენდჷ არყებას მუჰამედ დაუდიშ მართუალაშ მეხჷ, მარა არყებაქ წჷმოძინელქ ვეჸუ. უკულიანი პერიოდის, მასუდი ოკათუდჷ რაბანიშ ჯამიათ-ე-ისლამიშ (ავღანეთიშ ისლამური ჯარალუა) პარტიას. ავღანეთიშ ლჷმაშ (1979-1989) მიმალობას მასუდიქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ დო მოჯაჰედეფიშ ართ-ართი ნძალიერი მანჯღვერქ. 

სხუნუეთიშ მეხჷ მასუდიშ ლჷმას, აქტიურო დუკინჷ ხუჯი ბრიტანეთიქ დო ამერიკაქ დო თე ქიანეფიშ ოთოლორე ორგანიზაციეფქ MI6-ქ დო CIA-ქ. მასუდი, მუში აკოანჯარაფილი ნძალეფით წჷმოძინელო აწურედჷ დო ოლიმუდჷ სხუნუეთიშ ჯარეფს პანჯშირიშ ლეხერს. ავღანეთიშ სოციალისტური თარობაშ გინორაგვაფაშ უკულ, 1992 წანას, მასუდიქ ხე მაჭარჷ პეშავარიშ ხეკულუას, ნამუშ ღანკი თინჩალა დო ხეშულობაშ გორთუალა რდჷ მოჯაჰედეფს შქას. მარა თე ხეკულუას არძო მოჯაჰედიქ ხუჯი ვადუკინჷ, მაგალთო გულბედინ ჰექმათიარქ, ნამუთ ჰეზბ-ე-ისლამიშ (ავღანეთიშ ისლამური პარტია) ლიდერი რდჷ. 1992 წანას მასუდიქ ქიდეკინჷ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. თინა ნძალიერო აწურედჷ ჰექმათიარიშ ნძალეფს, ნამუეფით ქაბულიშა მიშაჭკირუას ოცადუდეს. მასუდი, თაშნეშე აქტიურო ოლიმუდჷ თალიბანიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. 1996 წანაშე, თალიბანიშ განძალიერაფაშ უკულ, მასუდიქ აქტიური აწმარენჯობაშ კამპანია ქიმწიჭყჷ დო გინირთჷ ოურდუმე დო პოლიტიკური ლიდერო ავღანეთიშ რსხებაშ გოართოიანაფილი ისლამური ფრონტიშ, ნამუთ, 2000 წანაშო, ავღანეთიშ დოხოლაფირო 5-10 პროცენტის აკონტროლენდჷ. 2001 წანას მასუდიქ ევროპაშა იშარალჷ დო ესუმარჷ ევროპაშ პარლამენტის. ევროპალი ლიდერეფს თინა თხულენდჷ პოლიტიკური დო ჰუმანიტარული ელარინას თალიბანიშ მეხჷ. 

2001 წანაშ 9 ეკენიას, ინტერვიუშ მიმალობას, ალ-კაიდაშ ტერორისტეფქ ომაღურეთ დოჭკირეს მასუდი. ჟირი დღაშ უკულ, ალ-კაიდაშ ტერორისტეფქ მანწყუეს 11 ეკენიაშ ტერორისტული აქტეფი ამერიკას, ნამუსჷთ მაჸუნჷ ამერიკაშ დო თიში მოხუჯეეფიშ მიშაჭკირუაქ ავღანეთიშა. მასუდიშ ჯარიშკოჩეფქ ამერიკალეფს ქალუდირთეს დო თინეფწკჷმა ართო ქუდახუეს თალიბანიშ ხეშულობა.

აჰმად შაჰ მასუდი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში პარტიზანი-ლიდერო. ავღანეთიშ პრეზიდენტიქ, ჰამიდ ქარზაიქ მასუდი გეგმაცხადჷ ერუანული გერგეზო.

ლიტერატურა
 Sandy Gall (2021): Afghan Napoleon: The Life of Ahmad Shah Massoud. London: Haus Publishing.
 Marcela Grad (2009): Massoud: An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader; Webster University Press.

კატეგორია:დუნაბადი 1953
კატეგორია:ნაღურა 2001
კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი