ვიტორიო ემანუელე III

ვიტორიო ემანუელე III (იტალ. Vittorio Emanuele III, დ. 11 გერგობათუთა, 1869 — ღ. 28 ქირსეთუთა, 1947) — იტალიაშ მაფა 1900-1946 წანეფს, სავოიარეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. თაშნეშე რდჷ ეთიოპიაშ იმპერატორი 1936-1941 წანეფს დო ალბანეთიშ მაფა 1939-1943 წანეფს.

ბიოგრაფია
ვიტორიო ემანუელე III რდჷ უმბერტო I-შ დო თიში ალმასქუ მარგერიტა სავოიარიშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ ანარქისტეფიშით მუამუშიშ ჸვილუაშ უკულ. ვიტორიო ემანუელეშ მართუალაშ ბორჯის, არძაშე გოლინიანი პრემიერ-მინისტრი რდჷ ჯოვანი ჯოლიტი, ნამუქჷთ შანულამი რეფორმეფი ატარჷ, ქომოლკოჩეფს ქიმეჩჷ ხონარიშ ნება გიშაგორუეფს, წიმიჭყჷ ინდუსტრიალიზაცია დო შხვა. გალენური პოლიტიკას, ჯოლიტიქ ჭიეჭიეთ დეთხუ სუმიშ რსხუს დო დეხოლჷ ანტანტას. 1911-1912 წანეფს იტალია ოლიმუდჷ ოსმალეთის (თურქეთ-იტალიაშ ლჷმა). იტალიაქ გემორძგუ დო ქიდეკინჷ ტრიპოლიტანია, კირენაიკა (თეხანური ლიბია) დო დოდეკანესიშ კოკეფი. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფუშე, იტალია ოფიციალურო გერმანიაშ დო ავსტრია-უნგრეთიშ (სუმიშ რსხუ) მორსხუე რდჷ, მარა უკულ ხუჯი დუკინჷ საფრანგეთის დო ბრიტანეთის (ანტანტა). ლჷმაშ თებაშ უკულ, იტალიაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ იტალიარეფით დოხორელი პროვინციეფქ: ტრენტოქ დო ტრიესტიქ. იტალიაქ ქიდეკინჷ ტიროლიშ ობჟათე ნორთი ხოლო. მარა ბრელი იტალიარი ნაციონალისტი უკმაყოფილე რდჷ, მუშენდა თინეფი უმოს მეტი ტერიტორიაშ მეღებას ელუდეს.

1920-იანი წანეფიშე ფშხირას ითირუდჷ პრემიერ-მინისტრეფი, მარა ნამთინს ვემუჭირინუაფუ შანულამი წჷმოძინეფიშა. ქიანას ძალამს ინძალიერებუდჷ ფაშისტური ჸარაფი. 1922 წანაშ 28-31 გჷმათუთას, ფაშისტეფქ მანწყუეს მარში რომიშა. ვიტორიო ემანუელე III-ქ პრემიერ-მინისტრო ქუდარინუ ფაშისტეფიშ ლიდერი ბენიტო მუსოლინი. მუჟამსჷთ ფაშისტეფქ ქიდიჭყეს რეპრესიული პოლიტიკანჷ, ვიტორიო ემანუელეს ხონარი ვეკუღალჷ თინეფიშ კონწარი დო უბადო საქვარეფიშ მეხჷ. იტალიური იმპერიალისტური დო ექსპანსიური პოლიტიკაშ შედეგო, ვიტორიო ემანუელექ გინირთჷ ეთიოპიაშ იმპერატორო (1936) დო ალბანეთიშ მაფათ (1939). მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდიშე, ვიტორიო ემანუელეს ვაკოდჷ ლჷმაშა იტალიაქ გემშართუკონჷ, მარა უკულ პოზიცია დითირუ დო მუსოლინის ქუდაჸუნჷ. 

1943 წანას, მუჟამსჷთ მორსხუეეფქ ობჟათე იტალიაშა გემშეჭკირესინჷ, ვიტორიო ემანუელექ მუსოლინი პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნარინუ დო ხე ქუმაჭარჷ კასიბილეშ ზეს. საგამათ, გერმანალეფქ ოორუე იტალიაქ ქუდარსხუეს მარიონეტული იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა დო მუსოლინი დართინეს ხეშულობაშა. ვიტორიო ემანუელექ ბრინდიზიშა ინტუ დო გერმანიას ლჷმა გეგმუცხადჷ. 1944 წანაშო თიქ ხეშულობა მუში სქუას, უმბერტოს გეგნოჩჷ დო 1946 წანას ოფიციალურო გეგნოდირთჷ ომაფე ხვისტაშე, უმბერტოშ სასარგებელოთ. 

1946 წანაშ 2 მანგის, იტალიას იმანჯჷ რეფერენდუმქ. მახორუეფიშ უმენტაშობაქ (54 %) ხუჯი დუკინჷ იტალიაშ რესპუბლიკათ გჷმოცხადაფას. შედეგო მონარქიაქ გეუქვჷ. უკულ, ვიტორიო ემანუელექ იტალია ქიდიტუ დო ემიგრაციაშა მიდართჷ. ვიტორიო ემანუელე III-ქ ღურუ 1947 წანაშ 28 ქირსეთუთას, ალექსანდრიას (ეგვიპტე).

ქოძირით თაშნეშე
 იტალიაშ ომაფე
 იტალიაშ იმპერია

ლიტერატურა
 Mack Smith, Denis (1989). Italy and its Monarchy. Yale University Press.

რესურსეფი ინტერნეტის
 ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:სავოიარეფიშ დინასტია
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია