ალ-ბათანი

აბუ აბდ ალაჰ მუჰამად იბნ ჯაბირ იბნ სინან ალ-რაქი ალ-ჰარანი ას-საბი ალ-ბათანი, უმოსო შინელი რე მუჭოთ ალ-ბათანი, ლათინიზებული Albategnius, (დ. დოხოლაფირო 858, ჰარანი, ასეიანი თურქეთი — ღ. 929, ყასრ ალ-ჯისი, სამარაშ გოხოლუას) — არაბი მათემატიკოსი, ასტრონომი დო ასტროლოგი. ცხოვრენდჷ დო მოღალენდჷ რაკას (ასეიან სირია). მერჩქინელი რე შქა ოშწანურეფიშ ისლამური მოსოფელიშ უდიდაშ ასტრონომო. ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ არაბეფიშ პტოლემეს.

ასტრონომია
ალ-ბათანის ჯერდჷ პტოლემეშ გეოცენტრული მოდელიშ. თიქ რაკას დარსხუ მუში ობსერვატორია დო დიჭყჷ ასტრონომიული რკვიებეფი. გიმირკვიუ ბჟაშ გეუკუმელაფა, ზუსტას გჷმოთვალუ დიხაუჩაშ ღერზიშ მერთალა (ინგლ. Axial tilt), ბჟაშ წანა, ბუნობა. ალ-ბათანიშ რკვიებეფს ირინუანდეს უკულიანი პეროდიშ მენცარეფი ნიკოლოზ კოპერნიკი, ქრისტოფორ კლავიუსი, ტიხო ბრაჰე, იოჰანეს კეპლერი, გალილეო გალილეი, ედმონდ ჰალეი დო შხვეფი.

მათემატიკა
მათემატიკას, ალ-ბათანიშ არძაშე უმოსო შანულამ კონტრიბუციათ იკოროცხუ სინუსეფიშ დო ტანგენსეფიშ გიმორინაფა გეომეტრიული კალკულაციეფიშო, გიშაკერზაფილო სფერული ტრიგონომეტრიულო ფუნქციეფიშ, ნამუეფქჷთ დოთირუ პტოლემეშ გეომეტრიული მეთოდეფი. ალ-ბათანიშ მეთოდეფი იკათუანდჷ თიხანური ბორჯიშო კომპლექსურ მათემატიკურ მეთოდეფს. ალ-ბათანი გეომეტრიული ქორდეფიშე უმოს დიდი შანულობას არზენდჷ ტრიგონომეტრიას, დო აკეთჷ დემონსტრირაფა სფერული სუმკუნთხურიშ ხასილეფიშ დო კუნთხუეფიშ ურთიართობაშ, ნამუთ ჸათაშ ეიჭარუაფუ:

ალ-ბათანი აკიმუშუ შხვადოშხვა ტრიგონომეტრიული ურთიართობეფი:



, სოდეთ .

თიქ თაშნეშე გინოჭყვიდჷ განტოლება 
,

მიოგორუ ფორმულას 

რესურსეფი ინტერნეტის
 ალ-ბათანი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
 ალ-ბათანი encyclopedia.com-ის 

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი ასტრონომეფი
კატეგორია:არაბი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 858
კატეგორია:ნაღურა 929