არამ ხაჩატურიანი

არამ ხაჩატურიანი (სომხ. Արամ Խաչատրյան, რუს. Арам Ильич Хачатурян; დ. 6 მანგი [ჯვ.სტ. 24 მესი], 1903, ქართი, ქართიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 1 მესი, 1978, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ) — სომეხი კომპოზიტორი დო დირიჟორი, სსრრ-შ ართ-ართი უდიდაში დო გოლინიანი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
ხაჩატურიანიქ დებადჷ ქართის, სომეხეფიშ ფანიას. 1921 წანას ოცხოვრებშა მოსკოვშა გეგნორთჷ, სოდეთ გურაფულენდჷ დიო გნესინიშ სახენწჷფო სამუსიკო კოლეჯის დო უკულ მოსკოვიშ კონსერვატორიას.

არამ ხაჩატურიანიშ მუსიკალურ ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე: "პიანინოშ კონცერტი" (1936), "ვიოლინოშ კონცერტი" (1940), "ჩელოშ კონცერტი" (1946), თაშნეშე "მასკარადი" (1941), სომხეთიშ სსრ-შ ჰიმნი (1944), სუმი სიმფონია (1935, 1943, 1947) დო მუსიკალური კომპოზიციეფი 25 კინო-ფილმიშო. ხაჩატურიანს დიდი პოპულარობა მოუღჷ ბალეტეფქ: "გაიანე" (1942) დო "სპარტაკი" (1954). გაიანეშ ფინალური აქტის "ლეკურეფით სხაპუა" უღუდჷ დო ასე ხოლო უღუ პოპულარობა მოსოფელიშ მასშტაბით. ხაჩატურიანიშ სტილი იხასიათებუ მიარე ჰარმონიათ, რიტმით, იმპროვიზაციათ დო მელოდიურობათ.

არამ ხაჩატურიანს, მუში კარიერას გოძვენას, 1930-იან წანეფიშე უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი სსრრ-შ კომპოზიტორეფიშ რსხუს. 1943 წანაშე რდჷ სსრრ-შ კომუნისტური პარტიაშ მაკათური.

1948 წანას სსრრ-შ რეჟიმქ ხაჩატურიანიშ (თაშნეშე შხვა კომპოზიტორეფიშ: სერგეი პროკოფიევიშ, დიმიტრი შოსტაკოვიჩიშ) ნაწარმებეფი ანტიკომუნისტურო მირჩქინჷ, მარა მალას რეაბილიტირებულქ იჸუ.

1950-იან წანეფიშე ხაჩატურიანქ დირიჟორობა ქიდიჭყჷ დო უღუდჷ ტურნეეფი ევროპას, ააშ-ს, ლათინურ ამერიკას. 1957 წანას ხაჩატურიანქ გიშაგორილქ იჸუ სსრრ-შ კომპოზიტორეფიშ რსხუშ მელამოსეთ. ჸათე პოსტი თის ღურაშახ უკინებუდჷ. ხაჩატურიანი თაშნეშე რდჷ მოსკოვიშ კონსერვატორიაშ პროფესორი.

არამ ხაჩატურიანი რდჷ შხვადოშხვა სახენწჷფო, საირქიანო ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. ხაჩატურიანიქ ღურუ 1978 წანაშ 1 მესის, 74 წანერქ. დასაფულებური რე ერევანიშ კომიტასიშ პანთეონს.

ჯილდოეფი დო პრემიეფი
სსრრ
 20x20px სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი (1973)
 30x30px ლენინიშ ორდენი (1939, 1963, 1973)
 20x20px სსრრ-შ სახარხო არტისტი (1954), რსფსრ-შ სახარხო არტისტი (1947), სომხეთიშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1955), საქორთუოშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1963), აზერბაიჯანიშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1973)
 სომხეთიშ სსრ დამსახურებული არტისტი (1938), რუსეთიშ სფსრ (1944), უზბეკეთიშ სსრ (1967)
 30x30px ხანდაშ ჭითა შილაშ ორდენი (1945, 1966)
 30x30px გჷმათუთაშ რევოლუციაშ ორდენი (1971)
 ლენინური პრემია ბალეტიშო სპარტაკი (1959)
 სტალინური პრემია (1941 ვიოლინოშ კონცერტიშო, 1943 ბალეტიშო გაიანე, 1946 მაჟირა სიმფონიაშო, 1950 ფილმიშო "სტალინგრადიშ ლჷმა")
 სსრრ-შ სახენწჷფო პრემია (1971, კონცერტ-რაპსოდიაშ ტრიადაშო: ვიოლინოშო დო ორკესტრიშო; ჩელოშო დო ორკესტრიშო; პიანინოშო დო ორკესტრიშო)

შხვა ქიანეფი
 არაბეფიშ გოართოიანაფილი რესპუბლიკაშ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ორდენი (1961)
 პაპი იოანე XXIII–შ მენდალი (1963)
 ირანიშ შაჰიშ მენდალი (1965)
 პოლონეთიშ სახარხო რესპუბლიკაშ დამსახურებული არტისტი (1972, პოლონეთის კულტურაშა მიშაღალირი თიაშო)
 30x30px ხელუანობაშ დო ლიტერატურაშ ორდენი (საფრანგეთი) დო კომანდორიშ ტიტული (1974)

აკადემიური ტიტულეფი
 მუსიკაშ პროფესორი — 1950
 წიმინდე ცეცილიაშ ერუანული აკადემიაშ საპატიო მაკათური, რომი, იტალია — 1960
 გდრ-შ ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი — 1961
 მუსიკაშ ერუანული კონსერვატორიაშ საპატიო პროფესორი, მექსიკა — 1960
 სომხეთიშ სსრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი — 1963
 ხელუანობეფიშ დოქტორი (სსრრ-შ მენცარობეფიშ აკადემია) — 1965

რესურსეფი ინტერნეტის

 არამ ხაჩატურიანი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
არამ ხაჩატურიანიშ ვირტუალური მუზეუმი
Aram Khachaturian: An Introduction 2014 documentary
2003 documentary on SnagFilms

კატეგორია:სომეხეფი
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორეფი