აბას I (ირანი)

აბას I დიდი (დ. 27 ღურთუთა, 1571 — ღ. 19 ღურთუთა, 1629) — ირანიშ შაჰი 1588-1629 წანეფს, სეფიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ შაჰი მუჰამად ხუდაბანდაშ  მასუმა ქომოლსქუა. ხუდაბანდაშ მართუალაშ პერიოდის ძალამს დედაღარჷ სეფიანეფიშ იმპერიაქ. ირანიშ დადაღარებათ დო დინახალენი ქაოსით სარგებლენდეს ოსმალეთიშ იმპერია, ნამუთ ოცადუდჷ ექსპანსიას ირანიშ ხარჯიშა დო თაშნეშე, უზბეკეფი, ნამუეფქჷთ გემშეჭკირეს ხორასანიშა. 1588 წანას ყიზილბაშეფიშ ართ-ართი ლიდერქ მურშიდ ყული ხანიქ, ხუდაბანდა გეგთარაგუ დო ხვისტაშა გეშეჸონუ ხუდაბანდაშ 16 წანერი სქუა აბასი.

აბას I-ქ ეფექტური მამართალქ იჸუ. თიში რეფორმეფიშ შედეგო ირანქ გენძალიერჷ ეკონომიკურო დო პოლიტიკურო. აბასიშ ინიციატივათ გევითარჷ ღულიამიშ სისტემაქ. ღულიამეფი რდეს დოლმახორე-ჯარიშკოჩეფი ვარდა დაქირებულეფი, ნამუეფით ირანიშ არმიას დო ადმინისტრაციას ნინალენდეს. ღულიამეფიშ უმენტაშობას აკმადგინანდეს სომეხეფი, ჩერქეზეფი დო ქორთუეფი. აბასიქ დადაღარჷ ყიზილბაშეფიქ გოლინა ოჯარალე ადმინისტრაციას, შაჰიშ კარს დო არმიას. ოპონენტეფიშ მოჯალაგუაშ დო ხეშულუბაშ კონსოლიდაციაშ უკულ, აბასიქ ქიდიჭყჷ მოქმენდალა ოსმალეფიშ დო უზბეკეფიშ მეხჷ დო დირთინუ მიდაღალირი ტერიტორიეფი. ოსმალეთიწკჷმა 1603-1612 წანეფიშ ლჷმეფით, ირანიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ ტერიტორიეფქ ობჟათე კავკაციას, დაღესტანქ, თაშნეშე ტერიტორიული ნორთეფქ ბჟაეიოლი ანატოლიას დო შქაწყარმალონას. აბასიქ თაშნეშე, ტერიტორიეფი მიდუღუ პორტუგალიარეფს (ჰორმუზი) დო მოგოლეფს (ყანდაარი). აბასიქ გაფართინუ ირანიშ დომინაცია დო გოლინა ოორუე კავკაციას.

1598 წანას აბასიქ ნანანოღა ყაზვინიშე გეგნიღჷ ისპაანიშა. მართუალაშ ეკონია პერიოდის ორჩანო გინირთჷ დო მუში სქუალეფს ხოლო ვანდუდჷ - ნამთინე დაჸვერუ დო დაჸვილაფუ. აბას I-ქ ღურუ 1629 წანაშ 19 ღურთუთას. ირანიშ შაჰის ხვისტაშა ეშართჷ თიში მოთაქ სამ მირზაქ.

ლიტერატურა
 Canby, Sheila R. (ed), 2009, Shah Abbas; The Remaking of Iran, 2009, British Museum Press.

რესურსეფი ინტერნეტის
 ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:სეფიანეფიშ დინასტია