ტურიზმი

200px|thumb|მაჩუ-პიქჩუ, პერუ
ტურიზმი — მოსვანჯაშ, დუდიშული ბორჯიშ ხარჯებაშ ვარდა ბიზნეს ღანკეფშო შარალუას შანენს. მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაცია ტურისტეფს გეჸვენჯიშნერო გჷთმოთანჯჷნს: „კათა, ნამუეფით იტენა დორხველ რჩქვანელობურ ელმოლს დო მეულა შხვა აბანშა ართ წოროგეჸვენჯი წანაშე მერკე ხანით, მოსვანჯაშ, დუდიშული ბორჯიშ ხარჯებაშ ვარდა შხვა ღანკეფშო.“

ტურიზმიქ პოპულარულ, გლობალურ საქვარუათ გჷნირთჷ 2010 წანას, მოსოფელიშ მასშტაბით 940 მილიონ ოერეფოშქაშე ტურისტული გილაღვერღვინქ იმანჯჷ, ნამუთ 6,6 %-იანი ძინა რდჷ 2009 წანაწკჷმა ალაზჷმაფათ. 2010 წანას, ერეფოშქაშე ტურიზმშე მეღებულ მიშნაველეფქ $919 მილიარდი ააშ დოლარი აკადგინჷ (693 მლრდ ევრო), ნამუთ კინოხიანი წანაწკჷმა ალაზჷმაფათ 4,7 %-იანი ძინა რდჷ. 2000-იანი წანეფიშ ბოლოს, მოხვალამირ მოსოფელიშ ფინანსურ კრიზისიქ ტურიზმშა ოგინაფჷლეთ გლახათ იქიმინჷ, დჷკი ულა დაჭყჷ 2008 წანაშ მანგის დო კინ თიმ წანას ოერეფოშქაშე ტურისტული გილაღვერღვინიშ რიცხუქ 28-ით დირკჷ. თე ნეგატიური ტენდენციაქ ხოლო უმოსო ინტენსიურო გჷნირთჷ 2009 წანას, თიშ გეშა, ნამჷ-და მიარე ქიანას გიფაჩჷ H1N1 ვირუსიქ, ნამუსჷთ  ოერეფოშქაშე ტურისტული გილაღვერღვინიშ 4%-იანი რკებაქ მაჸუნჷ დო თიქ 880 მილიონი აკადგინჷ, მეღებულ მიშნაველეფქ 6%-ით დერკჷ.

ტურიზმი ოთელარე შანულობაში რე მიარე ქიანაშო, სამანგათ, მუჭომეფით რე: საფრანგეთი, ეგვიპტე, საბერძნეთი, ლიბანი, ისრაელი, გოართოიანაფილი ომაფე, ააშ, ესპანეთი, იტალია, ტაილანდი, საქორთუო დო მიარე კოკამი ერი, თიჯგურეფი, მუჭომეფით რე: ბაჰამეფი, ფიჯი, მალდივეფი, ფილიპინეფი, სეიშელიშ კოკეფი, ჰავაი. თეს უმაართაშე გოპიჯაფილი რე ფართო ინვესტიციეფით შხვადოშხვა საქვარუას, გიშაკერძაფილო ნინალაშ სფეროს, მუშ შედეგო, ნინალაშ ინდუსტრიას დასარჯებაშ შილებუამობა დიდწილო არსხუაფუ ტურიზმის. სერვისიშ თე ინდუსტრია იკათუანს სატრანსპორტე გჷნოღალეფიშ სერვისის, სამანგათ ავიაციას, საკრუიზე ნიშეფს, ტაქსეფს, გომენძელებაშ სერვისის, მუჭომეფით რე ოხორებელს მილარინაფა (სასუმარე დო შხვადოშხვა ბინა). თაშნეშე თე ინდუსტრიას ორხველჷ ართუაფალი აბანეფი, მუჭომეფით რე ართუაფალი პარკეფი, კაზინოეფი, სავაჭარე ცენტრეფი, მუსიკალური დჷნაწესებუეფი დო თეატრეფი.

ისტორია
მოსვანჯაშ დო ართუაფაშ ღანკით შარალუაქ მაართაშე პოპულარულო გჷნირთჷ ჯვეშ რომაალეფს შქას, ნამუეფით თარო პირამიდეფიშ ოძირაფშა მიშეს. უკულიანი შარალუაშ ფორმეფი დო გეოგრაფია იფართებუ. უმოსი მიარეფერამი გჷნირთუ თე შარალუაშ ღანკეფით: ოძარაფე, ოგურაფე, რელიგიური დო შხვა. აკმიგაფუ მოშარეეფიშ ობორჯეთ დარენჯი ჸუდეეფი, სასუმაროეფი, ქარვასლეფი, სუმარიშ ჸუდეეფი, ელიტარული ფალეფიშ წჷმმარინაფალეფშ ოზარხულე აგარაკეფი, რეზიდენციეფი.

მახორობაშ თი მოღვენე ფენეფიშ წჷმმარინაფალეფს, ნამუეფით ჩინებაშმოჸოროფალაშო მიშარუანა შხვაშ თური ქიანეფშა, XVII ოშწანურაშ დალიაშე ტურისტეფი ჯოხონა. ორეწუალე რევოლუციაშ უკული, XVIII-XIX ოშწანურეფს გჷმოგონაფილქ იჸუ ორქმალქ დო მახინწალქ, ნამუქჷთ ჸოფური გოლინა იღვენუ შარალუაშ გოაქტიურაფას. პოპულარულო გჷნმირთუ მოდეფიშ მოჸოროფეეფიშ შარალუა პარიზშა, მუსიკაშ მოჸოროფეეფიშ - იტალიაშა, ევროპაშ შხვადოშხვა ნოღაშა ოგურაფშა შარალუაქ დიდი ტურიშ ჯოხო მიპალუ. გვალო თე პერიოდის, 1841 წანას ინგლისარ ოშურიელე პიჯიქ თომას კუკიქ მაართათ განწიუ ბუნაშ შარალუას კომერციული ნინალა.  ორგანიზაფილი ბუნური ტური, ნამუშათ მიშმეშჷ 20 წუთიანი შარალუა რკინაშარათ, ჩაიშ, ფუნთუშეფიშ დო ოშურე ორკესტრიშ აზარაფათ. რზას ექსკურსიანჯღვერიშ ფუნქცია მუქ კუკიკ იკისრჷ. თე შარალუს ოკათუდჷ 450 ადამიერი დო ირშო 1 შილინგო იფასებუდჷ. კუკიშ თე რჯება ონინალუდჷ უმოსო სოციალურ ღანკეფს, ვინდარო კომერციულს. თინა მინჭაფუდჷ თე რჯებათ უძირაფუდკო, ნამჷ-და შილებედჷ დუდიშული ბორჯიშ ღანკმეწონილო გჷმორინაფა. თეშ უმკუჯინალო, თე ფაქტი ორგანიზაფილი, კომერციული ტურიზმიშ მაართა ბიჯგო რე მერჩქინელი. ეიოშანალი რე, ნამჷ-და ბრიტანეთის ასე ხოლო რსებენს თე ტურისტული ფირმა ჯოხოდვალათ Thomas Cook and Son.

XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, შანულამ მოლინათ შილებე იკოროცხას ავტომობილიშ გჷმოგონაფაქ, მარა მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ ტურისტეფიშ თარი მალობა იშენით ორკინაშარე დო ონიშოლე ტრანსპორტით რგებაფულენდჷ. 20-30-იან წანეფს გამკორჩქინდჷ ტრანსპორტიშ ხოლო ართი ეფექტიანი საშუალებაქ - ფურინჯიქ, ნამუთ აჭყანიერენს ტურისტულ აქტივობას.

XX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდშე იჭყაფუ მასობური ერეფოშქაშე ტურიზმიშ გოვითარაფაშ ხანა. 1950 წანას, ერეფოშქაშე ტურისტეფიშ მუდანობაქ 25 მილიონს მიანჭჷ, 1970 წანას — 170 მილიონს, 1990 წანას — 400 მილიონს. ასე უმენტაშო არძა ადამიერი მეტნარკებო დოკაფილი რე ტურისტულ საქვარუას. XX ოშწანურაშ ბოლოს ედომუშამ მოსოფელს 4,5 მილიარდი ტურისტიქ მიშარუ, თინეფს შქას 10% ოერეფოშქაშე ტურისტი რდჷ დო ირწანურო ახარჯენდეს 100-150 მილიარდ ააშ დოლარს.

ტურისტული შარალუაშ გეოგრაფია გორკვიაფილი მუშობურობეფით იხასიათებუ. ოერეფოშქაშე ტურისტეფიშ 2/3 ევროპაშ ქიანეფს შარალენს. უკული არძაშე პოპულარული რეგიონი რე ამერიკა, ნამუშ წილო მოურს ტურისტეფიშ 20%, ბჟაეიოლი აზიაშ დო რჩქალი ოკიანეშ ქიანეფშა მოურს 10%, აფრიკაშა 3%.

 მოსოფელიშ ტურიზმიშ სტატისტიკა დო ფასებეფი 
 ერეფოშქაშე ტურისტეფიშით არძაშე ძირაფონი ქიანეფი 
2010 წანას, მოსოფელიშ მასშტაბით 940 მილიონი ოერეფოშქაშე ტურისტული გილაღვერღვინქ იჸუ, ნამუთ კინოხ წანაწკჷმა ალაზჷმაფათ 6.6%-ით უმოსი რდჷ.

გიმე მოჩამილი რე ოერეფოშქაშე ტურისტეფიშით მოსოფელიშ ვითი არძაშე ძირაფაფონი ქიანა, ნამუსჷთ ობჟინუანს მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაცია. მუჭოთ რცხილშე რჩქჷნ, 2009 წანაწკჷმა ალაზჷმაფათ ჩინეთიქ უწორუ ესპანეთის, ართი ეშალით წჷმი აწიკინჷ დო მოსოფელიშ მასუმა არძაშე ძირაფაფონ ქიანათ გჷნირთჷ. ვითულშა მიშმალი ქიანეფიშ უმენტაშობა ევროპული სახენწჷფოეფი რე.

 რანგიქიანა მტოშ რეგიონულიდორთუალა See   Retrieved 14 November 2012.ერეფოშქაშე ტურისტული შარალუეფი (2013) ერეფოშქაშე ტურისტული შარალუეფი (2012)თირუა2012/2013 (%)თირუა2011/2012 (%)1   ევროპა 84.7 მილიონი 83.0 მილიონი  2.0  1.82   ოორუე ამერიკა 69.8 მილიონი 66.7 მილიონი  4.7   6.33   ევროპა 60.7 მილიონი 57.5 მილიონი   5.6   2.34   აზია 55.7 მილიონი 57.7 მილიონი  3.5    0.35   ევროპა 47.7 მილიონი 46.4 მილიონი  2.9   0.56   ევროპა 37.8 მილიონი 35.7 მილიონი  5.9   3.07   ევროპა 31.5 მილიონი 30.4 მილიონი  3.7   7.38   ევროპა 31.2 მილიონი 29.3 მილიონი  6.4   0.19   ევროპა 28.4 მილიონი 24.7 მილიონი  11.2   13.510  აზია 26.5 მილიონი 22.4 მილიონი  8.8   9.1

 ოერეფოშქაშე ტურიზმშე მეღებული მიშნაველეფი 
2010 წანას, ოერეფოშქაშე ტურიზმიშე მეღებულმა მიშნაველეფქ $919 მლრდ ააშ დოლარი აკადგინჷ (693 მლრდ ევრო),World Tourism Organization releases tourist arrival statistics (worldtourismdirectory.com)  ნამუთ 2009 წანაწკჷმა ალზჷმაფათ 4.7%-იანი ძინა რდჷ. რცხილს მოჩამილი რე 2010 წანაშ სადიო ქიანეფიშ ვითული მიშნაველეფიშჸურე, მოსოფელიშ ტურიზმის ორგანიზაციაშ მუნაჩემეფით. ეიოშანალი რე, ნამჷ-და თინეფიშ უმენტაშობა ევროპული ქიანა რე, მარა ლიდერობას კინ ააშ აგჷნძარენს.

 რანგიქიანამტოშრეგიონულიდორთუალასაირიანოტურიზმიშმიშნაველეფი(2010)1ოორუე ამერიკა$103.5 მილიარდი2ევროპა$52.5 მილიარდი3ევროპა$46.3 მილიარდი4აზია$45.8 მილიარდი5ევროპა$38.8 მილიარდი6ევროპა$34.7 მილიარდი7ევროპა $30.4 მილიარდი8ოკიანეთი$30.1 მილიარდი9 (ჩინეთი)აზია$23.0 მილიარდი10ევროპა$20.8 მილიარდი

 ერეფოშქაშე ტურიზმიშ ნახარჯებუ 
მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაციაქ გაბჟინუ თი ქიანეფიშ ვითული, ნამუეფქჷთ 2010 წანას არძაშე უმოსი დახარჯეს ერეფოშქაშე ტურიზმის (ტურისტეფიშ გენერატორი ქიანეფი)

 რანგიქიანამტოშრეგიონულიდორთუალასაირიქანოტურიზმიშნახარჯებუ(2010) 1ევროპა$77.7 მილიარდი2ოორუე ამერიკა$75.5 მილიარდი3აზია$54.9 billion 4ევროპა$48.6 მილიარდი5ევროპა$39.4 მილიარდი6ოორუეი ამერიკა$29.5 მილიარდი7აზია$27.9 მილიარდი8ევროპა$27.1 მილიარდი9ევროპა$26.5 მილიარდი10ოკიანეთი$22.5 მილიარდი

 ერეფოშქაშე ტურისტეფით არძაშე ძიარაფაფონი ნოღეფი 
 ერეფოშქაშე ტურისტებიშ მუდანობაშჸურე არძაშე ძირაფაფონი ნოღეფი ართი წანასნოღა ქიანა ერეფოშქაშე ტურისტეფი(მილიონი) წანა/ხვილაფა პარიზი 15.1  2010Estimation extrapolated from Paris's tourism office : Key figures  ლონდონი 14.6  2010 ნიუ-იორკი 9.7  2010 ანტალია 9.2  2010სინგაპური 9.2  2010 კუალა-ლუმპური 8.9  2010 ჰონგ-კონგი 8.4  2010 (ვემშმურს მაძრაფუეფი კონტინენტური ჩინეთშე) დუბაი 8.3  2010Department of Tourism and Commerce Marketing  ბანგკოკი 7.2  2010Department of Tourism სტამბოლი 6.9  2010 

 ტურიზმიშ გვარობეფი 

 აგროტურიზმი
 გასტრონომიული ტურიზმი
 კულტურული ტურიზმი
 ეკოტურიზმი
 ექსტრემალური ტურიზმი
 გეოტურიზმი
 კულტურული მონძალაშ ტურიზმი
 გეი-ტურიზმი
 სამედიცინო ტურიზმი
 ოზუღე ტურიზმი
 რელიგიური ტურიზმი

 კოსმო-ტურიზმი
 ოურდუმე ტურიზმი
 ტყარი ორთაშ ტურიზმი
 ბიზნეს-ტურიზმი
 მოსვანჯაშ ტურიზმი
 საკონგრესო ტურიზმი
 შოპ-ტურიზმი
 სპორტული ტურიზმი
 დოგუარფაფონი ტურიზმი
 ოდუდგინალე ტურიზმი
 ოფუტეშ ტურიზმი

 ტურიზმიშ მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა 
 ნიში - მასვაჯნაფალი ჸუდე - კემპინგი - პანსიონატი - სასუმარო - ტურისტული ბაზა

თაშნეშე ქოძირით
თომას კუკი

 ტურიზმიშ ობიექტეფი 

 არქიტექტურის ძეგლი - ორთაშ ძეგლი - ისტორიული ძეგლი - კულტურული ოქინაფუ - ლანდშაფტი - მუზეუმი - სპორტული ოქინაფუ - ფესტივალი - ნოღა

 რესურსეფი ინტერნეტის: 
 მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაცია
 Recreation and Leisure Studies at the Open Directory Project 
 ქორთული ტურიზმიშ ახალი ამბეეფი

ტურისტული კომპანიეფი საქორთუოს
 სოშარალე ცენტრი  
 ექსპლორ ჯორჯია 
 სენჩერი თრეველი  
 კაუკაზუს თრეველი 
 ჯელენთ თრეველ 

სქოლიო

*