ვიეტნამი

ვიეტნამი (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა () — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ მატერიკული ნორთიშ ბჟაეიოლი მუხურს. ქიანაშ ფართობი რე 331.000კმ2, მახორობა — 100 მილიონშე უმოსი, ნამუშით მოსოფელს მა-15 ქიანა რე. ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ჟირი კომუნისტური სახენწჷფოშე ართ-ართი რე,  ვიეტნამს ოორუეშე უხურგანს ჩინეთი,ბჟადალშე — ლაოსი დო კამბოჯა, ობჟათე-ბჟადლაშე — ტაილანდიშ ჸუჯი, ბჟაეიოლშე — ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა; თაშნეშე ოზუღე ხურგეფი უღჷ ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე ტაილანდი, მალაიზია დო ინდონეზიაწკჷმა, ბჟაეიოლშე — ფილიპინეფწკჷმა, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ჩინეთწკჷმა. ქიანაშ ნანანოღა რე ჰანოი, მარა უკაბეტაში ნოღა რე ჰო ში მინი.

ვიეტნამი დოხორელი რე პალეოლითიშ ბორჯიშე, სახენწჷფოეფქ დირსხჷ ჯვ.წ. პირველ ვითოშწანურას ჭითა წყარმალუშ დელტას, თეხანური ოორუე ვიეტნამს.Seah, A., & Nair, C. M. (2004). Vietnam. Marshall Cavendish. ხანიშ დინასტიაქ ქიმკირსხჷ ოორუე დო ცენტრალური ვიეტნამი, ნამუეფჷთ ჩინეთიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ ჯვ. წ. 111 წანაშე 939 წანაშ პირველი დინასტიაშ გორჩქინაშახ. გემაჸვენჯი მონარქიული დინასტიეფქ ჩინეთიშ გაულა ქემშიწყორეს კონფუციანობაშ დო ბუდიზმიშ მეშქაშობათ დო ობჟათეჸურე გიძინეს მეკონგიშ დელტაშახ, გეჭოფეს ჩამპა. მა-17 დო მა-18 ოშწანურეფიშ უმენტაში ნორთიშ განწეხანს ვიეტნამი ფაქტობურო ჟირი ოპალუეთ რდჷ დორთილი: დანგ ტრონგი დო დანგ ნგოაი. ნგუენეფქ — ეკონაი იმპერიული დინასტიაქ 1883 წანას დენებჷ საფრანგეთის. 1887 წანას, თიშ ტერიტორიაქ სუმი ზოხო რეგიონო გენშართჷ საფრანგეთიშ ინდოჩინეთშა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, ხეთეშე, ვიეტნამიშ კოლაიციური ფრონტიქ, ნამუსჷთ დუდენდჷ კომუნისტი რევოლუციონერი ხო ში მინი, ქჷდიჭყუ მარაშინათუთაშ რევოლუცია დო 1945 წანას გეგმაცხადჷ ვიეტნამიშ ზოხორინალა იაპონიაშ იმპერიაშე.

XX ოშწანურას ვიეტნამქ განწეხანიანი ლჷმეფი გჷნიღუ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, საფრანგეთიქ დირთჷ მუში კოლონიური ხემანჭუაფაშ აკადგინალო ინდოჩინეთიშ პირველი ლჷმაშ მალობაშის, ნამუსჷთ 1954 წანას ვიეტნამქ გიმორძგჷ. ვიეტმინიშ დო საფრანგეთიშ შქას ხემოჭარილი ხეკულუეფიშ შედეგო, ვიეტნამქ ჟირ ნორთო გირთჷ. ხეთეშე დიჭყჷ ვიეტნამიშ ლჷმაქ სხუნუეფიშ რსხუშ დო ჩინეთიშით ხუჯდოკინელ კომუნისტურ ოორუე ვიეტნამ დო ააშ-შით ხუჯდოკინელ ანტიკომუნისტურ ობჟათე ვიეტნამ შქას. 1975 წანას, ოორუე ვიეტნამიშ გომორძგუაშ უკული, ვიეტნამქ აკიკათჷ უნიტარული კომუნისტური სახეწჷფოთ, ნამუქჷთ 1976 წანას ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაშ (CPV) ხემანჯღვერობათ სოციალისტური სახელმწიფო გეგმაცხადჷ. ვაეფექტური ლამებურ ეკონომიკაქ, ბჟადალიშით მიშნაღელ სავაჭრო ემბარგოქ, კამბოჯა დო ჩინეთწკჷმა ლჷმეფქ ქიანას ხოლო უმოსო აკმობორკჷ. 1986 წანას ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაქ ჩინეთიშ ეკონომიკური რეფორმაშ მოგვენი ეკონომიკური დო პოლიტიკური რეფორმეფი წჷმიჭყუ, ნამუჷთ ქიანა სოციალისტურო ორიენტირებულ საბაზარო ეკონომიკათ გჷნართინუ. რეფორმეფქ ხე ქეშუნწყუ ვიეტნამიშ გლობალურ ეკონომიკაშა დო პოლიტიკაშა ინტეგრაციას.

ვიეტნამი რე წუმმაძინე ქიანა დაბალი დო ოშქაშე მიშნაველიშ მოღვენი ეკონომიკათ. ქიანას უღჷ კორუფციაშ, ცენზურაშ, ანდოგანიშ თხილუაშ ოკითხირეეფიშ დო ადამიერიშ ნებეფიშ გლახა მაძირაფალეფი. ვიეტნამი რე ერეფოშქაშე დო ტარობეფოშქაშე ინსტიტუტფიშ ნორთი, თინეფს შქას ასეანიშ, აზია-რჩქალი ოკიანეშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაციაშ, უგინობირაფუობაშ ყარაფიშ, ფრანკოფონიაშ და მვო-შ. ჟირშა უკებუდჷ გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ მაკათურიშ პოსტი.

 ჯოხოდვალა 
 ოფიციალური: ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკა. 
 ერუანული: Viet Nam, Cong Hoa Xa Hoi Chu Nghia Viet Nam. 
 ეტიმოლოგია: ზიტყვა „ვიეტ“ რე ჩინური იეროგლიფიშ ვიეტნამური გჷმორაგადაფათ, ნამუშ შანულამობა რე „შორს“, „გჷნულა“, „ულა“. თინა მიოშანუანს ჩინეთიშე შორს მაგვალუ ქიანას. მაჟრა ზიტყვა „ნამ“ ობჟათეს შანენს.

 გეოგრაფია 

ქიანა ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას, ინდოჩინეთიშ ჩქონს. მოხურგე ქიანეფი რე: ლაოსი, კამბოჯა, ჩინეთი. ფართობი: 331.688 კვ.კმ.

 სახენწჷფო 

 სახენწჷფო სისტემა : კომუნისტური რესპუბლიკა. 
 სახენწჷფოშ მადუდე : პრეზიდენტი ნგიენ მინ ჩიეტი(Nguyễn Minh Triết, 2006). 
 კანონმადვალუ ორგანო : ართპალატიანი პარლამენტი (498 მაკათური). 
 ადმინისტრაციული დორთუალა : 58 ოლქი (tinh) დო 3 მუნიციპალიტეტი (thu do).

 დემოგრაფია 

 მახორობა - 83,535,576 (2005), თინეფს შქას 87,6% ვიეტი, 1,7% ტაი. 
 სახენწჷფო ნინა : ვიეტნამური. შხვა ნინეფი - ინგლისური, ფრანგული, ჩინური, კხმერული. 
 რელიგია : ბუდიზმი. 
 ნანანოღა : ჰანოი (1.396 ვითოში). 
 უშხუაში ნორეფი (ვთშ.): ხოშიმინი (3.415), ჰაიფონი (582), დო ნანგი (453).

 ეკონომიკა 

 რესურსეფი : ფოსფატეფი, ქუანოშქერი, მანგანუმი, ბოქსიტეფი, ქრომატი, ნავთობიშ დო გაზიშ ოზირუეფი, ტყალეფი, ჰიდროენერგია. 
 ექსპორტი : ქუანოშქერი, ორზა, კაუჩუკი. 
 ერუანული მიშნაველი: ართ შურშო 430 $. 
 ვალუტა : დონგი (VND).

 ისტორია 

1858-84 წანეფს, ფრანგული კოლონიალური ოღვენჯიშ ნორთი რდჷ ინდოჩინეთის. 1945 წანას, ვიეტნამშე გეგშეონეს იაპონიაშ საოკუპაციო ნძალეფი. 1946-შე 1954 წანაშახ მიშჷ ლჷმა ზოხორინალაშო საფრანგეთიშ სააწმარენჯოთ. ჟენევაშ კონვენციაშ მეჯინათ ქიანაქ ჟირ ნორთო გირთჷ მა-17 პარალელო. თეშ უკული ქჷდიჭყჷ ლჷმაქ ოორუე ვიეტნამს დო ობჟათე ვიეტნამს შქას (ნამუსჷთ აქტიურო ოხვარუდჷ ააშ). ლჷმაქ 1976 წანას გეთუ ვიეტნამიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ დორსხუაფათ. 1978-79 წანეფს, ვიეტნამი ოლჷმუდჷ კამბოჯას დო ოხურგე კონფლიქტი უღუდჷ ჩინეთწკჷმა. 90-იან წანეფს თე პრობლემეფქ გეგნოჭყორდჷ.

 ოქინაფუეფი 

ჰუეშ მონუმენტური კომპლექსი, ჯვეში ნოღა ჰოი ანი, ჰა ლონგიშ ჸუჯი, ფონგ-ნაკე-ბანგიშ ერუანული პარკი.

კომენტარეფი

სქოლიო


კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი