ქართიშ გუბერნია

ქართიშ გუბერნია, ტფილისიშ გუბერნია () — რუსეთიშ იმპერიაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული 1846-1917 წანეფს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტფილისი. 

ისტორია
ადმინისტრაციული დორთუალა
დირსხუ 1846 წანას
ქართიშ გუბერნიაშ ფორმირაფაქ დემტკიცჷ ნიკოლოზ I-შ ზოჯუათПолное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXI, ук. 20.701, ст. 647 1846 წანაშ 14 ქირსეთუთას. აკიქიმინჷ საქორთუო-იმერეთიშ გუბერნიაშ აკოცჷმაშ შედეგო.

1846 წანას ქართიშ გუბერნია აკმოდირთუდჷ§ 2. Тифлисская губерния образуется из следующих уездов теперешней Грузино-Имеретинской губернии: 1) Тифлискаго, 2) Горийскаго, 3) Телавскаго, 4) Сигнахскаго, 5) Елисаветполскаго, 6) Эриванкаго, 7) Нахичеванскаго и 8) Александрапольскаго. К этому последнему уезду присоединяется от уезда Ахалцихскаго участок Ахалкалакский. принадлежащие к этой губернии округи: Горских народов, Осетинский и Тушино-Пшаво-Хевсурский остаются на прежнем основании. Губернским городом остается Тифлис.:
 № განობეფი ადმინისტ. ცენტრი 1 ქართიშ მაზრა ქართი  2 გორიშ მაზრა გორი  3 თელავიშ მაზრა თელავი  4 სიღნაღიშ მაზრა სიღნაღი  5 ელიზავეტპოლიშ მაზრა ელიზავეტპოლი  6 ერევანიშ მაზრა ერევანი  7 ნახიჩევანიშ მაზრა ნახიჩევანი  8 ალექსანდროპოლიშ მაზრა ალექსანდროპოლი 9 ოსეთიშ ოკრუგი ?  10 თუშ-ფშავ-ხევსურეთიშ ოკრუგი ? 11 გვალაშ ოკრუგი ?
თირუა 1849 წანას
1849 წანაშ 9 მანგისПолное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXIV, ბრძ. 23.303, გვ. 311 ქართიშ გუბერნიაშე გეგშერთჷ ერევანიშ, ნახიჩევანიშ დო ალექსანდრაპოლიშ (ახალქალაქიშ განობაშ მოხ) მაზრეფქ, ნამუეფით აკიქიმინჷ ერევანიშ გუბერნიაქОбразование в закавказском крае эриванской губернии.

Положением, утвержденным Нами в 14 декабря 1846 года (20.701), Закавказский край разделен на 4 губернии: Тифлисскую, Кутаисскую, Шемахинскую и Дербентскую. Ныне, во внимании к представлению Наместника Кавказского, рассмотревшему Кавказским Комитетом, признавая полезным и необходимым, для успешного движения дел и удобнейшего управления, образовать в Закавказском краееще новую губернию, Мы Повелеваем: 1) В состав этой, вновь учреждаемой губернии, отделить: от Тифлисской губернии уезды: Эриванский, Нахичеванский и Александрапольский, кроме участка Ахалкалакского, а от Шемахинской губернии участок Мигринский и селение Канак Шушинского уезда.

1900 წანას ქართიშ გუბერნია აკმოდირთუდჷ:
მაზრეფი, ოკრუგეფი, განობეფი100x100px|(1900 წანა)მოსახლეობა«Кавказский календарь» на 1902 год: 57-й год - Тифлис, 1901 ქართიშ მაზრა66377 I. სართიჭალაშ განობა (რეზიდ. მარიენფელდი)30373 II. ტფილისიშ განობა (რეზიდ. ელისავეტინსკოე)30950 III. ყარაიაზიშ განობა (რეზიდ. ყარა-ტაპა)5054  ახალქალაქიშ მაზრა71003 I. ბარალეთიშ განობა (რეზიდ. ბარალეთი)37834 II. ბოგდანოვკაშ განობა (რეზიდ. ბოგდანოვკა)33169  ახალციხეშ მაზრა51273 I. ქობლიანიშ განობა (რეზიდ. უდე)16459 II. აწყურიშ განობა (რეზიდ. აწყური)16171 III. ურაველიშ განობა (რეზიდ. ზურდალი)18643  ბორჩალოშ მაზრა100675 I. ბორჩალოშ განობა (რეზიდ. შულავერი)20640 II. ეკატერინენფელდიშ განობა (რეზიდ. ეკატერინენფელდი)13869 III. ლორეშ განობა (რეზიდ. ჯელალ-ოღლი)32776 IV. თრიალეთიშ განობა (რეზიდ. ალექსანდერსგილფი)34562  გორიშ მაზრა167310 I. ბორჯომიშ განობა (რეზიდ. ბორჯომი)5379 II. მეჯვრისხევიშ განობა (რეზიდ. მეჯვრისხევი)29575 III. სურამიშ განობა (რეზიდ. მიხაილოვო)38744 IV. ხიდისთავიშ განობა (რეზიდ. ქარელი)39690 V. ცხინვალიშ განობა (რეზიდ. ცხინვალი)53562  დუშეთიშ მაზრა67472 I. ბაზალეთიშ განობა (რეზიდ. ბაზალეთი)16178 II. მცხეთიშ განობა (რეზიდ. მცხეთა)14144 III. ქსანიშ განობა (რეზიდ. ახალგორი)19628 IV. ქვეშეთიშ განობა (რეზიდ. ქვეშეთი)17522  სიღნაღიშ მაზრა76028 I. ბაკურციხეშ განობა (რეზიდ. გურჯაანი)18684 II. კოდალოშ განობა (რეზიდ. კოდალო)22255 III. მაჩხაანიშ განობა (რეზიდ. მაჩხაანი)33259 IV. შირაქიშ განობა (რეზიდ. დედოფლის-წყარო)1830  თელავიშ მაზრა52472 I. ყვარელიშ განობა (რეზიდ. ყვარელი)19788 II. წინანდალიშ განობა (რეზიდ. წინანდალი)32684  თიანეთიშ მაზრა35417 I. ფშავ-ხევსურეთიშ განობა (რეზიდ. ბარისახო)9778 II. ერწოშ განობა (რეზიდ. გულელები/ამტნისხევი)14900 III. თუშ-კახეთიშ განობა (რეზიდ. ახმეტა ზოთონც, ომალო ზარხულს)10739  ზაქათალაშ ოლქი72582 I. ალიაბადიშ განობა (რეზიდ. ალიაბადი)13987 II. ბელაქანიშ განობა (რეზიდ. ბელაქანი)15807 III. ჭარ-მუხახიშ განობა (რეზიდ. ზაქათალა)20764 IV. კახიშ განობა (რეზიდ. კახ-მუღალი)22024

ქართიშ, ახალქალაქიშ, ახალციხეშ, ბორჩალოშ, გორიშ, დუშეთიშ, სიღნაღიშ, თელავიშ, თიანეთიშ მაზრეფო დო ზაქათალაშ ოკრუგო. ფართობი 44607 კმ2, მახორობა 1.040943 ადამიერი. თაჸურეშე ნოღეფს (ზაქათალაშ ოკრუგიშ უმუშო) ოხორანდჷ 207294 ადამიერი (XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ მუნაჩემეფით). ერუანული აკოდგინალუა: ქორთუეფი, სომეხეფი, რუსეფი, აზერბაიჯანალეფი დო შხვა. ქართიშ გუბერნიაქ გეუქვუ 1917 წანას.

ლიტერატურა
 საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5-6, თბ., 1970-1972;
ცინცაძე ზ., ქსე, ტ. 4, გვ. 605, თბ., 1979

სქოლიო