მოლდოვა

მოლდოვა (რუმ. Moldova), ოფიციალურო მოლდოვაშ რესპუბლიკა (რუმ. Republica Moldova) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ბჟაეიოლი ევროპას, 33,843კმ2 ფართობით დო 2.38 მილიონი მახორობათ. მოლდოვას ბჟადალაშე უხურგანს რუმინეთი, ოორუეშე, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე — უკრაინა. ვაღიარებული სეპარატისტული სახენწჷფო დნესტრიშპიჯეთი იდვალუაფუ წყარმალუ დნესტრიშ მაჟირა პიჯის, ქიანაშ ბჟადალი ხურგას უკრაინაწკჷმა. მოლდოვა რე უნიტარული საპარლამენტო წჷმმარინაფონი დემოკრატიული რესპუბლიკა. ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა, ნანანოღა, თარი კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი რე კიშინიოვი.

XIV ოშწანურაშე 1812 წანაშახ, მოლდოვაშ უმენტაში ტერიტორია მოლდოვაშ სათაროშ აკოდგინალაუშა მიშმეშჷ, მუჟანსჷთ რუსეთიშ იმპერიას დჷთმუ ოსმალეთიშ იმპერიაქ (ნამუშ ვასალური სახენწჷფო რდჷ მოლდოვა) დო ჩინებულო გჷნირთუ მუჭოთ ბესარაბია. 1856 წანას ობჟათე ბესარაბიაქ მოლდოვას დართჷ, ნამუქჷთ სუმი წანაშ უკული აკიკათჷ ვლახეთწკჷმა დო გიჭყჷ რუმინეთიქ. თეშ უმკუჯინალო, რუსეთიშ გამაგალაქ ედომუშამი რეგიონშა 1878 წანას აკიდგინჷ. 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის, ბესარაბიაქ ობორჯეთ ავტონომიური სახენწჷფოთ გჷნირთუ რუსეთიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას. 1918 წანაშ ფურთუთას, ზოხორინალა გეგმაცხადჷ დო თიმ წანასჷთ, ყარუაშ კალიშრღვაფაშ უკული, რუმინეთის ქაკათჷ. თე გინოჭყვიდირი სხუნუეფიშ რუსეთიქ გაპროტესტჷ, ნამუქჷთ 1924 წანას უკრაინაშ სსრ-შ ფარგანეფს გაჭყჷ თ.ჯ. მოლდოვეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა ბესარაბიაშ ბჟაეიოლშე, ნორთობურო მოლდოვარეფით დოხორელ ტერიტორიეფს. 1940 წანას, მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტიშ შედეგო, რუმინეთიქ აძვილებურქ იჸუ ბესარაბია დო ოორუე ბუკოვინა სხუნუეფიშ რსხუშა გეგნუჩამუდუკო, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ მოლდავეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ (მოლდავეთიშ სსრ) გოჭყაფა.

1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ მალობაშის მოლდავეთიშ სსრ-ქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ დო ჯოხოთ გიდჷ მოლდოვა. მარა, დნესტრიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ მოლდოვაშ ტერიტორიაშ ღოზი 1990 წანაშე დნესტრიშპიჯეთიშ სეპარატისტული თარობაშ დე ფაქტო კონტროლიშ გიმე რე.

1994 წანას ემღებულქ იჸუ მოლდოვაშ კონსტიტუციაქ დო ქიანაქ საპარლამენტო რესპუბლიკათ გჷნირთუ. სახნწჷფოშ მადუდე რე პრეზიდენტი, თარობაშ მადუდე — პრემიერ-მინისტრი.

2020 წანას, პრობჟადალური დო ანტიკორუფციული რეფორმეფიშ პაკეტით გიშაგორილი მაია სანდუშ პრეზიდენტალაშ ბორჯის, მოლდოვაქ ევროპაშ რსხუშა კათაფაშა ინჭაფუდჷ დო კანდიდატიშ სტატუსიქ 2022 წანაშ მანგის მიაჩჷ. ევრორსხუშა კათაფაშენ მორაგადეფი 2023 წანაშ 13 ქირსეთუთას დიჭყჷ. მაია სანდუქ მიარზუ მოლდოვაშ ოურდუმე ნეიტრალიტეტიშ კონსტიტუციური ვალდვალუაშ თებაშენ ნატოწკჷმა უმოსი ჭიჭიხელი ალიანსიშოთ. მაია სანდუქ კონწარო გადღანუ რუსეთიშ მინოკათუა მეძობელ უკრაინაშა.

მოლდოვა ართ შური მახორუშა ოფიციალური ედპ-შ მეჯინათ ევროპას მაჟირა არძაშე უდაღარაში ქიანა რე უკრაინაშ უკული დო თიში ედპ-შ კაბეტი ნორთი ნინალუაშ სექტორშა მოურს. ევროპას ართ-ართი არძაშე უდაბალაში ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი უღჷ, მოსოფელს 76-ა აბანს იკენს (2022). 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, მოლდოვა გლობალური ინოვაციეფიშ ინდექსით მოსოფელს 68-ა აბანს რე. მოლდოვა გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო, ევროპაშ სხუნუ, მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია, ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია, დემოკრატიაშ დო ეკონომიკური წუმოძინაშ ორგანიზაცია, უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანზიაცია დო ასოციაციაშ ტრიოშ მაკათური სახენწჷფო რე.

 ჯოხოდვალა 
 ოფიციალური: მოლდოვაშ რესპუბლიკა.
 ოდაბადური: Moldova; Republica Moldova.
 ეტიმოლოგია: მოლდოვა ჯოხო მეძობელი რუმინეთიშ ართ-ართ უდიდაშ რეგიონს, ნამუქუთ ოეგებიეთ ჯოხო წყარმალშე მიღჷ. რე მოსაზრება, ნამდა თე წყარმალიშ ჯოხოდვალა ეინწყჷმუ მადანიშ (გერმანულო Molde) თი მიშნაკათეფეფით, ნამუთ თე წყარმალს მოუღუ. 

 გეოგრაფია 

მოლდოვა იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას. ბჟაეიოლშე ომძღჷ უკრაინა, ბჟადალშე - რუმინეთი. ქიანაშ ფართობი რე 33.700 კვ.კმ. რუმინეთიწკჷმა მოლდოვაშ სანძღოეფი მეჸუნს წყარმალეფს - პრუტის დო დუნაის. ქიანაშ უმაღალაში კონკა რე დეალულ ბელენეშტი - 430 მ.

 სახენწჷფო 

 სახენწჷფო სისტემა: გოვითარაფადი დემოკრატია.
 სახენწჷფოშ მადუდე: პრეზიდენტი.
 კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი (101 მაკათური).

 ტერიტორიული მონწყილობა 

მოლდოვაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი რე: 9 ოლქი (judetul), 1 ავტონომიური ტერიტორიული ართული (unitate teritoriala autonoma - გაგაუზია) და 1 ტერიტორიული ართული (unitate teritoriala - დნესტრიშპიჯეთი).

 დემოგრაფია 

 მახორობა: 2,998,235 (2014), თენეფშე 75.1% მოლდოვარი, 7% რუმინალი, 6.6% უკრაინალი, 4.6% გაგაუზი, 4.1% რუსი.
 ოფიციალური ნინა - მოლდავური (რუმინული). შხვა ნინეფი - რუსული, უკრაინული, გაგაუზური.
 რელიგია - მართლმადიდებლობა.
 ნანანოღა: კიშინიოვი (772.000). შხვა დიდი ნოღეფი: ტირასპოლი (210 ვითოში), ბელცი (175 ვითოში), ტიგინა (145 ვითოში).

 ეკონომიკა 

მოლდოვას მოხუჯური კლიმატური პიჯალეფი რე, მუთ ირზენს ოფუტეშ მეურნებაშ გოვითარაფაშ საშუალებას. თეშენი ქიანაშ ექსპორტიშ უმეტაშ თია უკინებუ კვებაშ პროდუქტეფს, დარანას (ღვინს), ტექსტილს, თუთუმს. უღუ ჭიჭე მუდანობათ მინერალური რესურსეფი - ფოსფორიტი, თაბაშირი, კირქუა. ენერგომატარებელეფს - გაზის, ნავთობის დო ქუანოშქერს უმოსო რუსეთიშე ღებულენს. მოლდოვაშ ვალუტა რე მოლდოვური ლეი (MDL).

 უხოლაში ისტორია 

1991 წანას მოლდოვაქ გაგმაცხადჷ ზოხორინელობა, მუსუთ მაჸუნუ სეპარატისტული ყარაფეფიშ გააქტიურებაქ ქიანაშ შხვადოშხვა რეგიონეფს. თიმ წანას დნესტრიშპიჯეთიშ სლავურ მახორობაქ გაგჷმაცხადჷ დნესტრიშპიჯეთიშ მოლდოვური რესპუბლიკა, ნამუშ სტატუსშეთ ამდღა ხოლო მეურს მორაგადაფეფი. 1994 წანას მოლდოვაშ პარლამენტიქ ქიმიღჷ კანონი გაგაუზიაშ ტერიტორიული ავტონომიაშე.

კომენტარეფი


სქოლიო


კატეგორია:ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:რესპუბლიკეფი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი