ინდოეთი

ინდოეთი (, ; ოფიციალურო ინდოეთიშ რესპუბლიკა (, ))  "Official name: Republic of India.";
  "Official name: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)";
  "Official name: Republic of India; Bharat.";
  "Official name: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya";
  "Official name: Republic of India";
  "Officially, Republic of India";
  "Official name: Republic of India";
  — სახენწჷფო ობჟათე აზიას.  მაშკვითა ქიანა რე ფართობშ მეჯინათ; 2023 წანაშე მოსოფელიშ პირველი ქიანა რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინთ დო 1947 წანაშე, ზოხორინალაშ მოპალუაშე, მოსოფელიშ არძაშე დოხორელი დემოკრატია რე. ობჟათეშე ომძღჷ ინდოეთიშ ოკიანე, ობჟათე-ბჟადალშე — არაბეთიშ ზუღა დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ბენგალიშ ჸუჯი, სქირონი ხურგეფი უღჷ ბჯადალშე პაკისტანწკჷმა; ოორუეშე — ჩინეთი, ნეპალი დო ბჰუტანი; ბჟაეიოლშე — ბანგლადეში დო მიანმარი. ინდოეთიშ ოკიანეს, ინდოეთიშ გოხოლუას იდვალუაფუ შრი-ლანკა დო მალდივეფი; ინდოეთიშ ტერიტორიული აკოდგინალუაშა მიშმალი ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი, ნამუეფსჷთ ოზუღე ხურგა ურჷნა ტაილანდწკჷმა, მიანმარწკჷმა დო ინდონეზიაწკჷმა.

ფედერაციული, საპარლამენტო რესპუბლიკა. პრემიერ-მინისტრი — ნარენდრა მოდი, პრეზიდენტი — დრაუპადი მურმუ. ქიანა ირთუ 29 შტატო დო 7 მორსხუე ტერიტორიათ.

 ჯოხოდვალა 
 ოფიციალურო: ინდოეთიშ რესპუბლიკა.
 ოდაბადურო ჰინ.:ভারতীয় প্রজাতন্ত্র Bhārat Ganarājya (ტრანსკრ.:ბჰარატ განარაჯი)
 ინგლისურო — Republic of India

 ისტორია 

 ქუაშ ხანა 
250პს|left|thumb|ბჰიმბეტკიშ ფაქვაშ კიდალაშ ხანტუალანარმადაშ ლეხერს, ჰატნორს გოთინილო გილმალი ადამიერიშ ჰომო ერექტუსიშ ნოსქილედიშ მეგორაფა ოძირანს, ინდოეთიშ ტერიტორიას დოხორაფაქ მოხვადჷ, უკიდაშ შვანს, შქა პლეისტოცენიშ ეპოქას, დოხოლაფირო 500 000 - 200 000 წანაშ კინოხ. დოხოლაფირო 30 000 წანაშ კინოხ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის მეზოლითიშ ხანაქ დიჭყჷ, ნამუთ დოხოლაფირო იგინძორუ 25 000 წანაშ გოძვენას. საზოგადოთ, მეღებული რე, ნამჷ-და თეხანურ ადამიერეფქ სუბკონტინენტის დიხორეს ეკონია გოჸინჩაფაშ პერიოდიშ ბოლოს ვარდა დოხოლაფირო 12 000 წანაშ კინოხ. მაართა რჩქინელი იროიანი დოხორუეფი 9 000 წანაშ კინოხ მადჰია-პრადეშიშ შტატის, ბჰიმბეტკაშ ტერიტორიას გიჭყჷ. ნეოლითური კულტურაშ არძაშე ორდოშიანი ნოქური, რადიოკარბონული ანალიზიშ მეჯინათ, მერსხილიე VIII ვითოშწანურაშ ოშქაშე ხანეფწკჷმა ჩქ. ეკ.-შახ დო ნაძირეფუ რე გუჯარათიშ შტატის კამბეიშ ჸუჯიწკჷმა. ნეოლითური კულტურაშ მინუშეფი, ნამუთ ითარიღებუაფუ ჩქ. ეკ.-შახ VII ვითოშწანურათ მეგორელი რდჷ, თაშნეშე, ალმახანური პაკისტანიშ ბელუჯისტანიშ პროვინციას მერგარჰიშ გჷთაბიჯალს. გვიანი ნეოლითური ხანიშ კულტურეფი გოპეულერი რდჷ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს ჯვ. წ. 6 - 2 ვითოშწანურას ჩქ. ეკ.-შახ დო ობჟათე ინდოეთის  ჯვ. წ. 2800-1200 წანეფიშ შქა პერიოდის. ისტორიულ რეგიონს იდვალუაფუ ობჟათე აზიაშ მუსხირენ უჯვეშაში ნოხორუ დო ნძალიერი ცივილიზაცია. 
ადრეპალეოლითურ პერიოდწკჷმა მერსხილი უჯვეშაში აკანეფიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ შედეგო მეგორაფილიე პაკისტანს წყარმალუ სოანიშ ლეხერს. მაართა ოფუტე ტიპიშ დოხორუეფქ გორჩქინდჷ მერგარჰის ნეოლითიშ ეპოქას, დო მაართა ონოღე ტიპიშ დოხორუეფქ - წყარმალუ ინდიშ ლეხერს, ნამუშეთ არძაშე უმოსი შანულამი რე მოჰენჯო-დარო დო ჰარაპა.

 ბრინჯაოშ ხანა 
მინი|250პქ|პაკისტანიშ რუკა თარი ისტორიული აკანეფითბრინჯაოშ ხანა ინდოეთიშ სუბკონტინენტის ჩქ. ეკ.-შახ 3300 წანაშ კინოხ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს ცივილიზაციეფიშ აკოქიმინაფათ დიჭყჷ. თე პერიოდიშ თარ დუმახასიათაფალ თვისებას წჷმარინუანს მეტალურგიაშ მაღალი გოვითარაფა - ლინჯიშ, ბრინჯაოშ, ტყვიაშ დო კალაშ ნდღულაფა. ინდური ცივილიზაციეფიშ გოპეულუა ჩქ. ეკ.-შახ 2600-1900 წანეფიშ შქა პერიოდის უხვადუ. თე პერიოდის ინდოეთიშ სუბკონტინენტის დითმირსხუაფუ ნოღეფი დო იჭყაფუ გრანდიოზული აკოგაფუეფი. თე უჯვეშაში ცივილიზაციაქ გჷმიქიმინუ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს დო გიფაჩუ წყარმალუ გჰაგჰრა-ჰაკრაშ ლეხერს (თე წყარმალუ, მიარე მენცარიშენი გომანგაფილიე ვედურ წყარმალუ სარასვატწკჷმა), განგიშ დო ჯამუნაშ შქაწყარმალონას, გუჯარათის დო ოორუე ავღანეთის. ინდური ცივილიზაციაშ გონშხვავაფილი მუშობურობეფს წჷმარინუანს ანგურათ  აკნაგეფუ ნოღეფი მაღალგოვითარაფილი საკანალიზაციო სისტემათ დო მიარესართულებამი ჸუდეეფით. უმანგარაში ონოღე ცენტრეფი რდჷ ჰარაპა დო მოჰენჯო-დარო, დჰოლავირა, ლოტჰალი, კალიბანგა დო შხვ. წყარმალუ სარასვატიშ ესქირაფაშ და წყარმალუ ინდიშ კალაპოტიშ თირუას შედეგო დიდი გეოლოგიური დო კლიმატური თირაფეფქ მაჸუნჷ, ნამუქჷთ რეგიონს ტყალეფიშ ნქირაფა და გოტიოზაფა გიმიწუ. თე ფაქტორქ ინდური ცივილიზაციეფიშ დაღამაკებაშ დო ნქარუაშ მიზეზო გჷნირთჷ.

 რკინაშ ხანა 
 ვედური ცივილიზაცია
ვედური კულტურა ინდურ-არიული კულტურაშ ნორთი რე, ნამუთ იასოცირებუაფუ ვედეფწკჷმა - ვედურ სანსკრიტშა აკოხანდილი ინდუიზმიშ წიმინდე ჭარილებწკჷმა. მენცარობას მეღებული თოლოზირუეთ ვედური ცივილიზაცია არსებენდჷ ჯვ, წ. II ვითოშწანურაშ შქა ხანეფშე I ვითოშწანურაშ შქა ხანეფშახ. თე თარიღი ოდებელი რე კანკალე ინდოარი დო ბჟადალარი ისტორიკოსიშ დო მენცარშოთ, ნამუთ ვედური პერიოდიშ დაჭყაფუთ მითმირჩქინანა ჯვ. წ. IV ვითოშწანურას დო ინდურ ცივილიზაციას უმანგუანა ვედურს. სწორას ვედურ პერიოდის გჷმიქიმინუ ინდური კულტურაქ, ნინაქ დო რელიგიაქ. ვედური პერიოდიშ მაართა 500 წანა (ჯვ.წ.1500-1000 წანეფი) უხვადუ ინდოეთიშ ბრინჯაოშ ხანას, დო ეკონია 500 წანა (ჯვ. წ. 1000-500 წანეფს) რკინაშ ხანას. 
XIX ოშწანურას, ევროპალი კოლონიზატორეფქ წჷმარინუეს ინდოეთიშ არიული დოკაფაშ თეორია, ნამუშ მეჯინათ, ჩქ. ეკ.-შახ II ვითოშწანურაშ დაჭყაფუს ინდოეთიშ სუბკონტინენტიქ ქემშაჸუნ გეგია არიული ტომეფიშ ართბორჯული მასიური დოკაფას, ნამუეფქჷთ მუწკჷმა ართო ქჷმიღეს ვედური კულტურა. მარა, ეკონია არქეოლოგიურ მუნაჩემეფქ დო ლინგვისტურ რკუალაქ თე ჰიპოთეზა იუარუ. თიშ მანგიორო მენცარეფქ წჷმარინუეს "ინდოარიული მიგრაციაშ" შხვადოშხვა თეორია. თე თორიაშ მათხილარეფიშ მეჯინათ, ინდო-არიული ტომეფი იხორუდეს ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი რეგიონეფს ჯვ. წ. II ვითოშწანურაშ დაჭყაფუს დო ასიმილაცია გჷნიცადეს აბანობური მახორობაწკჷმა, თინეფს გჷნოჩეს მუნეფიშ ნინა დო ვედური კულტურა. შხვა მოსაზრაფათ, ინდოეთიშე ულაშ თეორიაშ ალმაჸვენჯეფი ამტკიცენა, ნამჷ-და არიალეფი დუდმაართაშე რდეს ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ძვეშიშე ძვეში მახორობა დო რანწკი მიგრაციეფიშ შედეგო მოგვიანაფათ ქჷდიხორეს თიშ ფარგალეფს გალე. 
თიშ უკული, მუთ ჩქ. ეკ.-შახ II ვითოშწანურას ჰარაპაშ ურბანული ცივილიზაციაქ მიდართ დაღამაკებაშან, ჭიეჭიეთ უმოსი შანულამი როლიშ ლაჸაფი ქიდიჭყჷ დიხაშხანდუაქ, დო ორგანიზაციულ-ჯარალობური სტრუქტურას - კასტეფო დორთუალაქ. ჩქ. ეკ.-შახ X ოშწანურას ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთის ქიდიჭყჷ რკინაშ ხანაქ. თე პერიოდის მენცარეფი მეურსხუანა „ატჰარვა ვედიშ“ აკოქიმინუას. თენა რე მაართა ჯვეშინდური ტექსტი, ნამუსჷთ შინელი რე რკინა. იკოროცხუ, ნამჷ-და თე გვიან ვედურ პერიოდიშოთ მოხვადჷ მიარემუდანობაშ მორჩილი სათაროეფიშ თ. გ. მაჰაჯანაპადეფიშ გჷმოქიმინუაქ. კინე თე პერიოდით ათარიღენა მენცარეფი ჯვეში ინდური ეპიკური პოეზიაშ ქილინჯეფს „მაჰაბჰარატას“ დო „რამაიანას“.

 მაჰაჯანაპადეფი
ვედური პერიოდიშ ბოლოს ინდოეთიშ სუბკონტინენტის რანწკი მორჩილი ომაფეეფქ დო ნოღა-სახენწჷფოეფქ გორჩქინდჷ, ნამუშეთ ბრელი მოშინაფილი რე ჯვ. წ. მა-10 ოშწანურაშ უკულიანი პერიოდით დოთარიღაფილ ვედურ დო ადრეინდურ ლიტერატურას.
კინე თე ბორჯის, ადეიანი ნოღა-სახენწჷფოეფი მითმიშინუაფუდჷ ჯანაპადეფო. ჯანაპადეფიშ მახორობაშ დიდ ნორთის აკმადგინანდჷ დაღარას გოვითარაფილი პოლიტიკური დო სოციალური სტრუქტურაშ მაღვენჯი ტომეფი. ბრაჰმანული თეორიაშ მეჯინათ, მუჭოთ ჩქუ, ბუდაშ პერიოდიშ ჯარალუას ვაუღუდჷ კასტური სისტემა. თინა წჷმარინუანდჷ დაღარას სტრუქტურირაფილ ჯარალუას, სოდეთ ვაარსებენდჷ სრულფასუამი მონარქია. ხოლო უმოსი, თინა გჷდჷ ოლიგარქიას ვარდა კანკალე ფორმათ, რესპუბლიკას.
მინი|250პს|ბუდაშ ბერძენულ-ბუდისტური სტატუეტი I-IIო.ო. განდჰარაჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას გჷმიქიმინჷ 16 ომაფექ ვარდა „რესპუბლიკაქ“ რჩქინელი მაჰაჯანაპადეფო - ქაში, ქოსალა, ანგა, მაგადჰა, ვრიჯი, მალა, ჩედი, ვამშა, კურუ, პანჩალა, მატსია, შურასენა, ასსაკა, ავანტი, განდჰარა და კამბოჯა. თენეფი იდვალუაფუდეს ინდ-განგიშ რზენს, ალმახანური ავღანეთიშე მაჰარაშტრაშახ დო ბჟადალი ბენგალიშახ. თე პერიოდის იჭყაფუ ინდური ცივილიზაციაშ უკული მაჟირა ნძალიერი ურბანიზაციაშ პერიოდი. სუბკონტინენტიშ დოსქილადირ ნორთის, მუჭოთ ჩქუ, არსებენდჷ მიარე შხვა მორჩილი სახენწჷფობური გჷმნაქიმინეფი, ნამუთშენი ჩინებეფი მუთმოფხვადუნა ლიტერატურას. კანკალე თინეფშე ომაფე ხეშუულება გჷნმიშჷ სანცხვარებელობათ, კანკალეს - კინე მუნეფი გჷშმაგორუნდეს მუნეფიშ მამართვალეფს...მახორობაშ ჟინფენეფიშ თარი ორაგადე ნინა რდჷ სანსკრიტი, დაბალი სოციალური ფენეფი, ოორუე ინდოეთის ართიანწკჷმა გონშხვავაფილ ბანობურ დიალექტეფშა თ.გ. პრაკრიტშა რაგადანდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას ე.ი. ბუდაშ დაბადებაშ მომენტიშო 16 ომაფეშე მიარექ აკიართიანეს დდო გჷმოქიმინეს ოთხი ელაზჷმაფათ შხუ გოართოიანაფა - ვატსა, ავანტი, ქოშალა დო მაგადჰა. 
თიმ პერიოდიშ რელიგიურ პრაქტიკას თარი რდჷ ბრაჰმანეფიშენი შესრულაფირი რთული ვედური რიტუალეფი. იკოროცხუ, ნამჷ-და ზუსტას თე პერიოდის, ჯვ. წ. მა-VII - მა-V ოშწანურეფს იჭარჷ უპანიშადეფქ - გვიანი ვედური პერიოდიშ რელიგიურ-ფილოსოფიური ტექსტეფი. უპანიშადეფქ უდიდაში გოლინა იღვენუ ინდური ფილოსოფიაშ ფორმირაფას დო დახე ართობურო გჷმოქიმინელი ბუდიზმიქ დო ჯაინიზმიქ, მუნეფიშ დუდით გონსახიერეს თე პერიოდიშ აზრობუაშ ორქოშ ხანა. ჩქ.წ. ეკ-შახ 537წ. სიდჰართა გაუტამაქ „ გონსხივოსნებას“ მიოჭირინუ დო ბუდათგჷნირთჷ - „ზიარაფილი“ . ბუდიზმიშ დო ჯაინიზმიშ დოქტრინეფს აქცენტირაფილი რდჷ ასკეტიზმი დო იფაჩუდჷ პრაკრიტიშ ნინეფშა, მუთ ფართო მასეფშა გოლინაშ ღვენჯობას ონინალუდჷ.თინეფქუდიდაში გოლინა იღვენუეს ინდურ ტრადიციულ რელიგიურ პრაქტიკას. კერზოთ, ვეგეტარიანელობას, ჩხოლარეფიშ ჸვილუაშ გოხურგუას დო თ. უ. 
კინე თე ბორჯის, ჯაინიზმიშ გეოგრაფიული გოლინა იკენდჷ ხვალე ინდოეთის, ბუდისტ ბერეფქ ბუდაშ გურაფა გოფაჩეს ტიბეტის, შრი-ლანკას, ცენტრალურ, ბჟაეიოლი დ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას.

 სპარსული დო ბერძენული გოლინეფი 
250პს| left|thumb|ალექსანდრე მაკედონარიშ ეჭოფუეფი ოორუე ინდოეთშახ დო ალმახანური პაკისტანშახ. ჩქ. ეკ.-შახ 520წ. სპარსეთიშ მაფა დარიოს Iაშ მართუალაშ ბორჯის ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთი (ასეიანი ბჟაეიოლი ავღანეთი დო პაკისტანი) ეჭოფილქ იჸუ სპარსეთიშ აქემენიდური იმპერიაშენი. სპარსელეფიშ პატჷნალა ბატონობა თაქ გეჸვენჯი ჟირი ოშწანურაშ გოძვენას იგინძორებუდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ 334წ. ალექსანდრე მაკედონარქ, გეჭოფუ მორჩილი აზია დო აქემენიდეფიშ იმპერია, ქიმიოჭირინუ ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი ხურგეფს. თიქ გიმორძგუ აბანობური რაჯაწკჷმა, მაფა პორწკჷმა დო გეჭოფუ პენჯაბიშ დიდი ნორთი, მარა ალექსანდრეშ მალჷმორეფქ უცბას ვარია გაცხადეს წიმი ულაშე დო წყარმალუ ბიასიშ გჷნოჭკირწკჷმა, თექ სოდეთ ალმახანას ნოღა ჯალანდჰარი იდვალუაფუ.

 მაგადჰაშ იმპერია 

ვითაამშვი მაჰაჯანაპადიშ შქას არძაშე შანულამი რდჷ მაგადჰა, ნამუსჷთ ოსტორიაშ ედომუშამი გოძვენას მართუნდეს შხვადოშხვა საგვარეულო დინასტიეფი. მაგადჰაშ დუმარსხუაფალი რდჷ ჯვ. წ. 684 წ. ჰარიანტაშ დინასტია. თიში ნანანოღა რდჷ - რაჯაგრიჰა, ნამუსჷთ მოგვიანაფათ გიადჷ პატალიპუტრა (ასეიანი პატნა). მოგვიანაფათ მართუალაშა ქჷმორთ შიშუნაგიშ დინასტიაქ, ნამუთ ჯვ. წ. 424 წ. ნანდაშ დინასტიაქ დოთირუ. მაგადჰაშ ომაფექ არძაშე უმოსი შანულამი ტერიტორიულ დო ეკონომიკურ გოპეულუას მიოჭირინუ მაურიეფიშ დინასტიაშ პერიოდის. მაურიეფიშ ომაფე იდვალუაფუდ დახე ედომუშამი სუბკონტინენტის, კოკი შრი-ლანკაშ დო ინდოსტანიშ ჩქონიშ ობჟათეშე მადვალუ მორჩილი ნორთიშ მოხ. მარა თე ტერიტორიეფი მაურეფიშ მორსხუე ომაფეეფო იკოროცხუდეს.

 მაურიეფიშ დინასტია 
მინი|250პს.|მაურიეფიშ იმპერია 
ჯვ. წ. 321 წ. ჩანდრაგუპტა მაურიაქ გიორჯგინჷ ნანდაშ დინასტიაშ ეკონია მაფა დჰანა ნანდას, ჩანაკიაწკჷმა აპიჯალათ ქჷდარსხუ მაურიეფიშ სახენწჷფო. ჩანდრაგუპტაშ მართუალაშე დოჭყაფილი მაურიეფქ ხვალე ეჭოფეს დო გოართოიანეს პრაქტიკულო ედომუშამი ინდოსტანიშ ჩქონი ვარინ, გაფართინეს თიში ხურგეფი ირანიშ დო შქა აზიაშ ხარჯშა ხოლო. ჩანდრაგუპტაქ შანულამი როლი მიშეღჷ ობჟათე ინდოეთის ჯაინიზმიშ გოფაჩუაშ საქმეს.

ჩანდრაგუპტა მაურია დოთირუ მუშ ქომულსქუა ბინდუსარაქ, ნამუშ ბორჯის გიგინძორ ხურგეფიშ გოფართინაფაქ კალინგაშ ომაფეშ დო შხვა ომაფეეფიშ ეჭოფუაშ ხარჯშა, ინდოსტანიშ ჩქონიშ ობჟათეს. 
ბინდუსარა ხვისტას, მუშ ქომულსქუაქ აშოკაქ დოთირუ, ნამუთ მართუალაშ მაართა წანეფს ცადენდჷ იმპერიაშ ხურგეფიშ უკულიანი გოფართინაფას.

 გემაჸვენჯი დინასტიეფი 
ჯვ.წ. 185წ. დორსხუაფილქ იჸუ შუნგაშ დინასტიაქ. თექ თიშ უკული მოხვადჷ, მუთ მაურიეფიშ ეკონია მაფა ბრიჰადრათჰა ჸვილირქ იჸუ მაურიეფიშ არმიაშ თარსარდალიშ პუშიამიტრა შუნგაშენი. შუნგეფიშ დინასტია დოთირუ კანვაშ დინასტიაქ, ნამუთ მართუნდჷ ბჟაეიოლ ინდოეთის ჯვ.წ.71 -26 წანეფს, უკული დოთირუ სატავაჰანაშ დინასტიაქ დო მაგადჰაშ იმპერიაშ აკანს გჷმიქიმინჷ ანდჰრაშ ომაფექ.

 ევროპალი კოლონისტეფი ინდოეთის 

მა-16 ოშწანურაშე იჭყაფუ ინდოეთიშ ეჭოფუა ევროპალ კოლონისტეფშე. დახე 200 წანა რდჷ ბრიტანეთიშ კოლონია. 1947 წანას მოხვადჷ სუბკონტინენტიშ კოლონიაშუკუნერი გორთუალა რელიგიაშ შინით ინდოეთო დო პაკისტანო, მუთიქ იჸუ თენეფს შქას ლჷმაშ  დო ტერიტორიაშ გორთუალაშ ბაძაძიქ. ინდოეთიქ დიო დომინიონიშ სტატუს მიღჷ, მარა 1950 წანას ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. შხვადოშხვა რელიგიური, კასტური დო ეთნოკულტურაქ ლჷმაშ ბაძაძიქ იჸუ.1948 წანას ჸვილირქ იჸუ „ბაპუ“ - „ქიანაშ მუმა“, მახათმა განდი, ნამდგაქჷთ დუდი გედგჷ ინდოეთიშ ზოხორინალაშ ყარაფის.

 გეოგრაფია 

ინდოეთი იდვალუაფუ ობჟათე აზიას. ქიანა ფართობით მოსოფელს მაშკვითა აბანს იკენს (3 287 590 კმ², თინეფს შქას, სქირონა: 90,44 %, წყარიშ ჟინპიჯი: 9,56 %) დო მახორობათ მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს (1 192 910 000 ადამ.).

 ადმინისტრაციული დორთუალა 

ინდოეთი რე ფედერაციული რესპუბლიკა, ნამუთ აკმოდირთუ ეჩდოჩხორო შტატიშე, ამშვი მორსხუე ტერიტორიაშე დო დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქიშე. არძა შტატის დო ჟირ მორსხუე ტერიტორიას - (პუდუჩერის დო დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქის) მუში გჷშაგორაფონი თარობა უღჷ. დოსქილადირ ხუთი მორსხუე ტერიტორია იმართუაფუ ადმინისტრატორით, ნამუსჷთ დუთმანიშნენს ცენტრალური ხეშუულება, დო შესაბამისო ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ ბონი მართუალაშ თუდო რე. 1956 წანას, ინდოეთიშ შტატეფი რეორგანიზაფილი რდჷ, ნინაშობური შანიშ მეჯინათcite web|url=http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/|title=States Reorganisation Act, 1956|work=Constitution of India|publisher=Commonwealth Legal Information Institute|accessdate=2007-10-31|archiveurl=http://www.webcitation.org/6174PLc4H|archivedate=2011-08-22. თეურეშეხ, ადმინისტრაციული სისტემა პრაქტიკულო ვათირელე.

არძა შტატი დო მორსხუე ტერიტორია გორთილიე ადმინისტრაციულ დო სათარობო ართულეფო, ნამუსჷთ ოლქი ჯოხონჷ. ინდოეთის 600 ოლქიშე უმოსი რეcite web|url=http://districts.gov.in/|title=Districts of India|accessdate=2007-11-25|publisher=National Informatics Centre (NIC)|work=Government of India. მუშჸურე, ოლქეფი ირთუნა უმოსი მორჩილი ადმინისტრაციული ართულო - ტალუკო.

 შტატეფი № შტატეფი(მარგალური ჯოხოდვალა) შტატეფი(აბანობური ჯოხოდვალა) ადმინისტრაციული ცენტრი ფართობი,კმ² მახორობა, ადამ. (2011) მეჭდალა,ადამ./კმ² ორენი რუკას 1  ანდჰრა-პრადეში  ტელუგუ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ურდუ آندھرا پردیش  ვიჯაიავადა  160 205  49 665 533  310  center|90px 2  არუნაჩალ-პრადეში    იტანაგარი  83 743  1 382 611  16,51  center|90px 3  ასამი  ასამური অসম  დისპური  78 438  31 169 272  397,37  center|90px 4  ბიჰარი    პატნა  94 163  103 804 637  1102,43  center|90px 5  გოა  კონკანი गोंयმარათჰი गोवा პანაჯი  3702  1 457 723  393,77  center|90px 6  გუჯარათი  გუჯარათი ગુજરાત განდინაგარი  196 024  60 383 628  308,04  center|90px 7  ჯამუ დო ქაშმირი   ურდუ جموں و کشمیرქაშმირული جۄم تٕ کٔشېر  სრინაგარი ((ზარხულს)ჯამუ (ზოთონც)  222 236  12 548 926  56,47  center|90px 8  ჯარხანდი    რანჩი  79 714  32 966 238  413,56  center|90px 9 ბჟადალი ბენგალი  ბენგალური পশ্চিমবঙ্গ კოლკატა  88 752  91 347 736  1029,25  center|90px 10  კარნატაკა  კანადა ಕರ್ನಾಟಕ ბანგალორი  191 791  61 130 704  318,74  center|90px 11  კერალა  მალაიალამი കേരളം ტირუვანანტაპურამი  38 863  33 387 677  859,11  center|90px 12  მადჰია-პრადეში    ბჰოპალი  308 000  72 597 565  235,71  center|90px 13  მანიპური  მანიპური মনিপুর იმპჰალი  22 327  2 721 756  121,90  center|90px 14  მაჰარაშტრა  მარათჰი महाराष्ट्र მუმბაი  307 713  112 372 972  365,19  center|90px 15  მეგჰალაია    შილონგი  22 429  2 964 007  132,15  center|90px 16  მიზორამი    აიჯალი  21 081  1 091 014  51,75  center|90px 17  ნაგალენდი    კოჰიმა  16 579  1 980 602  119,46  center|90px 18  ოდიშა*  ორია ଓଡ଼ିଶା ბჰუბანეშვარი  155 707  41 947 358  269,40  center|90px 19  პენჯაბი  პენჯაბური ਪੰਜਾਬ ჩანდიგარჰი  50 362  27 704 236  550,10  center|90px 20  რაჯასტანი    ჯაიპური  342 239  68 621 012  200,51  center|90px 21  სიკიმი  ნეპალი सिक्किम განგტოკი  7096  607 688  85,64  center|90px 22  ტამილნადუ  ტამილური தமிழ்நாடு ჩენაი  130 058  72 138 958  554,67  center|90px 23  ტელანგანა  ტელუგუ తెలంగాణ ჰაიდარაბადი  114 840  30 696 520  310,00  center|90px 24  ტრიპურა  ბენგალური ত্রিপুরা აგარტალა  10 492  3 671 032  349,89  center|90px 25  უტარაკჰანდი    დეჰრადუნი  53 484  10 116 752  189,15  center|90px 26  უტარ-პრადეში  ურდუ اتر پردیش ლაქნაუ  240 928  199 581 477  828,14  center|90px 27  ჰარიანა  პენჯაბური ਹਰਿਆਣਾ  ჩანდიგარჰი  44 212  25 353 081  573,44  center|90px 28  ჰიმაჩალ-პრადეში    შიმლა  55 673  6 856 509  123,16  center|90px 29  ჩატისგარჰი    რაიპური  136 034  25 540 196  187,75  center|90px მორსხუე ტერიტორიეფი 1  ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი    პორტ-ბლერი  8249  379 944  46,06  center|90px 2  დადრა დო ნაგარ-ჰაველი  გუჯარათი દાદરા અને નગર હવેલી სილვასა  491  342 853  698,27  center|90px 3  დამანი დო დიუ  გუჯარათი દમણ અને દિય დამანი  112  242 911  2168,85  center|90px 4  ლაქშადვიპი  მალაიალამი ലക്ഷദ്വീപ  კავარატი  32  64 429  2013,41  center|90px 5  პონდიშერი  მალაიალამი പുതുച്ചേരിტამილური புதுச்சேரி}ტელუგუ పుదుచ్చేర  პუდუჩერი  492  1 244 464  2529,40  center|90px 6  ჩანდიგარჰი  პენჯაბური ੰਡੀਗੜ੍ਹ  ჩანდიგარჰი  114  1 054 686  9251,63  center|90px ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქი 1  დელი  ურდუ دلیპენჯაბური ਦਿੱਲੀ  დელი  1483  16 753 235  11296,85  center|90px   ედომუშამო       3 287 882  1 210 193 422  368,07 *  2011 წანას, ინდოეთიშ შტატი ორისას ჯოხოდვალა გჷნუთირეს დო ასე ოდიშა ჯოხო.

 მახორობა 
 მუდანობა 

ინდოეთი მახორობაშ მეჯინათ, მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს (1,2 მილიარდშე უმოსი ადამიერი) ჩინეთიშ უკული. ინდოარეფიშ დოხოლაფირო 70 % ოფუტე რეგიონეფს ოხორანს, მარა ბოლო ვითწანურეფიშ გოძვენას, დიდ ნოღეფშა მიგრაციაქ ონოღე მახორობაშ უცბაშიანი ძინა გჷმიწუ. ინდოეთიშ უდიდიაში ნოღეფი რე: მუმბაი (ჸოფირი ბომბეი), დელი, კოლკატა (ჸოფირი კალკუტა), ჩენაი (ჸოფირი მადრასი), ბანგალორი, ჰაიდარაბადი დო აჰმადაბადი. კულტურული, ნინაშობური დო გენეტიკური მიარეფერუამობათ, ინდოეთი მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს, აფრიკაშ კონტინენტიშ უკული. ინდოეთიშ მახორობას, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ოშქაშე დონე აკმადგინანს 64,8 % (53,7 % ოსურკათეფს შქას დო 75,3 % ქომოლკათეფს შქას). ჭარუა-კითხირიშ არძაშე უმოსი მაღალი დონე კერალაშ შტატის რე (91 %), დო არძაშე დაბალი — ბიჰარს (47 %). მახორობაშ გენდერული აკოდგინალუა იხასიათებუაფუ ქომოლკათაშ მუდანობაშ უმოსობათ ოსურკათაშ მუდანობაწკჷმა ელაზჷმაფათ. მახორობაშ ქომოლკოჩეფიშ ნორთი აკმადგინანს 51,5 %, ოსურკათეფიშ — 48,5 % (1000 ქომოლკოჩი = 944 ოსურკოჩი). ინდოეთიშ მახორობაშ ოშქაშე ხანი აკმადგინანს 24,9 წანას, მახორობაშ წანმოწანური ძინა — 1,38 %; 1000 ადამიერშო წანმოწანას იბადებუ 22,01 ბაღანა. მახორობაშ 2001 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, 14 წანაშ ხანშა ბაღანეფი აკმადგინანდჷ მახორობაშ 40,2 %-ის, 15-59 წანაშ ხანი — 54,4 %-ის, 60 წანა დო უმოს მეტი — 5,4 %-ის.

ინდოეთიშ ხურგაშ გალე, დოხოლაფირო 38 მილიონი ინდოარი ოხორანს — ინდოარეფიშ უდიდაში ჯარალუეფი რე ააშ-ის, გოართოიანაფილი ომაფეს, ავსტრალიას, გერმანიას, იაპონიას დო კანადას. თაშნეშე, ინდოარეფიშ მორჩილი მუდანობაშ ჯარალუა რე რუსეთის, საფრანგეთის, ობჟათე კორეას, არგენტინას დო ჩინეთის.

 ნინეფი 
ინდოეთი ინდო-არიული ნინაშობური ბუნეფიშ (მახორობაშ 74 %) დო დრავიდული ნინაშობური ფანიაშ (მახორობაშ 24 %) ოდაბადე რე. შხვა ნინეფი, ნამუშათ ინდოეთის რაგადანან, ავსტროაზიული დო ტიბეტურ-ბირმულ ლინგვისტურ ფანიაშე მოურს. ჰინდი, ინდოეთის არძაშე გოფაჩილი ნინა, ინდოეთიშ თარობაშ ოფიციალური ნინა რეMallikarjun, B. (Nov., 2004), Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi-The Official Language of India, Language in India, Volume 4, Number 11. ISSN 1930—2940.. ინგლისური ნინა, ნამუთ ფართეთ გჷმირინუაფუ ბიზნესის დო ადმინისტრაციეფს, „დუმახვარაფალი ოფიციალური ნინაშ“ სტატუსი უღჷ; ინგლისური თაშნეშე დიდ როლს ლაჸაფენს გონათუას, გჷშაკერძაფილო ოშქაშე დო უმაღალაში გონათუას. ინდოეთიშ კონსტიტუციას გოთანჯილიე 21 ოფიციალური ნინა, ნამუშათ ქიანაშ მახორობაშ უდიდაშ ნორთი რაგადანსინ ვარდა კლასიკური სტატუსი უღუნ. ინდოეთის იკოროცხუ 1652 დიალექტი.

+ ინდოეთიშ ნინეფი მორაგადეეფიშ მუდანობაშ მეჯინათაბანინინამახორობაშ ეჭარუა (2001)SCHEDULED LANGUAGES IN DESCENDING ORDER OF SPEAKERS' STRENGTH — 2001(მახორობა 1,004.59 მლნ ადმ)   მორაგადეეფიშ მუდანობა  ედომუშამი მახორობაშ მუდანობა  გეოგრაფიული გოფაჩუა 1 ჰინდი დო თიში დიალექტეფიბჟადალი ჰინდი, ბჟაეიოლი ჰინდი, ბიჰარი, რაჯასტანული დო პაჰარი.422 048 642 41,03 %  ოორუე ინდოეთი 2 ბენგალური  83 369 769  8,11 %  ბჟადალი ბენგალი, ასამი, ჯარხანდი, ტრიპურა 3 ტელუგუ  74 002 8567,37 %  ანდჰრა-პრადეში, კარნატაკა, ტამილნადუ, მაჰარაშტრა, ოდიშა 4  მარათჰი  71 936 894  6,99 %  მაჰარაშტრა, კარნატაკა, მადჰია-პრადეში, გუჯარათი, ანდჰრა-პრადეში, გოა 5  ტამილური 60 793 814 5,91 %  ტამილნადუ, კარნატაკა, პუდუჩერი, ანდჰრა-პრადეში, კერალა, მაჰარაშტრა 6  ურდუ ნინა  51 536 1115,01 %  ჯამუ დო ქაშმირი, ანდჰრა-პრადეში, დელი, ბიჰარი, უტარ-პრადეში 7  რაჯასტანული  50 მლნ.-შე უმოსი.5 %  რაჯასტანი, გუჯარათი, პენჯაბი, ჰარიანა 8  გუჯარათული  46 091 6174,48 %  გუჯარათი, მაჰარაშტრა, ტამილნადუ 9  კანადა  37 924 011 3,69 %  კარნატაკა 10  მალაიალამი 33 066 3923,21 %  კერალა, ლაქშადვიპი, მაჰე, პუდუჩერი 11  ორია  33 017 446 3,21 %  ოდიშა 12  პენჯაბური  29 102 4772,83 %  პენჯაბი, ჩანდიგარჰი, დელი, ჰარიანა 13  ბჰოჯპური 25 მლნ.2,3 %  ბიჰარი, ჯარხანდი, უტარ-პრადეში 14  ასამური 13 168 4841,28 %  ასამი 15  მაიტჰილი  12 179 1221,18 %  ბიჰარი 16  სანტალი  6 469 600 0,63 %  სანტალეფიშ ტომი, ნამუთ ოხორანა ჩჰოტა-ნაგპურიშ ლაკადას, ბიჰარიშ, ჩატისგარჰიშ, ჯარხანდიშ დო ოდიშაშ შტატეფიშ ტერიტროიას. 17  ქაშმირული  5 527 698 0,54 %  ჯამუ დო ქაშმირი 18  ნეპალური  2 871 749 0,28 %  სიკიმი, ბჟადალი ბენგალი, ასამი 19  სინდჰი 2 535 485 0,25 %  გუჯარათი, მაჰარაშტრა, რაჯასტანი, მადჰია-პრადეში 20  კონკანი  2 489 0150,24 %  კონკანი (გოა, კარნატაკა, მაჰარაშტრა, კერალა) 21  დოგრი  2 282 589 0,22 %  ჯამუ დო ქაშმირი 22  მანიპური 1 466 705 0,14 %  მანიპური 23  ბოდო 1 350 478 0,13 %  ასამი 24  სანსკრიტი  14 135N  მატური
ვარდიშფერით შანილიე ინდოარიული ნინეფი, წვანეთ — დრავიდული, ლენო — ჩინურ-ტიბეტური, ყვინთელით — ავსტროაზიული.

 რელიგია 
ინდოარეფიშ 900 მილიონშე უმოსი (მახორობაშ 80,5 %) ინდუიზმიშ მორწუმე რე. შხვა რელიგიეფი, ნამუსჷთ შანულამი მუდანობაშ მორწუმეეფი ჸუნსინ რე ისლამი (13,4 %), ქირსიანობა (2,3 %), სიქიზმი (1,9 %), ბუდიზმი (0,8 %) დო ჯაინიზმი (0,4 %). ინდოეთის წჷმორინაფილი რე თიჯგურა რელიგიეფი, მუჭომითი რე იუდაიზმი, ზოროასტრიზმი, ბაჰაიზმი დო შხვა. აბორიგენი მახორობაშ შქას, ნამუთ აკმადგინანს 8,1 %-ის, გოფაჩილი რე ანიმიზმი.

რელიგიური ბუნეფიშ მახასიათაფალეფი 2001 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ
 რელიგია მახორობა% ძინა(1991—2001) სქესეფიშ ელაზჷმაფა ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა(%) მახანდე ნძალა(%) სქესეფიშ ელაზჷმაფა(ოფუტე) სქესეფიშ ელაზჷმაფა(ნოღა) სქესეფიშ ელაზჷმაფა(ბაღანეფი) ინდუიზმი 80,46 %  20,3 %  931  65,1 %  40,4 %  944  894  925 ისლამი13,43 %  36,0 %  936  59,1 %  31,3 %  953  907  950 ქირსიანობა 2,34 %  22,6 %  1009  80,3 %  39,7 %  1001  1026  964 სიქიზმი 1,87 %  18,2 %  893  69,4 %  37,7 %  895  886  786 ბუდიზმი 0,77 %  18,2 %  953  72,7 %  40,6 %  958  944  942 ჯაინიზმი 0,41 %  26,0 %  940  94,1 %  32,9 %  937  941  870 ანიმიზმი, შხვა 0,65 %  103,1 %  992  47,0 %  48,4 %  995  966  976

 სახენწჷფო სისტემა 

სახენჷწიფოშ სისტემათ რე ფედერაციული რესპუბლიკა.

ქიანაშ მადუდე რე პრეზიდენტი.
თარობაშ (კანტორაშ) უნჩაში რე პრემიერ-მინისტრი.

კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ჟირპალატამი პარლამენტი. აკმოდირთუ შტატეფიშ სხუნუშე (რაჯია საბჰა, 250 მაკათური) დო ოკათაშური პოლიტიკაშე (ლოე საბჰა, 545 მაკათური).
პარტიეფი - ინდოეთიშ ერუანული კონგრესი, ბჰარატია ჯანატა პარტია დო შხვა.

 ეკონომიკა 

1990-ამი წანეფშე ინდოეთიშ ეკონომიკა, თექ დოჭყაფილი რეფორმეფიშ გეშა, უმოსო ქიმკიჭიფუ ურცხოარი ინვესტორეფი. ქიანაქ სერიოზულო გინოსხაპ ინფორმაციული ტექნოლოგიეფიშ დარგეფშა. თინეფიშ კინოინდუსტრია გოვითარაფილი რე (ბოლივუდი).
ქიანაშ პროდუქტი: (გიმო) ტირინუა - 357მლრდ $ (მა-15 აბანს), ართ შურშა მოურს 370$ წანას.
ექსპორტი (გინაღალარი პროდუქტი): ორქო, ბარგი, ბამბე დო ჩაი.

კომენტარეფი

 რესურსეფი ინტერნეტის 
 ინდოეთიშ რესპუბლიკაშ თარობაშ საიტეფიშ ოფიციალური კატალოგი
 ინდოეთი მაიკლ ვუდწკჷმა ართო.  — BBC-იშ დოკუმენტური ფილმი
 სქოლიო 

კატეგორია:ინდოეთი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ჸოფილი კოლონიეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი