არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი

არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი (), კუნტას საამიროეფი — მონარქიული სახენწჷფო ბჟადალი აზიას, არხო ბჟაეიოლს, არაბეთიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლშე. აკმოდირთუ შკვითი საამიროშე, ნამუეფიშ ნანანოღა რე აბუ-დაბი (აბუ-ზაბი). ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ომანი, ობჟათე-ბჟადალშე — საუდიშ არაბეთი, თაშნეშე სპარსეთიშ ჸუჯის ოზუღე ხურგეფი უღჷ კატარი დო ირანწკჷმა, ომანიშ ჸუჯით — ომანწკჷმა. 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ მახორობაშ მუდანობა 10 მილიონშე უმოსი რე, ნამუეფშე 11% რე საამიროალეფი; დუბაი რე უკაბეტაში ნოღა დო ერეფოშქაშე ჰაბი. ისლამი რე ოფიციალური რელიგია დო არაბული — ოფიციალური ნინა, მარა ინგლისური არძაშე უმოსო მოდვალირი ორაგადე დო ბიზნესიშ ნინა რე. 

არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, მოსოფელს ნაფთობიშ მაშკვითა დო ორთაშობური გაზიშ რესურსეფით, თაშნეშე მაშკვითა უკაბეტაში ქიანა რე.U.S. Energy Information Administration, International Energy Statistics , accessed 17 January 2019. ზაიიდ ბინ სულთან ალ ნაჰაიანი, აბუ-დაბიშ გამაგე დო ქიანაშ პირველი პრეზიდენტი, აკონტროლენდჷ ემირატეფიშ გოვითარაფას ნაფთობიშ მიშნაველეფიშ ინვესტიციათ ჭყანთხილუაშ, გონათუაშ დო ინფრასტრუქტურაშ სფეროეფს. ქიანას უღჷ არძაშე დივერსიფიცირებული ეკონომიკა სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული ქიანეფიშ წოროხანდაშ სხუნუშ (GCC) მაკათური სახენწჷფოეფს შქას. 21-ა ოშწანურას, ნაფთობშა დო გაზიშა მერკეთ დოჸუნელი დო ეკონომიკურო ტურიზმიშა დო ბიზნესიშა ფოკუსირებული ქიანათ გჷნირთუ. არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი მერჩქინელი რე ოშქაშე სახენწჷფოთ. ქიანა გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო, არაბული ქიანეფიშ ლიგა, ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია, OPEC, უგინობირაფუობაშ ყარაფი, მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია დო BRICS. თაშნეშე ქიანა შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაციაშ დიალოგიშ პარტნიორი რე.

ნებამათხილე ორგანიზაციეფი კოროცხჷნა, ნამჷ-და არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი ვათხილანა ადამიერიშ ნებეფიშ სტანდარტეფს, ნამუთ ადამიერიშ დუდიშულაშ ინდექსის 6,06 აბანს იკენს, მოჸუნა ჩინებეფი ხეშუულებაშ კრიტიკოსეფიშ ჭოფუაშ დო წამებაშ, სახენწჷფო უშქურანჯობაშ აპარატიშით ფანიეფიშ აკოჭიჭიხუაშ დო აძვილებური დინაფეფიშ ფაქტეფი. ინდივიდუალური ურთიართობეფი, მუჭომეფით რე შაყარუაშ, აკოკათუაშ, გუმოხანტუაშ დო პრესაშ დუდიშულეფი კონწარო რეპრესირებული რე.

 ჯოხოდვალა 
 ოფიციალური: არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი
 ერუანული: الإمارات العربيّة المتّحد (ალ-იმარათ ალ-არაბიია ალ-მუთაჰიდა)

 გეოგრაფია 
ქიანა იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟადალ აზიას, არაბეთიშ ჩქონს. მოხურგე ქიანეფი რე: კატარი, საუდიშ არაბეთი, ომანი.

 ფართობი: 83 600 კმ².

 უმაღალაშ ჭურჭული: ჰაჯარიშ გვალეფი

 ქიანაშ კაბეტი ნორთი ტიოზის უკებჷ. მახორობა ოხორანს ქიანაშ ზუღაპიჯიშ ზონეფს ვარ-და ოაზისეფს. 1970 წანაშე დიჭყჷ ოწყარალი არხეფიშ გოჸონაფაქ ოაზისეფიშ გოხოლუას მადვალუ ტიოზეფშა დო თინეფიშ ნოჸოფურ დიხეფო გჷნორთინაფაშ პროცესიქ.

 კლიმატი: საამიროეფი მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე ჩხე სახენწჷფო რე.

 აბუ-დაბიშ წანმოწანური ოშქაშე ტემპერატურაშ სკალა:


 თუთაღურფურმელპირმესმანგკვირკმარაშეკენგჷმგერგქირს მაქსიმალური24 °C25 °C29 °C34 °C38 °C40 °C41 °C42 °C40 °C36 °C30 °C26 °C მინიმალური14 °C15 °C17 °C21 °C24 °C26 °C29 °C30 °C27 °C23 °C19 °C16 °C

 ორთა  
არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ტერიტორია გჷნოზინდილი რე სპარსეთიშ ჸუჯიშ ობჟათე წყარპიჯიშ მანგას 600 კმ-ს. წყარპიჯეფი უთარაშო დაბალი რე, დინოხოლე მიშაჭკირელი წყარმარჩხე ჸუჯეფით. წყარპიჯიშ მანგას მიარე კოკი რე, დიდ გოძვენას გოჸუნს მარჯანიშ რაქეფი. უმენტაშო რე ქვიშამი დო ჯიმუანი ტიოზიშ რზენეფი, ბჟადალშე — ქუამი ტიოზეფი. ბჟაეიოლშე ომანიშ გვალეფიშ ნოჸელეფი რე. იროიანი წყარმალუეფი ვა რე.

 ისტორია 
საამიროეფიშ ტერიტორიას მეგორაფილი უჯვეშაში ხორუეფი ითარიღებუ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 5500 წანათ. ჯვ. წ. 3000 წანას მუთმოხვადუდჷ ალ-ხაჯარიშ გვალეფს ლინჯიშ მოპალუა დო უღჷდეს მესოპოტამიაწკჷმა ოვაჭარე ურთიართობეფი. ოერეფოშქაშე ვაჭრუა რეგიონს ასეშა სტრატეგიულ შანულობას მეთმეჩანს. I ოშწანურაშე რდჷ იროიანი ოვაჭარე რზალეფი, სირიაშ დო ერაყიშ ნოღეფწკჷმა. თაშნეშე გევითარჷ ოზუღე მიმოულაქ ინდოეთწკჷმა.

ისლამიშ გოფაჩუა
რეგიონს ისლამქ გიფაჩჷ 630 წანაშე. საამიროეფიშ ტერიტორიას რსებულ მუსხირენ ბურჯაფიშ უკული არაბეთიშ ჩქონს ისლამქ საბოლოოთ გიპატჷნ. 637 წანას რას-ელ-ხაიმა გჷმირინუაფუდჷ სასანიდურ ირანშა ისლამიშ მიშაჭკირუაშ პლაცდარმო.

 პორტუგალიური მართუალა (1506-1620) 
XVI ოშწანურაშე დოჭყაფილი, ვასკო და გამაშ ექსპედიციაშ უკული, პორტუგალიაქ დიჭყჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ექსპანსია. 1507 წანას პორტუგალარ თარსარდალ ალფონსო დე ალბუკერკექ მორჩილ ფლოტით გეჭოფუ ომანიშ ჸუჯი დო ჰორმუზიშ საროტი,  ნამუქჷთ პორტუგალიარ ვაჭარეფს ინდოეთწკჷმა დუდიშული ვაჭრუაშ შილებუამობა მეჩჷ.Moving and 'Sheikhing'! – NewsDay Zimbabwe. Newsday.co.zw (16 February 2013). Retrieved on 14 July 2013. უკულიან წანეფს უკვე ემირატეფიშ ტერიტორია რდჷ პორტუგალიაშ ოღანკე, მორო თინეფს უწიენდეს მუჭოთ ემირატეფიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფწკჷმა ბურჯაფი, თაშნეშე ოსმალეთიშ იმპერიაშ მენტებეფიშ დათხინაფა. პორტუგალიარეფიშ დუდოთხილუე დგჷმილეფი იდვალუაფუდჷ ედომუშამ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს პორტუგალიარეფს ვაუღუდეს ოსტინდოეთიშ კომპანიაშ ალარინა დო თინეფი რეგიონშე სეფიანეფქ გეგნორაჸეს. თინეფი ბაჰრეინს მადვალუ თარი ბაზაშე 1602 წანას გეგნორაჸეს, ობჟათე ირანიშ ონიშლი ნოღა ბენდერ-აბასიშე 1615 წანას, რას-ელ-ხაიმაშე — 1620 წანას.UAE History: 2,000 to 200 years ago . UAEinteract. Retrieved on 2014-01-26.

 საუდეფიშ მართუალა (1744–1891) 
1744-1818 წანეფს აბუ-დაბიშ საამიროშ ბჟადალ რეგიონი მიშმეშჷ საუდეფიშ მაართა, ოსმალო-საუდეფიშ ლჷმაშ უკული, 1881-1891 წანეფს საუდეფიშ მაჟირა სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა. აბუ-დაბიშ მამართალი ზაიედ იბნ ხალიფა 1880-იან წანეფს კატარწკჷმა დო საუდეფწკჷმა აწარმენდჷ ოხურგე ლჷმას. თიქ გორკვიაფილ წჷმოძინას მიოჭირინუ დო დირთინუ ლივაშ ოაზისი დო გაიათი.Al-Hajji 2001, pp 171-4 თის ელ-ბურაიმიშ საუდეფშე გოდუდიშულაფას ომანი ხოლო ოხვარუდჷ. თეშ უკული რეგიონს აბუ-დაბიშ გოლინაქ მიძინჷ.Al-Hajji 2001, pp. 175–6. შეიხი ზაიედი ჭყანიერი ლიდერი რდჷ დო ემირატიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფი თის პატის ცენდეს. თიშ მართუალაშ პერიოდის, აბუ-დაბიშ ტერიტორიაქ სუმშახ გიძინჷ. შედეგო აბუ-დაბიქ მახერხ ზოხორინალაშ ასქილადა, 1880-იანი წანეფიშ უკული ალ-აინისჷთ აკონტროლენდჷ. არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ დოსქილადირი საამიროეფი დღას ვაჸოფენა საუდეფიშ გოლინაშ გიმე.Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis (1977) The Cambridge history of Islam, Cambridge University Press, ISBN 0-521-29136-4.

 ბრიტანული მართუალა (1892–1971) 

 ზოხორინალა (1971) 

 სახენწჷფო 
 ფედერაციული ინსტიტუტეფი 
ქიანაშ უჟინაში სხუნუ აკმოდირთუ 7 საამიროშ მამართალშე (ამირი), ნამუთ გიშმაგორუნს პრეზიდენტის დო პრემიერ-მინისტრის 5 წანაშ ხანით. ვაოფიციალურო პრეზიდენტიშ პოსტი აბუ-დაბიშ შეიხეფს ალ-ნაჰიანეფს გინმაჩამჷნა მონძეობათ, პრემიერ-მინისტრობა — დუბაიშ შეიხეფს, ალ-მაკტუმეფს. უჟინაშ სხუნუ გიშმაგორუნს მინისტრეფიშ სხუნუს დო 40 კოჩიან ორსხუე ერუანულ სხუნუს. დუბაიშ დო რას-ელ-ხაიმაშ საამიროეფიშ მოხ, არძა საამირო ორსხუე სასამართალო სისტემას დოჸუნს. ქიანაშ არძა საამიროს ქიმინჯენს თაშნეშე ისლამური სამართალი.

 7 საამირო 
 საამირო  შილა  ფართობიკმ²  ედომუშამი ფართობიშპროცენტული წილი  მახორობა  ედომუშამი მახორობაშპროცენტული წილი  მამართალი აბუ-დაბიშ საამირო  border|40px  67 340  86,7 %  1 548 655 31,2 % შეიხი ხალიფა იბნ ზაიდ ალ ნაჰაიანი(2004 წანაშე) აჯმანიშ საამირო border|40px  259  0,3 %  372 923 7,5 % შეიხი ჰუმაიდ იბნ რაშიდ ალ-ნუაიმი(1981 წანაშე)დუბაიშ საამირო  border|40px 3885 5 % 1 770 533 35,6 % შეიხი მოჰამედ იბნ რაშიდ ალ-მაკტუმი(2006 წანაშე)რას-ელ-ხაიმაშ საამირო  border|40px 1684  2,2 %171 903 3,4 % შეიხი საქრ ბინ მუჰამედ ალ-ყასიმი(1948 წანაშე)უმ-ელ-ქაივაინიშ საამირო  border|40px  777 0,9 % 69 936 1,4 % შეიხი რაშიდ ბინ აჰმედ ალ-მუალა(1981 წლიდან) ელ-ფუჯაირაშ საამირო border|40px 1165 1,5 %  137 940 2,9 %  შეიხი ჰამად იბნ მუჰამედ ალ-შარყი(1974 წანაშე)შარჯაშ საამირო  border|40px  2590 3,3 % 895 252 18 %  შეიხი სულთან III ბინ მუჰამად ალ-ყასიმი(1987 წანაშე)

 დემოგრაფია 
უდიდაში ნოღეფი: (1 ღურთუთა, 2005)
 დუბაი: 1 137 347
 აბუ-დაბი: 603 492
 შარჯა: 543 733
 ალ-აინი: 408 733
 აჯმანი: 226 172
 რას-ელ-ხაიმა: 115 949

მახორობაშ უმენტაშობა სუნიტი მუსლიმი რე, მორჩილი ნორთი აღიარენს შიიზმის. საამიროეფს მიარე ომუშებელო მოულირი შხვაში თური რე. თინეფიშ უმენტაშობა ინდოეთიშ სუბკონტინეტშე დო ფილიპინეფშე რე.

 ეკონომიკა 
არაბეფიშ გოართოიანაფილ საამიროეფს მაღალინდუსტრიულ ეკონომიკა უღუ, ნამუქჷთ თინა მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გოვითარაფილ ქიანათ გჷნართინუ. ქიანაშ თარი რესურსი ნაფთობი დო ორთაშობური გაზი რე. საუდიშ არაბეთიშე დო ქუვეითიშე გინორთელო, საამიროეფს გვიან დიჭყჷ ნაფთობიშ მოპალაფაქ. (1969 წ.) ზოხორინალაშ მოპალაფაშ უკული ქიანაშ ხეშუულებაქ გეგშეჸიდჷ შხვაშთურული ნაფთობიშ კონცერნეფიშ აქტივეფი. 1981 წანაშო ნაფთობშე მეღებულ მიშნაველეფქ 100-შა მიძინჷ. ქვერსემი სიდიდარე, ნამუსჷთ ქიანა ღებულენს ნაფთობშე, თარობას საშუალებას არზენს გახორციელას გრანდიოზული სოციალურ-ეკონომიკური პროგრამეფი. ქიანას რე დუდიშული ეკონომიკური ზონეფი, ნამუეფქჷთ მაართაშე დუბაიშ ონიშოლიშ (ჯაბალ‘ალი) ელმოლს დირსხუ 80-იან წანეფს. 90-იან წანეფს საამიროეფქ გჷნირთჷ არხო ბჟაეიოლიშ შხუ ოფინანსე ცენტრო. ქიანას ფაქტობურო ვარე ინფლაცია.

ოფუტეშ მეურნობას მუშენს მახორობაშ 5%. ოფუტეშ მეურნობა გჷმაჯერენს ოჭკომალ პროდუქტეფიშჸურე ქიანაშ მახორობაშ მოთხირიშ ხვალე ნახუთალს. ჩხომჭოფუაშე მეღებული მიშნაველეფი 4-შა უმოსი რე ოფუტეშ მეურნობაშე მეღებული მიშნაველეფშე.

ექსპორტი: ნაფთობი დო ნაფთობპროდუქტეფი, გაზი, ალუმინი.

იმპორტი: მონკა მანქანაშეკოგაფაშ პროდუქცია დო ოტრანსპორტე ანჯარაფა, ოფუტე-ომეურნე ჩხოლარეფი.

ოვაჭარე პარტნიორეფი: ტაილანდი, გოართოიანაფილი ომაფე, ჩინეთი, გერმანია, სინგაპური, ააშ, იაპონია, ინდოეთი, იტალია, ირანი (თიშა მოურს დუბაიშ ბიზნესიშ 20-30 %) დო ობჟათე კორეა.

 სქოლიო 


კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:აბსოლუტური მონარქიეფი
კატეგორია:ომაფეეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი