კუბა

კუბაშ რესპუბლიკა () — კოკი სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ღანჩოს. კუბაშ სახენწჷფო აკმოდირთუ თარი კოკიშე — კუბაშე, თაშნეშე ხუვენტუდიშე დო მუსხირენ არქიპელაგიშე. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა ჰავანა. სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე სანტიაგო-დე-კუბა. კუბაშ ოორუეშე იდვალაუფუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი დო ბაჰამიშ კოკეფი, ბჟადალშე — მექსიკა, ობჟათეშე — კაიმანიშ კოკეფი დო იამაიკა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ჰაიტი დო დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა.

250პქ|thumb|left|კუბაშ ორენი

1492 წანას, ალმახანურ კუბაშ კოკის ქრისტეფორე კოლუმბიქ მიანჭჷ დო თინა ესპანეთიშ ომაფეშ ორხველობათ გჷმაცხადჷ. კუბა ესპანეთიშ ტერიტორიათ რდჷ მერჩქინელი 1898 წანაშ ესპანეთ-ამერიკაშ ლჷმაშახ, 1902 წანას ამერიკაშე ფორმალური ზოხორინალა მიღჷ. 1953-1959 წანეფს კუბაშ რევოლუცია მიშჷ, ნამუქჷთ ფულხენსიო ბატისტაშ დიქტატურა გათუ. რევოლუციაშ უკული გეგმიქიმინჷ ახალ თარობაქ ფიდელ კასტროშ ხემანჯღვერობათ. ალმახანური თარობაშ დემოკრატიაშ ინდექსი იფასებუ მუჭოთ „ავტორიტარული“.

კუბაშ მახორობა მეხოლაფირო აკმოდირთუ 11 მილიონშე უმოსი ადამიერშე; მახორობაშ მუდანობათ დო ტერიტორიათ რე კარიბიშ ღანჩოშ კოკი სახენწჷფოეფშე არძოშე დიდი. კუბარეფიშ კულტურა დო წეს-რჩქვანელობეფი აკმოდირთუ მუჭოთ აბორიგენი კათეფიშ, ტაინოეფიშ დო სობონეიეფიშ, თაშნეშე ესპანეთიშ იმპერიაშ დო აფრიკალი ჭკორეფიშ მონძალაშე, თაშნეშე თაქ დიდი გოლინა იღვენუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფწკჷმა სიარხოვექ.

კუბას წინგიერობაშ კოეფიციენტი აკმადგინანს 99,8%-ის, ჩქჷჩქჷეფიშ ღურაშ მაძირაფალი უმოსი დაბალი რე ვინდარო კანკალე გოვითარაფილ ქიანას, დო მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა 77.64 რე.

 ეტიმოლოგია 

ჯოხოდვალა კუბა მოურს ტაინოშ კათაშ ნინაშე. თე ზიტყვაშ ზუსტი შანულობა ვარე რჩქინელი, მარა, დოხოლაფირო თინა შილებე გეჸვენჯიშობურო ითანგას: სოდეთ ჸოფიერი დიხეფი ბრელი რე (კუბაო) Alfred Carrada, The Dictionary of the Taino Language (plate 8)  ვარდა დიდი აკანი (კოაბანა).Dictionary — Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary -- მარა, რენა მარკუალეფი, ნამუთ მითმირჩქინანა, ნამთა თის ჯოხო ქრისტეფორე კოლუმბიქ პორტუგალიას მადვალუ ანტიკური ნოღაშ კუბაშ პატიოცემელო გიოდჷ.Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8da Silva, Manuel L. and Silvia Jorge da Silva. (2008). Christopher Columbus was Portuguese, Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.

 ისტორია 
 კოლუმბიშახ 

მინი|left|150პქ|ტაინო ოსურიშ მუნახაზი 
ესპანარეფიშ მოულაშახ კუბა დოხორელი რდჷ ინდიელეფიშ ტომეფით. თარო მახორობას აკმადგინანს: ტაინოეფი, არავაკეფი, გუანახატაბეიეფი დო სობონეიეფი. ჯინჯიერი მახორობაშ ნოგორეფი ევროპალეფიშ მოულაშახ მუსხირენ ოშწანურათ ადრე მიგრირაფილეფი რენა მუჭოთ ოორუე, თეშ ობჟაღე ამერიკაშ კონტინენტიშე. ტაინოეფს კოკიშა უჯოხონა კაობანა. აბანობური მახორობა მეჸუნს მეორინჯალას, მეჩხომობას, ნადირუას დო შაყარუას.

 ესპანური კოლონიზაცია 
მინი|left|150px|დიეგო ველასკეს დე კუელიარი, კუბაშ კონკისტადორი
ქრისტეფორე კოლუმბიქ 1492 წანაშ 12 გჷმათუთას მაართათ მორთჷ კოკიშა, ნამუსჷთ უკული გიადჷ გუანახანქ, დო უკული თიქ კუბაშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშა 27 (gives the landing date in Cuba as ) ან 28 (gives the landing date in Cuba as )These are Julian calendar dates. გჷმათუთას დართჷ თი აკანს, ნამუსჷთ ამდღა ბარაკოა ჯოხო. თიქ კოკი ესპანეთიშ ახალი ომაფეშ დორხველობათ გჷმაცხადჷ დო Isla Juana გიოდჷ ასტურიაშ პრინციშ ხუანიშ პატიოცემელო. 1511 წანას, დიეგო ველასკეს დე კუელიარიქ ბარაკოას მაართა ესპანური ოხორე ქჷდარსხუ. მალას გორჩქინდჷ შხვა ოხორეფქ ხოლო, თინეფს შქას ჰავანა კუბაშ მუმალი ნანანოღა, ნამუთ 1515 წანას დირსხუ. ესპანარეფქ თე პერიოდის დოხოლაფირო 100 000 აბანობური მახორუ ჭკორო ქიგირინეს, ნამუსჷთ ორქოშ ოგორუე ხანდეფშო გჷმირინუანდეს. კოკიშ ჯინჯიერი მახორობაშ დიდი ნორთიშ მოჯალაგუა გჷმიჭანუ ინფექციურ ლახარეფქ ხოლო, მუშენ-და თე ლახარეფიშ სააწმარენჯოთ ორთაშობური იუნიტეტი ვაუღუდეს. 1529 წანას, წითელე პატონეფიშ  დო დიდ ბატონეფოშ გეშა კუბაშ მახორობაშ 2/3-აშ ღრა გჷმიჭანუ.J. N. Hays (2005). "Epidemics and pandemics: their impacts on human history". p.82. ISBN 1-85109-658-2

კუბა ესპანეთიშ დორხველობაშა დოხოლაფირო 400 წანა მიშმეშჷ (1511–1898). თიში ეკონომიკა თარო აკმოდირთუდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ დო ოგვალე ოგორუეშე. კუბაშე ისრულებუდჷ შანქარიშ, ყავაშ დო თუთუმიშ ევროპაშა ექსპორტი, მოგვიანაფათ ოორუე ამერიკაშა ხოლო. მოხანდეთ გჷმირინუაფუდჷ აფრიკაშე მოჸონაფილი ჭკორეფი.

 ლჷმა ზოხორინალაშო 
მინი|კარლოს მანუელ დე სესპედესი ოდაბადეშ მუმა, თიქ ესპანეთიშე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ 1868 წანას.
1820-იან წანეფს, მიჟანსჷთ ესპანეთიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი ლათინურ ამერიკას ებუნტეს დო ზოხორინელი სახენწჷფოეფი გჷმოქიმინეს, კუბა მაფაშ ართგურობას ინარჩუნენდჷ. მარა, თაქ ხოლო მუთმოხვადუდჷ ზოხორინალაშო მორინეფი, ესპანეთიქ კუბას მეჩჷ დევიზი La Siempre Fidelísima Isla („ირო არძოშე ართგური კოკი“). თე ართგურობა მიშჷ კუბაშ მახორობაშ ესპანეთიშა ოვაჭარე დოჸუნალათ, თაშენეშე თინეფი ღებულენდეს კორსანტობაშე დო ჭკორეფიშ ბუნტარკიაშე თხილუას.

 ვითწანამი ლჷმა 
1868 წანაშ ებუნტუაშ მოტივი, ნამუსჷთ კარლოს მანუელ დე სესპედესი ხემანჯღვერენდჷნ, ეპანეთიშე ზოხორინალა რდჷ. სესპედესი — შანქარიშ პლანტაციაშ მაღვენჯი, კუბაშ ზოხორინალაშო ოლჷმეთ ჭკოლარეფს ადუდიშულენდჷ. 1868 წანაშ 27 ქირსეთუთას, თიქ გიშაშქუ ზოჯუა ჭკორალაშ გოუქვაფაშე არძო თინეფშო, მით ოურდუმე ნინალაშა მიშმეშჷნ. 1868 წანაშ ებუნტუაქ გეგნორთჷ კონფლიქტშა, ნამუთ რჩქინელი რდჷ მუჭოთ ვითწანამი ლჷმა. ააშქ ვაღიარჷ კუბაშ ახალი თარობა, თაშ მიქცუ ლათინურ დო ევროპულ ბრელი ქიანაქ ხოლო. ლმაქ 1878 წანას, ხანხონიშ პაქტით გეთუ, ნამუთჷთ კუბაქ ფართო ავტონომია მიღჷ. 1879–1880 წანეფს, კუბარ პატრიოტიქ კალიქსტო გარსიაქ აწარმჷ ვაწჷმოძინელი, მაჟირა ლჷმა ზოხორინალაშო, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ ჭიჭე ლჷმა.

 თაშნეშე ქოძირით 

 იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კუბას
 დიდი ანტილიაშ კოკეფი
 ერნესტო ჩე გევარა

 რესურსეფი ინტერნეტის 

 კუბაშ თარობა
 კუბაშ ატლასი wikimedia-შე
 სახენწჷფო მადუდეეფი დო მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფი 
 Cuba entry at The World Factbook 
 Cuba from UCB Libraries GovPubs
 Cuba at the Open Directory Project 
 Map of Cuba (Political) 1994 C.I.A./Univ. of Texas, Austin
 Welcome To Cuba — ფოტოკოლაჟი ჟურნალ Life-შე 
 fotopedia.com კუბაშ ფოტოეფი 
 „ლათინური ამერიკაშ რკუეფი:ააშ-კუბაშ ურთიართობეფი“, a comprehensive resource part of a website created by Dr. Antonio Rafael de la Cova of Indiana University.

 სქოლიო 


კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი