სქირონაშქა ზუღა

220px|thumb|სატელიტური ფოტო გიბრალტარიშ საროტიშ განშე. კვარჩხანშე, ევროპა; მარძგვანშე, აფრიკა

სქირონაშქა ზუღა — ატლანტიშ ოკიანეშ ღანჩოშ ნორთი დო დახე ედომუშამო სქირონათ გოხურგელი ოორუეშე ევროპათ, ობჟათეშე აფრიკათ, ბჟაეიოლშე აზიათ. მინშა სქირონაშქა ზუღა იკოროცხჷ, მუჭოთ ატლანტიკაშ ოკიანეშ ნორთი, მარა მუჭოთ წესინ, მერჩქინელი რე მუჭოთ წყარიშ ზოხო ორგანო.

სქირონაშქა ზუღაშ ჯოხო ლათინური რე mediterraneus (medius, „შქა“ + terra, „დიხა, სქირონა“), ბერძენულს - mesogeios. ზუღაშ ფართობი რე მეხოლაფირო 2,5 მილიონი კმ². ოკიანოლოგიას მუში ალტერნატიული ჯოხოეფი რე ევროაფრიკული სქირონაშქა ზუღა, ვარ-და ევროპაშ სქირონაშქა ზუღა შხვა სქირონაშ შქაში ზუღეფშე გჷშართალო.

უჯვეშაში ბორჯიშე სქირონაშქა ზუღა დოხარგელი ოტრანსპორტე მაგისტრალი რდჷ. თენა რდჷ შანულამი მარშრუტი ანტიკური ბორჯიშე მოჸუნაფილი მეწარმეეფშო დო მეშარეეფშო ოვაჭარე დო კულტურული თირუეფიშ ოწარმაფალო ჯვეში ეგვიპტარეფშო, ბერძენეფშო, რომაალეფშო დო შხვა ხოლოშიანი ბჟაეიოლიშ კათეფშო.
მინი|300პქ|ზუღაშ რელიეფი

 ჯოხოდვალა 
სქირონაშქა ზუღაშ ჯოხოდვალა მოურს ლათინური ზიტყვაშე — mediterraneus, მუთ დიხაშ შქას შანენს (medius, შქა + terra, დიხა). ბერძენული ჯოხო რე Mesogeios (Μεσόγειος), medius, შქა + terra, დიხა).

შხვადოშხვა პერიოდეფს, სქირონაშქა ზუღა შხვადოშხვა ჯოხოეფით რდჷ ჩინებული.

 ისტორია 

სქირონაშქა ზუღაშ მუკი-მუკის ანტიკური ბორჯიშე მოჸუნაფილი გოვითარაფილი რდჷ შხვადოშხვა ცივილიზაციეფი. სქირონაშქა ზუღას უღუდუ ჯინჯიერი გოლინა თე ცივილიზაციეფიშ ისტორიაშე დო კულტურაშე. თე ზუღა რდჷ მეშქაშალა ვაჭარუაშო, კოლონიზაციეფშო დო ლჷმეფშო, რინაშო ჯინჯი მეშქაშალა რდჷ შხვადოშხვა კათეფშო შხვადოშხვა ფარანეფს.

სქირონაშქა ზუღაშ ჟირი არძაშე უდიდაში ცივილიზაცია კლასიკურ ანტიკურ ხანას რდეს ჯვეში ბერძენული ნოღა-სახენწჷფოეფი დო ფინიკია. მუჟამს ოქტავიანე ავგუსტუსიქ გაჭყჷ რომიშ იმპერია, სქირონაშქა ზუღას ქიგიადუ ახალი ჯოხოქ რომალეფშე — Mare Nostrum (ჩქინი ზუღა).

დარიუს I-ქ, ნამუქჷთ ეჭოფუ ჯვეში ეგვიპტე, გიჸონჷ არხი, ნამუთ მიორსხუანდჷ სქირონაშქა ზუღას ჭითა ზუღაწკჷმა. 

ახ. წ. ეკ. 476 წანას ქჷდანთხჷ რომიშ იმპერიაქ. თე ბორჯიშე დომინანტური პოზიცია ქჷდეკინჷ ბიზანტიაშ იმპერიაქ, ნამუშ ფორმირებაქჷთ მოხვადჷ რომიშ იმპერიაშ ბჟაეიოლ გვერდშე. შხვა ძალა ბჟაეიოლს რდჷ ისლამი. მუში სიძალიერეშ ზენიტის, არაბეთიშ იმპერია აკონტროლენდ სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონიშ 3/4-ს.

ევროპა გერდჷ აჭყანიარაფაშ შარას, მარა უმოსი ორგანიზებული დო ცენტრალიზებული სახენწჷფოეფიშ ფორმირებაქ დიჭყჷ გვიან შქა ოშწანურეფს, რენესანსიშ უკული, XII ოშწანურას.

XV ოშწანურაშე რეგიონს ახალ ძალაქ — ოსმალეთიშ იმპერიაქ დიჭყჷ წჷმოკინა, მუსუთ ოწინანდჷდეს ევროპაშ ქიანეფი.

 გეოგრაფია 
სქირონაშქა ზუღა მერცხუაფილი რე ატლანტიკიშ ოკიანეწკჷმა გიბრალტარიშ საროტით ბჟადალშე, ბჟაეიოლშე მარმარილოშ ზუღაწკჷმა დო უჩა ზუღაწკჷმა, დარდანელიშ დო ბოსფორიშ საროტეფით. მარმარილოშ ზუღა მინშა მერჩქინელი რე სქირონაშქა ზუღაშ თიათ, უჩა ზუღა — ვარ. 163 კილომეტრამი ხელობური არხით რე მერცხუაფილი სქირონაშქა ზუღა ჭითა ზუღაწკჷმა.

სქირონაშქა ზუღაშ დიდი კოკეფი რე კვიპროსი, კრეტა, ევბეა, როდოსი, ლესბოსი, ხიოსი, კეფალონია, კორფუ, ნაქსოსი დო ანდროსი ბჟაეიოლშე: სარდინია, კორსიკა, სიცილია, ცრესი, კრკ, ბრაჩი, ჰვარი, პაგი დო მალტა ცენტრალურ ნორთის; იბიცა, მალიორკა დო მინორკა (ბალეარიშ კოკეფი) სქირონაშქა ზუღაშ ბჟადალ ნორთის. 

 კლიმატი 
კლიმატი რე ტიპური სქირონაშქაზუღური, ჩხე ზარხულით დო ქექე, ჭვემამი ბზოთონჯით.

 მოხურგე ქიანეფი 

21 თეხანურ ქიანას უღუ გჷშალი სქირონაშქა ზუღაშა. 

ევროპა (ბჟადალშე ბჟაეიოლშა): 

 25px ესპანეთი, 
 25px საფრანგეთი, 
 25px მონაკო, 
 25px იტალია, 
 25px მალტა, 
 25px სლოვენია,
 25px ხორვატია,
 25px ბოსნია დო ჰერცეგოვინა,
 25px მონტენეგრო,
 25px ალბანეთი,
 25px საბერძნეთი
 25px თურქეთი;

აზია (ოორუეშე ობჟათეშა): 

 25px თურქეთი (ანატოლია), 
 25px კვიპროსი, 
 25px სირია, 
 25px ლიბანი, 
 25px ისრაელი, 
 25px ეგვიპტე (სინაიშ ჩქონი);

აფრიკა (ბჟაეიოლშე ბჟადალშა): 

 25px ეგვიპტე, 
 25px ლიბია, 
 25px ტუნისი, 
 25pxალჟირი 
 25px მაროკო.

თურქეთი დო ეგვიპტე რენა ტრანსკონტინენტური ქიანეფი.

სქირონაშქა ზუღას ომძღჷ ხოლო შხვა ტერიტორიეფი:

 გიბრალტარი (დიდი ბრიტანეთი);
 სეუტა, მელილა დო შხვა გოხოლუაშ კოკეფი (ესპანეთი);
 არკოიტი დო დეკილია (დიდი ბრიტანეთი);
 თურქეთიშ ოორუე კვიპროსიშ რესპუბლიკა;
 ღაზაშ სექტორი პალესტინაშ ტერიტორიას.

სუვერენული ქიანეფიშ ნანანოღეფი დო დიდი ნოღეფი 200,000 კოჩშე უმოსი მახორობათ: 

ქიანანოღეფიესპანეთიალიკანტე, ბადალონა, ბარსელონა, კარტახენა, მალაგა, პალმა, ვალენსიასაფრანგეთიმარსელი, მონპელიე, ნიცა მონაკომონაკო*იტალიაბარი, კატანია, გენუა, მესინა, ნაპოლი, პალერმო, რომი, ტრიესტი, ვენეციამალტავალეტა*ალბანეთიდურესისაბერძნეთიათენი, პათრასი, თესალონიკიკვიპროსილიმასოლითურქეთიანტალია, ისკენდერუნი, იზმირი, იზმითი, მერსინი, თარსუსისირიალათაკიალიბანიბეირუთი, ტრიპოლიისრაელიაშდოდი, ჰაიფა, რიშონ ლეიონი, თელ ავივი პალესტინა	ნოღა ღაზაეგვიპტეალექსანდრია, დამიეტა, პორტ საიდილიბიაბენღაზი, ხომსი, მისრათა, ტრიპოლიტუნისისფაქსი, ტუნისი (ნოღა)ალჟირიალჟირი (ნოღა), ანაბა, ორანიმაროკოტეტუანი, ტანგიერსი 

 სქირონაშქა ზუღაშ დჷნართეფი 

ოერეფოშქარე ჰიფროგრაფიკული ორგანიზაციაშ მეჯინათ, სქირონაშქა ზუღა ირთუ ჭიჭე ნართეფო:

 გიბრალტარიშ საროტი;
 ალბორანიშ ზუღა, ესპანეთი დო მაროკოშ შქას.
 ბალეარიშ ზუღა ესპანეთიშ თარი ტერიტორია დო ბალეარიშ კოკეფიშ შქას;
 ლიგურიაშ ზუღა, კორსიკა დო ლიგურიაშ შქას;
 ტირენიაშ ზუღა, სარდინია, იტალიაშ პენინსულა დო სიცილიაწკმა;
 იონიაშ ზუღა, იტალია, ალბანეთი დო საბერძნეთიშ შქას;
 ადრიატიკაშ ზუღა, იტალია, სლოვენია, ხორვატია, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, მონტენეგრო დო ალბანეთიშ შქას;
 ეგეოსიშ ზუღა საბერძნეთი დო თურქეთიშ შქას.

 10 უდიდაში კოკი 
შილაკოკიფათობი (კმ²) მახორობა25px 25pxსიცილია25.4605.048.99525px 25pxსარდინია24.0901.672.80425pxკვიპროსი9.248803.14725px 25pxკორსიკა8.680299.20925pxკრეტა8.336623.66625pxევბეია3.684218.03225px 25pxმალიორკა3.640869.06725pxლესბოსი1.63290.64325pxროდოსი1.400117.00725pxხიოსი84251.936

 კლიმატი 
+ზუღაშ ტემპერატურა (°C)ღურ.ფურ.მელ.პირ.მეს.მან.კვრ.მარ.ეკნ.''
!გჷმ.!გერ.!ქირ.'''მარსელი 131313141618212221181614ბარსელონა 131313141720232523201715ვალენსია 141314151721242624211815ნეაპოლი 151414151822252725221916მალაგა 161515161720222322201816გიბრალტარი 161516161720222222201817ათენი 161515161821242424211917ირაკლიონი 161515161922242524222018მალტა 161615161821242625232118პაფოსი 181717182024262726242219ლარნაკა 181717182024262727252219ლიმასოლი 181717182024262727252219ალექსანდრია 181717182023252626252220თელ-ავივი 181717182124262827262320

 რესურსეფი ინტერნეტის 

 გრინპისიშ კამპანია "დობთხილუათ ჩქინი სქირონაშქა ზუღა": საფრთხეეფი, გინოჭყვიდუეფი დო ფოტო პეტიციეფი 
 პლანბლუა - სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონიშ გარემო დო გოვითარაფა 
   სქირონაშქა ზუღას ხვამარდეფიშ ყარაფი.
 სქირონაშქა ზუღაშ მიკრო ორგანიზმეფი: სურათეფი დო ინფორმაცია

კატეგორია:სქირონაშქა ზუღა
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი