Моңһлмудин келний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг

Моңһлмудин келний Халх-Буриад-Хальмг товч толи бичиг нь Моңһлмудин келнний Моңһлмудин Орнад хэрэглэгдэж буй Халх, Орсин Ниицәнд хэрэглэгдэж буй Буриад, Хальмг аялгуудын зэрэгцүүлэн харьцуулсан жагсаалт юм. 

Монһлмуд Төв Азийн харилцан ялгаатай орнуудад тархан суурьшиж, нэг бус олон тусгаар улс дотор багтан байгаа тул үсэг бичгийн систем буюу цагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бичигдэх болсон учраас хоорондоо ойлголцохгүй байх явдал гаргахгүйн тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьцуулан жишиж үзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсан ч хоорондоо ойлголцох, үндэстэний хэл, соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.

 Монгол улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халх Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад, 
 ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Буриад Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад, 
 ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халимаг Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад, 
 Эргэлзээтэй хэллэгийг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёсоор хэрэглэгддэг Орос хэлийг Орос кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.

 Түгээмэл хэрэглэгддэг хэлц хэллэгүүд  

АнгилалХалх МонголБуриад МонголХалимаг МонголОросЭзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүдсайн байна уу!сайн байна!мендут!здравствуй!сайн уу!сайн!менд!привет!амар мэнд сайн сууж байна уу!чамайг хэн гэдэг вэ?ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?как тебя зовут?чиний нэр хэн бэ?шинии нэрэ (нэрэшни) хэн бэ?чини нерн кемб?Как твое имя?чи хэдэн настай вэ?ши хэдытэйбши??как тебя зовут?чи хэдэн оных вэ?ши хэды онойбши?чи альдас?ты откуда родом?чи хаанаахынх вэ?, чи хаанаас ирсэн юм бэ?ши хаанахибши??ты откуда родом?чи хаана сурдаг вэ?ши хаана һуранабши?ты откуда родом?

 Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс  
АнгилалХалх МонголБуриад МонголХалимаг МонголОросБиеийн төлөөний үгбибиби, бивячишичитытэртэрэтеронбид, бидэнбидбидн, мадн, маанр, мамытатата, тадн, танвыта нарта таанарвыта нарта таанарвытэд, тэд нар, эд нартэдэтедн, эднонизаах төлөөний үг, байрлалбаруунбаруунбарунправыйзүүнзүүнзүнлевыйэнээнээнэтоттэртэрэнөгә, одак, саак, аанатотэнд, үүндэндээнд, үүндздесьтэндтэндэтендтамойр, дөт, хажуудойроөөр, дөт, шиидр, өөрхөн, хаҗудкблизкийалс, холынхоло, холынхол, холын, ууҗм, шилҗилһандалекийТооны нэрнэгнэгэннегенодинхоёрхоёрхойрдвагурав, гурвангурбанһурвынтридөрөв, дөрвөндүрбэндөрвынчетыретав, тавантабантавынпятьХүнхүнхүнкүн, күмынчеловекнэрнэрэнеренимяаав, эцэгэсэгэ, абаэцек, бааҗа, дәәдә, аакотецэх, ээжэхэ, эжыэк, аакматьэр, эрэгтэй, залууэрэ, эрэгтэйзалу, эрмужчинаэм, эмэгтэй, хүүхэн, бүсгүйэхэнэр, һамганкүүкд күн, эм, баавһа, гергенженщинанөхөрнүхэр, үбгэннөкер, залумужэхнэр, гэргий, авгайһамгангерген, баавһаженахүүхэд, үрүхибүүнкүүкд, үрн, балчар, нилх, исәлә, гоога, көкүл, баһребёнокхүү, хөвүүнүхибүүнкөвүнмальчикохинкүүкндевочканайз, нөхөр, андиньг, үрдругӨнгөулаанулаануланкрасныйхөххухэкөксинийногоонногоонноһанзелёныйшаршарашаржёлтыйцагаансагаанцаһанбелыйхархарахарчёрныйЦаг хугацаашөнөhүнисөночьөглөөөрүнутроөдөрүдэрөдрденьмаргаашманһадурзавтраөчигдөрөцкөлдурвчерадолоо хоногдолан хонгнеделяжил, онжэлҗил, өөн, ө, онгодХүрээлэн буй орчиннар, нараннараннаран, адьянсолнцесар, саранһарасарлунаод, одонодонодынзвездаус, усануhанусанводагол, мөрөнгол, мүрэнһол, мөрөн һолрекануурнуурнурозеротэнгисдалайтенгесморедавсдабһандавсансольчулуушулуунчолункаменьэлсэлһэнэлсен, шорапесокгазар, шороогазарһазар, шораземля, почваүүлүүлэнүүлән, бахрагсаноблакотэнгэр, огторгуйтэнгэритеңгри, оһторһунебосалхиhалхинсалькинветерцассаhанцасан, архайгснегмөсмүльhэнмөсәнлёдгалгалһалогоньуул, хадхада, уулауул, хад, үүлгораАмьтанмал, амьтан, адгуусамитанмал, адусан, аһурсан, әмтын, аңһживотноезагасзагаhанзаһсан, бершигрыбашувуу, жигүүртэншубууншовун, җивританптицанохойнохойнохасобакамогоймогоймоһазмеяөт, хорхойхорхой, үтэнөтн, хорхачервьУргамалмодмодонмодондеревомод, саваамодонмодын, чичәпалкаой, ой мод, шугуйойө, ө-модн, шуhу моднлесжимсжэмэсземш, темсән, зер-земшфруктүрхүрэнгээкинсемянавчнабшахамтахасын, намч, навч, бүчмр листүндэсүндэһэнуңг, үндүсан, йозур, бетеккореньцэцэгсэсэгцецегцветокөвс, ногоо, ширгэногоонноһан, өвсөн, нөөлүр, ширигтраваМал аж ахуйдээс, уяа, аргамжаа, оосор, бүч аргамжадеесән, ооср, бүч, арһамҗ, зел, уяверёвкаарьс, ширарhанарсанкожамахмяханмахан, хасв, зовлаһмясоцусшуhанцусынкровьясяһанясынкостьөөхтоhон, өөхэнөөкн, хорһанжирөндөгүндэгэнөндөгәняйцосүүлһүүлсүлхвостЭрхтэнүсүhэнүсәнволостолгойтолгойтолһаголовачихшэхэнчикинухонүд, нүдэннюдэннүднглазхацархалхщекаамаманаманротхэлхэлэнкелнязыкхөлхүлкөлногаөвдөгүбдэгөвдәгколеногар, мутаргарһар, мотаррукагэдэсгэдэhэнгескнживот, кишкинуруунюрганнурһанспинацээж, өрцсээжэчееҗ, өрчгрудьзүрхзүрхэнзүркәнсердцеэлэгэльгэнэлькәнпеченьбөөрбөөрпочкибусад Нэр үгхайр, дурлалдурнлюбовьулс, оронорн, тангчестранахотбалһснгороднутагнютаггэргэргердомгудамжһудамжулицадэлгүүрделгүрмагазиндуудунпеснядээлдэгэлдевелмонгольская одеждаТэмдэг нэруртутаутдлинный ундэрөндөрундэрөндәрвысокийхүндхүндэкүндтяжёлыйбүх, бүгд, даяар, хамагбүхы, бүгэдэ цуһар, бүгәд, хамагвсётом, ихтомотом, икбольшойих, олонолонолн, дала, ик, икәр многоцөөн, цөөхөн, хэдэн, хэдхэнхэдэнцөөкөн, цөн, невчкиннесколькобагабагабаһ, бичкин, невчкин, баахнармалобяцхан, жижиг, өчүүхэнбишыхан, божо, жэжэбичкин, җиҗг, җаахн, үчүкнмаленькийнарийн, нимгэннарин, нимгэннәрн, нәрхн, нимгинтонкийхүйтэнхүйтэнкиитын, көргәсәнхолодныйшинэшэнэшинновыйхуучин, хөгшин, настай, ахмадхуушанкөгшин, наста, хуучинстарыйзөвзүбчик, зөвинәрправильныйсайнһайнсән, сәәтә, һәәвһәхорошиймуумууму, аанахайплохойцэвэрсэвэрцеверчистыйшууд, шулуун, цэх сэхэһо, чик, шуд, шудраһпрямойбөөрөнхий, дугуйтүхэреэнтөгрөг, моһлацаг, дуһукруглыйхурц, шовххурсахурц, үзүртә, иртәострыйАсуултхэн, хэн бэхэнкен, кемб, кембиктохэзээхэзээкезәкогдаюу, юу юм бэюун, юуюн, юмб, юмбичтохаана, аль, хаахаана хама, альд, әлд, хагдеяаж, хэр хэряһҗ, яһадкакҮйл үг уух, ундаалах ууха уух, ундлх, эдлх пить идэх, зооглох эдеэлхэ идх, эдлх, зооглх, уух есть хөхөх хүхэхэ көкөх сосать үлээх үлеэхэ үләх, сүүгх дуть амьсгалах амилха, амисхалха әмсхлх, әмсхлгдх, кииһән авх дышать инээх, хөхрөх энеэхэ инәх, һочкнх смеяться харах, үзэх хараха үзх, харх, һәәхх, шухих видеть сонсох, дуулах  дуулаха соңсх слышать мэдэх мэдэхэ медх, медҗәх знать бодох, сэтгэх, санах бодохо, шэбшэхэ санх, бодх, седклх думать үнэрлэх, шинших үнэрдэхэ үнрчлх, шиңшх нюхать айх, сүрдэх айха әәх, сүрдх бояться унтах, нойрсох унтаха унтх, нөөрсх спать амьдрах амидарха бәәх, җирһх, бәәршх жить үхэх, нас барах, өнгөрөх үхэхэ үкх, өңгрх умирать алах алаха алх убивать цохих сохихо цокх, чичх, нудрмдх ударить хуваах, задлах хубааха хувах, хойра кех, зедлх разделить хөвөх тамарха усчх, өөмх, көвх плавать нисэх ниидэхэ нисх летать явах, одох ябаха йовх, одх, очх ходить ирэх ерэхэ ирх, аашх суух һууха суух сидеть зогсох байха зогсх стоять эргүүлэх эрьелдүүлхэ дуһрулх, эргүлх вертеть өгөх үгэхэ өгх давать барих бариха бәрх держать татах, чирэх татаха, зүдхэхэ татх, чирх тянуть оёх, шидэх оёхо уйх, шидх шить хэлэх, гэх гэхэ келх, гих сказать дуулах дуулаха дуулх петь наадах наадаха наадх, цокх, татх играть шатах, ноцох  дүрэхэ шатх, дүрвкх горетьБусад битгий, бүү бү бичә, бичкә, биш, уга, угаһар, бү не бус, биш, ондоо бэшэ, буса, ондоо талдан, оңдан, биш, нөгә другой ба, болон ба, болон болн, чигн, ба и бол, хэрвээ хэрбээ... hаа, бол болхла, кемр, кемрҗән если Нөхцөл дээр дээрэ деер на (чём-то) -д/-т соо, -да/-дэ/-до,-та/-тэ/-то -д/-т, дотр в (чём-то) -тай/-тэй/-той -тай/-тэй/-той -та/-тә, -ла/-лә с (чем-то)

Гадаад холбоос 
 Буряадхэлэн.ком сайтын мэдээлэл
 Elista - Форум Калмыкии Хальмг келн мини Торскн келн
Әәшл:Хэл судлал
Әәшл:Монгол бичиг үсэг
Әәшл:Монгол хэлний бүлэг