Орсин Ниицән

Орсин Ниицән орсар :ru:Российская Федерация ресми :ru:Россия гидиг Европа болын Азия болдыг орн нутуг мемлекеттік.

 Түүх 
Оросын Холбооны Улусын түүх нь Зүүн Славуудаар анх эхэлжээ. Славууд нь МЭӨ 3-8-р зууны дундуур Европт тодорче эхэлсэн байна. 9-р зуунд зүүн Славчуудын анхны улс болох Киевийн Русь байгуулагджээ. Энэ улс нь Викингүүд болон тэдгээрийн үр удмуудаар удирдуулж байсан бөгөөд 988 онд Византын эзэнт гүрнээс Христын шашныг өвлүүлэн авсан. Энэ явдал нь дараагийн мянган жилийн турш Оросын соёл урлагийг тодорхойлсон Византийн болон Славын соёл урлагийн нэгтгэлийг эхлүүлжээ. Улмаар Киевийн Русь нь задарче газар нутаг нь Оросын маш олон жижиг хэмжээний феодалын улусуудад хуваагджээ. Киевийн Русийн залгамжлагч улсуудаас хамгийн хүчирхэг нь Москва байсан бөгөөд энэ нь Оросын нэгдэл, Алтан Ордын эсрэг тусгаарлах хөдөлгөөнд голлох байр суурийг эзэлж байв. Москва нь аажмаар орчмынхоо Орос улсуудыг нэгтгэсэн бөгөөд Киевийн Русийн соёл урлаг, улс төрийн өвийг захирах болжээ. 18-р зуун гэхэд энэ улс нь байлдан дагуулалт, нийлүүлэлт, судалгаа зэргээр хүрээгээ тэлж, Польшоос Номхон Далай хүртэл үргэлжилсэн Оросын эзэнт гүрэн болсон байв.

Орос нь Оросын эзэнт гүрний цагаас дэлхийн хүчин, нөлөө ихтэй орон болсон бөгөөд хожим нь дэлхийн анхны, хамгийн том социалист орон, "суперхүчин" болох ЗХУ-н хамгийн том, хамгийн чухал хэсэг болжээ. Энэ нь урлаг, шинжлэх ухааны бүхий л салбарт амжилт үзүүлсэн. 1991 онд ЗХУ задарснаар Оросын Холбооны Улс байгуулагдсан бөгөөд энэ нь ЗХУ-н залгамжлагч хэмээн тооцогддог.

 Улс төр 
ОХУ-ын үндсэн хууль йосоор, төр нь холбооны байгууламжт, хагас ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаглалт, ардчилсан деглемт улс юм. Улсын тергүүн нь ерөнхийлөгч, засгийн газрын тергүүн нь ерөнхий сайд. Төр нь төлөөллийн ардчилсан, олон намын тогтолцоотой ба эрх медел нь 3 доорх гурван бүтцед салбарлана.
 Хууль тогтоох: Хойор танхимт парламент болох Холбооны Хурал.
 Деэд танхим болох Холбооны Зөвлөл: Харьяат анги бүрээс 2 төлөөлөгчийн эрхтей, нийт 166 гишүүнтей. Холбооны хууль, дайн зарлах, олон улсын гэрээг батламжлах, ерөнхийлөгчид итгел үзүүлех эсех шийдверледег.
 Доод танхим болох Улсын Дум: Хувь тенцүүлсен (Пропорционал) саналын аргачлалт сонгуулаар сонгогдох 450 суудалтай хууль тогтоох байгууллага.

 Гүйцэтгэх: Ерөнхийлөгч давамгай эрхтей. 1991 онд сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч нь Борис Ельцин, 2000 оноос Владимир Путин, 2008 оноос Дмитрий Медведев, 2012 оноос дахин Владимир Путин юм. ОХУ-ын Засгийн газар нь төрийн гүйцэтгэх деэд байгууллага. Засгийн газар нь дарга, тергүүн дэд дарга, дэд дарга, холбооны сайд нараас бүрелдене. Засгийн газрын даргыг Ерөнхийлөгч Төрийн думтай зөвлөлдөж томилно. Ерөнхийлөгч үүргеэ биелүүлж чадахгүй болсон нөхцөлд Засгийн газрын дарга Ерөнхийлөгчийн үүргийг гүйцетгене. Херев Засгийн газрын даргад нер девшсен хүнийг Төрийн дум гурван удаа буцаавал Ерөнхийлөгч Засгийн газрыг томилж, Төрийн думыг тарааж, шинеэр сонгууль явуулна.

 Шүүх: Ерөнхийлөгчийн саналаар Үндсэн хуулийн цэц, Дээд шүүх, Хөндлөнгийн шүүхийн бүрэлдэхүүнийг Холбооны Зөвлөл баталдаг.

 Засаг захиргааны хуваарь 
 Холбооны харъяат анги 
ОХУ нь 83 холбооны харъяат ангиас (субъект) велаят бүрдэнэ. Эдгээр харъяат ангиуд нь Холбооны Хуралд адилхан тус бүр 2 төлөөллийн эрхтэй. Хэдий тийм ч, өөртөө засаглах эрхээр харилцан адилгүй доорх нэгжүүдэд хамаарна.
 46 муж: Жирийн харъяат анги. Захирагчтай, орон нутгийн сонгуульт хууль тогтоох хуралтай.
 21 бүгд найрамдах улс: Өөртөө засах эрхтэй цөөнх үндэстэн, ард түмний өлгий нутаг. Тус бүрдээ үндсэн хууль, ерөнхийлөгч, парламенттай. Орос хэлний хамтаар төрөлх хэл нь албан ёсны хэл болно, гэвч ОХУ даяар болон олон улсын харилцаанд зөвхөн Орос хэл хэрэглэнэ. 
 9 хязгаар: Үнэндээ мужтай адил Оросууд голчлон амьдардаг нутаг. Гагцхүү алс, чинад, захын нутаг бөгөөд хүн ам багатай, түүхэндээ зах хязгаар хэмээгдсээр ирсэн.
 4 өөртөө засах тойрог: Муж, хязгаарын мэдэл дэх цөөнх ард түмний өлгий. 1990 оноос байр суурь өндийсөн боловч Чукоткийнхаас бусад нь үнэндээ муж, эсвэл хязгаарт захирагддаг.
 1 өөртөө засах муж: Түүхэндээ, өөртөө засах муж байсан, дараа нь хязгаарт захирагдсан. 1990 онд Еврейн өөртөө засах мужаас бусад нь бүгд найрамдах улс болсон.
 2 холбооны хот: Зангилаа хоёр том хот Москва, Санкт-Петербург.

 Холбооны тойрог 
Мөн харъяат ангиуд нь ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн томилох элч төлөөлөгчид удирдагдах 8 ОХУ-ын холбооны тойрогт ангилагддаг. Холбооны тойрог нь холбооны хуулийг улс даяар мөрдүүлэхэд анхаардаг.

 Ниицәнә тогтац 

 № Ниицәнә махбуд Туг Сүлд Зә (км²) Бәәдг әмтн 2002 җилин Хулһн сарин 9 Төв    Республики 01  Адыги  45x45px|border  45x45px  7.600  447.000  Майкоп балһсн   02  Алтай  45x45px|border  45x45px  92.600  203.000  Горно-Алтайск балһсн  03  Башкортостан  45x45px|border  45x45px  143.600  4.103.000  Уфа балһсн   04  Буряд  45x45px|border  45x45px  351.300  981.000  Улан Үд балһсн   05  Дагестан  45x45px|border  45x45px  50.300  2.584.000  Махачкала балһсн  06  Ингушети  45x45px|border  45x45px  4.000  469.000  Магас балһсн  07  Кабардин Балкар  45x45px|border  45x45px  12.500  901.000  Нальчик балһсн   08  Хальмгуд  45x45px|border  45x45px  76.100  278.733  Элст   09  Карачай-Черкесск  45x45px|border  45x45px  14.100  440.000  Черкесск балһсн   10  Карелия  45x45px|border  45x45px  172.400  717.000  Петрозаводск балһсн   11  Коми  45x45px|border  45x45px  415.900  1.019.000  Сыктывкар балһсн   12  Мариц Эл  45x45px|border  45x45px  23.200  728.000  Йошкар-Ола балһсн   13  Мордови  45x45px|border  45x45px  26.200  889.000  Саранск балһсн   14  Якут  45x45px|border  45x45px  3.103.000  948.000  Якутск балһсн  15  Осети  45x45px|border  45x45px  8.000  710.000  Владикавказ балһсн  16  Татарстан  45x45px|border  45x45px  68.000  3.780.000  Казань балһсн  17  Тува  45x45px|border  45x45px  170.500  306.000  Кызыл балһсн  18  Удмурд  45x45px|border  45x45px  42.100  1.571.000  Ижевск балһсн  19  Хакас  45x45px|border  45x45px  61.900  546.000  Абакан балһсн  20  Чеченмуд  45x45px|border  45x45px  15.300  1.100.000  Грозный балһсн  21  Чуваш  45x45px|border  45x45px  18.300  1.314.000  Чебоксары балһсн     Края 22  Алтай  45x45px|border  45x45px  169.100  2.607.000  Барнаул балһсн  23  Байкал Теңгсин  45x45px|border  45x45px  431.500  1.156.000  Чита балһсн  24  Камчат  45x45px|border  45x45px  472.300  359.000  Петропавловск-Камчатский балһсн  25  Краснодар  45x45px|border  45x45px  76.000  5.124.000  Краснодар балһсн  26  Красноярск  45x45px|border  45x45px  2.339.700  2.966.000  Красноярск балһсн  27  Пермь  45x45px|border  45x45px  160.600  2.824.000  Пермь балһсн  28  Приморье  45x45px|border  45x45px  165.900  2.068.000  Владивосток балһсн  29  Ставрополь  45x45px|border  45x45px  66.500  2.731.000  Ставрополь балһсн  30  Хабаровск  45x45px|border  45x45px  788.600  1.435.000  Хабаровск балһсн     Области 31  Амур  45x45px|border  45x45px  363.700  903.000  Благовещенск балһсн  32  Архангельск    В состав Архангельской области входит Ненецкий автономный округ.  45x45px|border  45x45px  587.400  1.336.000  Архангельск балһсн  33  Астрахань  45x45px|border  45x45px  44.100  1.007.000  Астрахань балһсн  34  Белгород  45x45px|border  45x45px  27.100  1.512.000  Белгород балһсн  35  Брянск  45x45px|border  45x45px  34.900  1.379.000  Брянск балһсн  36  Владимир  45x45px|border  45x45px  29.000  1.525.000  Владимир балһсн  37  Волгоград  45x45px|border  45x45px  113.900  2.703.000  Волгоград балһсн  38  Вологда  45x45px|border  45x45px  145.700  1.270.000  Вологда балһсн  39  Воронеж  45x45px  45x45px  52.400  2.379.000  Воронеж балһсн  40  Иваново  45x45px|border  45x45px  21.800  1.149.000  Иваново балһсн  41  Иркутск  45x45px|border  45x45px  767.900  2.582.000  Иркутск балһсн  42  Калининград  45x45px|border  45x45px  15.100  943.000  Калининград балһсн  43  Калуга  45x45px|border  45x45px  29.900  1.041.000  Калуга балһсн  44  Кемерово  45x45px|border  45x45px  95.500  2.900.000  Кемерово балһсн  45  Киров  45x45px|border  45x45px  120.800  1.504.000  Киров балһсн  46  Кострома  45x45px|border  45x45px  60.100  738.000  Кострома балһсн  47  Курган  45x45px|border  45x45px  71.000  1.020.000  Курган балһсн  48  Курск  45x45px|border  45x45px  29.800  1.236.000  Курск балһсн  49  Ленинград  45x45px|border  45x45px  84.000  1.671.000  Санкт-Петербург балһсн  50  Липецк  45x45px|border  45x45px  24.100  1.213.000  Липецк балһсн  51  Магадан  45x45px|border  45x45px  461.400  183.000  Магадан балһсн  52  Москва  45x45px|border  45x45px  46.000  6.627.000  Москва балһсн  53  Мурманск  45x45px|border  45x45px  144.900  893.000  Мурманск балһсн  54  Нижний Новгород  45x45px|border  45x45px  76.900  3.524.000  Нижний Новгород балһсн  55  Новгород  45x45px|border  45x45px  55.300  695.000  Великий Новгород балһсн  56   Новосибирск  45x45px|border  45x45px  178.200  2.692.000  Новосибирск балһсн  57  Омск  45x45px|border  45x45px  139.700  2.079.000  Омск балһсн  58  Оренбург  45x45px|border  45x45px  124.000  2.178.000  Оренбург балһсн  59  Орлов  45x45px|border  45x45px  24.700  861.000  Орёл балһсн  60  Пенза  45x45px|border  45x45px  43.200  1.453.000  Пенза балһсн  61  Псков  45x45px|border  45x45px  55.300  761.000  Псков балһсн  62  Ростов  45x45px|border  45x45px  100.800  4.407.000  Ростов-на-Дону балһсн  63  Рязань  45x45px|border  45x45px  39.600  1.228.000  Рязань балһсн  64  Самара  45x45px|border  45x45px  53.600  3.240.000  Самара балһсн  65  Саратов  45x45px|border  45x45px  100.200  2.669.000  Саратов балһсн  66  Сахалин  45x45px|border  45x45px  87.100  547.000  Южно-Сахалинск балһсн  67  Свердлов  45x45px|border  45x45px  194.800  4.490.000  Екатеринбург балһсн  68  Смоленск  45x45px|border  45x45px  49.800  1.051.000  Смоленск балһсн  69  Тамбов  45x45px|border  45x45px  34.300  1.180.000  Тамбов балһсн  70  Тверь  45x45px|border  45x45px  84.100  1.473.000  Тверь балһсн  71  Томск  45x45px|border  45x45px  316.900  1.046.000  Томск балһсн  72  Тула  45x45px|border   25.700  1.676.000  Тула  73  Тюмень  45x45px|border  45x45px  1.435.200  3.266.000  Тюмень балһсн  74  Ульяновск  45x45px|border  45x45px  37.300  1.382.000  Ульяновск балһсн  75  Челябинск  45x45px|border  45x45px  87.900  3.606.000  Челябинск балһсн  76  Ярославль  45x45px|border  45x45px  36.400  1.368.000  Ярославль балһсн     Города федерального значения 77  Москва  45x45px|border  45x45px  1.064  10.358.000  Москва  78  Санкт-Петербург  45x45px|border  45x45px  1.433  4.669.000  Санкт-Петербург балһсн     Автономная область 79  Еврей автоном  45x45px|border  45x45px  36.000  191.000  Биробиджан балһсн     Автономные округа 80  Ненецк автоном  45x45px|border  45x45px  176.700  41.000  Нарьян-Мар балһсн  81  Ханты Манси автоном   45x45px|border  45x45px  523.100  1.433.000  Ханты-Мансийск балһсн  82  Чукотка автоном  45x45px|border  45x45px  737.700  54.000  Анадырь балһсн  83  Ямал Ненецк автоном  45x45px|border  45x45px  750.300  507.000  Салехард балһсн  —  Вся Россия  45x45px|border  45x45px  17.075.400  145.182.000  Москва балһсн 

 Балһснас 
 Москва балһсн
 Санкт-Петербург балһсн 
 Калининград балһсн 
 Псков балһсн
 Мурманск балһсн 
 Архангельск балһсн 
 Новороссийск балһсн 
 Владивосток балһсн 
 Находка балһсн
 Астрахань балһсн

 Эшлэл 

 Гадаад холбоос 

 Засгийн газар
 gov.ru—Засгийн газрын албан ёсны вэбсайт
 Duma—Парламентийн доод танхим
 Federation Council—Парламентийн дээд танхим
 Kremlin—Ерөнхийлөгчийн албан ёсны вэбсайт
 Төрийн тэргүүн болон түүний кабинет
 Оросын төв банк
 Federal Migration Service
 Russian Federal Customs Service
 Energy Statistics for Russia from the Energy Information Administration
 Russian News Agency Ria Novosti

 Ерөнхий мэдээлэл
 Russia at UCB Libraries GovPubs
 Бусад
 ITAR-TASS News Agency
 Interfax.com—News agency based in Moscow
 Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People
 RussGUS—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions)
 Russia Beyond the Headlines International news project about Russia.

 Дәкәд хәләтн 
 Хальмг Таңһч
 Орсин келн

 Заалтс 

Әәшл:Орсин Орн Нутг
Әәшл:Һазр делкә
Әәшл:Орсин Ниицән