Schizophrenia

Feebaru kuy dégg ay baat walla gis ay mbir yu doy waar, te gëm ay mbir yu amul mooy xel mu jaxasoo ñu koy gise ci nekkin bu dul noonu ak dégg-dégg bu waññeeku ci li dii dëgg. Li koy wone ci li ñi gëna gis ñooy gëm-gëm yu amul, Xalaat yu amul bopp amul geen, dégg ay baat yu ñeneen ñi dul dégg, nekk ak nit ñi ak cofeel yu waññeeku, ak ab ñakka am cawarte. Nit ñi ame feebaru kuy dégg ay baat walla gis ay mbir yu doy waar, te gëm ay mbir yu amul ñu koy woowe schizophrenie dañuy faraldi am yeneen jafe jafe feebaru xelyu mel ni jaq déteelu, walla ay feebaru dorogewu.  Feebar yi buñuy feeñ dañuy ñëw ndànk ndànk, tambali ci bi nga nekkee xale bu dëggër, te dañuy yagg lool.

Yii di indi feebaru kuy dégg ay baat walla gis ay mbir yu doy waar, te gëm ay mbir yu amul ñooy li ñu wër ak Ndono ci dereetci yooyu wall. Li jóge ci wallu li ñu wër bokk na ci nga yaroo ci dëkku taax, yambaa jëfandikoo ko bi nga nekkee xale bu góór bu jigéén, yenn cofeel yi, at mu sore bu waajur yi, ak lekk bu bon bi nga ëmbee. Ndono yi ci dereet bokk na ci ay ndono yu bare yu ñuy faraldi gis ak yu nééw. Saytu bi mungi tegu ci seetlu nekkin, nettali jaar jaari nit ki ak li ñi jege nit ki nettali.  Buñuy saytu nit ki aadaam dafay am solo ci saytu bi. 2013 ba léégi amul saytu bu leer. Feebaru schizophrenie tekkiwul ne nit ki dafa am "nekkin yu wute" walla am nekkin yu bari lépp ci benn nit ki - lu ci ëpp dafay jaaxal nit ñi.

Paj mi mungi aaju li ci ëpp ci luy xeex ñakk àndak sago garab, ak ci wetam joxe ay tegtal ngir dimbali nit ki saafara jafe-jafeem, taggat ñi di fajaate ngir ñu mëna def seen liggééy bu baax ak delluwaat nekk ak nit ñi.  Leerul ndax raññeeku walla luy xeex ñakk àndak sago yu ñu dul faraldi gis ñoo gën. Ñi nga xame ne duñuy tane ak yeneen yi di xeex ñakk àndak sago clozapinewar na ñu ko jééma jëfandikoo. Ci yenn yi gëna metti te nga xam ne am na ab njàjan ci sa bopp walla ci ñeneen ñi ospitaaliise buñu tannulwar na mëna nekk, su fekkee sax léégi des ci opitaal mungi waññeeku bu baax ni bu njëkk ba.

Lu tollu ci 0.3 ba 0.7 % ci ay nit am nañu feebaru schizophrenie ci seen dund. Ci atum 2013 amoon na ab xayma bu tollook 23.6 miliyoŋ ci ñi ame feebar bi ci addina bi yépp. Góór ñi ñoom la feebar bi gëna japp, te ci ñoom lañuy gëne raññe feebar di wonewu. Lu tollook 20% ci ñoom ñungi ciy génn te tuuti rekkay wér bu baax,te lu tollook 50% dañuy am gallankoor ci seen giiru dund. Ay jafe jafe ci nekk ak nit ñi, ni ñakka liggééy gu yagg, ndóól ak ñakka am dëkkuwaay, dafa bari.  Limu yaakaar ci dund ba ab atbu nit ñi ame feebar yu fës yi mungi ci fukk ba ñaar fukki at ak juróóm gëna tuuti nit ñi ci ëpp. Li mooy li mu jur ci yoquteek jafe jafe wér gu yaram yi ñiy gis ak kawewaay xarumungi tollu ci (lu jege 5%). Ci atum 2015 xayma nañu lu tollook 17.000 ci ay nit ci addina bi ñu dee ci nekkin bu bokk ci, walla jóge ci, feebaru schizophrenie. 
Wàll:Paj