Duus

Booy tabax xeetu duus boobu war nga def ñatti mbir: gas am pax, wut kubéer gooy teg ci kawam te wutal ko bën-bën bu xawa yaatu, ak mbañ gàcce. Pax mi war na am gën gaa néew 3 meetar (10 feet) ci xóotaay ak 1 m (3.2 feet) ci jameetar. OMS (Mbootaay Wérgi-yaram ci Àdduna bi xelal na nit ñi, ñu tabax duus fu soriwul lool waye itam fu jegewul lool bay sonal nit ñi ak xet gu bon. ndox mi ci biir suuf ak ndox mi ci kaw suuf luñu gën sorante gën a baax suku defee benn du laal moroom ma. Bën-bën bi ci kubéer gi itam warul am lu ëpp 25 sàntimeetar (9.8 inches)ci jameetar ngir moytu xale yi di ci daanu. Waru ñu ko bàyyi muy leer ndax loolu mën na indi weñ yi. Soo ko bëggee def dangay wut kubéer guy tëj pax mi su kenn nekkul ci duus bi. Sudee duus bi demee ba tollu ci 0.5 meetar (1.6 feet) ngir mu fees, dañu ko wara ŋàcci wala ñu taxab duus bu bees, daaldi ciy toxal mbañ gàcce gi wala tabax bu bees. ŋacci neefere yi ci foos lu jafe la. Mën na indi ay jafe-jafe ci seeni dëkkuwaay ak ci seen wérgi-yaram.

Ginaaw buñ tabaxee duus bi, mën nañu ci yokk yeneen mbir ngir gën ko baaxal. Mën nañu yokk ab tiyo ci kaw dal bi. Dina tax ngelaw li mën a jàll boole ci di wàññi xet gu bon gi. Dina tax itam weñ yi wàññiku suñu muurée boppu tiyo bi ak sagar bu yaraax (ñu bari di faral di jëfandikoo mustikeer). Xeetu duus yooyu dañu wara am kubéer gu koy tëj ci suuf. Ngir mu gën a dëgër itam mën nañu tabax dal bi ba ndox mi yépp di dug ci pax mi ba noppi wërale dal bi ak ay birik ak simaa ndax mu gën a taxaw.

Ci atum 2013 xayma nañu lu tollu ci 1.77 miliyaar ciy nit ñuy jëfandikoo yooyu xeetu duus. Lim baa ngi ëppee ci réew yu néew doole yi ak ñi dëkk ci kaw ga ak ci àll bi. Ci atum 2011 lu tollu 2.5 miliyaar ciy doomu aadama amu ñu duus bu baax ak benn miliyaar ciy doomu aadama yu dem wanag ci seen wetu kër. Asia gu Gànjool ak Afriku suufi Sahara ñoo gën a bonle ay duus ci àdduna bi. Defarug duus ci réew yu néew doole yi dafay laaj luy tollu ci diggante 25 ak 60 USD. Njëgu toppatoo gi ci at mu nekk, tollu na ci diggante 1.5 ak 4 USD nit ku nekk waaye duñu ci bàyyi xel. Ci yen dëkku kaw yi ci réewum End am na kàmpaañ bu tudd "No Toilet, No Bride" (Ku amul duus, du am jabar) buñ fa amal ngir duus yi gën a bari, seenum pexe mooy ñaax jigéen ñi ñu bañ a sëy ak góor gu mënul am duus ci këram.https://wo.wikipedia.org/wiki/Ce%C3%B1%C3%B1eer-mbej

Royuwaay yi