Patouè des vies djins d'Harnies

thumb
Li motlî d' Arniye, ki l' mwaisse tite, c' est Patouè des vies djins d'Harnies (patwès des viyès dins d' Arniye), c' est on live di mots so l' accint walon d' Arniye.

I fourit scrît pa Paul Lotterie, ki l' eplaida lu-minme e  1979.

Il est enimådjî pa Roger Dainche.

Il est rprins come limero S54 dins l' djivêye des motîs do walon.

 Sistinme ortografike 
Li scrijheu eploye on sistinme ortografike foirt dilé l' ci do francès.

Pol son ë, i sieve on sorliné e : .

Egzimpes:
+ Sacwants mots do motlî d' Arniye Scrijha do motlî  sistinme Feller  Rifondou walon acrémyï  acrémyî  ecramyî agadji  agadji  egadjî aterprinde  atèrprinde  eterprinde ausse  ausse  håsse bouèche  bwèche  bwejhe bounne  boune  boune bressine  brèssine  bressene chaûle  chaule  schåle malaûte  malaude  malåde oyï  oyî  oyî (ôre) raclaûre  raclôre  reclôre (des) scouasses  des scwaces  des schoices scrire  scrîre  scrire spais  spès  spès t  teut  toet tindeux  tindeû  tindeu (ås gréves) trûte  trûte  trûte

 Kitaeyaedje do live 
 Adrovaedje pa Yanny Hureaux, di Jponsårt pp. 9-10
 Divant-z-ouve pp. 11-14
 Rimerceymints ås aidants et on ptit mot (e francès) da Henri Baret, Louis Dulauroy, Joseph Deschamps, Louise Senée et Louis Godard (avou leus portraits) pp. 15-20.
 Motlî francès-walon (cwand ça atome mot po mot) pp. 21-63
 Motlî walon po les mots nén ratournåves direk e francès pp. 64-82
 Ratourneures pp. 83-88
 Kékes rîles di croejhete pp. 89-94
 Codjowaedjes pp. 89-117
 Motlî pa tinme (francès-walon) pp. 119-142
 Toponimeye d' Arniye pp. 143-150
 Tchansons pp. 151-164
 viyès fotos d' Arniye pp: 165-167

 Clasmint do walon 
 Loyén avou l' Payis d' ersè 
Arniye a stî classé dins l' Payis d' ersè, paski ersè s' î dit arsë (p. 44). Motoit k' il esteut avou l' dweyené d' Graide (ki fjha l' unité diyalectolodjike di l' Årdene nonnrece, paski les djins alént perliner eshonne a Sint-Houbert). Di l' ôte costé do grand bwès del Croes Schaye, gn a Vierziye (avou l' minme cawete toponimike «iye»).

 cawete -ea 
Li cawete -ea est scrîte -é, on trait ki s' porshût so l' Årdene nonnrece, aprume so les viyaedjes del Basse Simwès.
+ Cogne des mots rfondous avou l' cawete -ea Mots e rfondou  a panea volant; tchapea; tchestea; mårtea; oxhea; tchenea; fwejhea; pea; batea; bea-parints; drapea Scrijhas S57  péné volant (p. 87); tchapé (p. 31); tchesté (31); marté (47); oché (50); tchêné (80); fouéjé (80); pé (51); baté (27); bé-parints (27); drapé (25) 

 voyale «è» 
Mins gn a on trait picård (les "é" estô des "è").

+ Cogne avou «é» di mots walon avou «è»  Mots e Feller  bèhoter; bwèjler; padècô Scrijhas S57  béotter (p. 66); bouéjeler (p. 67), padécau (p. 51)

 divanceyès voyales 
Po les dvanceyès voyales, on rleve des scrijhaedje ed', eq' (notez sins accint sol e) c' est po d' , k' (spotchaedje di "di", "ki") a des plaeces k' e francès on nel fwait nén (pa drî voyale mins pa dvant cossoune).

 betchete co- 
Li betchete co- s' î trouve dizo disfondowe cou- come e l' Årdene nonnrece ey e Coûtchant walon.
 discoumèloû

 motlî 
Mots ki sont les minmes e l' Basse Årdene, et k' on n' ritrouve nén dins l' walon do Mitan u do Coûtchant
 behoter (p. 66), dawter(p. 70), padecô (p. 51), discomeloe (p. 51)
Mots ki sont les minmes e walon do Coûtchant, et k' on n' ritrouve nén et l' Basse Årdene
 djoke tu (p. 70)

 Riwalnijhaedjes 
Sacwants mots sont rwalnijhîs, adon k' i nel sont nén ezès motlîs del Beldjike.
 discofiteure (discoufiterne, p. 70)
 bedje (bèche p. 27)

 Toponimeye 
Gn a on rilevé foirt sipepieus des nos d' plaece d' Arniye (pp. 146-150). Mins les nos d' plaece î sont sovint dnés e francès, po les disterminés come «bos», «croes», «fontinne», «rotche», «ri», «rouwale», «sourdant», «voye».

Sacwants cognes walones: Auréchamp, Badgerai, Chansepay, Cétaboué, Douégène, Eritchamp, Flocainfalise, Fond Djavergougne, Houppé du Receveur, Illier Marada, Laivni, Lulauvoye, Maye, Mouéche fontaine, Mouvets, Mouchanfoy, Pairy, Pachi à Trouè Couènes, Pré de la Hulle, Pré Alquette, Pré Sotté, Pré Mousdris, Pré de l' Alneu, Pré Midré, Pré tchamoussé, Pré Sbara, Pré Goutelle, Pré Aux Tran’nes, Roche di Tchesté, Ruisseau de Pourrie Fontaine, Route du Praga, Ruisseau de Rotzau, Ruelle Tchitchon, Ridoux des sorcières, Ris du Stol, Ri d' Launet, Ruisseau de l'Orbouène, Route di l'Roche à l'Gate, Soyer, Sources du Falis, Sécheval, Terne Bruyère, Vivoye, Voye di Tchabotte, Vivie Mauclet, Vi Moulins, Viperzay.

 Corwaitaedjes 
Cwand dji cwir après on mot (come on l' dijheut aL Foret), dj' el trouve sovint dins l' motî da Paul Lotterie.Jean-Pierre Lambot ås Scoles di Bive.

L' ouve est ritche do costé do motlî, mins ça sorprind eto li grand manke do costé del croejhete et del consyince linwistike.

L' oteur ni voet nou loyén etur li "patwès d' Arniye" eyet l' walon foû di s' viyaedje. Metans, po "enocin catoize", ou pol tchanson del pitite gayole, ça åreut dvou esse edvinté a Arniye.

Pol codjowaedje, i dit k' il est «trop målåjhey» et n' nén sayî d' fé des trokes ou des modeles. Djusse ene djivêye, alfabetike, di viebes e francès s, avou l' codjowaedje do viebe corespondant e walon.

Li pus sbarant c' est tot l' minme k' i n' comprind nén li spotchaedje des voyales. Come on dit "ene sicole" et "des scoles" i mete ki "sicole" c' est l' cogne singulî eyet "scoles" li pluriyal. Oyi, mins on pout eto dire «cwate sicoles» et «deus scoles».Emile da Pablo Sarachaga a Lucyin Mahin do 12 di decimbe 2024.

 Sourdant 

Categoreye:Motlîs walons
Categoreye:Lives di spots walons
Categoreye:Walonreye di France