Lingaedjes galo-romans

L' idêye di galo-roman eployeye po dsignî on lingaedje roman ou ene troke di lingaedjes romans, vént do concepte istorico-djeyografike di « galo-romin » ki revint å cminçmint al civilisåcion prôpe del Gåle rominne. Mins nerén, pol linwistike di nos djoûs, li sitindêye do galo-roman est bråmint pus stroete ki li cadje djeyografike des Gåles.

 Vîye definicion politike 
Les lingaedjes galo-romans estént ene categoreye del classemint tradicionel des lingaedjes romans. I s' adjit des lingaedjes ki vegnèt do latén vulgaire, après sacwants siekes d' evoluccion semantike, di mutåcion fonetike eyet di vucabulere, dins on cadje djeyografike ki comprind li pupårt do teritwere lomé dinltins les Gåles. Li zone djeyografike rishonnéve å peu près al France metropolitanne, al Beldjike, å Lussimbork, å Nôr di l' Itåleye eyet a ene pårteye des Payis basse, di l' Almagne eyet del Swisse. 

Dins ç' sins la, influencî pal pinsêye di l' Etat-nåcion, li galo-roman rshonnéve :
 les lingaedjes d' oyi (francès)
 li Francoprovinçå
 li troke galo-italike
 li troke occitano-romane (avou li diyasistinme occitan-catalan)
 li troke reto-romane
 diferins sociolékes e rlaye avou ces lingaedjes la.

Sacwants rcwereus prifere ouy rshonner les traits djeyolinwistikes ki ces lingaedjes la partadjèt po dner ene coxhe coûtchantrece des lingaedjes romans.

 Definicion del linwistike d' ouy 
D' on pont d' vue striktumint linwistike, li galo-roman ni comprind ki l' francès (comprind dins li diyasistinme des lingaedjes d' oyi) eyet li Francoprovinçå. Li zone di spårdåedje do galo-roman est metowe pus å Nôr ki l' cene des ôtes lingaedjes romans. 

Il est kracterijhî pa si precocité emey li « Romaneye », liyeye vrishonnablimint a ene plus foite influence do djermanike sol latén vulgaire dins les teritweres vijhéns des zones wice k' on cåzéve li djermanike. 
Cisse influence la si voet bén dins li motlî, li fonetike eyet, on pô moens, dins li sintacse.

Li classemint del linwistike d' ouy si prezinte insi :
 Galo-roman (stricto sensu)
 Lingaedjes d' oyi (don l' francès)
 Francoprovinçå

Å sud-ouwess, les dialékes occitans eyet catalans sont classés come Lingaedjes occitano-romans. Å sud-ess, les lingaedjes do Nôr di l' Itålye (metans li pîmontès) eyet di si boirdure (metans li roumantche) sont classés dins les lingaedjes galo-italikes eyet réto-romans.

 Comparaisons edur les mots 
Les numerås dins diferinnès varyistés galo-rominnes sont Indo-european numerals (Eugene Chan):
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|NUMERÅ
! colspan="6" |Lingaedjes d' oyi
! rowspan=2|Francoprovinçå
|-
! Francès 
!Tourandjeu!!Mainiot !! Normand !! Picård !! Walon
|-
| '1' || un / une
|eun / eune
| un / une || eun / eune || un / unne || on / one (ene) / onk || yon / yona
|-
| '2' || deux
|deus
| doux || deus || deus || deus || dos / doues (douves)
|-
| '3' || trois
|trais
| trais || treis || troés || troes || treis
|-
| '4' || quatre
|quat'e
| quatre || quat'e || quate || qwate || quatro
|-
| '5' || cinq
|cing
| cinq || chinq || chinc || cinq || cinq
|-
| '6' || six
|six
| six || six || sis || shijh || sièx
|-
| '7' || sept
|siept
| sept || sept || sèt || sèt || sept
|-
| '8' || huit
|heut
| heut || huit || uit || ût || oit
|-
| '9' || neuf
|neu'
| nouf || neu' || neu || nouf || nof
|-
| '10' || dix
|dix
| dix || dix || dis || dijh || diex
|}

 Trokes di transition 

400px|thumb|alt=Classemint des lingaedjes romans.|Li troke galo-romane (lingaedjes d' oyi eyet francoprovençå (FP)) aparexhe diferinciyeye des lingaedjes romans ki lyi estént dinltins rattachés. Dins on classemint pus nuancî, dscrit å cminçmint pal linwiste Pierre Bec, les lingaedjes galo-romans comprindèt ene dizo-troke striktumint galo-romane eyet des dizo-trokes di transition.

 Transition inte lingaedjes galo-romans eyet Lingaedjes ibero-romans
 Li troke occitano-romane, on djheut dinltins « galo-roman meridiunå », a des kracteres di transition inte li galo-roman eyet l' ibero-roman.
occitan:
 Nôr-occitan (limosin, auvergnat)
 Occitan moyén (languedocien, provençå)
 gascon
 catalan
 aragonès
 Transition inte lingaedjes galo-romans eyet Lingaedjes italo-romans
 « Italyin septentriunå » ossu lomé nôr-italyin ou padan.
 Galo-italyin
 Emilyin
 Romagnol
 Galo-italike di Basilicata
 Galo-italike di Sicile
 ligur
 lombård
 pîmontès
 venicyin
 istriyot
 Troke reto-frioulinne
 roumantche
 ladin
 fôrlan

 Referinces 

*
Categoreye:Lingaedjes romans