Nåcionalisse walon

Li nåcionalisse walon, c' est on mouvmint politike ki ricnoxhe li Walonreye come ene nåcion. Les nåcionalisses walons — lomés ossu pacô walonisseshttps://www.levif.be/actualite/belgique/une-wallonie-independante-est-viable/article-normal-15905.html— disfindnut l' dislaxhaedje walon, ubén l' federålizåcion del Beldjike.

 Diferinnès atuze di nåcionalisse 

 Nåcionalisse di wårdance u nåcionalisse di conteståcion 
Christophe Traisnel dit k' i fåt rwaitî el nåcionalisse kebecwès yet l' nåcionalisse walon come deus nåcionalisses di conteståcion. Plamour k' i k' i n a padrî ene dimande d' askepyî ene nåcion pa l' foice, çou ki est rcrindou e l' democraceye.

Çoula n' est nén l' minme ki çki les nåcionalisses di wårdance ont fwait (come e l' France e 1914).http://www.theses.fr/2004PA020059

 Atuzlêye walone do nåcionalisse 
Li Manifesse pol culteure walone ni rahouke nén ene atuzlêye di nåcion walone. Mins il a adopté l' idêye republikinne di l' apårtinance al nåcion e metant dins s' tecse çouci:
Sont d' Walonreye […] tertos ki vikèt yet boutèt dins l' espåce walon".

Çoula a ecoraedjî les pårlumintîs a atåvler e Pårlumint walon on pordjet d' decret metant so pî ene constitucion walone (e moes d' may 2006). Come d' efet, el deujhinme årtike dit : "Est walon, tot kî dmeure e l' Walonreye". 

On-z ahouwe voltî d' cåzer d' "nåcionalisse" yet d' "nåcion".https://www.rtbf.be/info/dossier/chroniques/detail_le-nationalisme-nuit-il-gravement-a-la-sante-philippe-walkowiak?id=8072031 Mwints cwereus do l' Univiersité d' Lidje cåznut minme d' on possibe sacré, veyånmint k' bråmint des politikîs riwaitnut l' "nåcionalisse" come ene ideyolodjeye do vî tins raloyeye al foite droete.https://www.lesoir.be/art/311206/article/debats/chats/2013-09-04/identite-et-nation-un-tabou-francophone Houte di çoula, ces mots rahoucnut ås Walons les deus gueres daegnrece. Vocial pocwè, des politikîs come Rudy Demotte yet Jean-Jacques Viseur pårlnut po on nåcionalisse walon ki divreut esse : drovou, ecloyant yet sopoirtant.

 Atuze då nåcionalisse walon 

 Tchevixhance 
Sacwantès djins pinsnut k' el nåcionalisse walon n' egzistêye nén, pask' i gn a nén ene nåcion walone. Onk des djins ki pinse come çoula, ç' est Hervé Hasquin ki boute k' el nåcionalisse "walon francès-cåzant" n' egzistêye nén. Houte di çoula, èç politikî croet k' el Beldjike va vir cwate redjons-kiminåltés : el Flande, el Walonreye, el Redjon di Brussele eyet les nouv viyaedjes tîxhon-cåzants.https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_herve-hasquin-il-n-y-a-pas-de-nationalisme-wallon-et-francophone?id=8165394

Mins nerén, gn a des ôtes djins, come l' istoryin Philippe Raxhon, ki pinsnut k' ci nåcionalisse la egzistêye bén. Dins s'-n ovraedje sol Congrès Nåcionå walon d' 1945, i vout k' el nåcionalisse walon a-st aspité al fén del Deujhinme guere daegnrece, dj' ô bén e-n on trevén wice ki l' nåcionalisse esteut må veyou.Philippe Raxhon Histoire du Congrès wallon d’octobre 1945, Un Avenir politique pour la Wallonie ?, Charleroi, Institut Jules Destrée, 1995 Motoit k' les djins pinsént k' el nåcionalisse esteut l' cåze do recsisse, do nazisse et tchik et tchak. Ciste idêye la est strifêye på l' filozofe : Hannah Arendt.

Tins del Kesse do trône, on a tuzé a Lidje a on govienmint walon dilaxhiveus. Çoula shonne bén mostrer k' i gn a on sintimint nåcionalisse emey sacwants Walons. Copurade ki, après l' «Kesse do Trône», les Walons vont rafoirci podbon leu-z otonomeye åd triviè des rfômes di l' Estat. C' est ene miete come on dislaxhaedje walon ki tchereye pitchote a midjote, mins sins pont fé d' brut.

Sorlon l' sociolodjisse Marco Martiniello, li nåcionalisse walon egzistêye bén, mins i n' est nén foirt. On foirt nåcionalisse, sapinse a lu, c' est åk come li nåcionalisse flamind. Dabôrd, todi daprès ç' djin la, el nåcionalisse politike walon yet l' nåcionalisse flamind ni sont nén les minmes.https://www.levif.be/actualite/belgique/le-nationalisme-wallon-c-est-le-monstre-du-loch-ness/article-normal-1240301.html

 Sindicalisse yet renardisse 
El direccion walone del FDBB a stî d' pus e pus aboulé a mobilizer ses mimbes k' estént å Mouvmint walon eto, sortoit dins l' disfinse del economeye walone ey a l' atake avou on grand pordjet d' democraceye economike ; mins ossu, a cåze del istwere eyet l' fwait k' i gn aveut bråmint d' greves dins l' royon industriyel walon, på egzimpe : e 1886, e 1893, e 1902, e 1913, e 1932, e 1936, e 1950 eyet pindant l' ivier etur 1960 yet 1961.https://web.archive.org/web/20210306031948/http://connaitrelawallonie.wallonie.be/fr/histoire/atlas/la-greve-wallonne-de-lhiver-1960-1961-division-regionale-au-sommet-de-la-fgtb-sur-la#.YBW_qZBT7JE

Tot çoula est l' grande piceure då renardisse, k' est on veritåve djinre d' sindicalisse ubén d' socialisse metou e-n ovraedje pol disfinse d' ene redjon po l' porshûte d' adierças economikes yet politikes di gåtche.

 Nåcionalisse yet dirîtrinåcionalisse 
Li Mouvmint walon a plou racatuzé bråmint sol loyén etur ses adierças yet l' ahivaedje uropeyin. Ç' est come çoula k' s' a tnou, e Nameur, on raploû lomé "Nåcionalisse yet dirîtrinacionalisse".Collectif, Nameur, PU Namur, 16 di djulete 2002, 88 p. (ISBN 2-87037-207-8)

L' dirîtrinåcionalisse walon sereut, po sacwants politikîs walons, ene response å nåcionalisse flamind. Ci dirîtrinåcionalisse rola sereut emacralé på des valixhances republikinnes yet democratikes.https://www.sciencespo.fr/ceri/sites/sciencespo.fr.ceri/files/cahier20.pdf

 Rilomêyès djins eyet mouvmints 

 Nåcionalisses walons 
 Rudy Demotte (I s' a declaré nåcionalisse walon e 2013)https://www.levif.be/actualite/belgique/wallonie-le-ps-en-plein-cacophonisme/article-normal-102729.htmlhttps://www.lesoir.be/art/307466/article/debats/cartes-blanches/2013-08-29/nationalisme-demotte-rastreins
 Jules Destrée (avou s' lete : Sire, el Beldjike n' egziste nén)http://www.histoire-des-belges.be/au-fil-du-temps/epoque-contemporaine/lettre-au-roi-sur-la-separation-de-la-wallonie-et-de-la-flandre
 Jean-Jacques Viseur (ancyin borguimwaisse di Tchålerwè ; il est po on "nåcionalisse drovou")https://web.archive.org/web/20210306235123/http://larevuetoudi.org/fr/story/discours-du-bourgmestre-jean-jacques-viseur-prononce-loccasion-des-fetes-de-wallonie-2010-char
 Evence Yansenne (dislaxheu walon ey ancyin mimbe do Rapoulaedje Walon)https://www.rtl.be/info/belgique/politique/evence-yansenne-nationaliste-wallon-a-obtenu-6-voix-113096.aspx

 Ôtes djins li sopoirtant 
 Jean-Pierre Chevènement (ancyin minisse francès k' aveut dit e 1992, e Mont, ki sopoite voltî l' otopoûssåjhe walone)https://www.lesechos.fr/1992/11/la-presse-belge-unanime-contre-j-p-chevenement-936076
 Winston Churchill (prumî minisse do Rweyåme-Uni tins del Deujhinme guere daegnrece, il aveut pinsé d' askepyî ene Walonreye avou l' Walonreye d' asteure, li Lussimbork yet troes redjons francesses : l' Alzace, li Tchampagne yet l' Lorinne. Ci Walonreye åreut stî Estat-froteu etur li France yet l' Almagne.)https://www.rtbf.be/lapremiere/emissions/detail_un-jour-dans-l-histoire/accueil/article_churchill-et-de-gaulle-deux-caracteriels-qui-se-haissent-autant-qu-ils-s-estiment?id=9889953&programId=5936https://www.cairn.info/revue-guerres-mondiales-et-conflits-contemporains-2001-2-page-167.htm

 Pårtis politikes 
 AGIR ([FR] Alliance générale d'initiative régionale), ratourné literålmint e walon : DABR (Djeneråle Alivance di Boutêye Redjonåle). C' est on pårti politike d' asteure ricnoxhou come estant nåcionalisse.https://www.cairn.info/revue-courrier-hebdomadaire-du-crisp-1992-20-page-1.htm?contenu=resume
 N.W.A. ([FR] Nouvelle Wallonie Alternative), ratourné literålmint e walon : Ô.N.W. (Ôte Novele Walonreye). C' esteut on pårti kinoxhou po-z esse nåcionalisse eyet d' foite droete.https://www.europe-politique.eu/wiki/Nouvelle_Wallonie_Alternative_(NWA)https://www.levif.be/actualite/belgique/un-candidat-d-extreme-droite-sur-une-liste-defi/article-normal-1038485.html?cookie_check=1629991641 On-z el rwaite po-z awè stî l' shuvant do Front Nåcionå  Bedje. Totfeye, avou li Nieuw-Solidaristisch Alternatief'', ci pårti cial s' aveut rebané avou li Mouvmint NATION.https://www.nation.be/2019/01/14/plus-dunite-chez-les-patriotes-la-nwa-fusionne-avec-nation/ Li Mouvmint NATION, c' est puvite on pårti ki pretche po on nåcionalisse bedje, tot come li Front Nåcionå Bedje.https://www.nation.be/historique/

 Referinces eyet sourdants 

Categoreye:Politike bedje
Categoreye:Militantisse walon