Minêye di Covite 19 el Beldjike

Pådje sol tcheriaedje del minêye di maladeye å cronivirûsse 2019 el Beldjike.

 Faze di spårdaedje a stoumuligne 
A pårti do moes d' fevrî, probåbe ki l' minêye s' a spårdou a stoumuligne disk' å cmince do moes d' måss. Bråmint des djins s' ont plindou di laids matchureas, foirt prindåves, adon k' les chifes oficirs d' epufkinaedje estént foirt bas. Insi, li 2 d' måss, on spiker di l' RTBF baltéve li sistinme di haitisté bedje insi : «El Beldjike, nos avans cwate côps dpus di minisses del santé (8) ki d' malådes do cronvirûsse ».

Li fôre ås lives di Brussele, do 2 å 6 di måss ni fourit nén anixhilêye. Lavola, li nombe di djins k' avént des masses (dins les standes) si contéve so les deus doets del mwin.

Li minisse federåle del santé, Maggie De Block, repetant les djudjmints di l' ODH (OMS), cåzéve di ptite herike, k' i s' aléve rapåjhî avou l' bontins. C' esteut ossu l' idêye do prezidint amerikin Donald Trump a ç' moumint la. Minme Antonio Guteres, li scretaire djenerå d' l' ONU, dijheut ås gaztîs li 26 di fevrî : «ci n' est nén (co) ene parminêye.»This is not (yet) a pandemia, oyou so on rapoirtaedje del tchinne di radio «France Info», «yet» «co» di «nén co» esteut dit precocioneuzmint avou ene pus ptite vwès.

 Recloymint 
Li gripaedje d' on plin côp do nombe di cas e moes d' avri va oblidjî l' govienmint a mete so pî ene celule di crijhe, avou kékes minisses do govienmint d' afwaires corantes, les prezidints des redjons et des minêyolodjisses.

I va decider on straegne recloymint li 13 di måss. Les djins n' pôront pus vudî d' leu måjhon, ki po-z aler fé leus comissions ås botikes ki vindèt d' l' amagnî. Et ki ç' soeye li pus près d' leu måjhon. Li police gadjrè les contruvnants.

Les botikes metnut des glaeces inte li contwer eyet les pratikes, ki dvèt fé l' cawêye, tertos a on mete onk di l' ôte. 

Çou k' gn a d' bea, c' est k' on pout aler porminer (tot seu u avou ene ôte djin del famile), a pî u a velo. Ci n' est n' est insi dins tos les payis.

Li recloymint diveut durer disk' å deus d' avri, mins i s' a porshuvou disk' å moes d' may.

 Prumî disrecloymint 
Il a cmincî pitchote a midjote, a pårti do moes d' avri, avou li rdrovaedje des grands botikes d' usteyaedje et les pepinierisses.

Les djins ont polou rvoyaedjî a pårti do moes d' may, mins sins vey dipus 10 djins foû d' leu clostea sociå. Ci n' est k' adon k' il polît raler dins leu deujhinme dimorance.

Les frontires avou les payis vijhéns ont rdrovou e moes d' djun.

Les cafès et les restorants ont polou rçure des pratikes a pårti do 19 di djulete 2020.

 Rispitaedjes 
Li disrecloymint a permetou al minêye di rsôter a pårti del fén do moes d' awousse 2020. On a ddja rastrindou li nombe di djins a rvey a ç' moumint la.

El mitan do moes d' octôbe, les restorants et les cafè ont dvou rclôre pol deujinme côp.

Li må s' a rispårdou d' bele tins d' l' ivier, et totafwait a ristî clôs. Ene miete ridrovou pol condjî des mascarådes.

Mins li minêye s' a ehåsté e moes d' djanvî fevrî 2021, a cåze di wayimants pus fels a passer d' ene djin a l' ôte, come li variant inglès, adonpwis, l' indyin (ribatijhî neutrålmint «variant D»), adon k' les viyès djins kimincént a esse eploctêyes, tot avou les djins des ospitås.

Les eploctaedjes vont-st aler pus rade a pårti do moes d' may 2021, po-z avinde les 60 åcint di dobe-vaccinés å prumî d' awousse 2021 (cåzu 7 miyons d' djins, so 8 k' ont yeu leu prumire dôze). Li morance pal plôke tome cåzu a rén e mitan do moes d' djulete 2021. Gn a 25.000 djins k' î ont lai leus oxheas, dispu l' moes d' måss 2020. Portant, li herike rôle todi avou 1000 cas aveuris tos les djoûs.

Les cas ratakît a rhåssî e moes d' octôbe 2021, avou on nombe d' analizes pôzitives di 100.000 par djoû li 1î d' fevrî 2022. Ci wayimant la (lomé omicron) si prindeut foirt åjheymint, mins sins grande morance. Avou ça ki bråmint des djins djusse rescontrant des malådes s' alént fé tester, minme s' i n' avént rén, et poleur esse pôzitifs.

 Touwance 
Vola les chifes del touwance e l' Beldjike.Chifes avirés a pårti del waibe Reuter, rascodous pa Uzeu:Lucyin, et prezintés ås scoles di Bive do 16 di fevrî 2022. Li touwance del gripe, c' est a pô près 2,5 pormeye.

+ Touwance del maladeye å cronivirûsse 19 e l' Beldjike   avri 20  djulete 20  nôvimbe 20  djanvî 21  avri 21  djulete 21  octôbe 21  djanvî 22 Nombe di moirts diviè l' 25 do moes  150  2  150  75  37  1  15  20 Nombe di rascråwés diviè l' 5 do moes  1300  75  7300  1950  3500  600  1730  21000 Morance (pormeye)  115  26  21  39  11  2  9  1 

Les chifes do prumî moes (avri 2020) sont dazår sorpezés, veyanmint k' on aveut des astådjes po fé les analizes. Les cis do dierin (djanvî 2022) sont dandjreus trop fwebes, ca gn aveut des djins k' alént fé des analizes et ki n' estént nén clinicmint malådes (mins ki plént edjîstrer l' virûsse), Ça fwait ki l' chife n' est nén rmetåve al morance po les ôtes maladeyes — li gripe, metans — la k' i fåt esse vormint malåde po-z esse conté.

 Sacwants consecwinces 
Les cwarmeas et carnavals ont stî anixhilés a pårti do 15 di may 2020 (li ci d' Bince et d' Måmdiy s' avént ddja passé, mins nén l' letaré di Ståvleu).

Pareymint avou les måtches di l' Eter-Sambe-et-Mouze.

E 2021, et pu co e 2022, totes les mascarådes ont stî disfindowes. Pareymint les rashonnaedjes uzançreces come les grands feus.

 Dins les belès-letes e walon 
 Escôs del minêye 2020 dins les belès-letes e walon


 (tcheriaedje del minêye e l' Beldjike, pa ene djin k' el raconte moes par moes)

 Sourdant 

Categoreye:Beldjike
Categoreye:Minêyolodjince
Categoreye:Minêyes daegnreces