Crijhe do Nidjer (2023)

Li crijhe do Nidjer di 2023, c' est ene crijhe do payis do minme no. 

Elle a-st ataké e moes d' djulete 2023, djusse après k' li prezidint s' a fwait disdjoker pa des militaires.https://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/niger/l-article-a-lire-pour-comprendre-la-crise-que-traverse-le-niger-apres-le-coup-d-etat-militaire_6006353.html

 Batayants 
Gn a deus sôres di batayants. Gn a les cis ki sont do costé do prezidint, Mohamed Bazoum. La k' i gn a ossu les cis ki sont po s' disdjocaedje. Vola el lisse des batayants dins l' tåvlea padzo :
+Costé da Mohamed BazoumCosté do disdjocaedje Sopoirteus da lu Consey nåcionå po l' aschouwaedje del patreye Benin Bourkina Fasso Cap-Vert Guinêye-Conacri Coisse d' Ivwere Mali Gambeye Gana Guinêye-Bissaw Liberia Nidjeria Senegal Siera Leyone Togo
Amon les disdjokîs, el djenerå Tiani a clatchî k' i gn årè ene termene toûnrece di troes ans, afîsse di basti ene novele democraceye, sapinse a zels. Les militaires ont ametou li France d' asprover di disfoirci el Nidjer.https://carnegieendowment.org/2023/08/31/niger-coup-s-outsized-global-impact-pub-90463

 Istwere 

 Råjhons possibes 
Sacwants militaires ont decidé di disdjoker li prezidint do Nidjer, Mohamed Bazoum. Ces militaires la vegnnut poirtant d' ès gåre. Il ont fwait ça paski ça va må låvå.https://www.aljazeera.com/features/2023/8/20/timeline-what-has-happened-in-niger-since-the-coup Pus d' cwate miyons di dmorants ont dandjî d' ene aidance. Å moes d' djanvî 2023, deus miyons di djins n' polnut nén mindjî comifåt.https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/where/africa/niger_en

Pus spepieuzmint, on dvize d' ene margaye inte el Bijhe ey el Nonne do payis. Avou ça ki mwints payis sont pômidones på rsoûce k' on trouve drola, come l' uraniom.https://fr.le360.ma/politique/aux-origines-de-la-question-du-niger_G26BZEFLBJDWBJQDC4JETUTB4I/

 Atacaedjes di Koutouguou 
Li 10 d' awousse 2023, on ban do Nidjer, Koutouguou, a stî ataké på djihadisses. Ci ban la si trouve nén lon del frontire avou l' Mali.https://web.archive.org/web/20230906102846/https://www.africanews.com/2023/08/16/niger-at-least-17-soldiers-killed-in-an-attack-near-mali// Disk' asteure, on conte 17 sôdårs do Nidjer moirts eyet 20 froxhîs. Ces 20 djins la ont stî transpoirtêyes a Niyamé, li mwaisse-veye.https://www.aljazeera.com/news/2023/8/16/more-than-a-dozen-niger-troops-killed-in-attack-near-mali-border

 Eternåcionå 
vignette|Mape des batayants avou ene ledjinde e-n inglès.

 Afrike 
Mwints payis, come li Nidjeria, s' î mostere voltî disconte. L' Union des payis coinrece, el Kiminålté economike des Estats d' Afrike Coûtchantrece manceye di s' è meler.https://information.tv5monde.com/afrique/video/niger-les-artistes-face-la-crise-2664800 Li tot, po-z asprover d' « arindjî comifåt les bidons » e Nidjer.https://www.la-croix.com/Monde/Crise-Niger-lUnion-africaine-suspend-pays-institutions-2023-08-22-1201279667 Foiravant k' el prezidint del Kiminålté economike des Estats d' Afrike Coûtchantrece, Bola Ahmed Tinubu, aveut waeranti di n' nén leyî fé les disdjocaedjes dinsi.https://www.washingtonpost.com/world/2023/08/23/niger-coup-ecowas-nigeria-tinubu/ Avou ça k' el Kiminålté economike des Estats d' Afrike Coûtchantrece a clatchî rastinde l' ecoraedjaedje di l' Union Uropeyinne, li 31 d' awousse 2023.https://www.africanews.com/2023/09/01/niger-crisis-ecowas-counting-on-the-support-of-the-eu// 

Mins nerén, tos les payis d' ciste union la n' sont nén d' acoird. Metans, el Moritanreye ki vout dmorer neute.https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/08/17/crise-au-niger-la-mauritanie-choisit-la-neutralite_6185743_3212.html 

El Mali ey el Bourkina Fasso ont clatchî ki si les militaires k' ont prindou l' pouvwer serént atakés, ci sreut ene declaråcion d' guere conte yeusses eto.https://www.nytimes.com/article/niger-coup-military-explainer.html 

Li tchîf di Consey nåcionå po l' aschouwaedje del patreye a otorijhî el Mali ey el Bourkina Fasso di trevni militairmint si l' Nidjer si fwait evayi.https://www.france24.com/en/africa/20230824-niger-junta-to-let-burkina-faso-and-mali-intervene-in-the-event-of-aggression

Li 22 d' awousse 2023, l' Union Afrikinne a clatchî k' ele daléve sospinde el Nidjer d' ses institucions a cåze do disdjocaedje do 26 di djulete. Deus djoûs après, l' Aldjereye a evoyî des rprezintants diplomatikes po-z asprover d' arindjî les bidons avou les cis k' ont prindou l' povwer.https://www.arabnews.com/node/2361086/middle-east

 Ôtes continints 
Foû di l' Afrike, les Uyessês ey el France ont mancî d' arester di bouter avou l' Nidjer. Copurade avou leu aidance k' est dins les cintinnes di miyons di dolår estazunyin. C' est, copuvite, målåjhey pol France k' a co 1500 militaires drola. Mwintès djins ki sont po l' disdjocaedje sont po l' Rûsseye, mins conte el France.https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/aug/05/niger-crisis-france-empire-africa-coup-colony

El Beldjike a-st aresté ès-n aidance militaire. Houte di çoula, elle a ossu decidé di côper les aidances pol diswalpaedje do payis. C' est l' minme pôzucion des ôtes payis d' Urope.https://www.levif.be/belgique/coup-detat-au-niger-la-belgique-reduit-son-aide-au-developpement/ On-z a sogne d' ene crijhe di djintrinnté.https://www.lesoir.be/530591/article/2023-08-10/coup-detat-au-niger-la-crainte-dune-crise-humanitaire-de-plus Tot rwaitant l' Itåleye, on-z a peu d' ene novele crijhe di bagance.https://www.reuters.com/world/africa/italy-fears-military-solution-niger-crisis-could-foment-migration-2023-08-31/ Houte di çoula, l' Union Uropeyinne crind el minme crijhe k' èç payis la.

Cisse crijhe la arindjreut el Rûsseye, veyanmint ki Mohamed Bazoum si mostere puvite amiståve avou les payis do monde coûtchantrece. Al copete do mårtchî k' el ChVK Wagner si trouve dins ç' coine la d' Afrike. Portant, el Rûsseye a dmandé åzès poutchisses di rlåtchî el prezidint Bazoum.https://www.rtbf.be/article/macron-biden-poutine-et-prigojine-pourquoi-le-coup-detat-au-niger-fait-trembler-loccident-et-rejouit-la-russie-11234804

 Organizåcion des Nåcions uneyes 
Sorlon l' gazete di l' ONU, el crijhe do Nidjer riskêye d' evilmer el såvrité di l' Afrike coûtchantrece.https://web.archive.org/web/20230821200109/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139342

 Tuzance 

 Lucyin Mahin, L' Afrike des côps d' estats,  , waeyén-tins 2023, p. 4.

 Referinces eyet sourdants 

Categoreye:Afrike coûtchantrece
Categoreye:Nidjer
Categoreye:Côps d' estat