500 expressions pour le dire en wallon (lives di spots)

thumb
500 ratourneures po l’ dire e walon, ki l' vraiy tite e francès, c' est «500 expressions pour le dire en wallon», c' est on live di ratourneures do walon sicrît pa Laurent Dabe.

Il a rexhou e 2021, di l' Imprimerie Michel frères a Vierton. 

On  deujhinme tôme a vudî e 2024 (dizo l' tite: 500 autres expressions pour le dire en wallon).

Côde e Wiccionaire : SpS38 (loukîz a : Djivêye des lives di ratourneures et spots walons).

 Vindince 
Li prumî tôme a stî saetchî a 500 egzimplaires, et spoujhî divant l' fén d' l' anêye.

Contnou 
Les spots et ratourneures sont limerotés di 1 a 500.

I sont scrîts e sistinme Feller tot notant l' accint d' Veskeveye.

Après ça, i sont esplikés e francès avou tos les pondants et les djondants.

 Kitaeyaedje do tôme I 
 Rimerciymints: p. 5 & 7.
 Adviertince: pp. 9-10 (li scrijheu î esplike si manire di fé)
 Divant-z-ouve : Ôte esplikêye sol pocwè do live et l' impôrtance des ratourneures dins l' tuzance des Walons
 Prumire schôtlêye: p. 17-19 (sacwants spots u d' ratourneures k' on pout rmete direk e francès, et lzès comprinde d' on côp).
i fåt esse pris po-z esse apris (9)
li ci ki voet ses voennes voet ses poennes (12)
i gn a ki l' tram ki n' a nén passé dsu (14)
i n' fåt nén mete tos ses oûs dins l' minme tchena (19)
i fåt prinde li tins come i vént;  et les djins come i sont et l' sô pa dou çk' i vént (20)
 Deujhinme batchrê: pp. 21-23 (responses e walon a onk ki dit åk e francès)
ké novele ? :: avou on tonea, on fwait deus couveles (21)
Que le Bon Dieu vous bénissedijhêye cwand on stiernixh. :: et ki l' diåle t’ apice !li rimaedje ni va nén si on rmete li prumî boket e walon (ki l' Bon Diu vs benixhe). (24)
On n’ erva nén so ene djambe ! :: vos è ploz rvudî ene: les deus sont-st evoye dins l' minme djambe // rimetoz è ene troejhinme pol djambe do mitan ! (30)
 Troejhinme pårteye: pp 25-192 (dijhêye respondant a on trait d' caractere, diné e francès)
 Cwatrinme pårteye: pp 193-246 (dijhêye respondant a on trait fizike, diné e francès)
 Cénkinme pårteye: pp 247-277 (trover des dijhêyes walones k' on dit dins les minmes cotoûs ki des ratourneures kinoxhowes do francès).

 Sacwants egzimpes 
 c’ est l’ batch vude ki fwait hoûler l’ pourcea (c’ est l’ batch vûde ki fêt hoûrlè lu pourcê)

 Eployaedje sicolincieus 
Dins des scoles di walon, on sait eployî l' live a môde d' advina a pårti d' on caractere ou d' on trait fizike diné e francès  (pårteyes 3 et 4). 
+ Spot po des caracteres dinés e francès  Caractere e francès  Spot walon (mwaisse sicrijhaedje)  Li minme e rfondou un avare  i bwârit l'êwe k'i s'è lâvè lès pîds  i boereut l' aiwe k' i s' a lavé les pîs  un laconique  on n'dit nin mèsse deûs côps po lès min.mes sous  on n' dit nén messe deus côps po les minmes sôs un trouillard  il ôrot one fayine intèr lès fèsses k'il a teum'rot d'la wîle  il åreut ene fayene etur les fesses k' il è toumreut d' l' ôle un vieillard  il èst tins k'i s'tinche ôs coches  il est tins k' i s' tegne ås coxhes 

 Alére 
Lucyin Mahin, 500 ôtes ratourneures po l' dire e walon,  l° 113, bontins 2025.


Mots des lives di spots Laurent Dabe dedja ristudyîs e Wiccionaire

 Sourdants 

Dabe
Spots Dabe