Fordjetaedje

thumb
Li fordjetaedje, c' est l' tapaedje d' on skepion pa ene frumele di biesse ås tetes divant s' tins.

 Motlî 
On dit ki l' vatche (li cavale…) s' a fordjeté, ou a fordjeté. On dit ossu k' elle a tapé l' vea (li poûtrin…).

Li skepion ki rexhe si lome fordjeton u awatron. On pout dire k' il a stî forponou.

Si l' fordjeton est tot souwé, on djåze di momifion (skepion momifyî).

 Cåzes 
Li fordjetaedje pour esse cåzé pa totes sôres di cayets:
 on côp dins l' vinte (côp d' coine d' ene ôte, passaedje dins èn ouxh ki s' riclôt et ki ressere li vinte…
 des amagnîs nén bons, metans des essilaedjes tchamossîs.
 des maladeyes djeneråles, come les cenes avou del five.
 des microbes a pårt ki provocnut li fordjetaedje; bråmint sont prindåves, come Brucella abortus, li cåze del bruçlôze des vatches.

 Disrôlmint 
Li vatche (li cavale…) presse come s' ele sereut a s' tins. Å pus sovint, li rexhaedje si fwait tot seu.

 Avirance di l' ådje do fordjeton 
Po les fordjetons d' vatches k' on n' sait nén cwand ki l' biesse a stî siervowe, on sait avirer l' ådje pal fôrmule: 
L = å x (å + 2)
la ki:
 L= longueur do fordjeton e cintimetes
 å = l' ådje e moes.

On fordjeton d' 4 moes årè don 24 cintimetes (4 côps 6).

Categoreye:Årtisyince
Categoreye:Mopliyaedje