Fiesse ås lingaedjes walons

Li fiesse ås lingaedjes walons u fiesse ås lingaedjes del Walonreye (ki s' no oficir, e francès, c' est Fête aux langues de Wallonie, eto: FALW), c' est ene fiesse ki s' tént dispu 2015, metowe e-n alaedje pa ene trope di djins ki rotént, po cmincî, a môde di soce sins papîs. Mins après, dizo l' tchaptaedje del SNR « èl Méso dès Walons ».

Elle a stî mådjinêye et metowe so pås so fotches pa Michel Francard.

Li grand raploû, a môde di fiesse, s' a ddja passé a Nameur (2014-2018, 2025), a Lidje (2019), a Couyet (2021), a Måtche-el-Fåmene (2022), a Måmdiy (2023), a Tcheslet (2024) ey a Nameur (2025).

 Pougneyes di djins ovrant ladvins 
Gn a ladvins toplin des waloneus di sacwants coines do payis, ossu bén des soces oficires (CLRE, province di Nameur, Muzêye do Vicaedje des Walons) ki des SNR (Li Rantoele, l' ALWAC, li Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene, li Club walon d' Måmdiy, li SLLW, li CHADWE eyet les Relîs namurwès.

Dins les doetoes del fiesse: Nadine Vanwelkenhuyzen, Jean-Luc Fauconnier, Michel Francard, Christine Decock, Aude Antoine, Julien Noël.

Houte des bouteus pol walon, n a-st eto des ovreus pol picård (Roulotte théâtrale d' Elouje, måjhon del tuzance di Tournai),  eyet l' gåmès.

Li fiesse a eto l' aspoya di sacwants soces foclorikes, come les 40 Molons (2015-2019). Et del gazete «Vers l' Avenir» cwand l' fiesse esteut a Nameur.

A pårti di 2022, c' est l' Måjhon des Walons k' a stî l' penleu do comité del fiesse.

 Såme 
Li såme del fiesse, c' est d' rinde li walon veyåve pa totès sôres di djins. Et pår di rashonner des waloneus — et des picårdijhants — ki boutèt tchaeke divins leus coines.

Gn a des bates ki cminçnut shijh moes dvant. Inte di zeles, on concours di trovaedje di noûmots. Cisse voye la mostere ki l' walon doet dmorer on vicant lingaedje (ci n' est nén l' såme di totes les soces pol walon, sovint wårdiveuses so ç' pont la).

E 2015 et 2017, gn a yeu totès sôres d' ocupaedjes ezès viyaedjes et veyes di Walonreye, totåtoû del date del grande fiesse.

Avou l' programe «Nosse comene dit OYI» (enondé e 2017, prumîs sinaedjes e 2018), on saye di fé moussî l' walon emey les decideus politikes des rebanêyès comenes. Al fiesse di Nameur, a ddja des rprezintants del veye et del province di Nameur, et do govienmint walon.

 Fiesse 2015 

E moes d' octôbe, avou des ocupaedjes coinreces.

Bate di noûmots, bate "lére sins rlåtche" et djeu do walnissime.

Riwaitaedje do fime di racsegne da Zavî Istasse «Le bout de la langue»

Concert des Composs Binde.

 Fiesse 2016 
E moes d' octôbe, sins ocupaedje coinrece.

Houte di çoula, gn ava 3 bates (sicrijhaedje d' ene pîce di teyåte, noûmots, creyåcion d' ene mascote).

L' après-nonne finixha avou ene pîce da Roland Thibeau, on redjårbaedje do Ptit Prince, li pîce ki wangna l' bate di teyåte.

 Fiesse 2017 
E moes d' may, avou des ocupaedjes coinreces. Sacwants d' ces-ci avént stî relîs come meyeus, et subzidyîs. I s' adjixheut di:
 ene Pîce di teyåte e picård «Merci monsieu Douxhane» da Roland Thibeau.
 ene pîce di teyåte po ls efants a Åjho-Préle sicrîte pa Jean-Claude Kegelart.
 ene vizite del veye di Vizé
 des afitches e walon mon les martchands do Tchestea et lijhaedje pa les efants des scoles, amonté pa Pire Otdjåke
 walon el rowe, a Nameur (Christine Decock avou les cwarante Molons, les Chacheus et les Mazwis).
 ene après-nonne eterdjermêye a Bive  adjinçnêye pal Rantoele: 100 efants des scoles di Bive et Graide aprindît ene miete di walon, tchaeke a s' livea avou les grands scolîs des scoles di rfondou walon d' Bive, tot s' siervant del tecnike d' enaiwaedje linwistike.

Li grand raploû-fiesse a stî tnou a Nameur li 27 di may. 

Po l' adrovi, on ava l' oneur di rçure come priyeyes d' oneur des politicresses do govienmint walon (li minisse Éliane Tillieux), del province di Nameur (Geneviève Lazaron) eyet li scabene del tuzance, Cécile Crevecoeur.

Adonpwis, gn ava ene ronde tåve avou des scrijheus e walon (Dominique Heymans, Jean-Luc Fauconnier, Joseph Dewez, Jacques Warnier, Joël Thiry eyet Lucien Mahin ey e picård (Rose-Marie François eyet Roland Thibaud.

Li cåzaedje esteut miné pa Michel Francård. Gn av troes kesses: «pocwè scrire e walon?», «po kî scrire e walon?» eyet «kimint scrire e walon?»

Li djournêye finixha avou on concert des Crapådes.

 Fiesse 2018 
Li tinme del fiesse, c' esteut l' aprindaedje do walon ås efants. 

 Ocupaedjes coinreces 
Dins les ocupaedjes coinreces, a Rotchfoirt, divant 250 djins, 18 efants dinît on spectåke avou des sketchs et des tchansons (acpagntés pa Willy Marchal) et divant l' minisse François Bellot ki djåza ene miete e walon.

 Fiesse rapoûlrece 
Li fiesse «po mete li cougnet» a Nameur, li dierin djoû, esta animêye pås Tchanteus d' dicåce.


Gn ourit ene cwénzinne di pordjets prezintés a Nameur, pa totes sôres di bouteus, so des videyos, u e-n evike. A ritni:
 l' avizance d' aprinde eto l' walon ås efants des «Walons k' ont vnou d' ôte pårt» (abagants), esplikêye pa deus troes waloneus (Jacques Warnier, Dominique Heymans, pordjet d' Vervî avou l' societé «Badjawe»).
 les bouneurs et les målåjhminces k' on popa a di djåzer walon avou s' feye (Jean Cayron).
 on kessionaedje sol novele pedagodjeye po li scolaedje des scoleus al Hôte sicole Janfosse a Lidje ? (Romain Berger).
 li plaijhi di fé rescontrer des efants et des viyès djins dins des ospices.

So les standes, gn aveut des lives, des djeus eyet des amagnîs do payis.

Adonpwis, gn ava li rmetaedje des pris del bate di noûmots eyet li prezintaedje di l' avançmint do pordjet Nosse comene dit oyi


Fime d' imådjes sol paskêye «Li diåle e pourcea» (prezinté pa Joseph Dewez et Madeleine Delvaux)

 Fiesse 2019 
 Ocupaedjes coinreces 
Li mierkidi 15 di may, gn ava ene grande fiesse a Sint-Houbert po li strimaedje del ramexhnêye di noveles da Lucyin Mahin, «Moudes a rvinde». Après on spitch del sicabene del culteure, Anne Henneaux, vina l' toû da Pire Otdjåke, prezidint do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene ki va rnovler li cårire do scrijheu. Vina li spitch da Lucien Mahin, avou on long plaitiaedje po l' impôrtance do wårder l' lingaedje walon bén vicant. 

Adonpwis ariva l' prezintaedje sol toele des pordjets fwaits avou les scolîs:
 tchanson So nosse voye (videyo des apresses)
 Deus tot ptits fimes
 Les grand foirts omes å paradis de comeres
 Li scole foû-scwere.
 troes bokets d' fime doblés e walon.
 Li royinne del nivaye
 Hinri Potî
 Li Guere des Stoeles (fime) (boket cial)

 Grande fiesse 
Li fiesse do dierin djoû s' passa a Lidje, e Muzêye do Vicaedje des Walons.

Do matén, gn ava des conferinces so les mancîs lingaedjes (fôrlan, basse, picård, lingaedjes coinreces del Flande (flamind, limbordjwès…).

L' après-nonne fourit ocupêye på prezintaedje des pordjets subzidyîs. Li prumî, foirt rimarké, c' esta l' ci del sicole di Sint-Houbert prezintant on clip videyo avou l' tchanson «So nosse voye». Adonpwis, ci fourit l' toû do Rweyå CLub walon di prezinter si copinreye «Les cactaedjes».

Pu ç' côp la, gn a yeu li rmetaedje des rzultats del Bate di noûmots.

Di flaxhe, les standes des soces pol walon, et des concerts di tchanteus e walon: William Warnier, Michel Azaïs avou Jacques-Yvan Duchesne, et Remi Decker avou Marc Malempré.


 Videyo di l' aprestaedje del tchanson "So nosse voye"

 Fiesses 2020-2021 
 Standes des soces 
Ciste anêye la, el fiesse s' a passé e Couyet. Li soce k' a tot organizé, c' est El Mojô dès Walons. L' accint a stî metou sol teyåte. Tos les stands estént walon-cåzants, årè cwate :
 Onk k' esteut borén (patwès do lingaedje picård).
 Onk k' esteut walipicård
 Li ci del Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene esteut walon-cåzant mins eto lorin-cåzant, avou el diyaleke : li gåmès.
 Li ci del Federåcion Walonreye-Brussele.

Avou les standes seulmint walon-cåzants, i gn aveut :
 El Mojô dès Walons
 Joëlle Spierkel (avou ès dierin ratournaedje e Feller-Namurwès : Lès Chtroumf èt l' murwè èssôrçulé)
 Les Relîs Namurwès
 Li Rantoele
 Li SLLW

 Spectåke 
L' après-nonne, on djouwa li pîce «Vauban, todi lu».

 Ronde tåve 
Li ronde tåve planetêye sol teyåte walon ni s' a pout fé k' e moes d' setimbe 2022, todi å Bwès do Cazî.

 Alére 
 «Oufti ! L' edicion 2020-2021 a bén stî» ( l° 100, ivier 2021-2022).
 Lucyin Mahin: Ronde tåve sol teyåte e walon ( l° 104 (ivier 2022-2023) & l° 105 (bontins 2023)

 Fiesse 2022 
Po l' anêye 2022, el fiesse s' a passé li semdi 14 di may e Måtche-el-Fåmene. Elle esteut organizêye på Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene.

 Fiesse 2023 
 Matinêye 
Li fiesse si fjha a Måmdiy, li semdi 13 di may. Elle esteut adjinçnêye på Rweyå Club Walon.

Po l' ashyinne academike, do matén, li prezintaedje da Jacques Remy-Paquet et do scuvin del tuzance di Måmdiy kimincît ambedeus e walon. Pu on spitch e francès pa Bénédicte Linard, li minisse del culteure del Federåcion Walonreye-Brussele. C' esteut l' prumî côp k' el minisse responsåve vineut al fiesse.

Shuva ene ronde tåve sol walon dins les medias.

Adonpwis, li sinaedje di cwate noveas acoirds pol label «Nosse comene dit oyi»

Al fén, rimetaedje do pris «Ricweraedje» del Federåcion Walonreye-Brussele I fourit rascodou mitan mitan pa Esther Baiwir eyet Georges Larcin po tchaeke si ovraedje sol picård. Les wangneus prezintît adon leu-z ouve.

 Après-nonne 
Di l' après-nonne, gn aveut les standes e walon d' on costé, eyet des tchansons e walon emey tchapele pa troes tchantreyes po Payis d' Måmdiy dins l' grande coû do moustî (rilomé «Malmoundariom»).

 Alére 
 Conte-rindou del fiesse:  106 p. 17.
 Conte-rindou del ronde tåve:  107 p. 17.


  Conte-rindou so "Vedia"
  Bate di dvizes sol walon divins les medias

 Fiesse 2024 
 Disrôlmint 
Li fiesse esteut adjinçnêye a Tcheslet, aprume al «Måjhon del Potreye» a Boufiou. 

Li ronde tåve, c' esteut so l' eplaidaedje di lives e walon.

Après on wilicom, les djins estént priyîs mon l' potriyeu «Dubois» k' a prezinté si ovraedje e walon. 

Adonpwis, gn a yeu on lijhaedje di tecses di Émile Lempereur, «Tiesses pelêyes».

Après çoula, li lijhaedje do tecse da Joseph Dewez «Dji n' sai shofler», acpagnté pa l' cwatrinne di violons «Légia» djouwant ene muzike da Nicolas Paternotte.

L' après-nonne si porshuva pås rindaedje di pris odiovizuwels a Guy Cabay ey a l' ovroe picård di l' aisse del tuzance di Tornè.

Li djournêye si cloya på rindaedje des pris del bate di noûmots 2020-2024.

 Fotos d' sovnance  

 Alére 
 Julien Noël, Éditer en langue régionale au XX siècle (prezintaedje del ronde tåve so l' eplaidaedje di lives e walon), El Bourdon  (måss 2024), p. 5
 Samuël Dumont, El fiesse ås lingaedjes del Waloneye,   (esté 2024)


bokets do tecse Joseph Dewez (lîs pa Pierre Henry)

 Fiesse 2025 
Ele s' a disrôlé li 24 di may a Nameur sol tinme del tchanson d' asteure e walon. «Fête aux langues de Wallonie 2025», årtike sol waibe do Mwaisse Siervice des Belès-letes et do Live, 9 di decimbe 2024. Ele s' aveut edjîstré e l' Espåce Harscamp, ene eglijhe dissacrålijheye del rowe Sint-Nicolai.

Veyanmint k' on fiestixheut ses dijh ans, li programe aveut veyou grand. Et c' est po ça eto ki l' fiesse aveut rvinou a Nameur, ewou çk' ele s' aveut passé pol l' tot prumî côp, e 2015.

 Matinêye 
Li prumire pårteye, do matén, esteut ene miete academike, avou li spitch d' intrêye da Joseph Dewez et l' ci del mayoresse di Nameur, Charlotte Bazelaire.

Shuveut on rprezintaedje do label « Nosse comene dit oyi ». Gn a yeu ene novele arivante, Åjhô-Préle, k' a siné l' convincion ci djoû la.

Après çoula, gn ava on cåzaedje sol tchanson ezès lingaedjes walons pa Xavier Bernier et Lorint Hendschel. C' esteut tos tchanteus et tchanteuses d’ après 1985 (après l’ termene « Bob Dechamps » come avént decidé les deus pretcheus). Les tchanteus estént prezintés pa cope, avou tchaeke on boket d' tchanson so on tinme diné, k' on oyeut et vey li cåzaedje sol toele. Paregzimpe : les « metalikeus », « les bôreus d’ crakes », les « emeytchapelisses », les « må do payis ». Po tchaeke sôre di tchanson, les schoûtants divént vôter pol meyeu des deus. Il avént rçû des ptits drapeas di deus coleurs po çoula.

Termetant, Joëlle Spierkel aveut-st arindjî ene pitite sicole avou ls efants sol tinme des caracoles.

 Rindaedje di diferins pris 
Li pris po riscompinser on pordjet scolrece a stî dné a Joëlle Spierkel, emey shijh ôtes pordjets ritnous po fini. Pris do meyeu pordjet scolrece

Li bate di noûmots, c' esteut sol tinme del muzike et d' ès-n industreye.https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/bate-di-noumots-concours-de-neologismes Les troes prumîs noûmots prumés, ci fourit da Joëlle Spierkel, Johan Viroux eyet Jean-Claude Somja, so shijh propôzucions ritnowes al difén. Rizultats del bate di noûmots


El maraton d' lijhaedje «Lére sins rlåtche» («lére sins rla», «lére sins rlaye»), c' esteut èn ocupaedje la k' ene dijhinne di bibiotekes avént prins pårt. Po tot fini, gn a yeu 1.120 djins, inte di zeles 613 efants et laidadjisses k' ont vnou lére on ptit boket di 30 sigondes a 3 munutes (so tot l' tins do moes d' avri). Come les rzultats acontént li nombe di dmorants del comene, li djuri aveut fwait deus categoreyes. Pol prumire, les comenes di pus d' 20.000 djins, c' est Courcele k' a yeu l' plouma, shuvowe di Lidje (bibioteke di Djoupeye) pu d' Nameur. Po les pus ptitès comenes, li ponpon, ça a stou po Chevri-Rance, ki dvancixha Teu eyet Vierton. Rizultats do maraton d' lijhaedje Gn aveut eto des pris po les meyeus lijheus et lijheuses, categoreye djonnes et categoreye grandès djins.

 Bate di tchansons 
I gn aveut ene bate di tchansons ezès lingaedjes do payis po-z ecoraedjî les djonnes årtisses. C' esteut l' prumire sifwaite bate dispu l' difinmint del fiesse del tchanson e walon ey e picård di l' RTBF e 2014.

Po l' aprester, les adjinçneus avént publiyî ene ramexhnêye di tecses a mete e muzike. «Tremplin pour la chanson en langue régionale», årtike sol waibe do Mwaisse Siervice des Belès-letes et do Live, 15 di nôvimbe 2024. Elle a siervou a deus des tchanteus ritnous pol fiesse.

Gn ava cwate finalisses, ki tchaeke di zels a vnou tchanter deus tchansons sol sinne : 
 Yves Bellens, so on stîle di tchansons d' dicåce, metant e muzike des tecses da Jean Goffart;
 «la Rawette», li seule vwès d' comere, deus muzicyins padrî leye, avou des tchansons å tecse da Lorint Hendschel; 
 «Solia Cubana» ene binde di ût muzicyins avou tchanteu et tchanteuse, k' avént metou do walon so del muzike di Couba;
 Olivier Terwagne, so des tchansons å tecse, onk e walon del pene da Jacques Desmet et onk e picård sicrît pa Roland Thibeau. Et s' acpagnter lu tot seu å piyano.

C' est Olivier Terwagne k' a wangnî.

C' est Yves Bellens k' a rascodou l' pris do publik.

 Concerts 
Po fini l' djournêye, on ourit on concert des Loriot et on recitå da Guy Cabay.

 Alére 
 Julien Noël, On mot so l' edicion 2025 (rifé ene bate di tchansons e walon)  l° 111 (waeyén-tins 2024)
 Lucyin Mahin, Fiesse ås lingaedjes walons 2025 (dijh ans viye, dedja)  l° 114 (esté 2025)

 A vey 
 Rapoirtaedje videyo (avou toplin des respondas d' waloneus, pa Lorint Hendschel)
 Tchansons del bate
 Dj’a bén ausse dè l’ tchanter (tchanson Olivier Terwagne e walon)
 Sul vôye di Brogne  (tchanson del Rawete)
 Ërprinde lès viés k’mégn (tchanson Olivier Terwagne e picård)
 Conferince sol tchanson e walon
 Prumî boket (prezintaedje des conferincîs, Lorint Hendschel et Zavî Biernî
 Deujhinme boket (prezintaedje da Wiyam Dinker, Elmore D, Flipe Ansea et les Slugs
 Troejhinme boket (comintåres so les Slugs, so André Gauditiaubois come cåzaedjisse, tchanson da Djåke Leféve so on tecse da Guy Fontinne, tchanson des Crapådes sicrîte pa Emile Hesbois)
 Cwatrinme et dierin boket (on-z î ôt tchanter : William Warnier, Guy Cabay, Vincent Delire (Mimile), Julos Beaucarne, André Gauditiaubois eyet l' tchanteuse di Luttik Transopera)
 Concert
 Djonne macrale (tchanson di Loriot, so on tecse di Lorint Hendschel)


Nosse comene dit oyi (label)
Bate di noûmots del Fiesse ås lingaedjes walons


  Leu waibe oficire
  Leu pådje Fesbok
 Rapoirtaedjes videyos 
 Edicion 2017
  Adrovaedje 
  Troes prumîs bokets del ronde tåve
 Edicion 2018
  Ocupaedjes coinreces ey fiesse finåle a Nameur 

 Sourdants 

Categoreye:Soces pol walon
Categoreye:Etrevéns avou do walon