Istwere

L' Istwere, c' est l' syince ki studeye tot çou ki s' a passé sol Daegne rapoirt ås etrevéns a vey avou des djins, dispu k' el sicrijhèt zeles-minmes.

Ele si schowe del preyistwere, la k' ci n' esteut nén scrît.

 Kiminçmint d' l' istwere 
On fwait rmonter l' istwere des payis do Mîtrin Levant (la k' gn a yeu les prumîs scrijhaedjes) a a pô près troes siekes divant Djezus-Cri. C' esteut el Mezopotameye.

Les Chinwès scrijhèt dispu 1200 dvDjC.

Les Indyins del Mîtrinne Amerike avént des scrijhaedjes dispu 600 dvDjC.

 Pårtixhaedje di l' istwere 
 Pårtixhaedje francès 
Å pus sovint, on pårtit l' istwere insi :
 L' Antikité : des prumîs scrîts al croûlmint d' l' Impire Romin do Coûtchant (476).
 Li Moyinådje : di 476 al prijhe di Constantinope (1453) ou d' Gurnåde (1492).
N.B. :  L' anêye dal fén di Moyinådje est bråmint batayî pa les istoryins.
 Les Tins modienes : di cisse date la al revintreye francesse (1789), çou k' on lome ossu l' Ancyin redjime.
 Les Trevéns d' asteure : del revintreye francesse a asteure.

Ci pårtixhaedje la est foirt criticåve, divant tot pask' i rashît l' trepådjaedje so l' istwere di l' Urope, et aprume del France.

 Pårtixhaedje eternåcionå 
 Viye Istwere : di 3200 dv DjC a 200 a 600, sorlon les civilizåcions
 Mîtrinne Ådje (eternåcionålmint) (inglès : post-classical era) : dispu 200 a 600 disca 1200 a 1600
 Prumire Mîtrinne Ådje
 Plinne Mîtrinne Ådje
 Dierinne Mîtrinne Ådje
 Tins modienes
 Prumîs tins modienes
 Plins tins modienes
 Trevéns d' asteure

 Coxhes di l' istwere 
 l' istwere classike, ki studeye foiravant les faitindjes des rwès et des payis.
 l' istwere des civilizåcions
 l' istwere sociåle, ki s' aprepeye del vicåreye des ptitès djins

 Critike di l' istwere classike 
L' istwere classike est todi scrîte påzès peupes k' ont wangnî les gueres. Ou pa ene trope di djins ki s' ont rindou mwaisse d' on metou payis. 

Insi, l' istwere del Beldjike pa les istoryins classikes vout d' tote foice endè fé on bea payis bén uni, sovint tot cloyant les ouys so l' culteure des djins. Did la l' idêye da Yoran Delacour di scrire des lives d' istwere veyowe pa les peupes avou des formagnîs lingaedjes. Po les Walons, c' est l' Istwere del Waloneye, come veyou pås Walons.

 Les pus inflouwintès djins d' l' istwere 
On personaedje istorike, c' est ene rilomêye djin k' a yeu on role dins l' Istwere. 

Les 100 pus inflouwintès djins d' l' Istwere ont stî relîs, sayreçmint, pa on cwereu amerikin divins on live lomé The 100 (les cint pus grands nos d' l' Istwere).

*
Categoreye:Syinces uminnes