Coucou (oujhea)

thumb
Li coucou ordinaire u gris coucou, c' est on voyaedjant oujhea ki rarive el Walonreye li prumire mitan do moes d' avri, et l' dire tot criyant «coucou! coucou!»

 Cuculus canorus

Mins gn a des ôtes sôres do coucou.

 Discrijhaedje 
I mzeure 30 cintimetes et peze 100 grames.

Cwand il est a djok, ses aiyes pindèt (et n' nén esse riployêyes so s' dos.

Si ploumaedje est roylé sol vinte et mayté sol dos. Gn a waire di diferince inte li måye eyet l' frumele.

Po s' mete a djok, il agrawe li pîce tot l' apiçant deus grawes padrî et deus grawes padvant.

 Vicaedje 
I tchante do moes d' avri å moes d' djun. Cwand i creye «coucou», i hosse si tiesse, et alårdjit s' cawe. C' est lu ki s' tait l' prumî.

Li frumele a èn oû presse a-z esse pondou e s' cou. Elle awaite on ni d' on metou oujhea (nén totes les sôres). Ele bacoule foû èn oû del covêye, et mete li sinne e s' plaece. Elle è pout ponde ene boune dijhinne dins des nos diferins.

Li djonne coucou disclôt divant ses "frés d' covaedje", eyet tiper foû do ni les oûs presse a disclôre, ou les ôtes djonnes.

Li djonne coucou est nouri pa ses parints adoptants.

Li coucou magne bråmint des halenes.

 Spårdaedje et voyaedjance 
I vént acover (u fé acover les ôtes) e l' Urope et l' Azeye (grosse mitan bijhrece), ey eto dins les montinnes d' Afrike bijhrece. Il arive todi li minme djoû, a cénk djoûs près. Et minme s' abate so les minmes åbes; pår so les minmès coxhes.

Tins del mwaijhe såjhon di l' Urope, i revole evoye disk' e l' Afrike nonnrece la k' i fwait a pô près l' minme tins k' e l' Urope di l' esté. Ça fwait on voyaedje di 9000 kilometes; i n' vole ki del nute, et tot seu d' oujhea.

 Dins les belès-letes e walon 
On rescontere des "personaedjes coucou" dins deus romans d' djåzantès biesses
 dins Goliate, on da Robert Boxus, Tchiripete, li bele feye d' on manaedje di såverdeas, c' est ene "damjhele" di coucou.
 dins "Mayté et Maytêye", ene des noveles di Avå trîxhes et bwès da Jean Lejeune di Djoupeye.

Categoreye:Oujheas