Li diåle maçon (fåve do vî vî tins)

Li diåle maçon, c' est ene fåve do vî vî tins la ki l' diåle promete di construre on grand bastimint so waire di tins, conte on paymint ki c' est l' åme do dmandeu.

Li pake est siné avou l' sonk do dmandeu.

 Sôres di bastimints 
Sapinse li fåve, i rvént totes les nutes ritirer ene pire po s' vindjî d' l' ovrî k' l' a-st emantchî.
 ene eglijhe come li cene d' Aviote
 on molén (Payis d' Lidje), come li ci des Fonds d' Cwåreu
 ene gregne (Basse Årdene, Braibant flamind)
 on pont (li pont do Diåle a Cahôr (Cahors), e payis occitan)

 Fén del fåve 
Gn a deus sôres di féns:

 Ureuse fén 
Soeye-t i ki l' diåle est djondou: i promete d' aveur fini divant l' aireur do djoû. Mins, al fén del nute, gn a on cok ki tchante, et i dmane on boket nén atchivé. 

Oudonbén li diåle a prometou di fé troes travos ki l' ome lyi dmandrè. 

Mins après côp, c' est impossibe di fini l' bastimint, ki ça soeye djusse a ene pire près come a Aviote. C' est l' cas des gregnes do Braibant flamindLéon Marquet et Alfons Roeck, Légendes de Belgique, De Vlijt, Anverse, 1980, ISBN 90-6304-079-2; pp 103., et dins l' Basse Årdene.Gaston Lucy, Lu diape maçon, Echos de la Cité, 1968. Mins eto dins des ôtes payis d' Urope.Modèle 303.9.1 do rindjmint des fåves da Aarne et Thompson.

Vola l' conte del gregne del Malplakêye a Longveye (e Roman Payis, la k' gn a on trô dins l' toet (dandjreus fwait po dner del loumire sol batire).
''C' esteut on Lonviyî k' åreut bén vleu awè ene bele grande gregne. Il ala paker avou l' Diåle et lyi vinde si åme al condicion ki l' xheure soeye tote fwaite divant l' tchant do cok. Li diåle bouta fer tote li nute, et il aveut cåzu fini. C' est adon ki l' cinsresse ava l' idêye di sayî di fé tchanter l' cok divant les aires do djoû. Ale prinda oon live et s' aler mete dilé l' poyî. Pu, si mete a cafroyî les covietes do live, a môde d' on batmint d' aiyes des poyes ki s' dispietnut. Adon, li cok tchanta, et l' diåle diva leyî ouve, adon k' i gnè dmoréve co ene pitite plaece a covri. On a sayî mwints côps di fini l' toet, mins tchaeke côp, les panes volént evoye, et l' trô dmoréve dins l' toet.Marquet et Roeck, come cial ådzeu.

 Peneuse fén 
Dins l' ôte cas, li dmandeu djouwixh di s' bén ostant k' il est dit pol pake. Mins li dierin djoû, i gnè vént èn abominåbe oraedje ki distrût l' bastixhe. Et les rwenes dimanèt la po fé rsovni les djins d' après.

Cisse penuse fén la si voet avou les fåves di molén e Payis d' Lidje.

Dins l' cene do Molén des Cawetes, al Veye-do-Bwès, on mônî novea-vnou e payis, n' a sepou taeyî si deujhinme pire di molén dins les gros bloks d' arkôze k' i gn a vaila. Il a houkî l' diåle. I lyi a dné 25 ans. Al fén , li novea molén a stî distrût, et li mônî a peri avou.J. Pimpurniaux (Adolphe Borgnet), Guide du voyageur en Ardenne, Brussele 1856, p. 135-137.

Dins l' cene do Molén des Fonds d' Cwåreu, li mônî est disbåtchî pa l' setcheur, afeye, ou les grossès aiwes des ôtes côps ki vnèt espaitchî l' molén d' tourner. Li diåle lyi atåvele di basti on molén å vint sol crestea djondant. I fåt k' i toûne divant l' tchant do cok. Li feme do mônî k' a-st oyou l' martchî, si catche dins l' bastimint, ey mete on gros mairin dins le aiyes po ls espaitchî d' tourner. Cwand les coks tchantèt dins tote li vå, li diåle, k' a pierdou, distrût l' molén, touwant l' mônresse k' esteut dmerowe ådvins.A. Borgnet (come cial ådzeu), p. 91-95. Les pires do bastimint ont spité djus dins l' Ambleve ey elle î sont co.

 Alére 
 Marie-Christine Purper, Li mônî ds Fonds d' Cwåreu, Nosse Lingaedje l° 125 (djulete 2022) pp. 16-19.


 Tecses parexhous e l'  79 (erî-såjhon 2016)
  ratournaedje da Joseph Docquier, 
  cas des gregnes

 Sourdants 

Diale macon