Vå des Ayites Bougmesse

thumb
Li vå des Ayites Bougmesse, c' est ene valêye touristike metowe e mîtrin Grand Atlasse (Marok) ocupêye pa les djins do minme no (e cmon amazir marokin ⴰⵢⵜ ⴱⵓ ⴳⵎⵎⴰⵣ, ayt bo gemmæz ).

 Administråcion 
Li mwaisse viyaedje, c' est Tabane. C' est don l' cinte del comene des Ayites Bougmesse. Mins c' est ossu l' cayida po cisse comene la, et pol comene vijhene des Ayites Bou Oulli. 

C' est la ossu k' gn a l' brigåde di djindåmreye po les deus comenes.

Ele rileve del province d' Azilal.

 Aiwes 
Metou so l' aiwe do minme no, ki rçût l' aiwe d' Ayite Imi å mitan del vå. Pu cori eviè Agouti. Adon dischinde li falijhe tot ahivant les goidjes di Jrou (sol comene d' Ayites Bou Woulli.

 Voyes 
Å mitan del vå, gn a ene croejhlåde di troes voyes:
 li voye des Ayites Mhemmed et des Ayites Bou Welli (ki s' vont scåyî al rexhowe del vå).
 li voye di Zawiyet Ahansal, ki shût l' mwaisse aiwe, pu monter viè l' Passåjhe di Tirghest, sol costé do Mont Azourki
 li voye di l' aiwe di Rbate (k' egolene dins l' mwaisse aiwe å mitan del vå). Ele si raloye so s' droete avou l' cene do Tizi Ayt Imi.

 Viyaedjes 
 Sol voye di l' aiwe di Rbate 

 Erribate : la k' gn a l' sourdant di l' aiwe des Ayites Bougmesse.
 Errebate oufella: viyaedje d' å hôt
 Errebate akourbi: viyaedje do dzo
 Ibakelliwen : (e-n amazir : ⵉⴱⴰⵇⵍⵍⵉⵡⵏ, ibaqelliwn) : la k' gn a des passêyes di dinozôres.
 Ayites Imi, k' a dné l' no al passåjhe metowe ådzeu: li passåjhe des Ayites Imi.
 Tentrite
 Tabane (e-n amazir : ⵜⴰⴱⴰⵏⵜ, tabant), mwaisse viyaedje, avou totes les ahesses: djindåmreye, sicole sigondaire, cayidat, måjhon-comene, farmaçreye, docteur et årtisse des biesses.

 Sol voye des Ayites Mhemmed et des Ayites Bou woulli 

 Timite : (e-n amazir : ⵜⵉⵎⵉⵜ, timit) : avou l' dierinne casba-gurnî vizitåve, li gurnî Sidi Moussa.
 Aguerde n ouzrou : (e-n amazir : ⴰⴳⵕⴹ ⵏ ⵓⵥⵕⵓ, agerD n ozro): avou ses bokets d' rotche bricant d' tere, ki lyi dnèt s' no; onk des pus beas djîsses e viyaedje, fwait so l' årtchitecteure des rafoirceyès måjhons.
 Ayites Ziri
 Itkwalen
 Takhida
 Telsennane
 Agouti: li dierin viyaedje sol voye des Ayites Bou Oulli et d' Azilal (avou ene viye casba tote e-n ene blesse, et l' gurnî Sidi Chita).

 Sol voye do Mont Azourki 

 Imelrhesse (e-n amazir: ⵉⵎⵍⵖⵙ): prumî viyaedje avou l' otel (pus grand djîsse del vå).
 Iskettafen: on pô pus lon, erî del mwaisse voye, après on long pont so l' ouwed do minme no.
 Ikhef n Irhir: (e-n amazir : ⵉⵅⴼ ⵏ ⵉⵖⵉⵔ, ikhef n irhir).
 Talmoudinte: (e-n amazir : ⵜⴰⵍⵎⵓⴹⴰⵄⵜ, talmoda3t).
 Tadrouyt
 Ayites Wounougdal
 Ayites Wouran
 Taghoulite
 Ifrinne
 Ayites Ouchi
 Ayites Ouham
 Zawiyt Walemzi 
 Ichouguene: al tiesse del voye do Djebel Azourki

 Montinnes 
 a Nonne: fijhant lene di pårtixhaedje des aiwes avou les vås do Dadesse : li Mont Wawolzate et l' Mont Igoudamen, schåyîs pal passåjhe des Ayites Imi.
 a Bijhe: li Mont Tizal

 Hôteur ådzeu del mer 
Li viyaedje li pus bas, c' est Agouti.

Li pus hôt, c' est Zawiyal Elmazi a 2150 metes.Mape do live Huet, come ådzeu.

Tabane, å mitan, est 1879 metes hôt.

 Economeye 
 Agricoûteure et aclevaedje 
L' aclevaedje des gades et des bedots ki paxhèt dins l' montinne. Ces-ci sont lomés Tirehaline (berbis voyaedjeuses). Tchaeke viyaedje a ene pårteye del montinne po wårder ses tropeas, et tchaeke famile ene pårteye des åbes k' i sbouxhèt po nouri l' tropea les termenes di setcheur.

Gn a eto ene vatche u deus a tchaeke manaedje. Dispu les anêyes 2010, c' rest totès croejheyes frizones (cabolêyes-noeres). Elle ont replaecî les Brunes di l' Atlasse.

Tchaeke måjhon a èn ågne u on moulet, ostant po les tcherwaedjes ki pol poirtaedje di totès sôres.

Les culteures: oidje u frumint (ki l' awousse si fwait e moes d' awousse); pu adon, ene deujhinme coûteure (canadas u poes d' trouk).

Li plantisse di pemîs a cmincî diviè 1995, et ocupe ene grosse mitan des tchamps. Gn a eto des pixhîs, des biyokîs des tchersîs (dispu 2015) et des djaeyîs (dispu todi).

 Tourisse 
Les djîsses e viyaedje ont cmincî e 1988. Les djins do payis ont stî scolés å totes les coirnêyes di l' industreye touristike.

Ene sicole di guides del nateure (pol hôte montinne) a stî basteye e 1982. Les prumîs scolîs rexhît e 1985. Elle a stî clôse e 2017 (elle a bagué a Warzazate).

Li tourisse a crexhou, pu discrexhe avou les disduts eternåcionås (guere del gofe, terorisse). Portant, e 2018, on contéve co 52 djîsses (7 a Agouti, 5 a Talsennante, 2 a Timite, 3 a Aguerde n ouzrou, 1 a Ichouguene, 5 a Imelrhasse, 5 a Iscattafel, 7 a Ighf n Ighir, 2 a Ifrane, 4 a Zawiyate Walemzi, 2 a Tabane, 6 a Ayites Imi, 1 a Ibaqelliwen, 2 a Ribate).Racsegnes da Ali El Ouakoumi, guide di mestî dispu tot djonne, a Uzeu:Lucyin, li 21 di djanvî 2018.

 Lingaedje 
On î djåze li techelheyt, mins dedja ene miete maxhî avou l' tamazir do Mîtrin Atlasse. Voci èn egzimpe (fåve del Bijhe et do Solea)

Li scrijhaedje di ç' langue la n' est nén cnoxhou des djins. Mins, l' anêye 2022, on a metou des plakes dins tos les viyaedjes avou l' no e tifinar.

 Alére 
Karin Huet & Titouan Lamazou; Onze lunes au Maroc, Gallimard, 2012, ISBN 978-9954-03764-5.

 Sourdant 

Categoreye:Marok
Categoreye:Atlasse (hôts tienes)
*
Categoreye:Raspepyîs årtikes
Categoreye:Comenes do Marok