Vôtaedje

On vôtaedje (on dit eto ene vôtåcion, ene eleccion), c’ est ene operåcion la k’ les djins d’ on metou viyaedje, contrêye, dislaxhî payis vont tchoezi des djins po les rprezinter et les govierner.

 Sôres di vôtaedjes 
Les vôtaedjes ordinaires, c' est po tchoezi des djins.

Dins des payis k’ i gn a, on pout eto vôter po fé passer u rfuzer des lwès (referandom).

On rvôtaedje pårtiveus, c' est on vôtaedje ki si rfwait djusse dins on boket do teritwere po ene råjhon u l' ôte. Dins l' istwere del Beldjike, gn ourit on sfwait foirt rilomé, li rvôtaedje pårtiveus pol deputé d' Brussele e 1937.

 Istwere des vôtaedjes 
 Tchuze di rprezintants dins l' vî redjime 
Dizo l’ Vî Redjime, el Principåté d' Lidje, on a tchoezi des borguimwaisses dispu, al boune, 1231.

A Lidje, ey eto a Nameur, gn aveut les scabéns ki s' ocupént del djustice.

 Vôtaedjes el Beldjike 
Po les prumirès eleccions del Beldjike (1830-1884), gn aveut k’ les cis ki payént des taeyes ki vôtént (42,20 francs, li minimom metou dins l' mwaisse lwè, e 1848). 

Adonpwis, les pus ritches polént awè deus vwès ås vôtaedje do pårlumint et troes ås eleccions cominåles.

Li vôte po tertos n’ a-st arivé k’ e 1919 (djusse po les omes) et po tertos et tertotes e 1948.

 Kî çki pout vôter ? 
Po vôter, i fåt aveur li nåcionålité do payis ey esse madjeur (dinltins 21 ans, adonpwis, 18 ans). 

Fåt co esse riprins so les lisses des vôtants. El Beldjike, ça s’ fwait otomaticmint. Dins des ôtes payis, i fåt ene cwåte di vôtant.

Les etrindjirs citweyins d’ l’ Union Uropeyinne ki dmorèt e payis polèt vôter dispu 2000. Les grands etrindjirs (foû d’ l’ Union Uropeyinne) polèt vôter ezès eleccions des comenes dispu 2006, s' i dmeurnut e payis dispu dipus d' cénk ans, et respecter les lwès del Beldjike eyet les abondroets del djin.

Les cis k’ ont stî mescoyous di leus droets civikes ni polèt nén vôter, come bråmint des djins k’ avént fwait avou ls Almands tins del guere di 40; metans, dins les scrijheus e walon, Joseph Mignolet et Henri Collette.

 Obligåcion d’ vôter 
Li Beldjike, c’ est onk des payis la k’ on est oblidjî d' vôter (dispu 1893). Si on n’ î va nén, on riskêye ene aminde di  Mins on n’ les evoye nén sovint.

Dins les payis la k’ on î pout aler u nén, li porcintaedje di vôtants mostere l’ agrè k’ les djins ont a-z aler vôter. C’ est sovint 50 a 70 åcint.

 Frawtinaedjes 
 bôraedje des boesses : li frawtineu mete des bulténs por lu foû des vôtaedjes.
 payaedje des vôtes : li ci u cene ki s’ prezinte paye po k’ on vôte por lu / leye. Pol prover, gn a totès sôres di manires. Li dierinne : fotografyî s’ bultén avou s’ sûtifone dins l’ cadje å vôte.
 hacnaedje cwand gn a des vôtaedjes electronikes.Scoles di Bive, 16 d' octôbe 2018.

 Sourdant 

Categoreye:Politike