Tchampnwès (lingaedje)

Li tchampnwès (champaignat e tchampnwès), eto tchampnwès-årdinwèschampunois-ardunnais, Dominique Richard, Lou Champaignat l° 35, sins date (diviè 2012), p. 16., c' est on mancî lingaedje d' oyi k' esteut cåzé coramint el France, dins l' Tchampagne eyet e Walonreye, mins k' est cåzu on moirt lingaedje, å djoû d' ouy.

Code e Wiccionaire: roa-cha

 Istwere do lingaedje 
Li lingaedje shonne dedja egzister e 11inme sieke, la k' a gn a on scrijheu lomé Rachi. Mins li pus cnoxhou des prumîs scrijheus e tchampnwès, c' est Chrestien du Troyes (12inme sieke).Claude Hagège, response a ene kesse da Dominique Richard, Lou Champaignat, come cial ådzeu.

 Sitindowe do tchampnwès 

 Frontire bijhrece  
Li frontire bijhrece do tchampnwès a stî studieye aprume pa Charles Bruneau ey eplaideye e-n on live "La limite des dialectes wallon, champenois et lorrain en Ardenne" parexhou e 1913.

 Viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès 
Li pus gros des viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès est metou so Smwès : Bôhan, Vresse, Mambe, Suni, Badjimont et Pusmadje, tertos metous asteure sol rebanêye comene di Vresse, el Province di Nameur. Portant, disk' e 1960 , les troes viyaedjes di Suni, Pusmadje et Badjimont estént sol Province do Lussimbork (did la li limero diyalectolodjike "N63", avou N come "Neufchâteau" po Badjimont).

Portant, di l' ôte costé del Bote di Djivet gn a eto Cou-des-Sårts, sol comene di Couvén. Ci n' est ki d' lanawaire k' on s' a abaiti di çoula (avou l' rexhowe do Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts).

 El France 
Dins l' payis d' Tchårluveye-Måjhire, di Sdan, di Rénse, et d' Trwès.

 Ricnoxhance 
Li politike linwistike pol tchampnwès :
 El Beldjike, il est ricnoxhou come lingaedje redjonå indodjinne pa li lwè, et manaedjî på CLRE.

 El France, li lingaedje n' a nou statut.

 Sicrijhaedjes 
Li gazete e walon "Li Rantoele" a-st eplaidî 2 tecses di prôze nén racontrece da Roger Nicolas sicrîts e tchampnwès avou l' accint d' Suni.

Li rvuwe "Terre d'Herbeumont et d'Orchymont" eplaide des tecses da Maurice Avril, ki sont do tchampnwès (dizo l' tite : "patwès"). I gn aveut eto ene rivuwe lomêye Lu P'tit Macu a Suni.

El France, n a li rvuwe "Lou Champaignat".

 Motîs 
 Lives da Bruneau : cåzu tos les ponts såf les ponts walons cial et les gåmès (84 a 93)
 ALW : pont Ne 65 (Badjimont)
 Motî tchampnwès d' Suni (rahoukî e Wiccionaire come Tcha1)
 Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts (rahoukî e Wiccionaire come Tcha2)
 Motî tchampnwès d' Noûmayni (rahoukî e Wiccionaire come Tcha3)
 Motî tchampnwès di Sdan (rahoukî e Wiccionaire come Tcha4)

 Ricwereus, scrijheus et soces 
 Diccionairîs 
 Henri Bourcelot (k' a fwait l' Atlas linguistique et ethnographique de Champage et de Brie)
 Jean-Pol Cordier (1927-?) (k' a fwait l' Dictionnaire des patois ardennais)micRomania, , djulete-awousse-setimbe 1994, p. 28.
 Jean Lecaillon
 Joseph Marteleur
 Roger Nicolas

 Scrijheus 
 Gérard Avril
 Irène Ister (1914-)micRomania, , octôbe-nôvimbe-decimbe 1996, p. 6-7.
 Bernard Poplineau
 Pierre Titeux (1908-1993)micRomania, , djulete-awousse-setimbe 1997, p. 44-45.

 Soces 
 Soce "Lou Champaignat".
 "Société des Écrivains Ardennais"

 Linwince 
 Motlî 
Sacwants mots tipikes :
 cabe 
 champaignat
 Wikt:Categoreye:Mots tchampnwès

 Croejhete 
 nén definixhant årtike omrin : lou
 prezintoes d' apårtinance singulîs : l' omrin et l' femrin sont ma, ta, sa... Loukîz a Macu, après Suni, todi.
 Gn a pont d' suddjonctif, a pårt po les viebe "awè" et "esse"

 Fonolodjeye 
Les durès cossounes å coron do mot divnut voltî doûces; les doûcès cossounes ni s' edurixhèt nén, come e walon.
ene cabe (latén capra'')

Passaedje di sacwants /a/ => /oː/ âdje => ôdje (ådje).

Les "û" ki vnès d' ene rîlêye francès walon UI => Û divnèt "oû" : 
loûre (lure), coure (cure).


 Mots et ratourneures tchampnwesses so Wiccionaire walon

 Sourdants 
Categoreye:Lingaedjes
*