Les biesses acsûtes del pesse (fåve)

thumb
Les biesses acsûtes del pessesorlon prumî ratournaedje da Tchåle Dovevî e 1844, c' est ene longue fåve da Lafontinne.

 Tinme 
thumb
C' est l' pesse ki towe totes les biesses. Leu rwè, li Liyon les ahouke  tertotes po fé on sacrifice rilidjeus å Cir k' evoye cisse rascråwe la. Ci serè li biesse k' a fwait l' pus gros petchî ki serè touwêye.

Li Liyon cmince pa s' acuzer lu-minme, d' awè magnî des bedots, et pår li bierdjî, mins passe li cratchoe ås ôtès biesses po k' ele si cfessexhe, avou.

Li Rnåd, doûce alinne et malén diåle, escuze li Liyon, tot «roviant» di dire ses mwais toûs.

Vinèt les ôtès biesses magneuses di tchå (ki rprezintnut les «gros cous-d'-tchåsse»). Les pus pires di leus calinreyes sont pardonêyes pa l' assimblêye.

Arive ene ågne ki s' amete d' awè magnî ene betcheye di yebe dins ene waide d' on moustî. 

Tertos si dårèt sor leye, li ricnoxhant come li cene ki l' punåjheye è provént.

Li moråle (adierceye po les societés des djins), ele tént so deus vers: sorlon ki vos estoz ritche u minåbe, les djudjes vos gråceyront u vos codåner.

 Ratournaedje Duvivier de Streel 
 Tecse complet so Wikisourd

thumb
L' abé Dovevî (1844) va rmete ene fele paltêye ås 64 vers del mwaisse modêye, poy ki s' fåve divént pår ene fåvirete di 268 vers.
Loucans ddja li cminçmint.
On må ki fjheut setchi d' oreur,On må ki l' Diåle, li pus grand et l' pus noer,
E fond d' l' infier a-st edvinté;On må k' on tronne rén k' d' î pinser,
Mågré sint Rok et sinte Djenvire;On må k' on n' endè doet måy rire
Di sogne di l' atraperSi l' cloke di Rome vineut-st a souner;
Li Pesse, infén, li pus grand d' tos les måsOn bea djoû s' vora so les biesses.
Lumçon, halene, foyon, sori, rat et cwate-pecesÅgne et chamo, boû, vatche et tchvå,
Oûsse, mårticot, tchén, leu et rnådMorént tertos come des moxhes.
Pus nou råskignoû so ene coxhe…replaidî pa Maurice Piron divins La Vie Wallonne, tôme 22, n° 242, 1948, pp. 117-124.

Li tecse si porshût insi avou toplin des racawetes eneviè l' modêye Lafontinne, ki mostrèt ossu des idêyes filozofikes et politikes do scrijheu. Come priyesse, i finit pa ene moråle rilidjeuse:S’ i gn aveut nou bon Diè, nos fréns ene fameuse corwêye !

 Ratournaedje Lamaye 
E 1845, Joseph Lamaye dene ossu on translataedje del fåve avou l' accint lidjwès, eplaideyes dins «La Voix du Peuple», ci côp la, dins l' Annouwaire di l' SLLW (tôme II, 1866). I prind del liberté eneviè l' tecse e francès, mins l' shût

 Ratournaedje Bailleux 
 Mwaisse modêye
C' est on spepieus shuvaedje di Lafontinne, pår li pîtaedje. Eplaidî dins l' Annouwaire di l' SLLW (tôme III, 1867, pp 85-87).

 Ratournaedje Bernus 
 Tecse complet so Wikisourd

Léon Bernus, e 1873, ercandje li pesse på colora-môrbusse.

Å coron del fåve, i radjoute beacôp des bokets ki cåznut di des djins d' après Tchålerwè:Arive on vî Bådet, ki vneut d’ Mont-dzeu-Mårciene.El moton Ciwagnî, l’ pus fén d’ el copagneye,
K’ esteut rvinou d’ Boufiou, ou çk’ il aveut studyî,A pårlé co pus roed k’ l’ advocåt « Twescompris ».Dandjreus «tot esteut compris», on ridjhaedje d' on vraiy pårlî bén cnoxhou adon.

On l’ a rade codåné a-z awè s’ tiesse côpêye.Mindjî l’ yebe do mayeur, ké crime ! endon Nenêye ?
On l’ a guiyotiné el leddimwin matén,Dins l’ coû Bobo Linåd, eyet dvant ene masse di djins.
Ç’ a stî minme Pire Tchiyåd k’ a stî saetchî l’ ficele.Po ses poennes, il a yeu ene bele pwaire di burteles !

 Ratournaedje Kirsch 
thumb
Diviè 1890, Antoine Kirsch dene ene modêye ki shût assez bén li scrijhaedje Lafontinne.

 Tecse etir e rfondou

 Ratournaedje Houziaux 
C' est ene modêye sicrîte pa Joseph Houziaux, ki fourit replaideye dins les Cayés walons 3/2020, a l' ocåzion del minêye di gripe chinwesse.
On djoû, dit-si i l’ Boulome, li pesseS’ aveut tapé avå les biesses
Tertotes n’ è crevént nénMins mwintes è sofrixhént
Ele n’ avént pus d’ keure di vikerNol apeti, pupont d’ agrè.

 Ratournaedje Dehez 
Robert Dehez nos dene on tecse ût-pîté so tote si longueur et arindjî sovint a strofes di cwate vers. Li tite, c' est: «So les Biesses ki toumît d' on må».
I n a-st on long djoû di çoula,Li bisteu ki, nosse tere, peuplêye
Sins criyî ni braire, malåde toumaD' on må ki lyi gåtéve li veye.

Puvite ki d' è cweri les cåzes,Li mwaisse des biesses dizo l' solo,
Li Liyon, convoke al pus håsseOn tribunå, po trover l' sot
K' åreut, soeye-t i, pa neglidjince,Aminé l' må; kéne inconsyince !

Si vite li Consey astalé,Les biesses, divant lu, fifilît.
Et s' prindant leu coraedje, les frésLi pate sol cour, si kifessît

On-z oya on rnåd foirt sûtiPretinde ki, s' il aveut, di s' veye
Rinetyî calfeye on poyî,C' esteut pol bén d' cisse manaedjreye. 
Les fåves do fré Tiedôr, Rweyå Club walon, 1985, p. 48.

 Ratournaedje Louis 
Co ene feye a l' ocåzion del minêye di gripe chinwesse, Bernard Louis ritoirtcha on tecse respectant l' pîtaedje del mwaisse modêye Lafontinne:
On må ki seme pattavå l’ peuMå ki l’ cir, ossu mwais k’ furieus
A trové po pûni les laidès djesses sol tere,Li Pesse (pusk’ i l’ fåt tolminme lomer pa s’ no)
(…) Di ç’ tins la fjheut ås biesses li guere.Cayés walons 3/2020


 so Wikisourd e rfondou:
 Modêye Kirsch
 Modêye Dovevî
 Modêye Bernus
 item est i, mwaissè modêyes:
 Mwaisse modêye Bailleux
 Mwaisse modêye Bernus
 sifwaitmint, modêyes e Feller:
 Modêye Duvivier riscrîte e Feller pa Maurice Piron
 Modêye Kirsch e Feller-Francard

 Sourdants 

Pesse
Pesse
Pesse
Biesses
Pesse
Categoreye:Raspepyîs årtikes