Sipotchåve voyale

Ene sipotchåve voyale, c' est ene voyale ki si rsaetche dins sacwants shuvions, copurade s' i gn a ene ôte sifwaite voyale dins l' cotoû.

Metans :
vos + li + riprindoz => vos l' riprindoz u : vos li rprindoz

 Istwere des spotchåvès voyales e walon 
Sorlon Louwis Rmåke, ele divént ddja egzister e l' deujhinme mitan do 12inme sieke, a cåze di vîs scrijhas come:
 «Givofoses» (Tchivåfosse) ki n' pout marker ni l' etimolodjeye latene «cabalus», ni ene nén spotchåve voyale, poy ki l' cogne d' asteure, c' est «a dj'vôfosse».
 «Gyneffe» (1189) si riscrît «Geneffe» e 1213; e 20inme sieke, on prononce «a gn.gnèfe».Live Louwis Rmåke so les mots walons di dvant 1600 p. 104.

 Notåcion dins les motîs 
Dins mo des motîs walons, les spotchåvès voyales si metnut inte åtchetes.
 r(i)prinde
 d(i)mander
 t(i)ni

Po les mots avou on spotchaedje possibe å prumî u å deujhinme pî, des motîs k' i gn a (S17) les screynut avou deus côps des åtchetes:
 r(i)t(i)ni, ki sait rexhe come rit’ni u r’tini
 r(i)v(i)ni, , ki sait rexhe come riv’ni u r’vini

Des ptits motîs k' i gn a ni notnut nén les spotchåvès voyales, po spårgnî dle plaece (R13).

Portant, sacwants motîs (E170, S117, C8) sicriynut les deus cognes. C' est eto l' cas des motîs so les fis e rfondou.

 Sôres di spotchåvès voyales 
E rfondou walon eyet so ene grande pårteye do Walon do Mitan et do Levant, li spotchåve voyale, c' est "i".
 dji / dj'; li / l'; ridjouwer / rdjouwer; dischinde / dschinde; finiesse / fniesse

So cåzu tote l' Årdene, eyet a Vervî et Måmdey, c' est U
 dju / dj'; lu / l'; rudjouwer / r'djouwer; duhinde, duchinde / d'hinde, d'chinde

Å foirt Levant di l' Årdene (Waime, Bietris), eyet dins l' Roman Payis, c' est l' son e (/ə/), noté "eu" (sistinme Feller), ë (Roman Payis, Soverdias), e̊ (Roman Payis, Gaziaux), ou e (S25, Gourdin).
 djë / dj'; lë / l'; rëdjouwer / r'djouwer; dëchinde / d'chinde

Tot å Levant do payis d' Måmdey (Ôvîfa, sol Hôte Sure), et dins payis d' Wegniye, c' est "è"
 djè / dj'; lè / l'; rèdjouwer / r'djouwer; dèxhunde, dèchinde / d'hyinde, d'chinde

Li spårdaedje des spotchåvès voyales dins les accints do walon est enimådjeye dins l' mape ALW 1-54 (årtike li / el).

 Ôtes sifwaitès voyales 
Ene sôre a pårt di spotchåve voyale, c' est li dvanceye voyale.

Ene ôte sôre, c' est li ristitcheye voyale.

Portant, ces troes sôres di spotchåvès voyales la rotèt di l' minme façon dins l' dijhaedje del fråze.

 Spotchaedje et beloyance 
Po sacwants shuvions, li spotchaedje va disconte les rîles del beloyance. Metans come dins «motlî d' l' inglès», on a on prononçaedje /tliː.dlɛ̃/ nén foirt bén-djhant. 

Li spotchaedje dipind eto del felesse do cåzaedje u do lijhaedje, et did wice k' on s' ahote ene miete. Divins «motlî d' l' inglès», po «cåzer droet», on pôreut dire «motlî · di l' inglès» (avou on ptit rasta après «motlî»). Ça fwait: li spotchaedje dipind di cmint k' ene djin, dins on metou djåzé messaedje, arindje ses trokes fonetikes.


Mape et notule ALW I 54 mostrant les sôres di spotchåvès voyales
 Notûle di l' årtike
 Mape

 Sourdant 

Categoreye:Sons et letes do walon