Chleu (lingaedje)

Li chleu ou techelheyt ou lingaedje echleu, c' est on lingaedje amazir del Nonne do Marok.

C' est l' lingaedje berbere li pus cåzé å monde (8 a 10 miyons d' djåzants et djåzantes). Å Maroc, so les 30 åcint del djin ki dviznut amazir, 52 åcint cåzèt techelheyt..Ahmed Boukous, Revitalizing the amazigh language, IRCAM, Rabat, 2011, ISBN 978-9954-28-124-6, p. 29.

C' est l' techelheyt ki rvént li pus sovint dins l' motlî corant do cmon amazir marokin.

Code ISO : shi

 Spårdaedje 
Tot l' payis covrou pa les montinnes do Grand Atlasse et do Ptit Atlasse, disk' a l' Oceyan Atlantike a Nonne d' Asfi. Avou, inte les deus, li vå do Sousse.

Å Nôr-Ess, les pårlers amazirs do costé d' Tinrir et do Mîtrin Hôt Atlasse passèt tot doûçmint do techelheyt eviè l' tamazir do Mîtrin Atlasse, sins k' on n' poye royler ene limotche nete (on pô come li walon et l' picård e Hinnot, metans).

Accints do chleu : Haha (inte Eswira et Agadir), Sousse (li contrêye li pus pouxhante på nombe di djins et pal ritchesse), erî-payis d' Marakech, vås do Dadesse, vås do Draa.

Veyes k' on î cåze bråmint chleu: Agadir, Taroudante, Tiznite, Biyougra, Tafrawoute, Warzazate, Imi n tanoute, Demnate. Mins gn a ossu beacôp des chleu-cåzant dins les grandès veyes do Marok: Cazablanca, Rabat, Mecnesse, Fez, Tandjî. 

Gn a, avou, toplin des djins ki djåznut techelheyt l' ont-st ebagué eviè l' Urope coûtchantrece.

 Ortografeye 
 Politike linwistike marokinne 
El politike linwistike d' asteure å Marok, li chleu est scrît avou des caracteres tifinars. Dins l' acsegnmint di l' amazir, i n' est nén schåyî des ôtes lingaedjes amazirs do Marok, li tamazir do Mîtrin Atlasse eyet l' rifin. L' acsegnmint e scrijha tifinar shonne diveur miner a on cmon amazir marokin. C' est l' lomaedje ki s' a spårdou po si studia e Wiccionaire walon, todi. Mins l' atuze n' est nén håynêye noer so blanc.

 Uzances des Wiccionaires 
Li Wiccionaire walon shût l' minme piceure, les mots chleus ni sont nén metous a pårt des ôtes. Mins i sont notés come chleus dins l' hagnon "Spårdaedje". C' est insi k' on les pout aveur so ene categoreye tote seule. Come les ôtes mots amazirs, i sont ralfabetijhîs e caracteres laténs et, pacô, e caracteres arabes.

Sol Wiccionaire inglès, les mots chleus polét esse sicrîts e l' alfabet latén. I sont loukîs come on lingaedje a påt, diferin do tamazir do Mîtrin Atlasse.

 Sacwants motlîs chleus 
 Wikt:Wiccionaire:Kimon_amazir_marokin#Sourdants
 Abdellah Bouazza, Mini-guide de la faune et de la flore de l'Oukaïmeden, Club alpin français, Cazablanca, pp. 18-19 (alfabet latén) (rahouca e Wiccionaire walon: SHI-l1)

 Prononçaedje 

Riscrijhaedje e tifinar, et s' ralfabetijhaedje
ⵜⵎⵎⴰⵖ ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ ⴷ ⵓⵚⵎⵎⵉⴹ. (tmmaɣ tafukt d uṣmmiḍ).
ⵢⴰⵛⴽⵉⴷ ⵢⴰⵏ. (yachkid yan).
ⵏⴰⵏⴰⵙ : ⵖⵡⴰ ⵉⵖ ⴷⵢⵓⵛⴽⴰ, ⴰⵔⴰ ⵀⵍⵍⴰⵖ ⵉⵃⴽⵎ (nanas : ɣwa iɣ dyucka, ara hllaɣ iḥkm).
ⵏⴰⵏⴰⵙ : ⵖⵡⴰ ⵉⵍⵍⴰⵏ ⵙ ⵓⵀⴷⴷⵓⵎ… (nanas : ɣwa illan s uhddum…) 

Ratournaedje mot po mot
Eleli mot po «solea» est femrin s' a margayî, li solea, et l' froed.
I vént ene sakî.
Il ont dit: ci-la ki vént lu, a nozôtes, djudje.
Il ont dit: ci-la ki avou l' burnousse… 

'''Rimetaedje e sintake corante:
Li solea s' margaye avou l' froede air.
Gn a èn ome ki vént vier zels.
I djhît : ci-la ki vént, c' est lu ki va fé l' djudje inte di nozôtes.
I djhît : ci-la avou s' burnousse… (fråze nén fineye).


  Amazir (lingaedje)#Hårdêyes difoûtrinnes
 Wikipedia e techelheyt
 (sol Wiccionaire)
 Pådjes do Wiccionaire walon po li chleu
 Sacwants mots chleus
  Eredjistrumints d' techelheyt: Ratournaedje d' ene fåve do vî vî tins (Li bijhe et l' solea)
 avou l' accint d' Amizmiz (Amezmiz)
 avou l' accint d' Agadir (Agadir)
 avou l' accint d' Imswane (Imswane)
 avou l' accint d' Irhil (Irhil (comene))

 Sourdants 

Categoreye:Lingaedjes
Categoreye:Monde amazir
Categoreye:Lingaedje amazir
Categoreye:Atlasse (hôts tienes)