Matire (medcene)

Li matire (pus spepieuzmint: matire di clå; on dit eto oumeur ou pus k' est on rfrancijha)Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule ALW 15 18., el medcene, c' est çou ki rexhe d' on clå k' on trawe.

 Fôrmaedje del matire di clå 
Li matire di clå provént todi d' èn efouwaedje ådvins do coir. Li reyaccion normåle do coir, c' est d' evoyî des blankès globules po rmagnî li coir etrindjir, fizike u biyolodjike, k' a moussî ådvins des texhous.

Cwand gn a bråmint a rmagnî (gros coir fizike, toplin des bactereyes) les blankès globules morèt après awè fwait leu bouye, et c' est çoula ki fôrmêye del matire.

Si l' coir a reclôs l' efouwêye plaece, tot fjhant ene ewalpeure di texhou radjondrece, li matire si rashonne, et askepeye on clå. Ki s' nourixh, pus s' abôtyîPo les mots walons ki discrijhèt l' mawrixhaedje d' on clå, loukîz so les notules ALW 15 23 & 24. et cweri a percer l' pea. Insi li coir si va dihaler des mannestés, et rweri.

 Sôres di matire di clå 
 pus ordinaire : djaene, crinmeus, ki n' ode nén mwais.
 pus glairieus : ki vént d' ene fene pea dvintrinne
 pus froumadjrece : dins l' pitizeye et les maladeyes vijhenes (come les crexhioûles froumadjreces ås berbis).
 flairant pus : s' i gn a des texhous ki sont moirts ki vudnut avou l' matire.

 Sourdants 

Categoreye:Medcene
Categoreye:Efouwaedje (medcene)