Sårt (toponimeye)

On sårt (on djheut eto on rou), c' est on distrîxhaedje d' on bwès u d' ene trîxhe po fé des tchamps. Et, dabôrd, des viyaedjes po des djins î dmorer. 


 Mwaissès piceures 
On rtrouve les mots "sårt" (rifondou "-såt" cwand il est en aplacaedje tîxhon), si femrin "såte" (pus råle) et leus parints (sårtea, sårti) eshonne avou l' mot "rou" dins ene peclêye di nos d' plaeces del Walonreye. Eto dins des nos d' famile.

Les distrîxhaedjes k' ont dné ces nos d' plaece la s' ont bråmint fwait e l' Urope coûtchantrece a pårti do XIIIinme sieke. Li tecnike a continouwé disk' eviè 1940 dins çou k' on loméve li sårtaedje (espwataedje des virêyes les deus ans ki shuvèt les manêyes). Mins adon, les bwès dmorént bwès.

Les Walons k' ont distrîxhné el Wisconsene si lomént des setleus. 

 Etimolodjeye 

"Sårt" est l' mot latén. Li mot tîxhon est "rou". E-n aplacaedje tîxhon, "sårt" a stî rfondou "-såt".Si l’ mot di dvant a ene voyale å coron, gn årè on scrijha -ss- (Crabussåt). Mins nén après ene voyale naziåle (Marinsåt).

 Istwere do distrîxhaedje 
Cwand les erûlès teres ont divnou trop råles po nouri les djins, aprume a cmincî do 13inme sieke, il a bén falou rwangnî des teres so les bwès. 

Po distrîxhî, gn aveut cobén on martchî d' fwait inte on moustî et on signeur. L' abeye ahessive li signeur del mwin d' ouve des moennes. Li signeur dinéve li tere, mins dveut payî l' eglijhe ki, come di djusse, serè å mitan do viyaedje.

 Viyaedjes et hamteas 
 rou 
 El Rou-dlé-Tchålerwè 
 Li Rou-dlé-Muroe
 Li Rou-dlé-Fosse
 El Rû

 sårt 
 Li Sårt-el-Fagne
 Cou-des-Sårts
 El-Sårt-Dames-Avlenes
 Li Sårt-a-Statche
 Li Sårt-Biernåd
 Li Sårt-Sint-Lorint
 Sårt-Custene
 Sårt-dilé-Spå
 Sårt-el-Bouxhire

 -såt 
 Bernissåt
 El Ronsåt
 Lambûssåt
 Lodlinsåt
 Maransåt
 Nobressåt
 Ricsinsåt

 Hamteas 
 Achinne: Li Rou (Fr. Liroux)
 Cirou: Moreassåt
 Hamipré: Li Sårt-dilé-l'-Tchestea
 Fleuru: Mårténrou
 Viyé-so-Smwès: Mårténsåt (Mortinsâ)
 Tchåmont: Djintissåt (Djintëssaut, Fr. Gentissart)
 Tchonveye: li Sårt-dilé-Tchonveye

 Nos d' plaece avou «sårt» 
 tot seu 
 Landliye: Les Sårts
 Lierneu: Les Sårts
 Waime: Les Sårts

 avou on no d' djin 
 Aplacaedje ordinaire 
 Transene: Li sårt Djîle (la-minme: lu / ou saurt Djî)
 Nafraiteure: Sårt Linåd
 Pitit-Tier: e Sårt Henåd (la-minme: o sârt hènâr).

 Aplacaedje tîxhon 
 Rotchô: Rimeysåt (Rmissaut)
 Li Ban-Bwès: Stierlinsåt (Stièrlinsaut)
 Viyé-so-Smwès: Mårténsåt (Mortinsâ)

 avou èn ôte diterminant 
 Brå-dlé-Libråmont: Waransåt
 Floravile: Blanc Sårt
 Wagnlêye: les Crabussåts

 Nos d' plaece avou «rou» 
 tot seu 
 Ridû: E Rou (ou ro)
 Bayamont: Li Rou (lë Ro; Le Rot)
 Telin: Li Rou

 avou on no d' djin 
 Aplacaedje latén 
 Aplacaedje tîxhon 
 Moumåle: Honrou

 Avou èn ôte diterminant 
 Djedene: Å ptit rou (au ptit ro)

 come diterminant 
 Masbork: Tier do Rou

 Nos d' plaece avou «såte» 
 Esneu: El Såte
 Hu: Sol Såte

 Nos d' plaece avou «sårtea» 
 Wahå: å Sårtea (au Saurtê)
 Nåwinne: Li Sårtea (Li Saurtê, F. Sartai)
 Bayamont: li Gon des Sårteas (lë Gon des saurtês)

 Nos d' plaece avou «sårti» 
 Landliye: Å Sårti (Sârti)

 Alére 
Martine Willems Le vocabulaire du défrichement dans la toponymie wallonne. Bibliothèque de la Faculté de Philosophie et Lettres de l'Université de Liège - Fascicule CCLXVI, 1997, 2 volumes (421 p. / 285 p.).

 Foû del Walonreye 
 e France: viyaedjes k' on lome "Les Essarts"
 el Flande: viyaedjes k' on lome "Rhode" (Sint-Genesius-Rhode, Li Rou-Sint-Djniesse)
 e l' Almagne: viyaedjes ki s' lomnut "Rötchen" come Reutxhene.

 Sourdant 

Categoreye:Toponimeye