Divancete

Ene divancete u prepôzucion, c' est ene sôre di ptit mot, ki s' mete pa dvant on no, on prono, et minme èn adviebe u on viebe a l' infinitif, u eto divant ene troclete di mots, et ki mostrèt li sôre di coplemint k' c' est.

Les dvancetes fwaites di l' etroclaedje di deus u sacwants mots, copurade si ç' n' est nén des ôtès dvancetes u des årtikes, sont lomêyes divancetires. 

L' etroclaedje d' ene divancete et d' èn årtike dene on etroclé årtike.

Les dvancetes sont sovint tipikes d' on metou lingaedje, et ni s' ratournèt nén sovint mot po mot dins èn ôte lingaedje, minme foirt dilé l' prumî.

 Sacwantès dvancetes do walon 
 ki s' eployèt (cåzu) come les sfwaites e francès 
 pa
 po
 so
 viè 
 dispu, dispoy 

 målåjheyes a trover a pårti do francès. 
 divancete (a)mon
 avå
 did
 dilé, adlé, dé
 dissu / dsu
 dizeu
 dizo
 emey
 do tins di, sol tins di, tins di

 Divancetes pa sôre di mot k' i gn a padrî  
 Egzimpes di dvancetes divant on no : 
I resteut co avou l’ Morice : Sint Rok n’ eva djamåy sins s’ tchén.
 Egzimpes di dvancetes divant on prono C’ est por mi ; c’ est da minne.
 Egzimpes di dvancetes divant èn adviebe 
 I fåt schoûter did pus près
 Egzimpes di dvancetes divant on viebe a l’ infinitif   å-z ôre des djins, i n’ serént pus eshonne.
 C’ est do fé del plaece po Mimile.

 Divancetes pa sôre di coplemint k' i gn a padrî 
 Egzimpes di dvancetes po on coplemint di diterminåcion :Li tchén da Rafayel
 Egzimpes di dvancetes po on coplemint d’ plaece :
Dj’ a rpassé pa Bive.Il est evoye a Lidje.
C’ est on viyaedje d’après Nameur.Ça s’ voet did lon.
 Egzimpes di dvancetes po on coplemint di tins :
C’ esteut diviè les 5 eures å maténTins d’ l’ esté, il ont rivnou sacwants côps, mins di l’ ivier, kendal !
 Egzimpes di dvancetes po on coplemint d’ manire :
I fåt riscrire vosse tecse avou pacyince.Sint Rok n’ eva djamåy sins s’ tchén.

 Acawaedje d' on R u d' on D å coron del divancete 
 Acawaedje d' on R 
 rîle do mierpî.

Sacwantès dvancetes (mins nén tertotes !) prindèt on R å coron divant on prono u èn adviebe å mierpî (a ene sillabe).
 so : 
N' ass don pont d' cwårs sor ti.  (MINS : ça rtoumrè so nozôtes).
 po :
Dji l' a fwait por vos. (MINS : c' est po vozôtes).
 pa
C' est par la. (MINS : c' est pa låvå).
 avå :
Les djins d' avår ci. (MINS : Elle est todi åvå l' viyaedje).
 dissu :
Elle avént totes sôres d' ôrreyes dissur zeles. (MINS : Ele n' ont nén ene pitite idêye dissu zels-minmes.)
 dizeu :
Ele dimeure dizeur lu. (MINS : ni mete nén tes mousmints trop près dizeu li stouve)
 disca
vos iroz bén discar la. (MINS : i n' såreut aler disca ladrî).
 viè 
Gn des çanses a wangnî, savoz, vier la. (MINS : gn a des cwårs toplin, viè låvå)
 triviè
I mousse trivier tot (MINS : i mousse triviè des håyes et des bouxhons)

 Acawaedje d' on D 
 did
 åd

 Etroclaedje des dvancetes 
 Avou des årtikes 
 al, el  
 azès, åzès
 ezès
 del, do
 sol
 pol
 på, pås, pås, pal

 Avou des ôtes divancetes 
 amon
 da
 dirî, erî
 padvant, padrî, pamon,  padviè. 
 diviè, eviè, aviè, eneviè, padviè, triviè.

 avou ene ôte divancete et èn årtike. 
 då, dås, dal.

 avou des ôtes mots 
 di-stant

 Candjmint do sinse do viebe 
Pacô, li dvancete va candjî l' sinse do viebe k' elle est siervowe avou.
 waitî <> waitî après (cweri) <> waitî a (awè l' ouy so) <> waitî a lu (prinde asteme)
 loukî <> loukî après (cweri) <> loukî a (awè l' ouy so) <> loukî a s' sogne (prinde asteme)
 tchaire / toumer <> toumer so / tchaire dissu (rescontrer d' astcheyance, prinde sol tchôd fwait)

 Alére so les dvancetes do walon 
 Lives 
 Ene båke so les bwès d' l' Årdene pp. 277-280 (a, e, mon, so); 303-305 (après, pa, po, avå); 326-327 (viè, di, sins, avou, dispu, disca); 337-340 (dé, divant, dins, inte, conte, mågré, tins di).
 L. Remacle. Syntaxe du parler du parler wallon de la Gleize, tome 2, Paris, 1956, pp 279-373.

 Croejhetes so les fis 
 Les dvancetes dins l' Pitite Croejhete da Hendschel (e walon)
 Les dvancetes dins l' Croejhete so les fis (e francès)


 Les dvancetes «amon» et «dilé»
 Scoles pa videyos so les dvancetes:
 Mots raloyîs
 Alofômes avou R
 Candjmint do sinse do viebe

 Les dvancetes divins les ôtes lingaedjes 
Dins des lingaedjes k' i gn a, i s' pout ki ç' role di grammaire la soeye fwait avou des mots (ou des stitchetes) ki s' polèt mete padrî; ça fwait ki l' mot "divancete" (ou "prepôzucion") ni convént nén totafwait. Po l' esperanto, Bertil Wennergren a-st atåvlé l' lomaedje "rolmontrilo" (mostreu d' role) ossu bén po les mots (divancetes) ki les stitchetes di minme classe grammairrece (come li cawete "-n" di l' esperanto), eyet "rolvorteto" (ptitit mot role) po les dvancetes.

Dins ene fråze come:
Elle esteut dvant ses ouys
li dvancete divant mostere ki çou ki shût a-st on role di coplemint, eyet eto li rlåcion dins l' espåce inte li coplemint eyet l' viebe (li dvancete "divant" prezinte li response al kesse "wice?" pa rapoirt a l' accion "elle esteut").

Dins sacwants lingaedjes (almand, arabe), les mots metous dirî ene divancete prindnut ene diclinåjhon speciåle, ki n' est nén l' cene do sudjet ni do droet coplemint. E l' almand, c' est l' minme kel cene do nén droet coplemint, et on l' lome li datif. E l' arabe li dvancete si lome harf ej-jar (lete di saetchaedje), li coplemint metou padrî, lomé el-mejrour (li saetchî) prind ene diclinåjhon speciåle (avou l' voyale i).

E-n amazir, li sustantif ki shût ene divancete voet on candjmint del voyale di s' prumî pî. C' est l' atelêye cogne.

Categoreye:Croejhete
Categoreye:Croejhete walone
Categoreye:Raspepyî årtike