Catåre malén

Li catåre malén, c' est ene maladeye des djonnès biesses et des vatches, avou on catåre (nåze, ouy rodje) et l' efouwaedje del boke, k' elle è crevèt al fén. 

 Minêyolodjince 
Li maladeye si voet so les åmeas et les åmayes, di dpus d' on moes. 

Gn a sovint k' ene biesse di rascråwêye so li ståve. 

Li microbe sereut spårdou pås berbis ki fjhèt les djonnes dins les minmès cinses. E l' Afrike nonnrece (Nonne-Afrike, Botswana, Malawi, Mozambike) li virûsse est edjîstré pås gnous, ene sôre d' antilope avou des grandès coines

Li maladeye ni s' prind nén d' ene biesse malåde a s' vijhene, k' on dit, todi. 

Li maladeye si rescontere el Walonreye, ôte pårt e l' Urope, ey e l' Afrike bijhrece et nonnrece. Èn årtisse a s' boûsse e l' Afrike bijhrece, endè voet cénk a dijh cas so èn an. E l' Årdene, on ndè veyeut cobén on cas d' tenawete, diviè ls anêyes 1970.

 Ricnoxhaedje del maladeye  
 Senes clinikes 
Gn a del five, pacô dipus d' 41 grés C. 

Gn a des crexhioûles ås glandes sipalreces et coxhreces. Eto, e l' Afrike bijhrece, on s' brouye sovint, å cminçmint, avou l' five ås crexhioûles.

Mins les senes les pus sbarants sont sol tiesse : 

Li muzea est plin d' crapes, ki rmontèt å dvins do nez (did la, li lomaedje di "catåre"). C' est del moite tchå, di cåze del grangrinne des fenès peas do nez. Eto, gn a ene måle alinne ki rexhe foû do nez, k' on pout sinte deus metes lon. 

Les ouys sont djondous eto. Li biesse les tént clôs. Si on lzî drouve di foice, on voet ene blanke pea so l' ouy, et des ptitès voennes ki vnèt di scwere sol blanc d' l' ouy, eviè l' boird del coirnêye. 

Tote li boke est efouwêye. Gn a pacô des rondès schaveures dins l' fene pea del boke.

 Malårdaedje 
Å pus sovint, nosse biesse va malårder ût dijh djoû divant d' crever. Rålmint, li maladeye deurrè ene cwénzinne di djoûs. Ene biesse so 20 pout schaper mins ele dimeure mwinre et tchaipieuse ene shijhinne di moes å long.

 No del maladeye dins sacwants lingaedjes 
 e walon et e sacwants lingaedjes coinreces di France: catåre paski c' est l' nez et les ouys come on bon matchurea; malén paski l' biesse creve al fén. 
 e l' inglès: Malignant catarrhal fever: minme idêye k' e walon, mins tot radjoutant l' five. 
 e l' afrikaans kopziekte (maladeye del tiesse) paski totes les fenès peas del tiesse sont-st avindowes: ouy, nez, boke.
 e francès: coryza gangreneux (matchurea å grangrin), pask' i gn a del grangrinne dins les trôs do nez.

Categoreye:maladeyes des bovrins
Categoreye:Maladeyes ås virûsses des biesses