Listeriôze ås biesses

Li listeriôze ås biesses, c' est ene maladeye ki rascråwe les roemiants et bråmint des ôtès biesses ås tetes, inte di zeles les djins. Ele si voet eto dins les oujheas.

 Cåzaedje 
Li cåze, c' est ene bactereye k' on lome Listeria monocytogenes, et k' on trouve dins tere, dins et dins les essilaedjes, nén trop bén fwaits.

Ele si rtrouve dins l' laecea des vatches et des gades malådes, et pout passer houte do pasteurijhaedje.

 Minêyolodjince 
Li maladeye est pus corante dins les payis froeds ki dins les tropikes.

Li må sait acsure des biesses di totes les ådjes, minme les djonnes djusse sikepyîs.

Li maladeye si prodût cwand les biesses ont do må a esse bén nouris (setchresses, mancances). Mins ene ôte cotoû minêyolodjike, c' est l' sognaedje ås silo. Pår avou des silos må fwaits (pH dizeu 5,5).Metans, so 30 ans di corwaitaedje des maladeyes des bedots å Marok, on n' a trové del listeriôze ki dins les anêyes 2000, å moumint ki les berdjîs ont cmincî a sognî å mayisse essilé dins des saetchs di plastike.

Avou ça d' pus ki, e l' Izlande, on lome cisse maladeye la «må d' essilaedje».Merck Veterinary Manual, ed. 1967, p. 419. 

Les cas aparexhèt plik plok. Mins gn a padecô des ptitès minêyes dins l' minme cinse di vatches, di bedots u d' gades.

I shonne ki les minêyes ås djins ni vegnnut nén e minme tins ki les minêyes ås biesses.

 Cognes di sintomes clinikes 
Totavå les sôres di biesses ki polnut esse adjondowes del maladeye, on trouve troes diferinnès cognes clinikes :
 ene avou di l' efouwaedje do cervea, et des senes nierveus. Aprume ene paralizeye des niers crånreces V (nier do mawiaedje), VII (des mouvmints del figueure) et VIII (po l' avalaedje). sol live d' årtisyince Merck
 ene avou do fordjetaedje, sovint ås berbis, ås vatches u ås gades avanceyes plinnes. Li pureure dimeure agriftêye ki l' diåle al matrice.
 ene avou del septicemeye ki cmince dins l' estoumak et li ptit boyea, et avinde li foete. Cisse cogne la si rescontere dins les biesses å miersitoumak (rawiants, magneus d' tchå, evnd.) ey eto dins les ptits veas et djonnes agneas divant k' i n' roemiexhe.Roger W. Blowey & A. David Weaver, Color Atlas of Diseases and Disorders of Cattle, Elsevier, Oxford, ISBN 0-7234-3205-8. On l' pout vey eto ås fordjetantès vatches et berbis, cwand li skepion n' est nén bouté foû.

 Listeriôze ås bedots 
On-z a des ptitès minêyes di listeriôze dins les bedjreyes cwand on sogne a l' essilaedje. Les biesses ni toumèt nén malådes tertotes eshonne, mins ene après l' ôte. Mins gn a eto des rîlêyes di cas unikes (onk u deus dins tchaeke tropea), so ene coûte termene di tins, aprume dins les agneas.Lucyin Mahin, Fotos et videyos d' ene rîlêye di cas avou des senes nierveus, ås berbis, mins eto ås vatches et ås gades, tins d' on moes d' fevrî foirt setch e 2024 dins les Douccala, eplaideyes so les Cmons d' Wikipedia.

Les mwaisses senes sont dins l' sistinme nierveus. Les berbis ont l' tiesse sol costé, avou l' cô stindou. Mins ele ni savèt pus roter.

Åd fwait do poirt del tiesse, li maladeye rishonne å tournisse (c' est come ça k' on l' lome e sacwants payis).Rue Jensen & Brinton L. Swift, Diseases of sheep, Lea & Febiger, Filadelfeye, ISBN 0-8121-0836-1, p. 159. Mins dins l' tournisse, les berbis rotèt co bén (tot tournant) et vikèt dipus d' on moes avou leu må. Eyet l' tournisse n' adjond nén les djonnes agneas, li listeriôze bén.

Sacwants agneas sont-st achurnåves do vizaedje (påpire dizeutrinne djus). Et aler betchter après des sacwès u al tere u dins l' aiwe, sins ni mawyî ni avaler. Portant, i shonnnut awè fwin et soe (i volnut boere et magnî).

 Listeriôze ås gades 
On trouve les minmes senes d' ecefalite k' ås bedots. Li tiesse est e-n opistotonosse.

 Listeriôze ås bovrins 
Cwand l' må s' tape sol cervea, on-z a des senes d' ecefalite, ki polnut esse diferins d' ene biesse a l' ôte. 

Li vatche acsûte dimeure tote seule, lon erî do tropea, u wåle donci donla, a l' aveulete, avå l' waide.

On rescontere :
 l' aveulté.
 do boutaedje å meur (sene nierveus). Ene rascråwêye vatche shût l' eclôzeure, disk' a ene coine, et s' î arestêye et dmorer la des longs moumints.
 li biesse vout magnî mins dimeure lontins avou di l' amagnî e l' boke et l' raetchon ki vént foû.
 paralizeye des niers del figueure. L' oraye, li påpire do dzeu et les lepes sont sins exhowe. 
 gn a do tournisse, todi dins l' minme sinse. 
 li tiesse pout esse tinowe sol costé, mins nén toirtcheye (come dins les maladeyes del mîtrinne oraye). Ele pout ossu esse baxhåve u stindowe.

 Médiaedje 
Li listeriôze pout esse médieye avou les antibiyotikes (tetraciclenes, cloramfenicol u forfenicol, penicilene u amocsicilene) s' elle est prinjhe a tins. Dj' ô bén ki les tos prumîs sintomes, come èn ouy covisse, divèt esse ricnoxhou på berdjî.Cåzaedje eshonne avou Pierre Gatet, årtisse a Lussac-les-Eglises, France, e 1975. Mins, å pus sovint, li biesse creve sins bråmint malårder (onk a troes djoûs dins les berbis).Jensen, come ådzeu.

 Sourdants 

Categoreye:Maladeyes des bedots
Categoreye:Maladeyes des bovrins
Categoreye:Maladeyes des bedots et des gades
Categoreye:Zonôzes
Categoreye:Maladeyes do sistinme nierveus
Categoreye:Raspepyî årtike