Halcrosse cossoune

«Djivêye des halcrossès cossounes do rfondou walon»
Ene halcrosse cossoune, c' est ene cossoune metowe å coron d' on mot, et ki n' si prononce nén.

Gn a co bråmint des halcrossès cossounes e rfondou walon, mins tolminme moens k' e francès et k' e sistinme Feller.

Les halcrossès cossounes sont diferinnes des tcheyowès cossounes å coron.

 Nén-egzistance di halcrossès cossounes å mitan des mots 
E rfondou walon, gn a nole halcrosse cossoune di metowe å mitan des mots. On scrît "lontins" (nén *longtins), "veyanmint" (nén *veyantmint).

Eto, ene cossoune metowe å mitan do mot e walon si prononce tofer: "ratna" si prononce rat'na, "antnåd" si prononce ant'nau.

 Djivêye des halcrossès cossounes 
Les halcrossès cossounes e walon, c' est S, T, Z, P, B, D, G. Li cossoune F n' est nén ene halcrosse cossoune e walon (mins bén e francès; cerf).

 Halcrossès cossounes biesmint wårdêyes, pask' on s' î a adû tot scrijhant l' francès 
 Halcrosse B dins plomb.
 Halcrosse D dins rimoird.
 Halcrosse G dins rang.
 Halcrosse S dins mins, sins, dins.
 Halcrosse S al fén d' on bodje ki dvént JH dins l' parintêye: bwès (bwejhleu); croes (croejhlåde), troes (troejhinme), deus (deujhinme), berbis (berbijhete), mwais (mwaijhe).
 Halcrosse T dins sovint, portant.

 Halcrossès cossounes wårdêyes pask' ele si rtrovèt dins sacwants prononçaedjes coinreces 
 Halcrosse P dins trop (Lidje: trop' ).
 Halcrosse S dins
 deus (Måmdey, Lidje: deus' treus).
 pus (Lidje et Årdene: pus' ki); rl eto a puch.

 Halcrossès cossounes wårdêyes come essegnes do codjowaedje 
 Halcrosse Z dins a l' atôtchî ôrdinaire: vos årîz. On l' prononce e sacwants plaeces å cmandeu: cwèrez' après.
 Halcrosse S po l' atouwance: ti creves; ti t' leves trop tård. I raspite beazet fel dins l' cawete -ss.
 Halcrosse T å(s) rwaitant(s): i pierdeut s' tins; ele djåzèt dtrop; i cåznut bén. I raspite beazet fel dins l' fråze dimandrece: Vikèt i co ? Sierveut ele bén a tåve ?
 Halcrosse S po les cåzants : nos vléns, dj' avans soe.
 Halcrosse T å pårticipe prezintrece : tot djowant. I disparexhe dins les parints: veyanmint, shuvanmint.
 Halcrosse D å rwaitant di l' indicatif prezintrece des viebes del cénkinme troke, del sôre di plinde : i s' plind.

 Halcrossès cossounes wårdêyes pask' ele si rtrovèt dins des loyaedjes 
 Halcrosse S
 dins : nos, vos (nos avans = no-z-avans).
 dins "tins" (tinzintins).

 Halcrossès cossounes wårdêyes pask' ele si rtrovèt dins l' femrin, u les parints 
 Halcrosse B : plomb (plombî)Mins tripe rifondowe:  (plonkî) et «ploum» (ploumer).
 Halcrosse C dins blanc, franc.
 Halcrosse G :
 long :  femrin: longue (mins nén dins les parints et mots d' aplacaedje: lontins; lonmint).
 rang : parintêye avou DJ : rindjeye, arindjî
 Halcrosse T :
 dins mwints : femrin: mwintes.
 dins doet : doetî.
 dins lét : lîtrê, lîter.
 Halcrosse Z : nez (nåze)

 Halcrossès cossounes wårdêyes dins des cawetes 
 cawete -mint (no): etermint
 cawete -mint (adviebe): raddimint.

 Halcrossès cossounes wårdêyes dins les calcaedjes setchs do francès 
 T dins l' cawete -at (rizultat, ôrfulinat).
 S dins "cas".

 Sacwants mots scrîts sins halcrosse cossoune 
 pont d' halcrosse D (dabôrd k' end a onk e l' ortografeye do minme mot e francès). Mins li D do francès ni s' ritrouve nén dins les parints e walon; c' est on T k' aspite:
 pî (F pied): s' epîter, pîtasele.
 ni (F nid): nitêye / niyêye
 pont d' halcrosse T:
 sôr (F sort): sôrreye
 pont d' halcrosse S:
 pu, dispu: F depuis a cåze del dobe rifondowe "poy, dispoy". Eto, ça mostere l' adire avou l' omonime pus.
 todi, måva.
 sacwants calcaedjes do francès: sicour, concour.
 sori
 pont d' halcrosse P: coir (F. corps).
 pont d' halcrosse F: cier.

 Sacwants mots a pårt 
 tins: (wårdaedje do halcrosse S, nén do halcrosse T: tchuze a môde d' idêye tote fwaite, mågré kel halcrosse P raspite dins les parints timpe, timpesse.

 Sourdants et pî-notes 

Categoreye:Sons et letes do walon