Betchfessî oen

Li betchfessî oen, c' est on betchfessî scrijha ki rascouve fok ene pitite rîlêyes di mots, mins k' estént ene miete målåjheys a rfonde sins çoula. 

Ces mots la si prononçnut avou l' son on (ɔ̃) so Lidje ey ene pårteye di l' Årdene, et avou l' son win (wɛ̃) après Nameur et Tchålerwè.

Li son "on" est pus peurmint walon ki l' son "win", mins ci-ci est pus lådje oyou.

 Les mots avou l' betchfessî OEN 
 Rîlêye OENN
 miner, eminer, aminer, raminer, reminer, porminer (ces viebes si codjowèt avou on candjmint d' voyale: A=-min-, B=C=-moenn- ; eg: dji moenne, nos minans, dj' a miné); mins on ls a lontins siervou avou  l' betchfessî OEN: moenner, emoenner, amoenner, ramoenner, remoenner, pormoenner.Li rfondaejde est co so balance.
 voenne.
 poenne, poenneus.
 avoenne.
 moenne, patrimoenne, antimoenne.
 Antoenne, Toenne.
 Mots avou OEN
 moens
 temoen.
 oende
 Mots vijhéns ki n' si betchfesnut nén :
 tchenonne.
 ponte, pwinteu.

 Disfondowes do betchfessî OEN 
Les mots sont sovint avou ene disfondowe avou -on.n- so Lidje et l' Årdene :
von.ne, pon.ne, avon.ne, dji mon.ne, on mon.ne, Anton.ne. 
Rilevans ki ces mots la si dinaziålijhèt a Vervî, Måmdey ey e payis d' Heve : 
vône, pône, avône, dji mône, on mône, Antône.
So Nameur et Tchålerwè, on-z a ene disfondowe avou -win.n- (mins li shuvion VW si spotche et divni djusse W) : 
win.ne, pwin.ne, awin.ne, dji mwin.ne, on mwin.ne, Twin.ne.
Cial eto, li win- si pout disnaziålijhî (Roman Payis, Coûtchant Flipveye) 
wène, pwène, awène, dji mène, on mwène, Twène.
Gn a eto des fornaiviaedjes diyalectolodjikes, come 
 Li -on.n di pon.ne k' est rsintou come on son ON e tchestrolet, et ki dvént -î- (pîne).
 Les disfondowes do Coûtchant ki rivnèt dins l' restant del Walonreye, avou l' francijhaedje (ele sont rsintowes moens walones) : 
 peneus, penin.

On cas ene miete a pårt est l' ci des viebes del famile di « miner ».
Come bråmint d' viebes e walon, si codjowaedje si fwait å levant so des bodjes diferins d' après l' cawete (vey l' atuze des troes bodjes).
Li betchfessî oen rascovere bén l' prononçaedje des bodjes B et C, mins nén do bodje A.
Li codjowaedje levantrece (ey e rfondou) c' est:  A=-min-, B=C=-moen- (eg: dji ramoenne, nos raminans, dji ramoennrè, ki dj' ramoenne, dj' a raminé).

E rfondou on-z a scrît parey les troes bodjes di 2001 a 2025, çou ki fwait k' on trouve pa des côps des scrijhaedjes come moenner, pormoennåde ou co ramoennaedje,...

Ene sacwè d' rashonnant s' aveut passé avou l' famile di viebes di « vey », sicrîts davance avou « oe » po tos les bodjes ( dji voe, nos voeyans, dji voerè, ki dj' voeye, dj' a voeyou, ene sacwè d' voeyåve ); mins asteure avou des bodjes diferins ( dji voe, nos veyans, dji voerè, ki dj' voeye, dj' a veyou, ene sacwè d' veyåve ).

 Istwere do betchfessî OEN 
 Diyalectalijhaedje des mots rcovrous på betchfessî OEN 
A pårti di 1220, on-z a ddja li disfondowe -on.n- : mones (moenne); Antone (1263).

 Uzaedje do scrijha OEN come betchfessî 
C' est onk des dierins betchfessîs, nén dins l' lisse des betchfessîs do raploû d' Tchålerwè. Li dierins mots (temoen) a stî rfondous avou fok e 2008.

 Dipus d' racsegnes. 
 Alére 
 L. Remacle, La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600, p. 91-93.

Betchfessi oen

 Mapes a studyî 
 poenne: mape ALW 1.69.
 voenne: mape ALW 1.97.

Mots avou l' betchfessî oen dedja raspepyîs sol Wiccionaire