Molén

On molén ås grins, c' est la k' on va po moure li grin, et fé del farene.

 Motlî 
 a môde di tecse 
L' ome ki tént l' molén, on l' lome li mônî.

Li saetchêye di grin k' on poite å molén po-z esse molowe, c' est li mônêye.

Li ci ki l' aide, on l' lome: li tchesse-mônêye, u li groumet.

Dins l' molén, li grin va esse sipotchî inte deus pires, li cene do dzeu ki toûne (li corante ou tournante), et l' cene do dzo ki n' bodje nén (li doirmante: c' est come s' ele doimreut).

Dinltins, les ptitès djins ki n' avént waire di tchamps, elle alént ramasser les påtes toumêyes so les steules, après k' on-z aveut fåtchî, a l' awousse: c' est çou k' on lome glener ubén mexhner.  Ele poirtént leu mexhnêye (u leus gleneures) å mônî dins ene pitite malete. Eto, li mônî rçuveut des saetchêyes et des maltêyes.

Li molén esteut enondé pa ene grande rowe, metowe li long d' ene aiwe, u d' on bî fwait esprès. C' ere èn ome di mestî, on mnujhî u on tcherpetî, foirt capåbe, ki fjeut les rowes di molén.

 a môde di djivêye 
 eleva : levî po sorlever les pires po moure al boune tenesse
 åbe del pire : åbe tournant del rowe
 bactaedje : tamis po les pus  grosses mannèstés, fistous, evd
 blanki : rimete li mitan del pire ewale
 bocale : buze pa ewou ki l' farene tchait å rexhaedje di 1' årtcheure
 botiaedje : boulter, boultreye, boultoe
 bouriket : l 'treuil po fé monter lès satchs
 broyaedje : sipotchaedje po des farenes po les biesses
 boeståd : caisson del pire doirmante
 clapete : sopape del pompe ki rexhe l' aiwe
 crapådene : palî po l' tonyon
 cråwou : robinet po sèrer l' cråwe
 diåler, diålter : rinetiyî, vaner l' grin avou l' diåle
 djeve : pire a moure ki vneut di Djeve
 ebåtchwere
 ètandâr : grand nierson metou roydicirmint
 etote : copowe rowe metowe dins les egurnaedjes
 bî : tchenå k' amoenne l' aiwe e molén
 aiwêye :  cwand on låtche les  aiwes på vinta
 fiyire : li contou del pire
 groûle, raidje do rnetieu
 guiyåme : mårtea po fé les royes dissu l' pire.
 emîsser : el pîre di meule s' emîsse (s' uze)
 lacaedje : laquage
 lès satchs di sådje (tchene)
 maltêye : mwins d' pwèd k' i n' fauréve dins l' satch
 mou d' grin : d' 140 à 150 kulos
 moyoû mitan del rowe
 houtche : grand cofe po-z î mete li grin, li farene
 pale : plantche do vinta
 påmale : poutrele ewou çki l' bascule do frin djowe 
 pignet : dints des rowes ås dints 
 potince : sistinme po sorlever l' pire do dzeu : 
 poirtale : cwåré trô boirdé d' fier del pire doirmante. Li cene do dzeu a ene ponte ki si stitche didins l' anule (molén å vint)
 pontale : ponte di l' åbe do dzo ki supwate l' anule di l' cene do dzeu (molén a l' aiwe)
 rabiyeu : li rarindjeu, ritayeu, bateu del pire; l' operåcion si lome rabiyaedje ou rbataedje
 ramasseu, tchesse-farene : lame di fier ki toûne avou li pire do dzeu et tchessî l' farene foû
 rape : rond raidje
 royin : ptite rowe ås dints
 raidjaedje : passaedje so on raidje (tamis)
 scargot : visse sins fén k' est dins l' bultoe
 schipåd : schoupe di bwès po rmouwer les grinnes
 shoflå : ptit molén ki faît shofler on corant d' air po-z evoler li paye di speate
 spoûsler : fé des poûssires
 stî = 50 lites di grin
 tabeur : cilinde (i grûceye todi ene miete et adonpwis toûne bén rond a s' môde)
 tamjhî : boulter, raidjî
 tape-cou : la k' les  saetcheyes  montnut et dischinde, assaetcheyes pa ene coide
 triyaedje : operåcion del boultreye plate
 volante : grand nierson orizontå do molén a l' aiwe
 xhossire (houssîre, hossîre, chochêre) : pårteye do molén ki scheut li speate (rissaetchî li paye di speate do grin).

 Sôres di moléns 
 Les moléns å vint 
 molén å vint
End aveut sacwants al Bijhe del Walonreye, come li dit l' tchanson
Dj' a pierdou mi ptit muzucyin Al Dicåce do Molåvint (spotchî aplacaedje di «Li Molén å vint»).

 Les moléns a l' aiwe 
 Molén a l' aiwe
El Walonreye, cåzu tos les moléns alént a l' aiwe.

 Ptit motlî des moléns 
 Lives so les moléns del Walonreye 
 Jacky Adam, Des moulins et des hommes, Eole, 2001, ISBN 2-87186-042-4 (avou sacwants temoennnaedjes e walon).

 Hårdêyes difoûtrinnes  
 Tecses e walon foû do live Jacky Adam
  Vizite do molén d' Ôdegne (videyo) 

*