Tchålerwè (corinveye)

- Arondixhmint di Tchålerwè

- Province do Hinnot

- Walonreye

- BeldjikeSitindêyekm²Peuplåcion (asteure) +/- 6.757 dimorantshttps://web.archive.org/web/20190828194322/http://www.observatoires-locaux-de-charleroi.be/barometre/demographie/Dinsité (asteure)19.282 dimorants/km²https://web.archive.org/web/20190828194322/http://www.observatoires-locaux-de-charleroi.be/barometre/demographie/Coisse d' eureECG (ECG+1) / CEST (UTC+2)Preficse telefonike (+32) 071

TchålerwèTG1; sorwalonde avou l' son tch, rashiowe sol pitit no «Tchåle», rissintou pus walon ki l' disfondowe «Châle» (la-minme, e scrijha Feller, ChâlèrwèTG1, a Courcele, Chålèrwo(Louis Marcelle, El Bourdon 738-739, setimbe-octôbe 2021 p. 23)ôte pårt e l' Walonreye, e 20inme sieke, on prononcive a môde francesse Charlërwa., Fr. Charleroi), c' est ene des troes grandès veyes del Walonreye walon-cåzante. Administrativmint, c' esteut èn ancyinne comene di dvant 1977, divnowe intité.

 Lomaedje 
 Dimorants 
 on Tchålerwetî, ene Tchålerwetresse (Châlèrwètî)FO94
 on Carolo, ene CaroloR12
 Toponimeye 
Dispu 1666, Tchålerwè ([LA] Caroloregium) a kécfeye candjî d' no. A l' atake, on l' escrijha e deus mots :  Tchåle Rwè, al môde di Flipveye, metans. L' idêye, c' esta d' fé del riclame po li rwè Tchåle II d' Hasbork. 

Padvant d' esse prindou påzès Francès eyet d' candjî d' no, cåze del Revolucion di 1789, Tchålerwè s' loma « Tchåle-so-Sambe ». Al shûte del Revolucion, on l' ava lomé, pindant on moumint, « Libe-so-Sambe ».Delaet, J.-L., et al. (1989). Charleroi sous les révolutions 1789-1799. Crédit Communal, 136 p.

 Istwere 

 Oridjene 
L' oridjene del veye esteut-st on ptit viyaedje, lomé Tchårnoe (fr: Charnoy), ki e 1666 les Espagnols î costrujhît ene foirturesse, k' i lomît Tchårlerwè (Charleroy) e l' oneur di l' enfant-rwè Tchåle II.

E 1850, gn ourit les grossès aiwes.


 Lisse des borguimwaisses 

 Divant l' rebanaedje 

 Divant l' guere di 40 

 1830-1834 : Paul-François-Joseph Huart-Chapel (PL)
 1834-1851 : Gustave Nalinne (PL)
 1851-1873 : Charles-Louis Lebeau (PL)
 1873-1874 : Jules Isaac (PL)
 1874-1879 : Charles Dupret (PL)
 1879-1903 : Jules Audent (PL)
 1904-1921 : Émile Devreux (PL)
 1921-1925 : Émile Buisset (PL)
 1925-1952 : Joseph Tirou (PL)
 1953-1966 : Gérard-Octave Pinkers (PLP)
 1966-1976 : Claude Hubaux (PL)

 Dizo l' avorance nazeye 

 1940-1941 : Adolph Boland (POB)
 1941-1942 : Prosper Teughels (Recsisse)
 1943-1944 : Oswald Englebin (Recsisse)

 Après l' rebanaedje 

 1977-1982 : Lucien Harmegnies (PS)
 1983-2000 : Jean-Claude Van Cauwenberghe (PS)
 2000-2006 : Jacques Van Gompel (PS)
 2006-2007 : Léon Casaert (PS)
 2007-2012 : Jean-Jacques Viseur (cdH)
 2012-2012 : Éric Massin (PS)
 2012- : Paul Magnette (PS)

 Djeyografeye 
Tchålerwè est raiwé pa Sambe. 

 Economeye 
Cinte industriyel, siderurdjeye, veulreye, prodûts tchimikes, construjhaedjes electrikes; Tchålerwè est å mitan d' on grand bassin d' hoyires, enute totes arestêyes, lomé li Noer Payis.
 Tuzance walone 
  Accints do walon 
C' est l' pus grosse veye pol walon do Coûtchant. Mins li walon d' Tchålerwè si prezinte come ene coyiné, ki bodje tofer. Metans, Bernus e 1850, eploye mwésse (po mwaisse). Sorlon A. Carlier (Motî do Coûtchant walon), li rahoucante fôme est mésse.

Sacwants tecses da Jacques Bertrand acsegnnut des diferinces inte li Veye-hôte et l' Veye-basse (metans po l' oyon AN/ON.

 Sicrijheus e walon 
 Sidje di l' ALWAC (Soce di scrijheus et gazetes e walon), eyet del Måjhon des Walons
 Léon Bernus

 Sicrijhaedje e walon so Tchålerwè 
Monologue da François Lemaire so Tchålerwè, sovint dit pa Bob Dechamps come etermede.

Comint çk' on n' s' è va nén viker yu çk' i fwait bon
Ey evoyî boler l' fayé payis walon ?
Pocwè ? Tot simplumint pask' on trouve dilé lu,
- Do moens, nos, ses efants - tot cwè ki fwait plaijhi.

Èn etrindjir pasreut on djoû a Tchålerwè
I n' årè nén comprins tot cwè k' il est por nos.
Ç' pitit boket do monde, lu ki nos a dné l' djoû,
No Walonreye, por nos, c' est l' pus grande des merveyes.
Et nos plans bén cachî, nos n' trouvrans rén d' parey.

 Eredjistrumints 
  Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa Jean Goffart avou l' accint d' après Tchålerwè pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
  Ôte ratournaedje do minme tecse, adiercî et di pa Samuël Dumont avou l' accint did la.
  Ôte ratournaedje do minme tecse, fwait et dit pa Dominique Vanderstoken avou l' accint did la.

 Avey 
 Cloke-poite ki djowe les airs da Jacques Bertrand. Ès ban-cloke si lome "El Bourdon" ey a siervou a lomer li gazete e walon do minme no.

 Hårdêye difoûtrinne 
 Istwere del grande inondåcion d' Châlerwè, e 1850 (arimé da Leyon Bernus, so l' Aberteke))

 Referinces eyet sourdants