Novele-Zelande

Li Novele-Zelande, ubén lomêye Nouve-Zelande (en inglès New Zealand, e mawori
Aotearoa, çou ki vout dire "li payis des longowès blankès nûlêyes"), c' est on payis di l' Oceyaneye, metou a nonne di
l' Ostraleye. Ses vijhéns sont l' Ostraleye, a 2.000 kilometes å nôr-ouwess, li Nouve Caledonreye eyet les iyes Fidji et Tonga å nôr; å sud i gn a rén disk' a l' Antartike.

 Etimolodjeye 
Li Novele-Zelande, ça vôdreut dire : el novea teritwere del Zelande, k' est ene province neyerlandesse.

 Djeyografeye 

Li payis est fwait di sacwantes iyes, mins copurade les deus pus grosses,
l' Iye Sud eyet l' Iye Nôr (k' i gn a-st on ovrant volcan,
li mont Ruapehu); des montinnes di disk' a 3.754 metes hôt
si trovèt so les iyes. Li payis si stind so dipus di 1.600 km so èn
aessi Nôr / Nôr-Ouwess. Li climat est sovint doûs, avou des timperateures
ki vont di 0 °C a 30 °C.

Cåze di s' retrôclaedje å fén mitan do Pacifike nonnrece, li Nouve
Zelande a diswalpé èn ecosistinme pår unike; divant l' arivêye des
Polinezyiens, i n' aveut nole biesse-ås-tetes a pårt ki troes
sôres di tchawe-soris. Les
bouyes normålmint fwaites påzès biesses-ås-tetes estént fwaites pa des
oujheas, inte di zels li kiwi eyet li
mowa (k' a disparexhou).

 Istwere 

Li teritwere del Novele-Zelande ni s' a peuplé fok lanawaire. Les prumîs
colons polinezyins arivît inte 500 eyet 1300
di noste ere, et fé askepyî li tuzance mawori.
Li prumî côp k' èn Uropeyin a veyou les iyes, ça a stî
e 1642. Mins nerén, ele ni fourît esplorêyes k' a pårti di
1769 pa James Cook poy colnijheye pås Inglès. Li Novele-Zelande
s' a dislaxhî li 26 di setimbe 1907.

Categoreye:Nouve Zelande