Gazete e walon

Ene gazete e walon, c' est ene gazete u èn apasseu ki si scrît e walon (avou ene miete di francès divins sacwantes).

Les gazetes éndjolikes e walon sont metowes so ene pådje tote seule.

 Istwere des gazetes e walon 
Inte 1883 et 1914, gn ava pus ki 50 gazetes e walon ki skepyît e l' Walonreye. Cénk did zeles vont continouwer dins l' eter-deus-gueres. Et onk di zels, El Moxhon d' Ônea, egzistêye co e 21inme sieke. Nadine Vanwelkenhuyzen, La presse périodique en langue régionale endogène (bilan et perspectives d'avenir), Wallonnes 3/2013, pp. 2-24.

Sol prumî tîce do 20inme sieke, n aveut sacwantès vraiyès gazetes tot e walon, li parexhént totes les samwinnes («Li Clabot», «El tonea d' Tchålerwè», «Li Mårmite», «El Cok d' Awousse», «Li ban-cloke»). 

N aveut ladvins des fåves, des belès letes, des couyonådes. Elle avént on franc succès. Li «Tonea d' Tchålerwè», metans, a saetchî disk' a 35.000 egzimplaires. C' esteut des gazetes foirt populaires, fwaite po rire e-z aveur bon. Divant 1910, ces rvowes la estént scrîtes sins sistinme ortografike. Elle ont tourné a cou d' poyon kécfeye a cåze do «serieus redaccionel» k' a stî coyonké a l' arivêye do sistinme Feller. Ene seule a passé inte les gotes: El Moxhon d' Ônea.

A pårti di 1937 (Les Cayés walons), on-z a veyou aspiter des rvowes e walon, avou bråmint dpus d' belès letes, et tertotes sicrîtes e Feller. Adon, ele ni rexhént pus k' tos les moes. Ont-st insi askepyî : El Bourdon (1948), Li Noer Boton (1969). Totes ces rvuwes la n' ont måy passé les 1000 egzimplaires evoyîs.

Dins les anêyes 1990, on-z a veyou skepyî ene dijhinne di novelès gazetes e walon : «Nosse Lingaedje» (1991), «Djåzans walon» (1992), «Singulîs» (1994), «Coutcouloudjoû» eyet «l' Chwès» (1995), «Li Rantoele» et l' «Academîye des Foyants»" (1996), «Walo+ gazete» (1999), «Intrez don» (2000). C' esteut soeye-t i des moetîs, soeye-t i des troemoetîs. Dins sacwantes di ces novelès rivowes la, on-z a veyou des vraiys årtikes di gazete , et pus fok des belès letes. Dins des rvowes come «Li Rantoele» u «Li Chwès», c' est cåzu tote prôze nén racontrece. 

Ces noveas vnous la estént saetchîs di 150 a 800 egzimplaires, apus kel «Walo + gazete», ki vudive a 5000 egzimplaires. Mins, dins sacwants limeros di ç' gazete la, gn aveut cåzu pont d' sicrijhaedjes e walon.

Li dierinne sikepieye des gazeetes e walon, c' est «Cocorico» (2007) ki rexhe a 4500 egzimplaires (mins gn dpus d' francès ki d' walon ådvins).

 Gazetes ki vudnut co asteure 

 Cocorico
 El Bourdon (Èl Bourdon) 
 Les Cayés Walons (Les Cahiers Wallons)
 Li ptite gazete di Måmdey (Lu P'tite Gazète)
 Nosse Lingaedje (Nosse Lingadje)
 El Moxhon d' ônea (Èl Mouchon d'Aunia)
 Li Rantoele
 Singulîs (Singuliers)
 Li Soverdea (Lë Sauvèrdia)
 Li Walone (La Wallonne).

 Viyès gazetes 

 Academeye des Foyants (Académîye des Foyans)
 L' Aclot
 Amon nozôtes (Amon nos ôtes, Infor-Triyanon)
 L' Arsouye
 Li Ban-cloke
 Bultén walon (Bulletin wallon)
 Li Chwès (1995-2016)
 Li Clabot
 El Cok d' Awousse
 Coutcouloudjoû
 El Crikion
 Djåzans walon
 Evla
 Li Hoûlåd d' Tchålerwè
 Intrez don
 Li Mårmite
 El Moxhon d' Ônea (Èl Mouchon d'aunia)
 Li Noer Boton (Li nwêr Boton)
 Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès (Novèles dès Walons Scrîjeûs d'après l' BanBwès) (1982-2005)
 Li ptite gazete di Nameur (Li P'tite Gazète)
 Nos pinsêyes
 Li pompe ås ramons
 Li ptit Lidjwès
 Al Tchandele
 El Tchariguete
 El tonea d' Tchålerwè (L' Tonnia d' Charlerwet)
 Walo+ gazete (Walo+ gazète)

 Hårdêye divintrinne 

 Gazete bedje

 Hårdêye difoûtrinne 
 Racsegnes pratikes so les gazetes e walon ki s' vindèt co pol djoû d' ouy

 Sourdant 

*
Categoreye:Gazetes di Walonreye
Categoreye:Sicrijhaedjes e walon