Leu

thumb
On leu, c'est ene biesse ås tetes, magneuse di tchå, riwaitêye come li ratayon do tchén. 

 Canis lupus.

 tchinidîs.

 Motlî 
Li frumele si lome leuve, lovresse uco lexhe di leu.

Les djonnes si lomnut les loveas, lovteas, lovtons u leutons.ALW al notule 8 28.

 Istwere 
Li leu esteut ene biesse foirt ricrindowe do vî tins, et k' a leyî bråmint des nos d' plaeces.

Il a eto siervou po spoter les dmorants di sacwants viyaedjes. On ndè djåze eto bråmint dins des fåves di vî vî tins.

Dins les creyances des djins, li cene do leu-waerou a stî foite, disk' a lanawaire.

 Tchesse et atrapaedje des leus 

Dinltins, dins tchaeke dutcheye u conteye, gn aveut on lovtî : c' esteut eployî d' on conte, d' on duk k' aveut l' droet di fé des tchesses ås leus sol dutcheye. C' esteut sovint les dmanants d' on viyaedje ki dmandént å Cwand , tini ene trake po tchessî les leus (vî papî, 1805)

On pleut eto sayî d' apicî les leus pa des fosses ås leus.

On lezî meteut eto des cepes.

 Li dierin leu del Walonreye (e 19inme sieke) 

Dins bråmint des viyaedjes, on-z a rilevé li date k' on-z a touwé l' dierin leu. Ôtrumint, c' est des racontaedjes k' endè djanut, sins date, mins avou des nos d' djins, et les pondants et les djondants. C' esteut todi dins l' dierinne mitan do 19inme sieke.

Sacwantès dates :
 1844 & 1845 : Yopôl Prumî touwe deus leus a Sint-Houbert. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele.
 8 di decimbe 1958 : C. Blanckart di Surlet endè touwe onk dins les Grand Bwès d' Tchini (il est å Muzêye del tchesse al Vå-Sinte-Ane.
 1865 & 1866 :A. de Bellefroid d' Oudoumont touwe deus leus a Habâ. Les tiesses sont-st å tchestea d' Epråve.
 1886 : Li Conte di Flande touwe deus leus a Mûnô. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele.
 1887 : J. de Gerlache touwe on leu a Bley. Il est epayî å Muzêye Gåmès a Vierton.

 Ripeuplåcion d' leus e l' Walonreye (21inme sieke) 
Li leu a rivnou e l' Walonreye a pårti di 2016. Il a stî metou come «indje waeranteye». On n' sait s' il a vnou d' Almagne u d' France et d' Itåleye, pa les Ales.

Di 2016 a 2023, on a sepou idintifyî traze leus e l' Walonreye, inte di zels ene meute e l' Hôte Fagne. 

E l' Beldjike, foû del Walonreye, gn a eto ene meute avou ene dijhinne di biesses dins l' province do Limbork. Daniel-Etienne Ryelandt, ''Est-ce que le loup est dangereux pour l'honne ?, Arduina l° 3, måss 2023

Li ministere a metou e-n alaedje on «plan leu» po-z aidî les acleveus d' bedots k' avént des pietes.

 Hårdêye difoûtrinne 
 Pådje di scrijhaedjes so les leus 

 Sourdant 

Categoreye:Biesses ås tetes