Speate

Li speate ou blé (blè), c' est ene dinrêye d' ivier, kel grin est covrou (li payete eva avou l' grin cwand il est batou; gn è dmeure nole traece di påte so li strin).

 Triticum spelta

 Coûteure del sipeate 
On l' seme voltî e l' Årdene, e l' Almagne, el Swisse. Mins, e 1977, g è dmoréve pus ki 25 ectåres di speate dins l' Province do Lussimbork. Did la li foice ki fjha li tchambe d' agricoûteure pol renonder, avou des novelès varyistés.Renée Despy, Tchambe d' agriculteure del Province do Lussimbork; ås Rcåzeus d' walon a Bive li 4 di måss 2007. 

Dinltins, les varyistés estént fwaits po les pôvès teres, ça n' dinéve nén bråmint dpus ki 1500 kilos a l' ectåre. Asteure, on ndè fwait eto dins l' bon payis.

Li speate crexhe pus voltî so on vî triyot.Louis Baijot,  70, esté 2014. 

 Sôres di speate 
Gn a deus sôres di speate : del blanke et del brune. 

 Uzaedjes del sipeate 
 Schoyaedje di l' espeate 
Tot l' passant inte deus meules ki n' s' aduzèt nén, on parvént a scheure li smince foû des bales. Li smince si lome li xho.

 Po fé do pwin 
On fwait do bon pwin avou. Mins del påsse avou rén k' del sipeate si prustixh må. Elle n' est nén macasse assez. Po fé do pwin, on eploye purade ene farene a 70 åcint di speate.Louis Baijot, mônî al Gåre di Graide. Les boledjîs pôrént mete 50 åcint et co l' vinde come "pwin di speate".

 Po nouri les biesses 
On sogne voltî les djonnès biesses al sipeate. Elle est ritches e minerås, et foirt åjheye a didjerer po les åmeas et åmayes ki vnèt d' esse sipanis. Ele les fwait roemyî, pask' elle est picante. 
Li speate dene on bon poy åzès biesses. 

Po nouri les åmeas, on pout diner del sipeate et do four (70 åcint d' raigra), u del luzere et del sipeate.

 Floriconte del provnance del sipeate 
Sinte Ermulene åreut stî evoyeye pa Sinte Wådrou a e l' Otriche po trover on frumint ki n' edjaléve nén. Ele end åreut raminé a Sint-Houbert. Did la, les Årdinwès s' årént adût a l' ahiver.

 Sourdants 

Categoreye:Dinrêyes
Categoreye:Fenaesses