Cawete -on

Li cawete -on, c' est ene cawete ki mostere on boket do bodje.

 Sôres di bodjes 
Li bodje pout esse on sustantif :
 peron : boket d' ene grosse pire.
 pexhon : pårteye d' ene pexhe.
 schalon : boket d' ene schåle.

Mins, pus sovint, c' est on boket di l' accion fwaite på viebe ki sieve di bodje :
 brijhon : boket d' pwin brijhî dins ene brijheye.
 hagnî => hagnon
 piçon : pårteye del pea k' a stî piceye.
 ricinon : pitit amagnî k' on rcene avou.
 stritchî => stritchon
 tchitchî => tchitchon

Pacôp, li bodje n' est nén clair, u n' est pus cnoxhou, mins, tot cwerant bén, on trouve li rlåcion inte les deus :
 åbusson : come on boket d' blanc (latén albus) å mitan d' on paxhi.
 canon 1 : come on boket d' ene cane.
 måjhon : boket d' ene "måjhe", on dominne des colons galo-romins.
 prijhon : pårteye des bastimint la k' on mete les djins k' on-z a pris.
 taexhon : pårteye di tote li "taexh" (foite tere, loukîz a "tawe", téle)

Did la, ele divént åjheymint ene  raptitixhante cawete :
 boûsson : come ene pitite boûsse cizlêye å mitan d' on schalon d' tcheyire; pa stindaedje, li schayon lu-minme.
 clawson : pitit clå (latén clavus).
 hayon : pitite håye.
 pouchlon : pitit pourcea.
 poyon : pitite poye.
 scheton : pitite schete.
 tchôdron : pitite tchôdire.

Insi, ele pout servi po fé on no d' åbe, come les ôtes raptitixhantès cawetes -ea (ônea, fawea, hoûssea) u -ale (tchårnale) :
 suzon (bodje latén "sambucus" -> "suz-").

Po les biesses eto :
 lumçon (li bodje "lumace" n' est nén eployî e walon).

Dins sacwants mots, ele pout åjheymint fôrmer li no d' onk des mimbes d' ene trope :
 tayon : onk di tos les tåyes.
 pîton : ene di totes les djins ki vont a pî.
 Tîxhe => Tîxhon

Li cawete -one est pus råle dins l' minme sinse.
 måjhone : dobe rifondowe di "måjhon".

 Parintêye 
 Sipotchaedje del voyale 
Dins l' parintêye: li "o" si spotche voltî :
 abandon => abandner
 andon => dizandner
 forveyou bodje :"bracon" => bracner, bracnî.
 boton => abotner, disbotner, botnire
 prijhon => prijhnî.
 sporon => sporner
 talon => talnea
 tchapon => tchapner
 tijhon => tijhner
 Tîxhon => Tîxhnea

On s' a rsiervou di cisse piceure la po fé sacwants noûmots.
 colon => colnijhî
 walon => riwalnijhî
 fåcon => fåcnî

Cisse piceure la est viye viye, come on l' pout vey dins li scrîta. Dins des scrijhas come "brakenier", Mangenie, fakenirs, li halcrosse E mostere dandjreus ki l' prononçaedje esteut ddja "Mang'nî", "brak'nî", "fak'nî" e 13inme sieke.Loukîz a Amuïssement du o'' prétonique, divins live da Remacle sol datåcion des mots walons di dvant 1600, p. 81.

 Candjmint d' voyale po les mots avou ene dobe cawete, -on estant l' prumire 
Si l' bodje finit pa ene dobe cossoune, come on n' pout nén aveur troes cossounes ene  dirî l' ôte, on va soeye-t i :
 mete ene ristitcheye voyale : tchôdron -> tchôdurnêye
 rissaetchî on R do bodje : tchôdron -> tchôdnêye

Si l' deujhinme cawete kimince pa R, dins l' viye dujhance (divant 1850) -onr- divneut -inr- (manguinresse). Adon-pwi, a pårti d' 1850, on a yeu -onr- (mangonresse, Walonreye). E 21inme sieke, les rfondous ont rfwait des noûmots avou -inr- (fåkinreye, fåkinresse).

 Dobe cawete -ion 
 «Dobe cawete -ion»
Li cawete on si pout eto etrocler al sititchete -y- (cawete -ion)
 crakion
 nukion
 ploumion, ploumtion
 toursion


(sol Wiccionaire)
 Sacwants sustantifs avou l' cawete -on 
 Mots del parintêye del cawete -on, sipotcheye e «-n-»

 Sourdants & pî-notes  

On