José Schoovaerts

José Schoovaerts (e walon, Djozé, so les fis, DjozewalLi prumî sinse est «Djåze walon !», mins on l' pout rcomprinde come «Djozé (do) walon», RabulètsDo do del gazete éndjolike k' i va-st eplaidî a l' edåme des anêyes 2000; l' idêye est d' aler disconte li mwaisse idêye des Relîs namurwès ki passèt leus scrijhaedjes al passete, et n' eplaidî ki «waire mins bon». Les raboulets, c' est çou ki dmeure al boultreye cwand on a rsaetchî l' farene. Ci serè don des scrijhaedjes «a l' assulon».), c' est on waloneu k' a vnou å monde li 15 di djulete 1936 a Åjhô. Il a morou li 16 di djanvî 2026, a Anderlek.

Di s' mestî, il esteut dessineu et spiroutî, aprume di caricateures. Eto, i gåyote todi les pådjes di ses Rabulets avou des desséns et des bindes d' imådjes. Il a stî eto gaztî et livrî.

Otoportraits

 Ouve e walon 
Dispu diviè 2000, il a scrît des tecses so totes sôres di sudjets e walon. Des ratournaedjes di Belès letes, u di pinsêyes di des scrijhaedjes di filozofes, ucobén des paskeyes erotikes, evnd. 

Ses tecses e walon ont stî eplaidîs dins l' Rantoele gazete u co Coutcouloudjoû. Mins l' Djozé Schoovaerts s' a purade publiyî so cogne infôrmatike, sol Daegntoele, pal voye di s' gazete éndjolike Rabulets, et des waibes ki vont avou.

Il a ratourné e walon et mete dizo l' cogne di bindes d' imådjes des scrijhaedjes di filozofes et powetes etrindjirs come Nietzsche ("Insi djåzéve Zaratoustra"), Machiavel ("Li Prince"), Stirner, Lao-Tseu, Shakbar, Descartes.

Il a eto adjinçné li prumî fime d' imådjes e walon, «Noersipene».

I edvinte li personaedje di Titôrvå (binde d' imådjes), ki va riservi dins deus lives da sinne, dins l' gazete «Singuliers» eyet «Li Rantoele». 

Il a askepyî lu tot seu deus bindes d' imådjes, «L’avesprêye» eyet «Li nute s' a stindou» ki sont des shûtes do roman da Lorint Hendschel, «So l' anuti».

Il est eto foirt fel po dire li sinne, todi e walon, so les foroms éndjolikes.

 Sipepieuse biyografeye 
 di s' mestî 
 1944/1945 : A l' sicole, i pårtit s' banc avou Lambil, li ci ki, pus tård va dessiner "Les Tuniques Bleues".
 1950 : Il est pûni po l’ prumî côp po-z awè tchanté e walon.
 1952 : Arthur Masson l' ecoraedje.
 1954 : A ses desséns dissu l’ actouwalité et l’ politike dins « Le face à main ». Si est i finalisse å « Premier Championnat de Belgique » di djudo.
 A pårti di 1955 : I va aler copiner, po des respondas, avou sacwants ptits tchanteus ki s’ enondnut : Jacques Brel, Georges Brassens, Flip Clay. Ses desséns pasnut dins « La dernière heure », « Humour Magazine »,  « La Libre Belgique », « Le Patriote Illustré », «Le Pourquoi Pas», «Risque-Tout», « Le Soir », «Le Soir Illustré», «Le Temps de Paris», evnd. On ls eplaide ossu foû del Beldjike.
 1956 : Prumirès espôzucions a Brussele (å Philips) et a Paris (e Salon de l’ Art Libre).
 1957 : I rascod on diplome di gaztî.
 1958 : A Paris, il est metou å "Tableau d' Honneur des Dessinateurs Humoristes" pa "La Canebiere-Humour Magazine". Il est admetou dins l’ soce « La mine souriante » da Marcel Antoine.
 1958 : I dessene, po Brepols, si prumire coviete tote e coleurs .
 di 1958 a 1960 : Il espôze dins tote li France avou « Humour centre » di Limoges.
 e 1958 et 1959 : I boute tos les moes po l’ BRT, î fé passer on fime d' imådjes da sinne, et minme î dessiner e direk.
 1960 : I scrît l’ istwere da Louis Amstrong. Elle est publiyeye pa « Romance » et et riprinjhe pa « Zondag Morgen » e 1962. Ses arindjmints – so l' no d' pene di José-Charles Ghislain - di sacwants romans « classikes » si rtrouvnut dins « L'Est Républicain », « La Dernière Heure » eyet « Le Soir Illustré ».
 1961 : I mete dissu pî deus societés avou Franquin, Morris, Peyo, Roba, Tillieux et Will. Ene di zeles, c' est « Agence Littéraire » et l’ ôte li « Måjhon d’ edicion ».
 1963 : Il est prins come mimbe di l’ « Association Royale des Artistes Professionnels de Belgique ».E 2003 i va trover k’ ele ni rote pus comifåt et rinde si mandat d’ admistrateu. Li minme anêye, il est admetou come gaztî pa l’ « Organisation Mondiale de la Presse Périodique ». L’ « Association des Journalistes Belges et Etrangers » el va shure.
 1969 : Il arindje ey imprimer Rantanplan.
 di 1970 a 1981 : I tént a on botike di lives a Djiblou.

 pol walon, come sicrijheu ey enimådjeu 
E 1995 : il edåme l’ enimådjaedje do roman e walon «  So l' anuti » da Lorint Hendschel.

Avou les desséns ki n' ont po fini nén siervou po « So l’ anuti » il va rarindjî ene Binde d' imådjes, a môde di shûte, « L' Avespré », l' passer dins les Rabulets et, po ene pårt dins l’ Li Rantoele. Li tot va parexhe come live.


Di 1995 a 1999 : I shût les cénk anêyes del sicole di walon des Relîs Namurwès.Ça n’ l’ espaitche nén di scrire a s’ môde. (E 2008, k’ il î rmete ses pîs, i s’ va fé rtapé avou les « djonnes » apurdisses del prumire anêye !)  

Di 2000 a 2003 : I shût les cours di walon dinés pa Lorint Hendschel a l’ UCL a Ocgniye (Noû Lovén).

E 2000, il enonde li prumire gazete éndjolike e walon, k' i lome RABULèts.

Di 2003 a 2005, il a dessiné les covietes del Rantoele gazete et adjinçner di cisse gazete e walon la. Il î stitche sovint des femes avou l' pwetrene a l' air. 

E 2006, e moes d' djulete 2006, il a renondé RABULèTS. I l' edåma pa ene novele binde d' imådjes ("Et l' niût s' a stindou") k' on-z î pout, avou ene miete di boune volté, ricnoxhe å ddins ene pougneye di djins del Walonreye d' adon. E moes d' setimbe, gn ava ene shûte lomêye "L' Avesprêye tcheyowe, i fwait tot noer". 

Fén 2006, i toirtcheye deus bindes d' imådjes so des tecses da Nietsche, "El novele idole" eyet "Li moirt k' est volontaire". Il askepeye eto ene rimouwante pitite sucete a l' après d' Choderlos d' Laclos "Tchåderlote". Dizo l' tite "Riskeus aloyaedjes", ele parexha, e coleurs, dins l' Rantoele 42. Pol Rantoele 44, i s' atake å ratournaedje e BD do live "Li Prince" da Machiavel.

E 2007, i s' a plonké dins on ovraedje di tos les diåles : fé bodjî les imådjes di Noersipene ! Djanvî a fini k' il aveut "dedja" metou 54 moyalès sgondes dins l' boesse. Cwand on sondje k'i fåt 24 imådjes po ene sigonde di fime, on s' rind conte ki ça dmande do tins po divni Walt Disney. Todi est i, k' may fini, il aveut emantchî 20 munutes (e coleurs !) et dedja sayî d' î djonde ene bele muzike... A l' fén d' 2007, i n' estéve nén co foû del bouye tapêye dissu s' tåve. Mins, e moes d' djulete 2008, vola li «miråke Noersipene» ki s' enonde avou les prumires et co xhiltantès sayes, so ene waibe di strimigne, «blip.tv».

Todi e 2007, il a rprins l' gorea come mwaisse dessineu del Rantoele-gazete, adjinçnêye adon pa Lucyin Mahin. I gåyote, dispu don, tos les limeros avou ene coviete la k' a gn a ene andoûlante kimere, et on cok. Et toirtchî cwate pådjes divintrinnes di BD e coleurs. I scrît des årtikes so les oteurs k' i translate e walon.

Et vo n' la-t i nén k' il a edåmé 2008 avou on ratournaedje e BD d' on tecse da Max Stirner. Et l' fini avou l' translataedje di tot l' "Tao tô king" da Lao-Tseu et minme è mete ene fele pougneye des "tuzaedjes" è imådjes. 

A l' edåme di 2009, c' est a Shakbar k' i s' a-st ataké et, å prétins, a Descartes.

E 2010, i s' a minme ataké a ratourner HEGEL !

E 2011, il askepeye li Professeur Titôrvå.
vignette|Ene di ses pondeures : « Naches ».
E 2013, i wåde ci personaedje la come mwaisse personaedje d' ene binde d' imådje medicåle, Gama-coûte. C' est l' prumî côp k' ene binde d' imådje tuzêye e walon va esse ratournêye e-n inglès. 

E 2017, c' est l' deujhinme pårteye, foirt tecnike, ratournêye do francès pa Lucyin Mahin.

E 2018, i lait ouve come dessineu des covietes del Rantoele. Mins i boute co felmint so les rantoeles di soçnaedje, Fesbok et Twitter, avou des tecses et des desséns.

E 2020, i ratele avou les pådjes e coleur del Rantoele, dessinant si prôpe istwere cwand il a yeu èn accidint des ecdûts do cervea.

 Eplaidaedjes so papî 

Il a eplaidî so spès papî cåzu tos ses ovraedjes et les spåde e des nén trop nareus : 
 li binde d' imådjes "So l' Avespré", prezintêye pa José Fontaine, a èn adrovaedje da Pire Otdjåke.
 Ene ramexhnêye di ses bindes d' imådjes avou des bouyotes e walon a stî dnêye a sacwants (ki n' s' è vantnut nén) å Pris del Kiminålté francesse 2008.
 Professeur Titôrvå
 Gama-coûte.

 Djivêye des BD avou des bouyotes e walon 
 Meliye (dins "Rabulets", riprins dins l' ramexhnêye 2008)
 Les advinas d' l' Istwere (dins "Rabulets")
 Ça tchåfe å mitan des nives et des glaeçons (dins "Rabulets")
 Rodje capucete (dins "Rabulets")
 Noersipene (purade a môde di live d' imådjes, dins "Rabulets", des bokets ont siervou po ene walone croejhete
 L' avespré (dins l' Rantoele-gazete , pu so les fis, pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 L' avesprêye tcheyowe, i fwait tot noer (so les fis pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Et l' niût s' a stindou (so les fis pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Dandjreus aloyaedjes (dins l' Rantoele-gazete l° 41, bontins 2007, pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 El novele idole da Nietsche (dins l' Rantoele-gazete l° 42 & 43 so les fis, pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Machiavelisse (dins l' Rantoele-gazete l° 44, ivier 2007-2008, so les fis, pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Stirneraedje (dins l' Rantoele-gazete l° 45, 46 & 47, 2008, so les fis, pu rprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Li moirt k' est volontaire (so les fis)
 Dijhoz m', Lao-Tseu (dins l' Rantoele-gazete l° 48, ivier 2008-2009, riprinjhe dins l' ramexhnêye 2008)
 Kî k' a veyou l' Vera (dins l' Rantoele-gazete l° 49 & 50, 2009, d' après on bokèt do roman Vera da Lucyin Mahin)
 Powinmes da Shakbar (dins l' Rantoele-gazete l° 51, erî-såjhon 2009)
 L' Manire di fé da Descartes
 Pitchote et Midjote Moståde (dins l' Rantoele-gazete l° 52, ivier 2009-2010)
 Professeur Titôrvå (avou Joël Thiry po des coûts tecses et Hegel dins ene pus longowe istwere

 Corwaitaedje do walon et do stîle da J. Schoovaerts 
Djozé eploye on walon ki rprind des mots di totes les coines del Walonreye, et avou on cmaxhî sistinme di scrijhaedje. Si rclame-t i bén hôt dins s' gazete "Rabulèts"
"I n' vos fåt nén ewaerer, on (= dji) comele et maxhe todi les modêyes di scrijhaedje".

Dins ses tecses, li Djozé djowe avou les mots, avou leus sinses et leus cognes. I screye eto voltî so des sudjets erotikes ou d' actouwalité. I n' est nén nareus do dire li sinne so les soces waloneuses. Sins peu d' hagnî, i scrît des sacwès ki sketnut l' cåde des djermêyes di scrijheus e walon di dvant, et les tabous des pezants ki djouwnut les "mwaisses mineus spepieus coridjeus".

A dater di 2006, i publeyrè todi dpus di tecses rimetous e rfondou.

 Hårdêye divintrinne 
 Si pådje d' uzeu sol Wiki e walon

 Hårdêyes difoûtrinnes  
 Pådje moennrece des scrijhaedjes da Djozé Schoovaerts so l' Aberteke (e rfondou)
 Årtchives del gazete éndjolike "Rabulets" (walon melkin)
 Waibe 2007

 Galreye di documints 



 Sourdants & pî-notes 

Schoovaerts
Schoovaerts
Schoovaerts
Schoovaerts
Schoovaerts
Schoovaerts