Jean Guillaume

Jean Guillaume, c' esteut on scrijheu et rcwereu sol walon.

Il a skepyî e 1918 a Fosse ey a morou e 2001. On l' lome å pus sovint: "li pere Guillaume".

Dins l' civil, il esteut djezwite, et professeur d' univiersité, a Lovén, pu a Nameur.

 Vicåreye et ouves 
Come sicrijheu, a-st eplaidî: des ramexhnêyes di rimeas: «Disk' å solea» (1947), "Gregnes d' awousse" (1949), «Årzeye» (1951). Ces bokets la eyet des noveas fourît rashonnés divins «Œuvres Poétique Wallonnes» (1989). On dierin rascodaedje, «Padrî les hourêyes» a stî rpubliyî après s' moirt (2001 & 2012), et tos ses scrijhaedjes, k' i lét lu-minme, ont stî metous so troes plakes lazer (2003). 

Li Djan Guillaume a pår candjî l' livea estetike del powezeye walone, tot bastixhant ses powinmes so des imådjes, nén so des accions, avou on stîle foirt ramassé: nén on mot d' trop. Å cmince, ci fourit ene pitite revolucion, et cwand il a prezinté ses prumîs bokets azès Relîs Namurwès, i s' a fwait rwaitî d' cresse. 


Mins bénrade, ene trope di pus djonnes fijheus d' rimeas d' après Nameur (Georges Smal, Victor George, Émile Gilliard, Lucien Somme) si vont fé ecoraedjî et rcoridjî på Djan Guillaume. 

Les sudjets da J. Guillaume, c' est l' vicaedje en on viyaedje té k' i l' a cnoxhou cwand il aveut moens ki 12 ans. Por lu, li walon esteut aloyî a ç' civilizåcion la. Si n' a-t i måy divizé, dins ses scrijhaedjes e walon, di bokets di s' veye come grande djin, a Lovén, Nameur u a l' etrindjir (Itåleye). 

Come ricwereu sol walon, Djan Guillaume a studyî et-z eplaidî les ouves da Michel Renard, Georges Willame eyet Franz Dewandelaer, troes scrijheus d' après Nivele. 

Foû do walon, esteut eto on fén corwaiteu di des powezeyes e francès, inte di zeles, les cenes da Nerval eyet Van Lerberghe.

 Lives da sinne 
 Disk' å solea (Djusqu'au solia) (1947)
 Gregnes d' awousse (1949)
 Årzeye (Aurzîye) (1951)
 Œuvres Poétique Wallonnes (1989)
 Padrî les hourêyes (Padrî l's-uréyes, eplaidî après s' moirt e 2001 dins les Cayés walons, pu replaidî come live e 2012.

Sacwants powinmes do pere Guillaume

Les grands tchårs
Les grands tchårs ont rpassé
Epoirtant l' esté.

I gn a pus k' des steules
Mierseules come des aveules

Mafes et berôdîs
Sont plins a brotchî.

Et l' clotchî soune a moirt
Todi pus foirt.

R.I.P.
tot seu dins l' oto di s' pa, k' i fjheut ene froedeure di tchén, Djan, 10 ans, voet passer on mo ptit etermint, dins on ptit hamtea, å mitan des tchamps

L' etermint 
Passe påjhirmint
Åd triviè del campagne

Po ndaler
D' on pas hodé
Rpiker l' vî cousse el daegn.

Waire di djins; 
Sacwants vijhéns
Po roter padrî l' coir.

Et po rdire 
A ds ôtes k' ayir:
"Ça fwait k' Batisse est moirt".

 Corwaitaedje di si powezeye 
Li powezeye da Jean Guillaume est dandjreus li cene k' est li dpus addé les ptitès djins, tot s' siervant li dpus d' leu cauzaedje.Bernard Louis sol pådje Facebook Payis condruze et walon, 15 di djanvî 2013

Les tinmes sont les cis do monde des viyaedjes, aprume d' ene cinse.

Mins pacô, li scrijheu rishonne a on terorisse, distrujheu pol seu plaijhi d' distrure…
Dj' end a m' sôD' esse tofer al laxhe come on boû !
Dji vou coscheure, dji vou comoure !Dji vou broûler les moyes di four.
Pol plaijhiD' vey evi,
Fé tot sclater,Fé tot sketer.
…foircixheu d' comere…
Froxhî les fruts a tinrijhonRåyî les florijhons
…et al fén, camicåze.
Mins s' on vout, k' on m' mostere li pougn,K' on m' margougne
Et k' on m' siketeDisk' al betchete.Jean Guillaume, Disk' å solea, p. 81-82.

 Si avuzion del nateure do walon 
Li Pere Guillaume a todi dit qui l' walon esteut moirt avou ses djins.

Dins l' responda a Pierrot Dufaux (plake 1 des eredjistrumints d' ses ouves), i ricnoxhe k' i n' såreut cåzer walon divant les djins k' i n' kinoxhe nén (pår el radio). Dins s' tiesse, li walon est assoçné a on monde k' a disparexhou. C' est dansdreus ciste idêye la k' i mostere, dins «Padrî les hourêyes» divins ces vers ci (p. 20) :
Evoye tos les nos : Zande, Felisse; 
Gn a pus d' "ké novele" ou d' "kediss" 
Kî vloz k' on atôtche e tournant ? 
Pus ene djin po lyi dire "moman".

 Sourdants 

Hårdêye difoûtrinne
 Ene pådje sol pere Guillaume 


Guillaume, Jean
Guillaume, Jean