Sinonimeye

Des sinonimes u des Piron-pareysnoûmot atåvlé pa Jeannine Lemaître dins li rvuwe La Wallonne diviè 2005., c' est des mots ki vlèt dire djusse, u a pô près, parey.

Li contraire d' on sinonime, c' est on contråve

 Sôres di sinonimes 
Po les vraiys sinonimes, n' a nol adire inte les deus mots. Mins, å cmince, il estént seurmint eployîs dins des coines diferinnes do payis, u dins des coûtches sociåles diferinnes. 

Po les ôtes (rishonnants mots), gn a des diferinces ki polèt esse tetenes u pus grandes.

 Ritchesse d' on lingaedjes e sinonime et linwe-ehåyaedje 
Pus ki l' lingaedje est omodjinne ey erîlé, moens k' i gn a des vraiys sinonimes. Les ptits lingaedjes sont sovint foirt ritches e sinonimes. On cåze, metans, di l' occitan k' a deus troes côps dipus d' mots kel francès, dandjreus a cåze del sinonimeye.

Come les ôtes lingaedjes coinreces, li walon est foû ritche e Piron-pareys, des vraiys et des rshonnants mots, aprume dins sacwants tchamps do lingaedje. 

 Sacwants vraiys sinonimes dins kékès langues 
 en almand 
 Samstag & Sonneabend (semdi)
 en arabe 
 aaoud, xhil & faras (on tchvå)

 e francès 
 lourd & pesant (pezant).
 pareil & semblable (sifwait, parey)
 sûr & acide (seur)
 en inglès 
 I shall go & I will go (dj' irè)
 e neyerlandès 
 een keer & een maal (on côp, ene feye)
 e walon 
 ådjourdu, ouy & enute
 måssî, mannet, niche & yôrd 
 canada, crompire, truke, cartoxhe & petote
 pemî & melêye

 Sacwants sinonimes e walon 
 berdeler 
Sol wiccionaire : Sinonimeye:cåzer bråmint
Li mot "berdeler", purade eployî foû do Payis d' Lidje, a sacwants sinses.
 Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer po n' rén dire" (rahoucant mot e francès : babiller) : ramter, tchafyî, cacter, ragadler, ravåder, ramadjî, pirlodjî, djawyî, djaivler.
 Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer bråmint avou des soçon(e)s" (rahoucant mot e francès : bavarder) : plaider, copiner, djåspiner.
 Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer et dire do må" (rahoucant mot e francès : cancaner): canler, bawyî.
 Les sinonimes avou l' sinse: "criyî so (ene sakî) : (rahoucant mot e francès : engueuler): barboter, atouwer, tutweyî, gueuyî.
 Sinonimeye po "li ci ki berdele bråmint" (rahoucant mot e francès : bavard): tchafete, berdeleu, berdelåd.

 dobleure & ridobler Recråxhî sol wiccionaire : Sinonimeye:volêye di côps
 volêye di côps. 
 Rahoucant mot: ene dobleure.
 Rahoucant mot e francès : raclée.
 Sinonimeye: ene axhlêye, del calote, ene coreccion, ene danse, ene deguzene, ene degrincêye, ene diguedinne, ene disdjalêye, ene dispoûslêye, on doblaedje, ene doblêye, ene docsinåde, ene docsineure, ene docsinêye, ene doguete, ene dôpinêye, ene dôpinne, ene douye, ene frotêye, on gorlaedje, del pene, on ploumaedje, on ploumtaedje, ene plouzêye, ene ramoujhnêye, ene rapasse, ene ratournêye, ene rigodinne, ene rosseure, ene sipoûslêye, ene sitronnêye, ene sôdeure, ene taenaesse, ene taene, ene tatouye, ene tijhnêye, ene toirtcheye, ene trimpe, ene volêye; Loukîz eto sol Wiccionaire.

Pa stindaedje do sinse, tos ces mots la polèt voleur dire pierdaedje sins rispiter a on djeu, ene lûte, ene bate, ene guere, on match.
 Eployaedjes : 
 diner u fote ene dobleure : bate (ene sakî, ene biesse) comifåt. On dit eto: ridobler. 
 ramasser; u atraper, u aveur, u riçure, u haper ene dobleure: esse batou 
 bouxhî a grands côps so (ene djin, ene biesse). Tos ces mots la polèt voleur dire eto: bate platmint (å djeu).
 Rahoucant mot: ridobler
 Rahoucant mot e francès : rosser.
 Sinonimeye: dobler, gorler, missî, noper, ploumer, ploumter, ramuster, ridobler, rispoûler, sipoûler; Loukîz eto sol Wiccionaire.

Tos ces mots la polèt voleur dire eto k' on-z a stî batou platmint (å djeu, dins ene batreye militaire, evnd.).

 seure mene 
èn nén esse binåjhe, et l' mostrer a l' tiesse k' on fwait.
 fé ene seure mene.
 fé ene tiesse come èn ouxh di gregne, come cwate samwinnes di plouve.
 biesse 
 Nos et addjectifs : dôpin, dôpinne, alourdisse, alourdinaesse, coignåd, coignoûle, lourd pot, boirgnaesse, oirgnaesse, bourike.

 Ratourneures
 grosse biesse.
 biesse a magnî do four.
 ossu biesse ki ses pîs, biesse come ses pates, co pus biesse ki ses pîs.
 pus biesse ki deus coshets loyîs eshonne.
 biesse a n' nén saveur discopler deus gades.
 lourd potet

 biestreye dôpinreye.

Loukîz a Gaston Libiestreye.

 ome, feme ki n' våt rén 
 Sinonimeye:ome ou feme ki n' våt rén
 rahoucant mot: rénnvåt.
 sinonimeye: bindeye, canvolant, rékem, rékemî, vårén, vilvôr, albrant.
 feme ki n' våt rén : guintche, cånoye

 djéryî après ene sacwè 
 rahoucant mot: djeryî.
 sinonimeye: péyî après, rimer après, bediver, lamer, blefer après, gleter après, awè l' misse di, awè må l' vinte après, awè må l' panse après, esse a l' eveye di, saetchî l' linwe après.

 onk (ene) ki n' a nén tote si tiesse 
Recråxhî sol wiccionaire : Sinonimeye:Dimey doûs
 rahoucant mot: dimey-doûs
 sinonimeye: nén tot djusse, on pô drole, nén come èn (ene) ôte, bardouxhî, dimey-cougnî, ewaeré, saizi, sokea, foû-scwere.
 Ratourneures:
 I n' esteut nén la cwand on a fwait les pårts
 Il a on bwès foû di s' faxhene (foû di s' fagot); i lyi manke on bwès.
 I lyi manke ene locêye.

 emantchî ene sakî 
 «Sinonimeye:groujhî»
 rahoucant mot: emantchî (rôler)
 rahoucant mot e francès : duper.
 sinonimeye: 
 corante : aveur, atraper, rôler, djonde, 
 pus råle : asblawi, dobler, erosser, gorler, gourer, groujhî, rassonrer.

 solêye 
 «Sinonimeye:sô et sôlêye» (sol Wiccionaire)
 rahoucant mot: sôlêye. 
 rahoucant mot e francès : ivrogne.
 sinonimeye: nopeu, ragonasse.

 haper al doûce 
 rahoucant mot: sicroter. 
 rahoucant mot e francès : chiper''.
 sinonimeye: Wikt:haper, noper, Wikt:reuchyî

 Ôtès pådjes di sinonimeye diswalpêyes dins l' Wiccionaire 
Dins l' Wiccionaire, on-z a porshû l' diswalpaedje di pådjes di sinonimeye :
 avou ene grande vitesse
 esse ritche

 Sourdants 

Categoreye:Diccionairaedje
Categoreye:Lingaedje walon