Les Tchairires (Yåle)

Les Tchairires (F. Chairière), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, dedja rebané avou Yåle li 18 di djun 1964, divant les grands rebanaedjes.


 Limeros del posse : 5550
 Limeros diyalectolodjikes : 
 ALW : D 137
 C. Bruneau : Br 39
Eplaecmint sol daegn : 49°52’02 n – 4°56’53 E
Dimanants : 308 (1840) ; 209 (1910) ; 216 (1930)
 Lomaedje : Tchairiot, Tchairiotecawete -ot; Documints del Soce des Rcåzeus d' walon di l' Årdene nonnrece.; (F. Chairiérois, -oise) Jean Germain Avis de recherche : Wallons, comment vous appelez-vous, Vers l'Avenir, 24 d' octôbe 2007.
 Sipotaedje des djins d' Libwatchamp: les Cawés.

Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

 Rilidjon 
 Eglijhe do XVIinme s. rassonrêye e 1777, classêye come monumint, avou ene foirt bele ritåve, foirt viye, mins k’ a stî hapêye dins les anêyes 1980. 
 Patron : sint Wåfrwè. 
 Dicåce al Pintcosse.

 No di des plaeces des Tchairires 
 Coulots et hamteas 
Li viyadje comprind deus coulots a 200 300 metes onk di l’ ôte : 
 Li Ptite Tchairire lomêye ossu "Tchairire-å-Tiene" Fr. Chairière-le-Terme, ki c' est l' vî des viyaedjes, avou l’ Eglijhe, et ki dipindeut del dutcheye do Lussimbork, et del djustice d' Orcîmont.
 Li grande Tchairire (F. Chairière-la-Grande, ki dipindeut del dutcheye di Bouyon.
 Libwès-Tchamp  (la-minme: Libwachamp) u Molin d’ Åle. C' esteut on fî, dilé l' pont d' Åle, ki dipindeut po mitan, d’ Orcîmont, et po mitan, di Grå-Fayi. 
 Li Håjhete (la-minme : La Hêjète), passaedje di tiene etur Vresse et les Tchairires.

 Ôtès plaeces 
 pont d' Åle.
 Naglémont : did la, on voet tot l' vå di Smwès, avou Yåle å fond.

 Djeyografeye 
Li viyaedje est metou on km lon di Smwès

 Istwere 
Lu pus vî papî ki cåze du Tchairire date du 1104. I djåze d' ene assimblêye ki s’a tnou supra ripam Setmoys in loco qui dicitur Karieres (Martène et Durand, Amplissima collectio). Ci raploû la, c' esteut po-z arindjî ene afwaire avou les moennes di Ståvleu. 

Par après, les Tchairires, come tos les viyaedjes d' adon, ont stî sudjets a discussions etur tos les signeurs d’ avårla. I fåt dire ki les mariaedjes dismetént pus d’ afwaires k’ i n’ è rmetént.

An 1914, Tchairire aveut 23 sôdårds al guere (ene djin so 12); ût di zels sont moirts po leu patreye (onk so troes).

 Avey 
Les cresses di Tchairire, ki dominèt  Smwès vizon vizu al Foret. I ravizèt les dints d' ene soye. Gn a la on pazea d' gades ki c' est foirt plaijhi a s' î porminer.

 Accint do walon e 20inme sieke 
 Les doûcès consounes å coron ni s' prononcént nén adureyes : ene gade si prononcive èn gad (nén gat, come cåzu totavå l' Walonreye).

 Sourdants 

Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye