Tchantchès

Tchantchès (ki si scrijheut Chanchès u Chanchet disk' å cminçmint do 20inme sieke), Prince di Djudla Mouze, c' est ene popinete di bwès, ki rprezinte li Lidjwès.


 Etimolodjeye 
Li mot "Tchantchès" vénreut do limbordjwès Tjan'tjë (pitit Djhan, flamind Janneke). C' esteut li ptit no passe-partot ki les ovrîs limbordjwès houként les Lidjwès avou, come on Walon åreut yeu dit "Batisse". 

Li mot a stî rcomprins come Tchantchès« Tåtî est le diminutif familier de Wåtî, Wauthier, Gauthier, Gothier du germ. Walther. Ce nom est formé par allitération régressive, de même que Tatène (Catherine), Nonård (Léonard), Nanète (Jeannette), Dadite (Marguerite), Tchantchès (François), nånôye n. 1088, bambêr (nigaud, dimin. de Lambert), etc. » in Édouard Remouchamps, Tåtî l’ pèriquî : Comédie-vaudeville en trois actes (1885. Dialecte de Liège), cinquième édition introduite et commentée par Jean Haust, Collection « Nos Dialectes », institut de dialectologie wallonne de l'Université de Liège, 1934, p.109, pu, tot s' brouyant, rimetou å ptit no "Françwès", l' essegne des Namurwès (les Chwès).

 Biyografeye 
Tchantchès åreut vnou å monde inte deus pavés, e coulot d' Djus-d'la Mouze li 25 d' awousse 760. Mins, po Djhan Bosly, ci sereut li 15 d' awousse di l' an set cint septante.

 Caractere 
L' ome est binamé, coraedjeus, todi presse a boere on plat-cou, mins k' a l' tiesse toprès des tchveas, et cwand i s' måvele, ki dene des côps d' tiesse epweznêye (on soucaedje dins l' vinte di l' ôte).

Vocial kimint k' i s' prezinte lu-minme dins l' pîce di teyåte do minme no da Théo Beauduin et Michel Duchatto (1931):

Djhan-Françwès, dit Tchantchès, k' a spité d' on n' sait wiceEt cwand i fourit fwait, Diè a spiyî l' matrice,
Come s' on avaxhe volou, po rprezinter l' LidjwèsAmon les pus virlixhs, k' i n avaxhe k' on Tchantchès.

Måle djaive po les grigneus, mins franc cour po les ôtes.Ene sôre di rôbaleu; di pus, ene drole d' apôte
Ki n' si sait abaxhî la k' les ôtes si stårètEt soucant d' ene plinne pîce si Djannesse fwait l' polet.

Efant d' Lidje pol pus seur, ca leus deus åmes eshonneOnt les minmès hinêyes, li minme sonk e leus voennes.
(...)

Tchantchès ki wåde so s' tiesse e s' prumî fi d' årdjint— Heyance des ratayons — di Lidje tos les tourmints,
Li sovni do passé, des coixhantès anêyesLa ki l' peupê djemixheut po dislaxhî s' pinsêye;

Tchantchès, l' efant pierdou, mins tofer aconté,Puski s' pere, c' est li Dvwer, et s' mame, li Liberté.''pîce di teyåte Tchantchès da Théo Beauduin et Michel Duchatto (1931) p. 17.

 Personaedjes assoçnés 
Dins l' teyåte ås popinetes di Lidje, il est todi acoplé a Tchårlumagne et a Roland, sins rovyî si feme, Nanesse.

 Ôtes uzaedjes 
Tchantchès et Nanesse ont eto siervou d' adjeyants pol veye di Lidje.

 Dins les belès-letes e walon 
Sovint cité dins les scrijhaedjes d' après Lidje. Inte di zels, les bindes d' imådjes la ki c' est sovint l' dessinaedje da François Walthéry k' est siervou.

 Hårdêye difoûtrinne 
  ene waibe so Tchantchès

 Sourdants 

Categoreye:Foclore del Walonreye
Categoreye:Lidje
Categoreye:Marionetes