Charles-Nicolas Simonon

Charles-Nicolas Simonon (e walon, pus coûtmint, Tchåle Simonon u Tchåle-Colas Simonon) a skepyî e 1774, et mori e 1847. 

Di s' mestî, i s' a todi dit rintî. Il a viké tote si veye a Vå Bnoete, ki c' esteut, adon, tos tchamps.

 Vicåreye 
C' est l' seu grand scrijheu e walon k' a cnoxhou les redjimes lidjwès, francès, holandès pu bedje.

 Ouves 
I va enonder ene môde ezès belès letes e walon, li cene di s' rissovni romanticmint del patreye, et do vî tins. On voet bén çoula divins li long arimé "Li Côpareye", k' il î cåze d' ene viye clotche del catedråle Sint Lambiet. Li powinme a stî publiyî dins ene ramexhnêye: Poésies en patois de Liège (1845).

Il a eto scrît des pîces di teyåte: Li spér (1823), Li mårticot (nén tote fwaite), eyet Conte les duwels (1835).

Tchåle Simonon a ossu scrît des tchansons d' circonstances, come pol rivnowe da John Cockerill a Serè e 1834.

 Come troveu d' ortografeye 
Dins l' adrovaedje di s' live "Powezeyes e patwès d' Lidje", i dene tot on sistinme oridjinå po scrire li "patwès d' Lidje". Et mostrer sacwants mwaisses ponts del croejhete walone. C' est l' prumî k' a yeu l' idêye di scrire li son yod todi del minme manire (lu, avou on sene ortografike especiå).

 Shuvance di ses ouves 
Avou "Li Côpareye", i va enonder on clintcha passeyisse dins les Belès Letes e walon.

Dins si arimé "Li langue nåcionåle", il a prins pôzucion siconte li foirci uzaedje do holandès come lingaedje nåcionå des Bas Payis. Ci scrijhaedje la pout esse riwaitî come li prumî tecse walon di sociolinwince.

Eto, Tchåle-Colas Simonon a stî onk des scrijheus lidjwès, avou Henry Forir eyet Charles Duvivier, k' a fwait soude li mouvmint linwistike walon del fén do 19inme sieke.

 Hårdêyes divintrinnes 
 Li langue nåcionåle (powinme)
 boket di "Li Côpareye"

 Hårdêyes difoûtrinnes 
 Pådje da Simonon so l' Aberteke
 Deus powinmes sol djåspinreye "Li walon d' emon nozôtes" avou ratournaedje del "langue nåcionåle" e francès
 Esplikêyes des deus dierins hagnons del "langue nåcionåle" ezès scoles do Noû Lovén

Simonon
Simonon