Transine

Transene (/tʀã.ˈsɛn/)prononcî insi e l' Fåmene (la-minme: Transine /tʀã.ˈsin/; prononcî flotchreçmint *Tranzine /tʀã.ˈzin/pa assaetchance di mots francès come «transit»;  Transinne), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Libin, e l' province do Lussimbork.


 Mwaissès dnêyes 
 Dimorants: 375 (1965); 423 (2004).
 Limeros del posse :
 asteure : 6890
 davance : 6915
 Limero diyalectolodjike : Ne 12 (pont dlérin di l' A.L.W.)
 Arondixhmint: Li Tchestea
 Lomaedje et spotaedje des djins did la : 
 Lomaedje : Transinî, Transinresse;viye cawete -î. (F. Transinnois, oise) Jean Germain Avis de recherche : Wallons, comment vous appelez-vous, Vers l'Avenir, 24 d' octôbe 2007.
 Sipotaedje: Oulines (halenes)
 Rime-rame: A Our, li diåle î court; a Maissin, on l' ratind; a Anloe, on l' fote sol toet; a Glaireuse, on lyi fote del tchenveuse; a Viyance, on lyi fote so s' panse; a Transene, on lyi fote so s' schene (la-minme a Transine, on lî fout s' sa chine); a Smu, on lyi fote so s' cou et ås Libins, on l' pind.

 Nos di des plaeces di Transene 
I sont studyîs spepieuzmint so ene pådje tote seule.

 Istwere 

Li ban d' Transene a todi stî raloyî å ban d' Viyance.

E 1944, Transene n' a nén stî acsût pa l' Ofinsive da Von Rounchtete (les Almands n' ont nén passé l' pont di Rcogne).

Transene a stî rebané e 1971 avou Anloe, Viyance (et l' hamtea d' Glaireuse), Ridû, (et les hamteas di Lesse, Hamwaide, et Setchri), Les Libins, Ôtchamp et Smu, po fé l' grand Libin.

 Djeyografeye 
Transene est metou al croejhlåde inte les voyes di Brussele-Nameur-Lussimbork, et Lidje-Bouyon-Rinse. Did la, li Bårire (passaedje del Dutcheye di Bouyon ås Bas-Payis). 

Transene est raiwî pa l' Aiwe di Lesse, ki fwait limite avou l' ancyin ptit ban d' Maissin.

Li viyaedje est metou so l' otostråde E411 (rexhowe 34b).

 Industreyes 

 cawolin: dispu 1860, gn a co do saetchaedje disk' å djoû d' ouy.
 ostelreye: otel del Bårire (dispu 1902).
 Amuzmints: Spice-came (Euro-Space-Center).

 Tuzance walone 
  Teyåte e walon 
Gn a yeu do teyåte e walon (pol fotbal) e 1946-1948. On louwéve les lives. Les wangnes alént po on camp d' prijhnîs politikes.
 Sicrijheu e walon 
Lucyin Mahin a scrît totes les prumirès anêyes avou l' accint d' Transene, po passer å rfondou walon a pårti di 1993.
 Accint walon d' Transene 
Transene fwait pårteye del sitindowe diyalectolodjike lomêye Årdene nonnrece u Payis d' ersè.Alomåcion edvintêye pa Lucyin Mahin po si ovraedje diccionairrece lomé Rasgoutaedje des Bassårdinreces.<small>
 Studias 
Sacwants rcweraedjes di l' A.L.W. ont stî fwait po Transene (pont dlérin, marké Ne12´. C' est Ernest Delaite di Rdû k' a-st aminé Jean Haust lu-minme amon Djôzef Djilet, k' esteut sicretaire. Sacwants diferinces rissintowes avou les viyaedjes vijhéns.

 Motlî 
Sacwants diferinces do motlî  avou les viyaedjes vijhéns:
 crompire:  on dit des canadas a Transene, des trukes a Viyance et Libin.
 A Rdû, on-z a ddja des mots del Fåmene : rexhe, fé prandjire (a Transene, fé mîdi, sortu).

  Croejhete 
Li codjowaedje des rwaitants di l' indicatif prezintrece est a môde di Lidje. C' est l' dierin viyaedje insi sol voye di Lidje a Sdan. A Maissin, on a l' cawete -at
A Transene cwand il l' dijèt, i l' fijèt; a Maissin, cwand i l' dijat, i l' fijat.

Sol Bork, et après Libråmont, c' est l' cawete di codjowaedje -ant (i djouwant, i fzant).

 Fonolodjeye 
Li betchfessî ô s' î prononce come rastrindou long O, dj' ô bén cåzu come li naziåle on. sô /sɔ̃/; fô /sɔ̃/. Dins l' fråze "li ci ki n' ôt k' on son n' ôt k' ene clotche", les deus foninmes ("on" dins "son" et "ô" dins "ôt") sont cåzu les minmes.

Li betchfessî oe si prononce sovint "oû" dins l' cawete oû (saucloû, pèloû, abruvoû, couloû = såcloe, peloe, abuvroe, coloe). Mins a Transene, on a cobén des mots avou ene  viye viye cogne "o" : paro (paroe); Côro (côroe), Rouvro (Rouvroe); dju do (dji doe); cojê (coejhea).

 Eredjistrumint 
 Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa Lucien Mahin avou l' accint d' Transene pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.

 Hårdêyes difoûtrinnes 
  Videyos di temognaedjes di djins d' Transene sol guere di 40 
 houcaedje des mobilizåves po rdjonde les CRABs
 l' egzôde (egzôde di 1940)
 Vicaedje di tos les djoûs tins del guere
 Tecses e walon so Transene 
 Èn arimé so Transene
 Li guere di 14 a Transene
 Responda d' èn ancyin ovrî des cawolins d' Transene
  Pådje do Spiscam (Euro Space Center'')

 Sourdants 

Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Categoreye:Province do Lussimbork