La Foret

La Foret (dins les fråzes, li mot vént purade dizo l' cogne  aL Foret; a l' atake, on pout eto scrire El Foret; on dit eto : Laforet-so-Smwès,  Laforêt, Laforêt-sur-SemoyOrtografeye avou «Semoy» did dins les lives di France), c' est on ptit viyaedje del Walonreye, metou so ene hôteur à 1 km a hintche di Smwès, rebané avou Vresse, el province di Nameur.


 Mwaissès dnêyes 
Limero del posse : 5550 Limero diyalectolodjike : 
 A.L.W. : D 136; mwaisse pont d' l' A.L.W.
 C. Bruneau : Br 48'''
 Arondixhmint : Dinant
 Eplaeçmint sol daegn: 49°52'09N 4°56'23E
 Hôteur ådzeu del mer: du 225 à 360 m.
 Djins: 243 (1840); 220 (1910); 178 (1930).
 Lomaedje des djins : Forijhotsforijo TG1 p. 87; Forijots S109, rifondou «Forijhots»Avou l' ristitchete -ijh- come dins «Falijhoûle» u «Palijhoû»


 Etimolodjeye et uzaedje croejhetrece do mot 
Li provnance, c' est on sårtaedje d' on grand bwès. C' est don «Foresta», dins les vîs documints. Après, ça a todi stî Laforet divins les papîs.

E walon, li «la» n' a nén stî vormint atroclé, ca i wåde les piceures di croejhete do definixhant årtike «la» del Basse Årdene. Adon, i s' pout etrocler avou des dvancetes k' i gn a, aprume «a» et «di».
dji va al Foret; la minme : djë va al Foret.
dji rvén del Foret; djë rvin dël Foret
c' est on bwès k' est metou sol Foret po on grand boket; c'è-st in bwès k' èst mètë së l' Foret pou in grand bouket.

On pout ortografyî a môde del dujhance do Moxhon d' Ônea po «El Louviére»Metans : èl carnaval dèL Louviére
Dji va aL Foret; dji rvén deL''' Foret. Did la li mwaisse sicrijhaedje did ci e deus mots (La Foret).

 Rilidjon 
thumb
 Eglijhe (1778) a Sinte Agate, ki replaece l' eglijhe di 1457, ki, leye-minme vént après ene eglijhe di dvant 1235. Gn a la des ritches meubes do XVIIIinme sieke (1745 et 1791)
 Dicåce: al Sinte Agate.
 Grande dicåce: li dimegne après l' Sint-Dnis.


 Istwere 
Do costé d' l' Eglijhe, La Foret, disk' al revolucion francesse, a dpindou d' Suni, Méziéres et Reims.

Do costé do civil, La Foret a stî, e XIIinme sieke, distaetcheye do dominne franc d' Suni po-z esse raloyeye a Orcîmont.

E 1780, on lomé Cazé, èn ancyin oficî francès, sicretaire do bayaedje di Djavingue (dilé Biarin) a vnou dner kékes luçons al Foret et î astaler ene espece di coledje. Li djustice do viyaedje lyi aveut ofri ene plaece e leu-dit: «Le Jardinet» (li cortijhea) po-z î mete on pinsionat (9 di may 1792). Mins l' revintreye francesse a vnou fé capoter l' eterprijhe ki Cazé aveut cmincî. Li bastimint est todi la asteure, dizeu l' batch, al copete do viyaedje. On l' lome: «Li Tchestea» (Lu Tchèstê).

 Economeye 
 Agricoûteure 
Come tos les viyaedjes del Simwès, La Foret a coûtivé l' toubak disk’ a dins les anêyes 1960.

Ci produjhaedje la vineut a costé d' ene pitite coûteure et di kékes biesses.

Asteure, les tchamps sont puvite ocupés pa des sapéns d' Noyé.

 Tourisse 
Li relief, foirt accidinté, li påjhirté des bwès et lu vijhnaedje di Smwès ont fwait deL Foret on viyaedje foirt touristike.

On î fwait voltî des porminådes so on pazea dins les bwès djondant l' viyaedje, avou tot do long, des grandès pondeures

La Foret conte ossu on teyåte di marionetes.

 Avey: li pont d' cloyes 

C' est on poncea d' cloyes k' on montéve dinlins po passer l' four d' ene rive a l' ôte. Asteure, i n' sieve ki po les tourisses. Il est fwait d' èn ashonnaedje di deus montants di solides bwès, riloyîs onk a l' ôte pa des plats boûssons (come ene schåle). Etur les boûssons, ons a fexhî des stocaesses bastons d' côrî. Ene cloye doet fé on bon mete et dmey so onk.

On poize adon dins l' aiwe des hôtès gades k' on rloye ene a l' ôte pa deus pietches po mete les cloyes dissu. Et vla nosse pasrele fwaite. Gn a pus k' a l' agritchî avou des fis loyîs so les rives, po l' espaitchî d' endaler, s' i vént des grossès aiwes.

On côp les vacances houte, on dismonte li pont d' cloyes et l' rimonter l' esté d' après.

 Tuzance walone 
 Accint do walon e 20inme sieke 
Les doûcès cossounes å coron ni s' prononcént nén adureyes : ene gade si prononcive èn gad (nén gat'', come cåzu totavå l' Walonreye). Mins ça dipind co des cåzeus, s' il ont dipus d' atnances avou l' tchampnwès (Mambe, Vresse, Bôhan…) k' avou l' walon (Yåle, Tchairire, Mouzaive).

Li spotchåve voyale, c' est «ë» (/œ/).

 Temonaedje avou l' accint did la 

 Rilomés Forijhots 
Jean-Pierre Lambot

 Sourdants 

Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Categoreye:Province di Nameur
Categoreye:Raspepyîs årtikes