Francès (lingaedje)

Li francès (e francès: français), c' est on lingaedje d' oyi (famile des lingaedjes romans), foirt sipårdou totavå l' Daegne. C' est onk des lingaedjes les pus eployîs dins les relåcions eternåcionåles, estant lingaedje oficir di l' ONU, di l' OTAN eyet di l' Union Uropeyinne.

D' acostumwance, on l' cåze el France, el Walonreye (Beldjike), el Swisse Romande, å Kebek (Canada), el Louwiziane, å Coûtchant d' l' Afrike et co dins bråmint des ôtès coines del Daegne. Les cis ki djåzèt francès sont lomés francès-cåzant(e)s u francofones.

 Istwere 
Li francès a rexhou foû d' on vî lingaedje d' oyi, k' esteut ddja bén rashiou diviè l' an 1000. C' est dins ç' lingaedje la kel Tchanson Roland est scrîte.

Å cminçmint, c' esteut l' pårler di l' Iye-di-France (Paris), mins il a stî spårdou pa les Rwès di France. E 1539, l' Ordonance di Villers-Cotterêts a decidé ki l' francès sereut l' seu lingaedje po les papîs d' djustice, replaeçant li latén.

 Parintêye et rishonnance 
Li francès fwait pårteye del famile des lingaedjes romans, djustumint del binde d' oyi (come li picård ou l' normand). 

I s' rishonne bråmint avou ls ôtes lingaedjes del Romaneye occidentåle come li walon (ki c' est s' pus près parint e Beldjike), li catalan, l' itålyin ou co li liyonès.

Li francès a rexhou foû d' on vî lingaedje d' oyi, k' esteut ddja bén rashiou diviè l' an 1000. C' est dins ç' lingaedje la kel Tchanson Roland est scrîte.

 Croejhete do francès 
 «Croejhete do francès».

 Sacwants francès coinreces 
Francès do Kebek et do Canada
 Francès d' Beldjike
Francès del Walonreye
 Francès d' Brussele
Francès del Suisse
Francès d' Afrike bijhrece
Aransiya

 Sacwants varyistés istorikes do francès 
 Portofrancès
 Ancyin francès
 Mîtrin francès
 Francès preclassike
 Francès classike
 Francès modiene
 Francès (d' asteure)

Tabele contrastive des lingaedjes romans

Cisse tabele mostere des mots di baze ki mostrint l'origene latine et les évolutions dins les diferin lingaedjes romans.

 Walon  Latén  Espagnol  Portuguès  Itålyin  Llïonés  Sicilyin  Francès an  annus  año  ano  anno  annu  annu  an lingaedje  lingua  lengua  língua  lingua  llingua  linga  langue boes  ligna  leña  lenha  legna  lleinna  ligna  bois clé  clavis  llave  chave  chiave  chave  chiavi  clé fumê  fumus  humo  fumo  fumo  fumu  fumu  fumée clôre  claudere  cerrar  fechar  chiudere  pechare  chiuderi / serrari  fermer fwait  factum  hecho  feito  fatto  feichu  fattu  fait plin  planum  llano  chão  piano  chanu  chianu  plat fî  filius  hijo  filho  figlio  fiyu  figghiu  fils nute  noctem  noche  noite  notte  nueiche  notti  nuit oeû  oculus  ojo  olho  occhio  gueyu  occhiu  œil boulangî  pistor  panadero  padeiro  fornaio  panadeiru  furnaru / panifex  boulanger

 Rilomés scrijheus et linwincieus do francès 
 Rilomés scrijheus e francès
 Rilomés Walons k' ont scrît e francès
 Rilomés linwincieus walons k' ont studyî l' francès


 Calcaedjes do francès
 Croejhete do francès
 Flaminaedje do francès

 Hårdêyes difoûtrinnes 
 Li francès å 18inme sieke (e walon)
 Tuzaedjes di des sicrijheus e francès nén Francès (e walon)
 Dicsionaîre Francès-Walon
 Rimetante croejhete francès-walon (Roger & Johan Viroux)

Frances
*
Categoreye:Lingaedjes d' oyi