Ivier

L' ivierPo les diferins prononçaedjes e walon loukîz el notule A.L.W. 3. 103 ey el mape 3. 34 (p. 191). u l' moite såjhon, c' est l' dierinne såjhon d' l' anêye, li pus froede. I cmince li 21 di decimbe, et-z esse houte li 20 di måss (e l' Dimeye-Bole Bijhrece).

Mins l' ivier meteyo, c' est les troes moes les pus froeds d' l' anêye (decimbe, djanvî et fevrî).

E l' dimeye-bole bijhrece, c' est on tins d' froedeur. 

 Moes d' ivier 
Les moes ki sont so l' ivier, c' est l' fén do moes d' decimbe, cwand l' waeyén-tins a leyî ouve, li moes d' djanvî, di fevrî et li cminçmint do moes d' måss, la kel bontins atake.thumb|Ene rotche ewou çk' i pousse des tchandeles.|gauche
 Motlî di l' ivier 
Li moumint l' pus froed si lome li froxhe di l' ivier. Li fén d' l' ivier : li cawe di l'ivier.

On djåze d' on sclat d' ivier cwand c' est on tins d' ivier divant (octôbe, nôvimbe) u après (avri, may) l' ivier cronolodjike. Divant l' tins, on dit : «l' ivier s' a fordjeté».C55 p. 84-87. E moes d' avri, on l' lome eto l' ivier des purnalîs.

 Ça s' passe di l' ivier 
vignette|Li Solea tape, tins di l' ivier, a Mochtchena, e l' Oucrinne.

 el nateure 
 li nive, li relêye, li djivronde
 sognaedje des oujheas k' iviernêynut e payis.

 dins les cinses 
 les biesses sont rintrêyes dins les ståves.

 dins l' societé 
 li fiesse del novelan
 les shijhes
 les mascarådes (inte di zeles, li cwarmea d' Måmdey)

 dins li rlidjon crustinne 
 li fiesse do Noyé
 li Tchandleuse
 kiminçmint do cwareme

 L' ivier et l' reschandixhaedje del Daegne 
E l' Walonreye, i shonne ki les iviers estént pus froeds å cmince do 20inme sieke k' a s' difén.

 Eredjistrumints djåzant d' l' ivier 
+ Dispiertaedje d' on ptit gamén e l' ivier Eredjistrumint  Tecse do cåzaedje thumb|left|<center>(Årdene, anêyes 1960)Bén li djournêye d’ on gamén di m’-n ådje, ça comince todi å matén cwand on rexhe do lét. Et cwand c’ esteut l’ Noyé, li prumî cayet k’ on fjheut, c’ esteut d’ waitî on pô l’ tins k’ i fjheut. Don, dji m’ levéve, dji m’ abiyive vitmint et dj’ aléve vey… båker al vite. Et bén sovint, on n’ veyeut nén foû del vite, pask’ i gn a veut pont d’ tchåfaedje, et c’ esteut edjalé. Li cwårea esteut tot… flori – åy, tot djusse. On s’ meteut l’ nez conte li vite, on shofléve on pô, pu ça s’ (disgadjive)… ça rlignive, cwè. Pu on aveut on ptit rond come ene pîce di deus uros, et pu on waitive : « a ! enute, i nive. » Et pu : « a ! i fwait setch ! ». Et pu c’ est tot.Et pu, on dusvaléve al coujhene.raconté pa Pascal Baijot ås scoles di Bive,  102, esté 2022.


 vignette|Fén d' l' ivier a Dziecinów, on viyaedje polonès.Pådje di l' ivier 
  (tos tecses so l' ivier)

 Sourdants & pî-notes 

Categoreye:Cronolodjeye
*
Categoreye:Såjhons