Li Vå-Sinte-Ane

Li Vå-Sinte-Ane (F. Lavaux-Sainte-Anne), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Rotchfoirt, el province di Nameur.


 Limeros del posse :
 asteure : 5580
 davance : 6926
 Limero diyalectolodjike : D 99
 Arondixhmint : Dinant
 Sipotaedje des djins : Les Petias (dabôrd k' a Åve, c' est des Petrês).
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

 No di des plaeces del Vå-Sinte-Ane 
 A vey avou des åbes et des bwès :
 li bati des Såwireas (la-minme Sauwirês, Fr. Salrays)
 li Hazale (la-minme A l' Azèle) : bwès pus crou kel solin, la k' gn a la bråmint des robetes.
 A vey avou des ôtès plantes et des biesses :
 li tchecawe (la-minme tchèkèwe, Fr. Tchèquewe) 
 A vey avou des aiwes :
 li Wimbe (aiwe)
 Djudla l' aiwe (F. par delà l' eau)
 Li ptit vevî
 Li pont d' fier 
 Li Gofe des berbis, li Gofe di Tibîwé, li Gofe al Tonoere;  Li Tournante Gofe (la-minme Gofe tournante) : gn aveut la des anweyes.
 Li Bati d' Tibîwé, li Pont d' Tibîwé, li Gofe di Tibîwé (la-minme: Tibîwè, Fr. Tibiewet). Tibîwé, c' est la kel bî do molén cmince.
 A vey avou les tienes et les vås :
 Li gros Tiene, li Tiene do bî
 Djironvå
 A vey avou des dmorances et l' ovraedje des djins.
 Li Djårdinea (la-minme Djaurdjunia)
 A vey avou les cwate costés del Daegn
 Li Solin (bwès metou å solea)
 Ôtès sacwès et målåjhminces :
 L' Oubire, li ptite oubire (iye inte li bî do molén eyet l' aiwe.

 Djeyografeye 
Li Vå-Sinte-Ane est raiweye pa l' aiwe di Wimbe.

 Economeye  
Li cinse do tchestea, c' est l' pus grosse cinse do viyaedje. Ele fwait 80 ectåres. E 1910, il avént doze tchivås, et on tropea di pus d' cint bedots avou on bierdjî.

 A vey 
Li Tchestea del Vå-Sinte-Ane a cmincî a-z esse basti diviè 1450, dizo Djhan II d' Bierlô. Il a stî rassonré e 1930. Et divni on muzêye del tchesse.

Li rlomêye djouweuse di tenisse Justine Henin s' î maria avou Pierre-Yves Hardene li 16 di nôvimbe 2002.

 Rilidjon 
Gn a al Vå-Sinte-Ane ene kiminålté crustinne lomêye "la Fraternité des Tibériades" (leu waibe est cial).

 Tuzance walone 
 Accint do walon 
Po cåzer di si accint walon, c' est l' rumî viyaejde del Fåmene la kel betchfessî ea si prononce -ia (did la, li spotaedje des djins "les Petias, dabôrd ki les cis d' Åve, li viyaedje astok, tot ralant so Welin, c' est les Petrês).

E 20inme sieke, on î sierveut co l' NDIE (passé simpe) pluriyal, avou l' cawete di codjowaedje do DIE (imparfwait) int.
Li bîje èt l’ solia si margayint (DIE, fr. il se disputaient), chakin djeut k’ il esteut pus fwârt ki l’ ônte. Tot d’ on côⁿp, i vèyint (NDIE, fr. ils virent) on rôⁿleû k’ ariveut d’ leû costé. Il asteut ravôⁿtiè dins on laudje caban. I gadjint (NDIE, fr. ils parièrent)'' ki l’ cia k’ aleûve lî råyî s’ caban l’ prumî, ça sreut li l’ pus castârd.Tecse «Li bijhe et l' solea» ratourné pa ene djin di Lvå, skepieye e 1948; li minme uzaedje aveut stî rascodou po Han-so-Lesse dins les inketes Haust (ALW 2, notule 2.114).

 Dins les belès-letes e walon 
Gn a ene paskêye al Sinte-Ane a Lvå, diviè 1900, k' est racontêye pa Livî d' Finfe dins s' live, pådjes 74 a 77.


 (eredjitrumints avou l' accint del Vå) Ratournaedje d' ene fåve do vî vî tins (Li bijhe et l' solea)

 Sourdant