Alfabet fonetike eternåcionå

L' Alfabet Fonetike Eternåcionå, rascourti AFE, APIAlphabet Phonétique International. ou IPAInternational Phonetic Alphabet., c' est en alfabet ki sieve ås linwincieus a scrire les sons des mots come i sont prononcîs sins aconter les ehåyîs alfabets po ces lingaedjes la.

L' AFE pout siervi a noter :
 des pårlers k' on vout studyî, dins on lingaedje nén co unifyî;
 des accints dins des standårdijheyès langues;
 des cåzaedjes k' on n' kinoxhe dedja.

 Uzaedjes di l' AFE e walon 
E walon, gn a yeu on prumî ovraedje k' a stî eplaidî dins èn alfabet fonetike, c' est les rcweraedjes di Tchåle Bruneau (1913). Mins ci n' esteut nén co do sir AFE. 

L' ALW, eplaidî dispu 1953, si sieve di l' AFE a costé do sistinme Feller po racsegnî so les ptits accints, padecô nén rlevåves e Feller.

On live di racontroûles, les Contes del Hôte-Årdene da Albert Lenfant sont pår sicrîts e-n Alfabet Fonetike Eternåcionå.

Mins nerén l' AFE n' est nén l' mierseu alfabet. Metans, li stude da Philippe Boula de Mareüil sol sinteze di pårlaedje rwaitant l' walon si sieve do sampa.

 L' AFE et l' rifondou walon 
Dins li "prononçaedje zero-cnoxheu" do rfondou walon, les letes ritnowes e l' ortografeye do walon unifyî (colone 1) divrént aveur les valeurs ki sont notêyes djondant e-n AFE. 
 walon  AFE a 	a( â 	aː)Teyoricmint, li lete « â » ni dvreut pus esse eployeye e rfondou walon.  å 	ɔː	aː ae 	a	ɛ ai 	ɛː an 	ã b 	b c 	s	k ch 	ʃ d 	d dj 	ʤ e (divintrin)Shûte å disfaflotaedje, les « è » divintrins si prononçèt come « è » ; les halcrosses E å coron ni s’ prononçnut nén., è 	ɛ é 	e ê 	ɛː ea 	ja	ɛː én 	ɛ̃	ẽ eu (eû) 	øː eu (eu) 	œCi son la ni rvént nén dins l' "prononçaedje zero-cnoxheu".  eye 	iːjPrononçaedje namurwès. 	ɛjPrononçaedje lidjwès et "zero-cnoxheu".  f 	f g 	g gn 	ɲ h 	h i 	i î 	iː in 	ɛ̃  j 	ʒ jh 	ʒ	h	ç k 	k l 	l m 	m n 	n o 	ɔ ô 	ɔː oe 	wɛ	øː oen  wɛ̃	ɔ̃ oi 	wa	 wɛ on 	ɔ̃ ou 	u oû 	uː p 	p r 	ʀ s 	s	z sch 	ʃ	h	sk sh 	s	ʃ t 	t tch 	ʧ u 	y û 	yː un 	œ̃ v 	v w 	w xh 	ʃ	h	ç y 	j z 	z

 Avantaedjes et dizavantaedjes di l' AFE 
 po les sincieus studiaedjes 
L' avantaedje, c' est k' on pout rinde pår li prononçaedje do cåzeu, et ki tolminme ké linwincieus pout saveur å djusse kimint ki ci pårler la s' prononce. 

Li dizavantaedje, c' est k' i mucheye les comonès piceures des lingaedjes nén co unifyî (les foninmes), et dene ene vuzion tote disminbridjeye do lingaedje.

 po les scrijhaedjes 
Cisse dujhance la a l' avantaedje di n' diveur shuve nole sicole di scrijhaedje, ni prinde pôzucion so les ortografeyes. 

Il a l' dizavantaedje di n' esse lijhåve ki pa des djins bén adûs a ç' sistinme la.

 pol diccionairaedje 
Sicrire li prononçaedje des mots e-n AFE a l' avantaedje ki tos les linwincieus polèt do côp saveur kimint ki ç' mot la, sicrît dins tolminme kén alfabet et kéne ortografeye, si prononce.

 Difoûtrinnès hårdêyes 
 Tåve des sons do walon (tos les accints) en AFE
 Tåve des scrijhas do rfondou walon en AFE
 waibe po taper åjheymint totes les letes IPA

 Sourdants et pî-notes 

Categoreye:Alfabets
Categoreye:Fonetike