Moxhon d' toet

On moxhon d' toet u on pierot u on soverdea (on dit eto: on monet u on gros-betch)Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule ALW 8 79., c' est on ptit oujhea magneus d' grinnes foirt kinoxhou dins toplin des payis, ki vike voltî dilé les måjhons.

 Passer domesticus.

 soverdidîs

 Ricnoxhaedje 
 Discrijhaedje 
Li moxhon d' toet est a pô près 10 a 15 cm long. Li longueur di ses aiyes est l' dobe. I peze ene trintinne di grames. 

Les måyes ont-st on gris bonet avou do brun so les boirds. Il ont ene noere goidje. Li frumele est pus grijhe, sins ôte coleur, pår sol goidje

 Xhuflaedje 
I xhufele voltî, on xhuflaedje fwait d' ene shûte di « tchîp tchîp ». On dit k' i « tchîptêye ».

 Kidujhance 
I s' bate voltî avou ses frés por lu awè l' meyeuse pårt.

I candje di plaece tot zouplant a ptits côps.

 Vicaedje 
 Nourixhince 
Les moxhons d' toet si nourixhèt purade di grinnes, come après l' awousse.

Dilé les måjhons, i rcwerèt eto les restants d' nouriteure leyîs pa les djins (pwin).

I magnèt eto voltî les ptits insekes mins ossu di totes sôres di viers, di halenes et di ptitès cropantès biesses. 

I magnèt insi des fruts, del djonne salåde, u del tournêye k' est co bén tinre, et des ôtes botons d' plante.

 Mopliyaedje 
Li moxhon d' toet bastit s' ni e moes d' måss, purade dins l' trô d' on bastimint (trô d' mani, craeye d' on meur, gotire, evnd.), a pårti di strin, di ploumions et di ptits bokets di stofe.

I lyi pout ariver d' ocuper l' nid d' ene aronde, pa des côps e dislodjant cisse-ciale.

Li frumele pond di 3 a 8 oûs, covés pa les deus parints ene cwénzinne di djoûs å lon. 20 djoûs après leu disclôyaedje, les djonnes polèt sôrti do nid, çou ki dene l' ocåzion ås parints di fé leu ni on deujhinme côp. On moxhon d' toet pout viker djusk' a ene dijhinne d' anêyes.

 Veye sociåle 
I vikèt e bindes et n' voyaedjèt nén. 

I s' aprotchèt voltî des dmorances des djins. 

 Waerantixhaedje et distrujhaedje 
Sorlon les payis et les contrêyes, li moxhon d' toet est soeye-t i waeranti, soeye-t i loukî come on måfjhant, a cåze di ses distrujhaedjes dins les culteures, aprume les dinrêyes d' awousse.

 Vicansté 
Les populåcions d' moxhons d' toet discrexhnut ene miete totavå l' Urope, a cåze
 des towe-moxhe ki fjhèt crever les crouwås et les insekes k' i magnèt
 les discrouwådants (towe-yebe), fjhèt crever les crouwås k' i magnèt
 les noveas bastimints, la k' gn a pupont d' craeyes ni d' trôs d' mani.

 Dins l' lingaedje walon 
 Tite 
Li no do moxhon d' toet a eto siervou po batijhî ene rivuwe e walon, «Li Soverdea». 

 Spotaedje 
Les Moxhons d' toet, c' est eto li spotaedje des djins d' Djamblene (hamtea d' Viyé-so-Lesse).

 Dins les belès-letes 
 Jules Sabaux, Les ptits pierots, Li Soverdea, l° 351, djanvî 2018.


 fitchî son avou s' tchîptaedje

 Sourdants 

Categoreye:Moxhons