Betchfessî ey

Li betchfessî EY, c' est on betchfessî scrijha eployî po des mots k' ont, å coron, on son prononcî èy so Lidje et îy so Nameur, li Coûtchant walon, li Basse-Årdene, et l' payis d' Måmdey. Li cogne lidjwesse est pus stroete oyowe, mins pus diferinne do francès ki l' ôte.

 Les mots avou l' betchfessî EY 
 Kimons nos 
 åjhey
 meye
 veye (k' on vike), veye (grand viyaedje).
 feye
 leye, leyes.

 Cawetes 
 cawete -reye
 sacwantès cawete -eye des nos d' plaece.

 Codjowaedjes 
 Viebes del 2inme troke da Hendschel (lodjî) 
li betchfessî ey si rtrouve :
 å pårticipe erirece femrin :
 les båsheles ont doirmou betchfesseyes; elle estént må lodjeyes.

 Viebes del 2inme troke da Hendschel en -iyî (criyî) 
li betchfessî ey si rtrouve :
 dins l' codjowaedje e l' indicatif prezintrece singulî
 i speye li manaedje.
 å suddjonctif prezintrece singulî
 Pôreut vali k' i n' sipeye nén l' machine.
 å cmandeu singulî
 Sipeye totafwait, tins k' t' î es !
 å pårticipe erirece femrin.
 l' assîte est spiyeye 

 Viebes del 3inme troke da Hendschel (tcheryî) 
li betchfessî ey si rtrouve 
 dins l' codjowaedje e l' indicatif prezintrece singulî
 dji tchereye å grin.
 å suddjonctif prezintrece singulî
 Dji vou ki t' tchereyes les saetchs di rgon.
 å cmandeu singulî
 Djans, tchereye pus lon !
 å pårticipe erirece femrin.
 Tote li moye di four est tchereye evoye.
 å condicioneu et futurrece a totes les djins
 dji tchereyreu; dji tchereyrè

 Veyes et viyaedjes 
 cawete -eye des nos d' plaeces.
 Måmdey (so plaece: Mâmdi, Mâmdîy).

 Foû-rîles 
 vey (pont d' vîy mins li dobe rifondowe vir el pout replaecî).
 Mots calkés do francès.
 parey, soumey.
 nén rfondou avou -ey : botaye.

 Codujhance do betchfessi EY divant ene cawete 
 Ridaedje EY => IY 
Å mitan do mot, li betchfessî EY ridvént sovint IY 
 avou l' cawete -in : Måmdey / Måmdiyin; 
 a l' infinitif et dins dins les codjowaedjes i speye / i va spiyî; veye / viyaedje).

 Dispårdaedje des prononçaedjes do betchfessî EY 
 Crombès rimes 

 Istwere do betchfessî EY 
 Diyalectalijhaedje do betchfessî EY 

 Uzaedje do scrijha EY come betchfessî 
Li betchfessî ey a stî enondé pal tåvlotêye "rifondaedje" di l' UCW e 1995. C' est insi k' il a passé, sins arokes, å Raploû d' Tchålerwè sol rifondaedje (1996).

 Shuvions E + Y ki n' sont nén l' betchfessî EY 
Li shuvion E + Y si pout rescontrer ådfoû do betchfessî EY :
 Vraiyès foû-rîles 
(vraiy mots walons)
 vey, veyou, veyåve
 leyî; codjowaedjes et parints di braire, leyî, tchaire.

 E avou Y di beloyance 
Li yod ristope èn ahiket. 
 dans les mots sincieus do grek ou latén avou "e"+voyale, 
 djeneyalodjike, teyoreye, meteyorite, teyolodjeye, aneyanti, seyance.
 betchete neyo- (noû-) : neyodîme (Nd), neyoplasse.
 betchete djeyo- : djeyometreye, djeyografeye, djeyolodjeye.
 sacwants calcaedjes do francès : reyussi
 nos etrindjirs walonijhîs: Djeyordjeye, neyerlandès.
 dins sacwants calcaedjes do francès (mots avou "oi") : citweyin

Ci n' est nén trop målåjhey di fé l' diferince; li betchfessî ey ni s' ritrouve k' al fén des mots, ou al fén d' on bodje shuvou d' ene cawete (eg: åjhey => åjheymint; abeye => abeyisté), a des ôtès plaeces ci n' est nén li betchfessî ey, mins on y di beloyance inte deus voyales.

 Shuvions betchfessîs AE u OE + Y 
 betchfessî ae : waeyén,  djaeye.
 betchfessî oe :  k' i soeye, creyant.

 Dipus d' racsegnes. 
 Alére 
 L. Remacle, La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600, p. 87-88 & 89-91.
 Mapes a studyî 
 aweye : mape ALW 1.1.
 veye : mape ALW 1.98.
 coûtcheye : mape ALW 2.79.
 Hårdêye difoûtrinne  
 Sicole po ls efants sol betchfessî EY

Betchfessi ey