Tchår

On tchår u tcheriot ALW 9, notule 41., c' est èn ekipaedje ås cwate rowes, saetchî pa des boûs, des tchvås ou on tracteur, po tcherdjî dso des dinrêyes, des bwès, des pires, evnd.

Ene tcherete, c' est come on tchår, mins avou fok deus rowes.

 Motlî 
Çou k' on mete so on tchår si lome ene tcherêye. 

Les voyes la k' les tchårs polént passer, divins l' tins, si lomént des tcherås.

L' ome di mestî ki fjheut des tchårs si loméve on tchårlî u on tcheron. Fé on tchår si djheut tchårloter. 

Li mot "Tchårlî" (rifrancijhî Charlier) a divnou on no d' famile corant del Walonreye.

Les cis ki minént des tchedjes å lon avou des tchårs si lomént tcherons ås longs voyaedjes.

 Les pîces do tchår 
 li dvant do tchår 
 les årmons, deus bwès ki sont raloyîs å coron padrî pa li spêye (spêyroûle, spirlêye)
 li doetoe
 li sopresse di dvant.
 li drî do tchår
 li xhamea u schamea
 li fotche
 li bråyloe u bråylon u bråylåd ki sere li londje sol fotche; li bwès do bråyloe si lome eto li splinke u spingue; li serer s' dit "splinker"
 li londje ki tént eshonne li drî eyet li dvant
 les ahesses; li fén del londje, ki stritche foû padrî, c' est l' cawe do tchår.
 li bancåd avou les pietches ou pikets; tinou seré pas sopresse do bancåd.
 les rujhales po mintni les tchedjes so les costés.
 les schaletes po mintni les tcherêyes padvant
 li mecanike, k' a replaecî l' ancyin erayoe
 So tchaeke trin d' rowes
 l' aessi, avou l' boesse d' aessi
 les rowes di bwès u d' cawoutchou; les rowes di bwès sont fwaites di tchames, rascovrowes do bindaedje, moyoû et des rais; gn a co l' wesse.Po saveur tos les sinonimes et prononçaedjes di ces mots la, alez s' vey so l' ALW 9, p. 97-148.

 Istwere 
Les tchårs sont vîs vîs. Li mot vént do gayel "carro-" ki vout bén dire on tchår ås cwate rowes.Jean Degavre, "Lexique gaulois" p. 140 (*CARRO-). C' est l' mot gålwès k' a dné l' mot latén, et nén å rvier.

Ça fwait k' les rowes di bwès n' ont waire candjî dispu dvant Djezus-Cri, disk' al kimince do 20inme sieke. Diviè les anêyes 1950, tos les tchårs ont stî ahessîs avou des rowes di cawoutchou. Come po tos les candjmints, gn aveut des cis ki lzès discåzént : i djhént k' on n' oyeut pus les tchårs ariver so les voyes (les rowes di bwès fijhént on dero d' tos les diåles), et k' adon, on riskéve des accidints.

 Uzaedjes des tchårs 
 tcheryî å four et ås djåbes 
Al fenåjhe ey a l' awousse, li tchår esteut todi rcwesté po tcheryî å four et ås djåbes. C' est adon k' on-z aveut dandjî do bancåd et des pikets.


Po tni eshonne ene tcherêye di four u d' djåbe, on l' pircive. Li pîce di bwès esteut metowe ådzeu, et tnowe pa ene tchinne padvant. Padrî, on l' tinkyive avou l' tire-djus.

 Loukîz eto 
 rimorke
 cariole
 rododo

 Hårdêyes difoûtrinnes  
 On tecse so les tchårlîs 
 On tecse so les tchårlîs 

 Sourdants 

Categoreye:Viyès usteyes
Categoreye:Tcheriaedjes
Categoreye:Rôlants éndjins