Divuzlaedje des cossounes å coron

thumb
Li dvuzlaedje des cossounes å coron u adeurixhmint d' ene cossoune å coron ou divuzlaedje d' ene cossoune di fén d' mot, c' est l' prononçaedje d' ene doûce (vuzlêye) cossoune sicrîte al fén d' on mot a cåze del parintêye (d di «gade» / «gadot») come li deure (divuzlêye) cossoune adjermalêye (t: /gat/). 

 Egzimpes 
 Prononçaedje D å coron come T 
Tos les D et T do dierin pî si prononçnut /t/:
ene gade / ene late / ene pate / on cåde / ene påte / ene ponte di Paris / dji va rponde li meur
 Prononçaedje DJ å coron come TCH 
Tos les DJ et TCH do dierin pî si prononçnut /ʧ/:
ene cadje / on saetch / on viyaedje / ene vatche / ene mantche / cwand çk' on mindje ? / ene plantche k' on rcandje / ene rodje rotche / on pådje k' est trop lådje / i låtche les aiwes sol pont ds Åtches.
 Prononçaedje Z å coron come S 
Tos les Z, C et SS do dierin pî si prononçnut /s/:
ene laide plaece / des kesses et des messes / dji tuze / on n' oyeut ni huze ni muze / il a yeu ene buze / djel poûsse et i mousse foû
 Prononçaedje JH å coron come XH 
Tos les JH et XH do dierin pî si prononçnut /ç/ (ixh-låte) e prononçaedje zero-cnoxheu et so ene grosse pårteye do walon do Levant; /ʃ/ so Nameur, Tchålerwè et l' Basse Årdene):
ene tchimijhe / ene shijhe / li bijhe / rowe des Trîxhes / di l' angoxhe / del bôjhe / gn aveut nén ene barbôjhe e cir
 Prononçaedje B å coron come P 
Tos les B et P do dierin pî si prononçnut /p/
on cåbe / li Påpe/ on cep ås rnåds / il est on pô fwebe / ene grosse hepe
 Prononçaedje GU å coron come K 
Tos les GU et K do dierin pî si prononçnut /k/
ene ponte k' est trop longue / netyîz vos ongue / vosse mononke / do sonk / ene bague di lård / dji bague po Nameur / i lyi a metou l' bague å doet / i djouwéve bak å StandårdScoles di Bive, 6 di måss 2012

 Istwere di l' adeurixhmint des cossounes å coron 
Les cossounes å coron s' adeurixhnut dispu li tot cminçmint do lingaedje walon, come on l' pout vey el sicrîta.
 del chaut oile (del tchôde ôle) (1220).

Pu, divant l' sistinme Feller :
 nos´ paufe gate (nosse pôve gade)

Les doûcès cossounes do francès s' adeurixhnut eto voltî e francès del Walonreye.
 mon vilâch, les Belches, les Rouches (les Rouges = les rodjès tchmijhes do Standård di Lidje)

 Adeurixhmint des cossounes å coron et coines del Walonreye 
So li Smwès walone e 20inme sieke, les djins n' adeurixhént nén les cossounes å coron des mots.

Egzimpes :
 Notule et mape Charles Bruneau l° 50 ("åbe").
 Notule et mape 1674 ("viyaedje") : prononçaedje avou DJ (et nén TCH)  al Pitite Louwate, a Hodrémont, a Nafraiteure, a Orcîmont, ås Tchairires, al Foret, a Yåle, a Rotchô (viyadj); et a  Mouzaive, Frôhan, Pouphan, Dôhan (viadj).
 Notule 310 ("gade") : prononçaedje gad (et nén gat, come pattavå el Walonreye) : Hodrémont, Nafraiteure, Orcîmont, Tchairire, Mouzaive, Frôhan, Yåle, Rotchô et Cugnon.

 Målijhaedje des raprindisses 
Les cis (cenes) k' ont-st aprins l' walon bråmint avou des lijhaedjes e sistinme Feller après aveur aprins l' francès prononcèt les vuzlêyès cossounes å coron come ele si scrijhnut (pår les fels waloneus, scrijheus e walon, tchanteus e walon) :
 passans a tåve : /tɔːv/ (prononçaedje a môde francesse, estô di /tɔːf/, prononçaedje walon li pus lådje oyou)
 Zande : /zãd/ (prononçaedje a môde francesse, estô di /zãt/, prononçaedje walon li pus lådje oyou)
 setimbe : /sɛtɛ̃b/ (prononçaedje a môde francesse, estô di /sɛtɛ̃p/, prononçaedje walon li pus lådje oyou)


Ortografeye des sons respondant a ene divuzlêye cossounes å coron des mots

 L' adeurixhmint des cossounes do walon (e francès, dins l' grosse croejhete da Hendschel)

 Sourdants 

Cossoune
Categoreye:Fonetike