Pûsmadje

Pûsmadje Li disnaziålijhaedje -andje => -adje, c' est ene des piceures do tchampnwès; li no sereut Pûsmandje e peur walon., c’ est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Suni dedja e 1965, pu avou Vresse e 1977, passant adon del province do Lussimbork al province di Nameur.

Il fwait frontire avou l' France.

thumb

 Mwaissès dnêyes 
 Dimanants: 232 (1817); 284 (1821); 333 (1893)
 Eplaeçmint sol Daegn: 
 Sotindowe: 403 ha., ki 286 c' est des bwès.
 Hôteur:  258 m. a l’ eglijhe
 Canton: Djedene
 Arondixhmint: Dinant
 Province: Nameur
 Payis: Beldjike
 Vîs scrijhas: Pussemaigne, Pussemagne (1617), Pucemagne, dins on vî pouyé rémois di 1306.
 Eglijhe: di 1873, ås deus clotchîs. 
 Patron: Sint Hilåre.
 Dicåce: fiesse do Sint: 14 di djanvî.
 lingaedje do payis: tchampwnès (onk des cwate cénk viyaedje walons k' el cåznut u k' el djåzént dvinltins).

 Etimolodjeye 
Li prumî boket do mot «Puss, putz» a l' minme tayon-bodje ki «pousse». Li deujhinme boket «Magne, maigne, mange», vénreut do latén «magnus» (grand). Li no veut don dire «grand pousse» u «parfond pousse». Come d' efet, li sitouwåcion do viyaedje, metou å fond d’ ene goidje, å pî des coisses pout fé sondjî a on grand pousse.

E 1877, li mwaisse di scole racontéve ki, 80 ans pus matén, les vîs djhént co Pui-mange, dandjreus on francijhaedje oblidjî pås evayixheus francès (ç' åreut stî e 1797).

 Nos d' plaece 
 Ecarts 
 La Tchafete, feme ki cåze bråmint, k’ a dné s’ no al måjhon.
 Belvuwe (F. Bellevue)
 L’ Esperance

C' est troes måjhons ki sont å mitan des bwès, al frontire, ki fjhént comiece d’ on payis à l’ ôte. Belvuwe a divnou ene prôpieté po les vacancîs.

 Aiwes 
Li Gotale, pitit ri ki vént d’ Suni, mousse e France et s' va egoliner e Mouze a Nouzon.

 Istwere 
Divant l' Revolucion francesse, c' esteut l' prevôté d’ Orcîmont.

E l' an V, li 3 vendemiaire, il est rataetchî al comene di Suni, e canton d' Noûmani, dipårtumint des Årdenes.

E 1815, li 6 di djanvî (dizo l' redjime holandès), il est distaetchî di Måjhires et rmetou avou Bouyon.

E 1823 (todi e redjime holandès), il est rmetou avou l' comene di Suni.

E 1859, li 24 di may, dizo li lwè bedje, i rdivént comene.

E 1965, tins des ptits rebanaedjes, il est ddja rebané avou Suni, e l' province di Lussimbork.

E 1977, ås grands rebanaedjes, il eva, e minme tins k' Suni, avou Vresse, e l' province di Nameur.

Ene viye clotche a l’ eglijhe date di 1645.

Å mitan do 16inme sieke, Pûsmadje et Badjimont estént des dipindances di l’ eglijhe di Noûmani.

Gn åreut yeu on vî tchestea a Nonne do viyaedje. Li signeur si loméve Régnier. Il aveut ossu on tchestea a Bôhan.

Pûsmadje, come Badjimont, estént des fîs  d’ Orcîmont, mins les djins alént cweri a mindjî e l' France. I payént po ça, deus cartels d’ avoenne pa djin. C’ ere li droet di «Såvmint u minuité»; c’ esteut des viyaedjes d' ambedeus (ki dipindént e minme tins del France et do Sint Impire Romin Djermanike).

E 1786, gn a yeu a Pûsmadje, on rlomé duwel inte on lomé De Saint-Mesme, èn oficî do redjimint di Ségur-Dragons et Barras (li fré do prezidint do Directwere). Saint-Mesme a stî touwé roed. Barras, li prezidint do Directwere, n’ è saveut co rén, cwand il a dmandé a s’ fré çou k’ il aveut arivé a s’ soçon, Saint-Mesme. I n’ est k' blessî, respond l’ ôte. - Eh bén, dji vs va blessî ossu, dit l’ prezidint et i lyi casse ene djambe. Mins cwand l' prezidint a cnoxhou l' verité, il a rmoussî al tchambe do blessî po l’ achever. Mins ci-ci aveut peté å diåle, et ça a fini dins on tribunå d’ oneur.

Li viyaedje di Pûsmadje a ene eglijhe ås deus clotchîs, basteye tins do ringne da Yopôl I di 1872 a 1874. Ene si grande eglijhe po on si pit viyaedje, c' esteut paski li Rwè vleut dner del Beldjike, ene bele imådje ås Francès.

 Economeye 
Pûsmadje aveut ossu ene bele gåre di tram, å terminusse del lene Palijhoû–Bouyon. On tram francès î vneut ossu di Tchårluveye. Les djins l' lomént: « L’ Torea » (Torê), do sobriket des djins di Djesponssåt.

Dinltins, li mestî d' clawtî esteut florixhant. Mins po-z espaitchî deus passaedjes al dwane (li fier vineut d' France, et c' est bråmint la k' les clås alént), les clawtîs alént ovrer a Rodjissårt.

Disca lanawaire, gn aveut ossu ene u deus bressenes.

 Pî-note 

Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Categoreye:Province do Lussimbork
Categoreye:Province di Nameur
Categoreye:Viyaedjes del frontire del Walonreye