Cwate fis Aimon

Categoreye:Istwere del Walonreye
Categoreye:Istwere di l' Urope
Categoreye:Foclore del Walonreye
Categoreye:Foclore
Les cwate fis Aimon, c' est ene tchanson d' djesse kinoxhowe el France ey el Beldjike (Walonreye et Flande), mins eto e l' Almagne, e l' Itåleye, ezès Bas Payis et minme e l' Inglutere.

C' est li spoûle di cwate frés ki l' mononke aveut stî touwé pa Tchårlumagne et ki s' volént rvindjî.

Il alént a cavale so li tchvå Bayåd.

Gn a ene posteure modiene do tchvå Bayåd avou les cwate fis Aimon so Mouze a Nameur, dilé l' pont d' l' Årdene. N a-st èn ôte monumint  eto a Oû-l'-Grand (Fontinne des cwate fis Aimon). E payis flamind, end a Termonde; ezès Bas Payis a Nijdorp, dins l' Guele.

Les cwate fis Aimon sont pacô cités dins les fåssès tchesses.

On lzî a fwait leu (fåsse) tombe å Dominne di Tchevtogne.

 Longueur del tchanson d' djesse 
El France, lu pus vî live kinoxhou al Bibioteke Nåcionåle, avou doze meye vers, a stî imprimé a Liyon e  1493 pu rimprimé a Limoges, a Montelimård et a Epinal.

 Modêyes di tchaeke payis 
Come les ôtes tchansons d' djesse, l’ istwere des cwate fis Aimon a passé les frontires et apicî des rawetes dins tchaeke pays. Pacô, on rcandjive minme les nos des eros. 
 Walonreye 
El Walonreye, on fwait sôter Mouze å tchvå Bayåd a Dinant, et s’ no a dmoré å rotchî k’ il a swè-dijhant scoté a deus. 

A Buznol, on cåze do tchestea d’ Montåban dou çki les cwate fis Aimon årént dmoré. A Rûle, gn a èn åbe especiål avou cwate bodjes kitwardous ki s’ elaxhèt, ki poite lu no  d’ "åbe des cwate fis Aimon".

 El Flande 
Dins l' porcession do tchvå Bayåd (adjeyant d' bwès) a Termonde et Malene, li tchvå Bayåd si lome "Ros Beiaard".

 Almagne 
E-n Almagne, on djåze des "Haimonskinder". On plaece li fén do boket avou l' moirt da Runåd d’ Montåban a Cologne. Mins les troveus almands î ont metou des noveas tchaptrês.

 Inglutere 
E-n Inglutere, on trouve ene istwere pår diferinne, datêye di 1535.

 Bas Payis 
El Holande, on vind co, ådjourdu, on ptit live , « Vier Heemskinderen » ki raconte l’ istwere des cwate fis Aimon et do tchvå Bayåd.

Il ont leu posteure a Nijdorp, dins l' Guele.

 Itåleye 
E-n Itåleye, Runåd d’ Montåban est Itålyin et tot s’ passe dins l' payis minme.E. Pècheur "Li paskeye des cwate fis Aimon et do tchvå Bayåd", Li Rantoele l° 51, erî-såjhon 2009.

Li tchvå Bayåd si lome "Bayardo".

 Racourti del sipoûle 
Bouve d’ Aigurmont, lu mononke des cwate fis, esteut on waslet da Tchårlumagne. Il aveut rfuzé du fé åk ku l’ Impreur lyi aveut cmandé. Ladsu, l’ Impreur lyi evoye on messaedjî po l’ houkî al coû mins Bouve fwait assaziner l’ messaedjî. 

Adon, Tchårlumagne lyi evoye su prôpe valet, Lohî. Bouve l' ahesse, avou. Araedjî, Tchårlumagne lyi fwait one guere sins rlaye. Pu lyi dire k' i vont arindjî les bidons, mins, toursiveuzmint, li fé apicî et assaziner po trayixhaedje.

Les frés da Bouve, inte di zels, Aimon, li pere di nos cwate valets, n’ ont rén trové a rdire et dmorer fideles a l’ Impreur. Tchårlumagne esteut contin, et mete so pîs one grande fiesse po fé årmer cavlîs les cwate valets Aimon : Runåd, Alård, Guichåd et Ritchåd.

Tins dol fiesse, on boet bråmint, pu on s' margaye, tot rivnant sol l' assazinaedje da Bouve. Et Runåd towe Bertolea, on neveu da Tchårlumagne. Po schiper evoye, shofele et Bayård, si tchvå, arive ås pîs des montêyes di l’ intrêye. Les frés hoplèt tos les cwate so lu tchvå et s' såver dins l' grand bwès d’ Årdene.

Tchårlumagne rashonne si consey et mancî d’ moirt li ci k’ aidrè ou catchî les cwate fis Aimon. Minme li pere doet djurer di n’ les nén rçure, di les livrer s’ i les pout djonde, di n’ pont lzî dner di scours et di nelzî måy diner l’ djîsse dins ses dominnes. 

Dins les bwès, les cwate frés si nourixhént du crowe tchå tote crowe et boere l’ aiwe des rixheas. Il ont minme touwé leus tchvås, onk a onk, po les magnî. Mins nén Bayåd, come di djusse. I pasront inla set ans dins des croes et les sofrixhances. 

Mins on djoû, so on côp d’ tiesse, i cwitèt l’ Årdene et s’ azårder so les teres di leu pere. I sont télmint candjîs et moussîs come des gobieus ki l’ mere les prind po des pelrins rivnant do pierdou Levant et n' les rconoxhe nén.E. Pècheur, come cial ådzeu.

 Sicrijhaedjes so les cwate fis Aimon 
 Bayåd (Bayârd), ene pîce radiofonike e walon da Jean Bauduin.
 Djeu sinnike da Frédéric Kiesel, creyé al Nouve-Abai e 1967.
 Li paskeye tote etire (riscrîte pa Emile Pècheur, avou l' accint do Bork

 Sourdants & pî-notes