Rweyåme Uni des Bas Payis

Les Estats do Benelusse dins l' Istwere16pxBas Payis borguignons16pxPrincipåté di Ståvleu-Måmdey+Conteye di Lô+Principåté d' Lidje16pxBas Payis espagnols16pxRepublike des Set Bas Payis UnisBas Payis espagnols16pxBas Payis otrichyins16pxRepublike Batave16pxFrance (prumire republike)Rweyåme di HOlande16px France (prumî impire)16pxRweyåme Uni des Bas Payis16pxRweyåme des Bas Payis 16pxRweyåme di Beldjike16pxGrande Dutcheye do Lussimbork
Li Rweyåme Uni des Bas Payis, c' est l' estat ki rprinda totes les teres des ancyins Bas Payis borguignons eyet l' ancyinne Principåté d' Lidje, k' avént ddja stî rashonnés på redjime francès.

 Mwaissès dnêyes 
Li Rweyåme Uni des Bas Payis a stî ahivé al Påye di Wîne. Li rwè esteut Wiyåme d' Orandje. Il a cmincî li 20 di djun 1814, cwand ci-cial sina l' Ake des VIII årtikes.

Il a manké di toumer so flote do côp k' il a skepyî, cwand Napoleyon abroca sol Beldjike e moes d' djun 1815.

Do côp après l' batreye di Waterlô, Wiyåme d' Orandje dictêye li mwaisse lwè, ki serè foirt diferinne do tuza di l' Ake des VIII årtikes.

Pol Walonreye, li Flande eyet l' Grande Dutcheye d' asteure, ci govienmint la est purade kinoxhou sol no di redjime holandès et cisse termene la d' leu-z istwere so l' alomåcion di trevéns holandès.

Po ces troes payis la d' asteure, li redjime holandès a stî ståré al Revolucion bedje.

 Populåcion 
E 1830, li Rweyåme Unis des Bas Payis contéve 5 miyons d' djins, 3 miyons d' Bedjes et 2 miyons d' Holandès.

 Economeye 
 Les coloneyes do Rweyåme Uni des Bas Payis 
Li Rweyåme Uni des Bas Payis aveut rprins eto les coloneyes holandesses, les Indes neyerlandesses eyet li Gwiyane holandesse.

 Redjime economike 
Li redjime holandès esteut pol libe discandje. N aveut des cåkêyes di martchandeyes k' arivént des poirts del Baltike på poirt di Misterdam. Çoula n' ahåyive nén l' economeye del Beldjike, k' åreut dvou esse waeranteye pa des mzeures proteccionisses.

 Diswalpaedje economike 
C' est sol redjime holandès ki les univiersités di Lidje et d' Gand vont skepyî. Li cene di Lovén est agrandeye. Mins les professeurs sont relîs på redjime emey les sincieus ki schoûtnut comifåt l' "Orandje" (sapinse k' on n' dit).

Les Holandès aidnut John Cockerill a fé tourner ses oujhenes a Lidje, tot lyi cmandant des fiers. I metnut so på so fotches li banke "Societé Djeneråle di Beldjike". Il vindnut les stofes des oujhenes di fis d' Gand ås indidjinnes di Soumatra et d' Djava.

Wiyåme prumî amonte li scole des Menes a Lidje po scoler des indjenieurs. Mins li Direccion Djeneråle des Menes est a l' Håye, la k' na nén ddja ene barbôjhe di hoye.

 Politike 
 Politike linwistike 
Li Rwè d' Holande vleut di tote foice oblidjî tos les peupes do Rweyåme Uni des Bas Payis di djåzer l' holandès come langue nåcionåle. E 1819, i suprime li francès el Flande ey e Braibant.

Les Walons, come C. Simonon mostrèt bén k' i sont conte.
On-z ôt pårler ås Bas Payis
Di totes sôres di lingaedjes
Vinoz vier cial, alez vier la
C' est on novea ramadje
On-z ôt flamind, almand, francès
Holandès; kimint, diåle
Pout on pretinde ki l' holandès
Soeye nosse langue nåcionåle !?

E l' årmêye, li lingaedje des cmandes, c' esteut l' holandès (loukîz l' tchanson Li pantalon trawé). Dedja cwand l' årmêye des Bas Payis s' a batou a Waterlô, e 1815. Les mwaisses sôdårds walons endè fourît sbarés.

 Droets politikes et rlidjeus 
Li redjime holandès acceptêye les pårtis politikes. El Walonreye, gn a les liberås et les catolikes. I s' rivont mete eshonne disconte del politike do Rwè.

Totes les rlidjons sont admetowes. Mins, pitchote a midjote, les catolikes seront ene gote kitapés. Metans på cloyaedje des ptits seminåres.

Les gazetes sont foirt sitrindowes. Ele ni polèt nén cdjåzer les otorités. Beacôp des gaztîs si fwaiynut amete å tribunå, come Tchåle Rodjî, d' aveur critiké les pompîs. De ôtes si fjhèt schåynetmint reclôre, come E. de Potter et E. Ducpétiaux. On a on temon did ça, li diplomate del Prûsse (aloyeye a Wiyåme I) von Galen ki scrît :
N a nol estat sol Daegne wice ki les gazetes sont si pawoureuses po critiker les mzeures do govienmint.

 Motlî walon calké des trevéns holandès 
 canifechtone
 caizerlik
 olifant
 papigåy
 zivercôfs

 Sicrijheus e walon k' ont discåzé l' redjime holandès 
 C. Simonon

Categoreye:Istwere del Beldjike
Categoreye:Istwere del Walonreye
Bas Payis
Categoreye:Istwere des Bas Payis