Amazir (lingaedje)

«tifinar»
Li berbere u lingaedje amazir (ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, tamazight, e-n amazir), c' est ene famile di lingaedjes djåzés dispu foirt lontins e l' Afrike bijhrece (Marok, Aldjereye, ene miete e Tunizeye, et å Sara Coûtchantrece), el Bijhe do Sara (Nidjer), ey ene miete ezès Iyes Canareyes.

L' amazir n' est on lingaedje oficir dins nouk di ces payis la. Il est rwaitî po sey el lingaedje do peupe imazirene. Mwints mots amazirs ont rpassé e walon, come el mont Rate.

 Sicrijhaedje 
L' amazir pout esse sicrît e l' alfabet latén, e l' alfabet arabe udonbén e tifinar.

 egzimpe di tecse 
 en amazir (e scrijhaedje tifinar): ⵉⵎⴷⴰⵏⴻⵏ, ⴰⴽⴽⴻⵏ ⵎⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵜⵜⵍⴰⵍⴻⵏ ⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉⵢⴻⵏ ⵎⵙⴰⵡⴰⵏ ⴷⵉ ⵍⵃⵡⴻⵔⵕⵎⴰ ⴷ ⵢⵉⵣⴻⵔⴼⴰⵏ ⵖⵓⵔ ⵙⴻⵏ ⵜⴰⵎⵙⴰⴽⵯⵉⵜ ⴷ ⵍⵄⵇⵓⴻⵍ ⵓ ⵢⴻⵙⵙⴻⴼⴽ ⴰⴷ ⵜⵉⵍⵉ ⵜⴻⴳⵎⴰⵜⵜ ⴳⴰⵔ ⴰⵙⴻⵏ ⵉⵎⴷⴰⵏⴻⵏ, ⴰⴽⴽⴻⵏ ⵎⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵜⵜⵍⴰⵍⴻⵏ ⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉⵢⴻⵏ ⵎⵙⴰⵡⴰⵏ ⴷⵉ ⵍⵃⵡⴻⵔⵕⵎⴰ ⴷ ⵢⵉⵣⴻⵔⴼⴰⵏ ⵖⵓⵔ ⵙⴻⵏ ⵜⴰⵎⵙⴰⴽⵯⵉⵜ ⴷ ⵍⵄⵇⵓⴻⵍ ⵓ ⵢⴻⵙⵙⴻⴼⴽ ⴰⴷ ⵜⵉⵍⵉ ⵜⴻⴳⵎⴰⵜⵜ ⴳⴰⵔ ⴰⵙⴻⵏ. ⵎⴷⴰⵏⴻⵏ, ⴰⴽⴽⴻⵏ ⵎⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵜⵜⵍⴰⵍⴻⵏ ⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉⵢⴻⵏ ⵎⵙⴰⵡⴰⵏ ⴷⵉ ⵍⵃⵡⴻⵔⵕⵎⴰ ⴷ ⵢⵉⵣⴻⵔⴼⴰⵏ ⵖⵓⵔ ⵙⴻⵏ ⵜⴰⵎⵙⴰⴽⵯⵉⵜ ⴷ ⵍⵄⵇⵓⴻⵍ ⵓ ⵢⴻⵙⵙⴻⴼⴽ ⴰⴷ ⵜⵉⵍⵉ ⵜⴻⴳⵎⴰⵜⵜ ⴳⴰⵔ ⴰⵙⴻⵏ.
 e scrijhaedje latén: Imdanen, akken ma llan ttlalen d ilelliyen msawan di lḥweṛma d yizerfan- ghur sen tamsakwit d lâquel u yessefk ad-tili tegmatt gar asen.
 ratournaedje walon: Tos les omes vinèt å monde libes et ewals po çou k' est d' leu dignité et d' leus droets. Leu råjhon et leu consyince elzî fwait on dvwer di s' kidure inte di zels come des frés.

(prumî årtike del Declaråcion univiersele des droets del djin)

ôtes egzimpes do minme tecse:
ⵎⴷⴰⵏⴻⵏ, ⴰⴽⴽⴻⵏ ⵎⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵜⵜⵍⴰⵍⴻⵏ ⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉⵢⴻⵏ ⵎⵙⴰⵡⴰⵏ ⴷⵉ ⵍⵃⵡⴻⵔⵕⵎⴰ ⴷ ⵢⵉⵣⴻⵔⴼⴰⵏ ⵖⵓⵔ ⵙⴻⵏ ⵜⴰⵎⵙⴰⴽⵯⵉⵜ ⴷ ⵍⵄⵇⵓⴻⵍ ⵓ ⵢⴻⵙⵙⴻⴼⴽ ⴰⴷ ⵜⵉⵍⵉ ⵜⴻⴳⵎⴰⵜⵜ ⴳⴰⵔ ⴰⵙⴻⵏ.
ⵍⵍⵉⵢ ⵎⴷⴰⵏⴻⵏ, ⴰⴽⴽⴻⵏ ⵎⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵜⵜⵍⴰⵍⴻⵏ ⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉⵢⴻⵏ ⵎⵙⴰⵡⴰⵏ ⴷⵉ ⵍⵃⵡⴻⵔⵕⵎⴰ ⴷ ⵢⵉⵣⴻⵔⴼⴰⵏ ⵖⵓⵔ ⵙⴻⵏ ⵜⴰⵎⵙⴰⴽⵯⵉⵜ ⴷ ⵍⵄⵇⵓⴻⵍ ⵓ ⵢⴻⵙⵙⴻⴼⴽ ⴰⴷ ⵜⵉⵍⵉ ⵜⴻⴳⵎⴰⵜⵜ ⴳⴰⵔ ⴰⵙⴻⵏ..

 Ehåyaedje do statut 
L' Aldjereye eyet l' Marok ont askepyî des institucions po disfinde li lingaedje amazir:
 li Hôte Commission po l' Amazirté (HCA) e l' Aldjereye.
 l' Institut Rweyå pol l' Culteure AMazire (IRCAM) a Marok.

L' IRCAM a rdiswalpé l' alfabet tifinar, po-z aveur moens di rujhes po noter les diferins accints u lingaedjes coinreces. Ci pordjet la est diswalpé cial divins l' årtike «Kimon amazir marokin»

Li lingaedje a candjî di statut (meyeuse ricnoxhance) e l' Aldjereye ey e Marok dins les anêyes 2000. I fourit ricnoxhou come lingaedje nåcionå dins l' novele mwaisse lwè do Marok e 2011. 

Come lingaedje administratif, on cmince al vey dins les nos des ministeres, des scoles, so les plakes d' otostråde dispu les anêyes 2010.

 Trokes d' amazirs coinreces 
 li chleu u techelheyt u lingaedje echleu (Grand Atlasse et plinne do Sousse, Marok)
 amazir marokin nonne-levantrece (inte li techelheyt et l' tamazir do Mîtrin Atlasse)
 li tamazir do Mîtrin Atlasse u lingaedje amazir do Moyinatlasse (Marok)
 li rifin u tarifîte (Montinnes do Rif, Marok.
 lingaedje des Bni Snassen, inte li rifin eyet l' cabile.
 li cabile, Cabileye, Aldjereye
 l' amazir des Canareyes (cåzu moirt)
 l' amazir del Nonne di l' Aldjereye (mozabite)
 l' amazir di Libeye
 l' amazir di l' owazisse d' Edjipe
 l' amazir di l' Azawade (des Touwareks do Mali)

 Eredjistrumints 
vignette|Prononçaedje do mot amazir po l' moule des tienes.
Gn a yeu sacwants eredjistrumints del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea». Vo ndè la onk ki l' fitchî odio est eplaidî so les Cmons d' Wikipedia.

Des ôtes sont schoûtåves sol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la (rimetous tertos so cisse mape cial):
 Techelheyt
 avou l' accint d' Agadir (Agadir)
 avou l' accint d' Imswane (Imswane)
 avou l' accint d' Amizmiz (Amezmiz)
 Amazir marokin nonne-levantrece (etur li chleu et l' tamazir)
 Accint d' après Tadirhousse (Tadirhousse)
 Accint des Ayites Bougmesse (Ayites Bougmesse)
 Accint des Ayites Bou Oulli (Ayites Bou Woulli)
 Accint d' Irhil (Irhil)
 Tamazir do Mîtrin Atlasse
 Accint d' Imilchil (Imilchil)
 Accint d' après Moulay Bouazza (Moulay Bouazza)
 Rifin
 Accint d' après Al Hoceyma (Al Hoceyma)
 Cabile
 Accint cabile
 Mozabite
 Accint mozabite

 Croejhete di l' amazir 
  «Croejhete di l' amazir»
  «Pluriyal e l' amazir»


 tifinar

(sol Wiccionaire)
 Mwaisse pådje do cmon amazir marokin
 Mots do cmon amazir marokin dedja studyîs e walon
 Sacwants mots walons ratournés e cmon amazir marokin

Categoreye:Lingaedjes
Categoreye:Marok
Categoreye:Aldjereye
*
*