Rîlêye francès-walon

Ene rîlêye francès-walon, c' est ene djivêye de mots k' on pout trover åjheymint e walon, a pårti des mots francès ki vlèt dire parey.

I fwait pus åjhey aprinde li walon po les cis (cenes) ki cnoxhèt ddja l' francès, cwand i savèt les piceures des rîlêyes francès-walon. Nerén, ça pout miner a des forcoridjaedjes.

Sacwantès rîlêyes francès-walon ont stî eployeyes pås mwaisses di scole po-z aprinde des rujhes ortografikes do francès (metaedje d' on tchapea, ortografeye EN / AN) a des efants ki cnoxhént ddja l' walon.

 Tchapea e francès ki respond a on S e walon 
Li tchapea (^) e francès respond a on "S" e walon
 tchestea, wastea, rustea (F. château, gâteau, râteau).
 crosse, mwaisse (F. croûte, maître)

 Rîlêye francès EN / walon IN 
Cisse rîlêye la a stî foirt eployeye des mwaisses di scole inte 1910 et 1980 po-z aprinde l' ortografeye e francès des mots ki s' î prononçnut avou l' naziåle AN (/ã/).

 Mwaisse rîle 
Les mots ki si scriynut avou EN (u EM) prononcî /ã/ e francès si prononcèt avou l' /ɛ̃/ (ou avou onk des prononçaedjes do betchfessî én) e walon
 prinde, rinde, moumint, cawete -mint (francès prendre''', rendre, moment, enquête, suffixe -ment).

Ci rîle la a stî ahessante po rfonde sacwants mots sicrîts avou EN e francès, mins k' avént cmincî a-z amoussî e walon avou l' son AN:
inkete

 Foû-rîle erîlêye 
Li prono francès «en» (endè, è) et les mots avou l' betchete francesse en- (enclos) sont rfondous avou l' betchete walone erîlêye e-, et dabôrd, ni shuvèt nén l' rîlêye.

Sifwaits noûmots : eciclopedeye, ecefalite

 Rîlêye francès AN / walon AN 

 Mwaisse rîle 
Les mots ki si scriynut avou AN (u AM) prononcî /ã/ e francès si prononcèt avou l' minme son AN e walon:
 AN : kimander, dimander danser, transe (commander, danser, transe)

 Foû-rîles 
 flamind, binde, dins, sins, singlé (Flamand, bande, dans, sans, sanglier).
 sorwalondes : inglès, etrindjir, inglêye, trintche, trintchêye, lozindje (francès anglais, étranger, angle, tranche, tranchée, angle, losange).

 Forcoridjaedjes 
E 21inme sieke, toplin des rcåzeus vont forcoridjî bråmint des mots avou "AN" tot lzès prononçant avou l' son IN:
diminder, dinser, mintê, infint, grind (walon 20inme sieke: dimander, «dansî», mantea, efant, grand)

 Rîlêye -IER = -Î 
 Egzimpes 
 cawete -î

 Foû-rîlêye IER = É 
Loukîz cawete -é 2.
 cayé
 colé
 mestré
 pilé
 singlé
 solé
 tchandlé

 Rîlêye addjectifs avou -ER = -IR 
C' est sacwants addjectifs:
 Egzimpes 
 ledjir
 gåtchir
 etrindjir


 des ôtes sol Wiccionaire

 Rîlêye del dobe lete francesse "OU". 
 Rifondaedje di l' oyon O/OU po les mots k' ont on parey a zels avou OU e francès.
 mwaisse rîle : 
 cas djenerå: po, tot, crosse, vos, gote, cori (F. pour, tout, croûte, vous, goutte, courir).
 pus målåjheys cas : poye, poyon, poyete (F. poule, poussin, poulette); hoye (F. houille); coye (F. couille).
 Foû-rîles (OU e walon et e francès) : houyire (houillère), ramouyî (mouiller).
 rîlêye F. -OUR = son walon "oû"
 avou tcheyaedje do R : coû, toû, djoû (F. cour, tour, jour).
 sins tcheyaedje do R : tour (di tchestea), tourner, djournêye.

 Rîlêye F. -euil, œuf, eul = W. -OÛ 
 oû (œuf)
 boû (bœuf)
 soû (seuil)
 tiyoû (tilleul)
 tchivroû (chevreuil)

 Rîlêye F. gre- = W. gur- 
 «gurnî» (grenier)
 «gurnouye» (grenouille)
 «gurzale», «gurzea» (grelon
 «gurnåde», «Gurnåde»
 + «gurnåte» (mîtrin néyerlandès gernaet''

 Mots francès avou l' cawete -eau calkés setchmint 
Les mots walons ki les sfwaits mots francès ont-st ene cawete -eau, si rtrovèt åpus sovint rfondous avou l' cawete -ea, minme si ene pårteye des accints do walon ont epronté li cawete francesse. 

Portant ene piceye di mots walons si rtrovèt tocosté avou l' cawete francesse -eau calkêye setchmint. On les scrît å pus sovint disfaflotés.
 cado, buro

Eto les mots del minme cogne :
 chamo

Gn a djusse les nos n' plaeces, foirt idintitaires, ki sont wårdés avou on ô:
 Åjhô, Ôrnô

 Rîlêye fr -ême wa -eme fr -ème wa -inme 
Li rîlêye a stî atvlêye pa Pablo Sarachaga diviè 2015.
 fr «batême»; «extrême» => wa «bateme», «estreme»; 
 fr «problème» => wa «problinme»

Rileye frances-walon
Rileye frances-walon