Francijha

Categoreye:Lingaedje walon
Categoreye:Rifondaedje do walon
Categoreye:Diccionairaedje
On francijha u rifrancijha, c' est on mot u ene ratourneure ki si stitche tot d' on côp e walon, dabôrd k' i gn a bråmint des ôtès "viyès" piceures po dire parey. Li rfrancijha est å pus sovint riwaitî come ene flotche pås linwe-ehåyeus et pås soces di scrijheus classikes. 

Mins sacwants rfrancijhas pôrént passer e walon did dimwin s' i gn a ene peclêye d'uzeus ki les eployèt. C' est l' cas, kécfeye, di "problinme".

 Egzimpes di rfrancijhas 
 « C' est nén evidint ! » pout esse replaecî pa : c' est nén si åjhey ki ça.
 « Li pupårt », el sustantif droci vént tot droet do francès : plupart.
 « Donk » pout esse replaecî pa : ça fwait ki..., eto, adon u co dabôrd.
 « Les djins d' chez nous », k' est on lomaedje d' ene shijhe walone e 2002 a Nåwinne.
 « Awè ses fritches dins l' minme sachot », ki vént do francès d' Beldjike « avoir ses frites dans le même sachot », ki dene el France : mettre tous ses œux dans le même panier.Parole da Jean-Luc Fauconnier pindant on raploû d' èl bourdon, e 2022.

 Francijhas d' croejhete 
 Uzaedje do pårticipe prezintrece foû do djerondif.
on diccionaire dinant li sinse des mots ==> on diccionaire ki dene li sinse des mots.
 liskéle
c' est li råjhon po liskele ele dinéve rendez-vous å Djhan a ç' plaece la => C' est po ça k' ele dinéve radjoû …

 Kimint rcandjî les rfrancijhas ? 
 Trover ene ratourneure pår walone 
Egzimpes di fråzes avou "li pupårt" eyet ene manire pus classike di dire pareye : 
 Li pupårt des Bulgares (83,9%) sont rashious comes mimbes di l' Eglijhe Ortodosse bulgåre. 
=>  Ene grosse pårt des Bulgåres ...

 Gn a bén kékès variantes di cogne dins les letes, mins pol pupårt, c' est l' minme sistinme eployî totavå. 
=> ... mins c' est cåzu l' minme sistinme...

 Li pupårt des deyités do panteyon romin vnént d' Grece. 
=> Ene peclêye (ene trûlêye, ene cåkêye, ene contrumasse) des deyités ... 
=> toplin des deyités ...

 Cisse brantche la esteut compôzêye pol pupårt di militants ki viként å Payis Basse espagnol.
=> Cisse brantche la esteut bråmint compôzêye di militants ...

 çou k' i prezinta esteut corek pol pupårt.
=> çou k' i prezinta esteut å pus sovint corek.

 Li pupårt do tins.
=> Nouv côps so dijh, les troes cwårts do tins, å pus sovint.

 Calker ene gåmrece u ene picådrece 
Loukîz po tchû po replaecî chez.

 Referince