Rechtvleuglign

De rechtvleuglign (Orthoptera) is 'n orde van insektn mêt oenvulleedige gedoanteverwisslienge, woaby da d' echte sprienkoann (Caelifera),  kreekls (Gryllidae),  grottnspriekoann (Rhaphidophoridae), Jerusalem-kreekls (Stenopelmatidae), soabelsprienkoann (Tettigoniidae), reegnboogesprienkoann (Romalea guttata), veldsprienkoann (Acrididae), en treksprienkoann ôorn. Veele insektn in die orde sjêrpn (gekend lik "strieduuloasje") deur undre vleugls teegn mekoar te wryvn of teegn undre pôotn, de vleugls of pôotn droagn reekn van geromplde bubbltjs. 't Tympanum of  ôore zit in de vôornste schêenbêen (tibia) by  kreekls, vêenmolln (Gryllotalpidae), en soablesprienkoan, en ip d' êeste achtrlyfs-segmente by de veldsprienkoann en treksprienkoann . Die organiesmn  gebruukn trilliengn vor andre êenliengn te lokaliezeern.

Veldsprienkoann zyn in stoat undre vleugls ip te plôojn wa da undre in de groep Neoptera platst.

Etymologie
De noame is ofgeleid van 't Grieks ortho wat da "rechte" wil zeggn en ptera, "mê vleugls".

Kenmerkn
Rechtvleuglign ên in 't algemêen e rolle-vormig lyf, mêt achtrepôotn die verlankd zyn vo 't spriengn.  Zydre ên "mandiebls" (moenddêeln) vo te bytn en te kown  en grôote soamngestelde oogn, en ze kunn ook ocelli (ienklvoedige oogsjes) ên, ofanklik van de sôorte. De voelsprietn bestoan uut veele segmentjes en zyn droadvormig en van verschillende lankte  Hoell, H.V., Doyen, J.T. & Purcell, A.H. 1998 : Introduction to Insect Biology and Diversity, 2nd ed., Oxford University Press, p. 392–394 ISBN 0-19-510033-6. D' êeste en derde segmente van 't boststik (of thorax) zyn verbridderd, binst da de twidde segmente veele kortr is. Zydre ên twêe poar insekte-vleugls, die 't achtrelyf bedekkn o z' in ruste zyn. De vôorvleugls of tegmina, zyn smolldre dan d' achtrevleugls en ze zyn verard an de boazies, binst da d' achtrvleugls vliezig zyn, mê rechte nervn en veele nervn dr lôodrecht ip. In ruste zyn d' achtrevleugls lik woajrs  gevoedn oendre de vôorvleugls. De latste twêe toe drie segmentn van 't achtrlyf zyn gereduceerd en ên ienkle-gesegmenteerde cerci .

Leevns-kriengloop
De rechtvleuglign ên 'n oenvulleedige leevnskrienloop of oenvulleedige gedoanteverwisslienge. 't Gebruuk van geluud is kruusjoal in 't liefdespel, en de mêeste sôortn ên verschillnde vôojzetjes Imes Rick 1992 : The practical entomologist, Simon and Schuster, p.   74–75 ISBN 0-671-74695-2.

D' echte sprienkoann leggn undre eiers in de groend of ip de vegetoasje. De eiers goan oopn de de joenge nymfn glykn ip de vulwassn insektn mor ên gin vleugls. Ze kunn ook e hêel andre kleur ên dan de vulwassn. By verschillnde vervelliengn oentwikkln de nymfn vleugls toe an de latste vervellienge o ze e ryp vulwassn insekte zyn mê volleedig oentwikklde vleugls .

't Antal vervelliengn verschilt noagelank de sôorte; de gruuj verschilt ook en ku e poar weekn vroagn toe verschillnde moandn ofanklik van de voedslvôorroad en 't weere.

Rechtvleuglign lik voedsl
De rechtvleuglign bevattn d' êenigte insektn die beschowd zyn lik kosher by de Joodn. De lyste van eet-wettn in 't boek Leviticus verbiedd al de vliegnde insektn die loopn, mo makt 'n uutzoendrienge vo zeekre treksprienkoann. Roare genoeg de oengelykvleuglign of echte libelln (Anisoptera) en de langpôotmuggn zyn nie kosher, mo ze zyn ulpelôos o ze nie kunn vliegn Gordon, David George 1998 ; The eat-a-bug cookbook, Ten Speed Press, p. 3 ISBN 0-89815-977-6. De Torah stelt vaste da d' êenigte kosher vliegnde insektn mê vier wandlende pôotn knien ên die boovn undre voetn uutsteekn zoda ze wuppn  Navigating the Bible: Leviticus. Dus zyn nie-spriengnde rechtvleuglign lik vêenmolln zeekre nie kosher.

Ofstammienge
D' oftakkiengs-orde van die bêestn is reedlik goed verstoan  Zhou Z, Ye H, Huang Y, Shi F. 2010 The phylogeny of Orthoptera inferred from mtDNA and description of Elimaea cheni (Tettigoniidae: Phaneropterinae) mitogenome. J. Genet. Genomics., 37(5):315-324. D' oendrordn Caelifera en Ensifera schynn monofyleetisch te zyn en Rhaphidophoridae is e zustre-groep van Tettigoniidae. Pyrgomorphidae zyn de mêest boazoale groep van de Caelifera. Myrmecophilidae blykn e kloade te vormn mê Gryllotalpidae in platse van mê Gryllidae. Bykommnd werk go nôodig zyn vo da te bevestign.

By de vier oendrefamieljes van Tettigoniidae zyn de betrekkiengn  (Phaneropterinae + (Conocephalinae + (Bradyporinae + Tettigoniinae))); tusschn zes oendrefamieljes van de Acrididae zyn de betrekkiengn (Oedipodinae + (Acridinae + (Gomphocerinae + (Oxyinae + (Calliptaminae + Cyrtacanthacridinae))))).

Ordnienge
Dr zyn twêe oendrordn en 235 oendrefamieljes in die orde.

Oendrorde Ensifera
Superfamielje Grylloidea
Gryllidae – echte kreekls
Gryllotalpidae – vêenmolln
Mogoplistidae
Myrmecophilidae – mierekreekls
Superfamielje Hagloidea
Haglidae†
Hagloedischiidae†
Prophalangopsidae 
Tuphellidae†
Superfamielje Phasmomimoidea†
Phasmomimidae†
Superfamielje Rhaphidophoroidea
Rhaphidophoridae – grottnsprienkoann
Superfamielje Schizodactyloidea
Schizodactylidae – duune-kreekls
Superfamielje Stenopelmatoidea
Anostostomatidae
Cooloolidae
Gryllacrididae – bladrollnde kreekls
Stenopelmatidae – Jerusalem-kreekls
Superfamielje Tettigonioidea
Haglotettigoniidae†
Tettigoniidae
Oendrorde Caelifera – veldsprienkoann 
Infraorde Acrididea
Superfamielje Acridoidea
Acrididae  
Charilaidae
Dericorythidae
Lathiceridae
Lentulidae
Lithidiidae
Ommexechidae
Pamphagidae – padde-sprienkoann
Pyrgacrididae
Romaleidae
Tristiridae
Superfamielje Eumastacoidea
Chorotypidae
Episactidae
Eumastacidae – oape-sprienkoann
Euschmidtiidae
Mastacideidae
Morabidae
Promastacidae†
Proscopiidae – wandlnde takkn
Thericleidae
Superfamielje Locustopsoidea†
Araripelocustidae†
Bouretidae†
Eolocustopsidae†
Locustavidae†
Locustopsidae†
Superfamielje Pneumoroidea
Pneumoridae
Superfamielje Pyrgomorphoidea
Pyrgomorphidae
Superfamielje Tanaoceroidea
Tanaoceridae
Superfamielje Tetrigoidea
Tetrigidae
Superfamielje Trigonopterygoidea
Trigonopterygidae
Xyronotidae
Infraorde Tridactylidea
Superfamielje Dzhajloutshelloidea†
Dzhajloutshellidae†
Superfamielje Regiatoidea†
Regiatidae†
Superfamielje Tridactyloidea
Cylindrachetidae
Ripipterygidae
Tridactylidae – klêene vêenmolln

Eksterne koppliengn
 Nearctica 2002-08-11
 Orthoptera Species File Online
 Orthoptera Image Gallery (Iowa State University Entomology Department)
 The Orthopterists' Society
 AcridAfrica, les acridiens d'Afrique de l'Ouest
 Sprienkoann
 Sprienkoann

Verwyziengn
<references>