Denne

Denn (Abies) zyn e geslacht van  48–55 sôortn van altydgroene  koniefeereboomn uut de pynboomachtign-famielje. Ze zyn te vienn in e grôot dêel van Nôord en Centroal Amerika, Europa, Oazje, en Nôord-Afrika, mêest in de gebergtn in hêel 't verspreidiengsgebied. Denn zyn sterk verwant an 't geslacht Cedrus (ceedre). De zogenoamde doeglasdenn zyn gin echte denn, mo ze ôorn toe an 't geslacht  Pseudotsuga. In de volksmoend wordn ook pynboomn of pynn (Pinus) dikkers denn genoamd, mo da schept nateurlik allêene mo verwarrienge.

Beschryvienge
't Zyn grôote boomn die oogtn oaln van 10 toe 80 meetrs en mê stamdeurmeetrs van 0,5 toe 4 meetres o ze vulwassn zyn. Denn kunn oendrescheidn wordn van andre leedn van de pynboomachtign deur 't êenig anangsl van undre noaldachtige bloarn en deur de verschillnde keegls.

Vo de verschillnde sôortn t' êrkenn wordtr gekeekn no d' ofmeetienge en de schikkienge van de noaldn, de grôote en de vorm van de keegls, en of de schubn van de schutbloadn van de keegles lank zyn en uutgesnêen, of kort en weggestookn binnen de keegle. 

Noaldn
Dennen kunn oendrescheidn wordn van andre leedn van de pynboom-famielje deur de hechtienge van undre noaldachtige bloarn an de twyge deur e voetje  dat ip e klêen zuugnaptje glykt.

De bloarn zyn beduudnd ofgeplat, somtyds mêt n uutzicht lik of da ze platgedrukt zyn, lik by  Abies sibirica.

De noaldn ên twêe witte streepn vanoendre, woavan iedre gevormd is deur mê was bedekte stomata-bandn. De ippervlakte vanboovn is geweunlik glykmoatig blienknd groene, zoendre stomata of allêene mêt e poar an de top, die dr uutzien lik witte stippn. De noaldn by sommigte sôortn pertanks zyn dof vanboovn, grys-groene, blow-grys toe zèèvrachtig, bedekt mê was mê e varjoable antal stomatoale bandn, en nie oltyd oenoendrebrookn. E vôorbeeld van e sôorte mê blienknde noaldn is Abies alba, en e vôorbeeld mê doffe wasachtige noaldn is Abies concolor.

De topn van de noaldn zyn geweunlik min of mêer ingekêept (lik by Abies firma), mo somtyds ofgeroend of stomp (lik by Abies concolor, Abies magnifica) of scherp en prikknd (lik by  Abies bracteata, Abies cephalonica, Abies holophylla). De noaldn van joenge plantn zyn geweunlik scherpr.

De maniere woarip da ze undre uutspreidn van de twyge is hêel verschillnd, allêene mo in by sommigte sôortn kam-vormig, mê de noaldn geschikt ip twêe kantn, plat 
(Abies alba) .

Keegles
Denn verschilln van andre koniefeern deur undre rechte cilindriesche keegles, 5–25 cm lank, die uut mekoar volln o ze rype zyn vo de gevleuglde zoadn te lossn. 

In teegnstellienge mê sparrn angn zeifs grôote dennekeegls nie no beneen, mo ze stoan rechtip lik keirsn. 

Rype keegles zyn geweunlik bruun, mo somtyds groen in 't begun van de zoomre, byvôorbeeld : Abies grandis, Abies holophylla, Abies nordmanniana.

Of prurpre en blow, somtyds styf doenkre: Abies fraseri, Abies homolepis (var. umbellata groene), Abies koreana ('Flava' groene), Abies lasiocarpa, Abies nephrolepis (f. chlorocarpa groene), Abies sibirica, Abies veitchii (var. olivacea groene) .

Klassiefiekoasje
 Groep Abies (centroal, zuud & ôost Europa, Klêen Oazje)
Abies alba—zèèvredenne
Abies nebrodensis—Sicieljoansche denne
Abies borisii-regis—Bulgoarsche denne
Abies cephalonica—Grieksche denne
Abies nordmanniana—Nordmann-denne of Kowkoaziesche denne
Abies nordmanniana subsp. equi-trojani—Turksche denne
Abies nordmanniana subsp. bornmülleriana—Uludağ-denne
Abies pinsapo—Spoansche denne
Abies pinsapo var. marocana—Marokkoansche denne
Abies numidica—Algerynsche denne
Abies cilicica—Syriesche denne
 Groep Balsamea (Tajga|boreoal Oazje en Nôord-Amerika, en ooggebergtn voddre no 't Zuudn)
Abies fraseri—Fraser-denne
Abies balsamea-boalsem-denne (Zied ook noa : Woestenyn an de kustn van de schiereilandn Avalon en Burin)
Abies balsamea var. phanerolepis—schutbloadige boalsem-denne
Abies lasiocarpa—subalpiene denne
Abies lasiocarpa var. arizonica—korkschussige denne
Abies lasiocarpa var. bifolia—Rotsgebergte-subalpiene denne
Abies sibirica—Sibeerieschr denne
Abies sibirica var. semenovii— 
Abies sachalinensis—Sakhalien-denne
Abies koreana—Koreoansche denne
Abies nephrolepis—Khinghan-denne
Abies veitchii—Veitch-denne
Abies veitchii var. sikokiana—Shikoku-denne
 Groep Grandis (weslik Nôord Amerika toe an Mexico en [Guatemala, lêege groendn in 't Nôordn, gemiddlde oogteliggiengn in 't Zuudn)**Abies grandis—reuzedenne
Abies grandis var. idahoensis
Abies concolor—witte denne
Abies concolor subsp. lowiana—Low's witte denne
Abies durangensis—Durango-denne
Abies durangensis var. coahuilensis—Coahuila-denne
Abies flinckii—Jalisco-denne
Abies guatemalensis—Guatemoalsche denne
 Groep Momi (ôost & centroal Oazje, Himalaja, in 't algemêen ip lêege toe gemoatigde oogteliggiengn)
Abies kawakamii—Taiwan-denne
Abies homolepis—Nikko-denne
Abies recurvata—Min-denne
Abies recurvata var. ernestii—
Abies firma—Momi-denne
Abies beshanzuensis—Baishanzu-denne
Abies holophylla—Manchuriesche denne
Abies chensiensis—Shensi-denne
Abies chensiensis subsp. salouenensis—Salwen-denne
Abies pindrow—Pindrow-denne
Abies ziyuanensis—Ziyuan-denne
 Groep Amabilis (Bergn van de Pacifieke kuste, Noord-Amerika en Japan, gebergtn mê veele reegn)
Abies amabilis—Pacifieke zèèvredenne
Abies mariesii—Maries-denne
 Groep Pseudopicea (Sino-Himalaja gebergte, by oohe oogteliggienge)
Abies delavayi—Delavay-denne
Abies delavayi var. nukiangensis—
Abies delavayi var. motuoensis—
Abies delavayi subsp. fansipanensis—
Abies fabri—Faber-denne
Abies fabri subsp. minensis—
Abies forrestii—Forrest-denne
Abies densa—Bhutan-denne
Abies spectabilis—Ôostlikke-Himalaja-denne
Abies fargesii— Farges-denne
Abies fanjingshanensis—Fanjingshan-denne
Abies yuanbaoshanensis—Yuanbaoshan-denne
Abies squamata—Ofschilfrnde denne
 Groep Oiamel (Centroal Mexico, ip grôote oogte)
Abies religiosa—illige denne
Abies hickelii—Hickel-denne
Abies hickelii var. oaxacana—Oaxaca-denne
 Groep Nobilis (westlikke USA, ooge liggienge)
Abies procera—eedle denne
Abies magnifica—rôo denne
Abies magnifica var. shastensis—
 Groep Bracteata (Kuste van Kalifornië)
Abies bracteata—
 SGroep Incertae sedis
Abies milleri—(Uutgestorvn) Vroeg Eoceen 

Gebruuk en ekologie
't Oet van de mêeste denn is nie geschikt vor algemêen gebruuk lik timmr-oet, mo 't deugt wê vo papierpulpe of triplex en vo ruw out. Omda 't geslacht gin weerstand êt teegn insektn of verrottienge achtre dat 't oet gekapt is, is 't algemêen anbevooln 't allêene vo binnewerk an te wendn (byvôorbeeld vo gipsveezleploatn ip vakwerk). 't Oet mag nie langre dan 12 toe 18 moandn buutn bluufn liggn, ofanklik van 't klimoat. Dr zyn verschillnde noam vo 't oet an te duudn, byvôorbeeld whitewood in 't Iengels.

Abies nordmanniana, Abies procera, Abies fraseri en Abies balsamea zyn populèère kerstboomn, in 't algemêen bekeekn lik de beste vo da doel, mê wêlrieknde noaldn die nie ofvolln ozze uutdroogn. Veele zyn ook sierlikke tuunboomn, naamlik Abies koreana en Abies fraseri, die felgekleude keegles vôortbriengn zeifs o ze no hêel joenk zyn, nog mor 1-2 meetrs ooge. Andre denn kunn 9 toe 72 meetrs ooge wordn. 

Verwyziengn
<references>

Categorie:Pinaceae
Categorie:Bôom