Brugsche godsuuzn

De Godsuuzn in Brugge zyn eigndom van 't Ôopnboar Centrum vo Moatschapplik Welzyn (OCMW) en ze geevn weungeleegneid an oenbemiddlde oede menschn.

Geschiednisse
De mêeste godsuuzn zyn klêene, wit of gilwe geschilderde uuzetjes, somstyds in e reeke, mo dikkers gegroepeerd roend e binn'ovvetje Ze zyn te vienn in den  iestôoriesch kern van Brugge en droagn serjeus by an 't algemêen beeld dat die stad gift.

Godsuuzn wierdn vanof de 14ste êewe ipgericht deur ryke burgers of deur ambachtsgilden. D' oedste teegnwôordig nog bestoande zyn van 1330, 1335 en 1355. Ze gaavn oendrdak an behoeftige bejoarden of weewn zoendr bestoansmiddls. Ze wierdn ipgericht deur ambachtn (de weevrs, de smredn, de bakkers, de schoemoakers, de schippers, enz) of deur privoate persôonn. Toe ip 't ende van 't Ancien regime beôordn ze toe aan privoate stichtiengn die deur de bestiern van d' ambachtn of deur d' ofstammeliengn van de stichters behêerd wierdn. 't Fransche bestier oenteignde z' allemalle en brocht z' oendr 't ôopnboar bestier da de Burgerlikke godsuuzn hêetn wierd, woaby d' ôorsproenklikke behêerdrs nog e bitje zeggiengsrecht ieldn oovr 't toezeggn van d' uuzn.  Oendr de wisselnde namen van da ôopnboar bestier, zyn de godsuuzn dr eigndom van gebleevn. 

Oovr de stad zyndr 45 grotre of klindre godsuusbeluukn verspreid (e 46ste ip de dêelgemêente Sint-Pieters is uut 't joar 1959). Iervan wordn dr 43 nog oltyd deur  bejoarden beweund. In totoal zyndr 260 weuniengn die deur 't OCMW teegn klêene pryzn an bejoardn wordn vereurd. De mêeste godsuuzn droagn nog oltyd de noame van undre ôorsproenklikke iprichters.

't Oedste nog bestoande godsuus is 't "Rooms Convent" van 1330 in de Katlynestroate. Kort drip vôgdn "Hertsberghe" (1335, ook in de Katlynestroate) en "Sint-Joos" (1352, in d' Eezlstroate).

Brugge was nateurlik nie d' êenige stad die godsuuzn hêt êt. Glykoardige stichtiengn woarn te vienn in alle steedn van de Zuudelikke Needrlandn. In de Nôordelikke provinsjes wierdn ze "hofjes" hêetn, in Iengeland "almshouses", in Vrankryke "Maisons-Dieu". Vo veele reedns zyn z' ip de mêeste platsen foetsjie of bykans  foetsjie. In Brugge ielden z' uutzoenderlik stand en zyn ze nog oltyd 'n anzienlik en beeldbepoalnd element in de binnestad, woaby da ze e welgekomm werkmiddl zyn van 't sosjoal steedlik beleid te vôordêele van d' oede menschn. 

Liefdoadigeid
In e moatschappy woada de sosjoale verzieniengn weinig anweezig woarn, was 't an de gorganiezeerde beroepsgroepn en an de ryke inweuners vo te verzien in d' uusvestienge en verzorgienge van stadsgenôotn die nie vo den oede dag an kunn spoarn. De liefdoadigeid wierd angewakkerd deurda de milde geevrs d' oovrtuugienge addn da ze ierdeure undre zieltje kostn reddn.

Wie vo nieks of bykans vo nieks mocht weunn ad de plicht van vo zyn weldoeners te leezn, lik of dat stoat ip e 17ste êewsche gedenkstêen in 't kapelletje van 't godsuus "Hertsberge" stoa vermeld : ... was gebowd zodan ze vor êm zoen leezn.... In bykans iedr godsuus (ook dedie van nog nie lange geleen) wastr e simple kapelle  verzien. 't Stichten van e godsuus gaf ook veel êere en anzien vo vernoame burgers die 't undre kostn permieteern, en ook generoasjes lank vor undre ofstammeliengn en famielje.

De beweuners die uusvestienge krêegn in de godsuuzn van d' ambachtn, woarn uuteroard beoefenoars van 't beroep die ip oedre leeftyd nie in eign oendroed kostn  verzien. De prievoate godsuuzn wierdn deur de behêerders (dikkers ofstammeliengn of verwantn van de stichters) toegeweezn an oenbemiddelde lien, somtieds koppels, mo  toch mêestaa an allêenstoande wuuvn. Somtyds krêegn gehandikaptn de vôorkeure lik in 't godsuus vo de blênde, Uuze Lieve Vrowe van de Blênde. De kandiedoat-beweuners  wierdn in da geval door een chierurrgyn ip undre blêndied gekontroleerd. 

De godsuuzn woarn nie bestemd vo totoal berôojdn, mo vo veroarmde oede menschn, die tegenslag gêt addn deur de dôod van de kostwinner, deur ziekte, handikap of oederdom. Dr wierd e klêen eurgeld gevroagd en somtyds mostn de beweunrs undre uusroad, bedde en loakns meebriengn. Dr was ook 'n uusreglement. Zydre mostn van Brugge zyn, iedr dag leezn vor undre weldoendr, en undre treflik gedroagn. Beedln was verboodn en slicht gedrag wierd gestraft. In de mêeste godsuuzn krêegn d' inweunrs e bitje oendroedsgeld en e doaglikse komme soepe. In de wienter krêegn ze brandoet.

Arsjietikteure
De godsuuzn, in e soobre en karakteristieke arsjietekteure ipgetrokkn, zyn somtyds neffnst mallekoar gebowd, lanst e stroate of van de stroate ofgeschermd deur e meur mêt e toegangspôorte. De mêeste zyn roend e binn'ovvetje gebowd. Schôone voorbeeldn zyn de godsuuzn "De Meulenaere" in de Niewe Gentweg en de drneffnst geleegn godsuuzn  "Sint-Jozef". Den 'of was mêesta gemêenschaplik, maar wierd somtyds ook ipgedêeld in stiksjes groend, woada iedre beweuner zyn eign groensls koste kwêekn. Ôorsproenklik bestoenn d' uuzetjes ("stêenn koamrs" gêetn) uut 'n ienle koamre die dienste dei vo keukn, weunkoamr en slapkoamr. E rechte trap gienk no de zoldre wo datr stoaplruumte was. Ip de koer stoend 't wê of nie gemêenschapplik vertrek. In de 20ste en 21ste êewn wierdn d' uuzetjes per 2, somtyds per 3 toopegepakt en verbowd toe e grotre en mêer komfortoable weunienk. 

Vor undre arsjietikteuroale en kunstiestôoiesche weirde zyn de mêeste Brugsche godsuuzkomplekksn lik monuument beschermd.

Oovrzicht van de godsuuzn
De godsuuzn zyn verspreid oovr de hêele binnestad van Brugge. Van mor e poar wierd den ôorsproenklikke sosjoale funksje veranderd. 't Goat oovr de "Schoenmakersrente" die in 1971 wierd verbowd toe Steedlik Muuzeum vo Volkskunde. 't Teegnoovrliggende godsuus "Jeruzalem" (wê van 't godsuustype, mor oltyd in privoat eigndom  gebleevn en nie beôornde toe de godsuuzn van 't OCMW) is deur de vzw Kantcentrum in gebruuk lik kantschoole.

De seerje oemvat:

 Noame                                   Adres                                  Foto                                   Nuumroo in den Inventoaris van  't Bowkundig Erfgoed Ipmerkiengn Bakkersrente, godsuus van 't Bakkersambacht  Zwarte-Lêertowersstroate 22-26   100px  82022 Gesticht in 1469. De Boodt                               Helmstroate 1                       100px 4341 Vermeldienge,  gin ofzoenderlikke nuumroo Gesticht in 1567. Broloos - Laris - Stochove             Baliestroate 86-90                  82875 Respektievelik gesticht in 1459 deur J. Brooloos, in 1473 deur M. Laris en in 1689 deur V. Stockhove. Marie De Clercq                        Van Voldenstroate 1-11              100px 82451 Gesticht in de 20ste êewe. Cobrysse                               Leffingestroate 5-11                100px 83364 Gesticht in 1663. Coppé                                  Balsemboomstroate 11-15             Gesticht in 1957, gebowd in 1959. De Croeser                             Raamstroate 29-57                   100px 82773 Gesticht in 1919 deur Alexander De Croeser De Fontaine                            Zwarte Lêertowerstroate 68-82     100px 82294 Gesticht in 1636 deur Groave Paul-Bernard de Fontaine en zyn wuuf Anna de Raggicourt. De Generaliteit                        Katelynestroate 79-83             100px 81998 Siens 1873 ofgesplitst van Godsuus Hertsberge. Godsuuzn Metseloarsambacht          Nôord-Gistl'of 1-9                83005 Gesticht in 1757. De Moor                                Boeveriestroate 52-62               100px 82438 Gesticht in 1480 door Donoas De Moor en zyn wuuf Adriana De Vos. De Meulenaere                          Niewe Gentweg 8-22                100px   82042 Gesticht in 1613 door J. de Meulenaere in de Dweersstroate. Loatre oovregebrocht no de teegnwôordige lokoasje. De Peeliekoane                            Groenereie 8 | 1-4                  100px 81928 Gesticht in 1714. 't Goderickx Konvent                  Moerstroate 7-17                    100px 29486 Gesticht in de Geerwynstroate in 1383. In 1589 oovrgebrocht no de teegnwôordige lokoasje. 't Illig Nest                        Pottenmoakersstroate                 100px 82748 Gesticht in de 20ste êewe. Illige Moedr Anna                    Potteriereie 51-53                  83187 Gebowd in 1901. 't Groot Hertsberge                    Katelynestroate 85-91              100px 82002 Gesticht in 1683. Godsuus van 't Klêermoakersambacht    Oede Gentweg 126-130        100px 82100 Gebowd in 1756. Kattepôortje                           Oede Gentweg 153-167      100px 82107 In 1952 ommegevormd van plingbeluuk no godsuus. Le Maire                               Walpling 30-31                     100px 82228 Gesticht in 1910. Godsuuzn Moulaert                    Blankenbergsche stêenweg 188-196    Vermelding, geen afzonderlijk nummer Gesticht in 1959. Ondermarck                            Van Voldenstroate 13-23, Hendrik Conscienceloane 19, 20            100px 82452 Gesticht in 1710 in Bilkske, oovregebrocht in 1903 no Van Voldenstroate. Uuze Lieve Vrowe van Bystand          Rôozendal 18-30                     100px 82783 Gesticht in 1690 deur Pieter De Clerck en zijn derde wuuf Constance van de Walle. Uuze Lieve Vrowe van Blênde        Kreupelenstroate 10-18 & Kammoakrstroate 19-25  100px 82489, 82490 en 82493 Gesticht deur broedr Pieter vanden Driessche in [[1667]$. Uuze Lieve Vrowe van de Zeevn Wêenn    Driekroezenstroate 2-6, Oede Gentweg 8    100px 81852 Gesticht deur Maria de Damhouder en Joost van der Straeten in 1653. Paruitte                               Willemynedreeve 22-28 100px Vermeldienge, gin ofzoenderlikke nuumro Reylof - De Blieck                     Korte Vuldersstroate 1-3            100px 29396 In 1455 gesticht deur J. De Blieck. In 1631 uutgebreid deur O. Reylof  Reyphins                               Hendrik Conscienceloane 2-11  100px 82444 In 1634 gesticht deur Joos Reyphins in de Niewe Gentweg. In 1905 oovrgeplatst no de teegnwôordige lokoasje. 't Rooms Konvent                      Katelynestroate 9-19               100px 81978 Aa vôo 1330 gesticht lik konvent. Roussel                                Hendrik Conscienceloane 12-18       100px 82445 Gesticht in 1931. De Schippers                           Peetrseeljestoate 136-158           83167 1908 Spanoghe                               Katelynestroate 8, Stoofstroate 8-10    100px 81977 Gesticht in 1680 deur Francesca Spanooghe. Sint-Joos                              Eezlstroate 83, 87-105              100px 82605 Gesticht in 1352 noaby d' Eezlpôorte. Loatre no de teegnwôordige lokoasje oovregebrocht, woada vroegre godsuuz "Reyphins" gevestigd was. Sint-Jozef                             Niewe Gentweg 24-32               100px 82044 Gesticht in 1699 deur M. Wouters in den Ôostmêers. In 1905 oovregebrocht no de teegnwôordige lokoasje. Sint-Trudo                             Goarnmart 23-25               100px 81899 In 1808 door de dismêesters van Sint-Magdalena ingericht lik godsuus.  Sint-Walburga                          Roamstroate 12                      100px 82768 Gesticht in 1432. Soutieu                                Moagdndal 16-26                   100px 83004 Gesticht in 1661 en in 1910 oovrgebrocht no de teegnwôordige lokoasje. Van Campen - Sucx                      Boeveriestroate 5-7, Gloribusstroate 1-5   100px 82419 Gesticht in 1436 deur Pieter van Campen. Gloribus                               Gloribusstroate 2-12                      100px Vermeldienge, gin ofzoenderlikke nuumroo Gesticht deur Isabella Gloribus, wuuf van Pieter Van Peenen. Van der Meulen                         Greinscheurstroate 13-17            100px 82453 Gesticht in 1676. Van Pamel                              Kammoakrstroate 7-11                100px 82487 Gesticht deur Jan van Paemel in [1664^]]. Van Peenen                             Boeveriestroate 9-19                100px 82422 Gesticht in 1621 deur Pieter Van Peenen Van Volden                             Boeveriestroate 50                  100px 82437 In 1614 deur Gerard en Herman van Volden lik godsuus ingericht. Vette Vischpoort                       Moerstroate 8-16                    100px 29485 Gesticht in 1434 door J. Fierens en M. van Leeuwerghem. In 1614 no de teegnwôordige lokoasje verplatst. Marius Voet                            Kammoakersstroate 13-17              100px 83697 Gesticht deur Marius Voet in 1672. De Vos                                 Nôordstroate 6-14  100px 82087 Gesticht en gebowd roend 1713-1715 deur C. de Vos. Ten Wijngaerde (Dopskonvent)                      Begynof 32-40                   82317 In 1338 deur Maria Dops gesticht. Weevrs'of                              Weevers'of 1-22 & Zonnekemeers 7-11   100px 82403 In 1924 angekocht deur de Kommiesje van Ôpenboare Oenderstand en in 1936-37 ommegevormd toe godsuuzn. Elisabeth Zorghe, Paruitte, Schippersambacht  Stijn Streuvelsstroate 3-49      100px 83131 In 1631 gesticht deur Elisabeth Zorghe. In 1897 no de teegnwôordige lokoasje verplatst.
Veranderde bestemmienge :
 Noame                                   Adres                                  Foto                                   Nuumroo in den Inventoaris van  't Bowkundig Erfgoed Uuze Lieve Vrowe Bôodschap             Zakske 26-32                        82840 Schoemoakersrente (Muuzeum Volkskunde)  Balstroate 27-41                      83084 Godsuuzn Zeruzalem  (Kantcentrum)    Balstroate 2-12                         Vermeldienge, gin ofzoenderlik nuumeroo

E bitje voddr kykn
  Duvlos Adolphe 1910 : Bruges, histoire et souvenirs, Brugge.
  Maertens A. 1940 : Gids der Brugsche godshuizen, Brugge.
  Devliegher Luc 1968 : De huizen te Brugge, Tielt.
  Quackelbeen P. 1975 : De godshuizen te Brugge, licentiaatsverhandeling (onuitgegeven), Universiteit Gent.
  Beernaert Brigitte e. a. 1982 : Brugse gevelgids, Brugge.
  De Bruyne Hilde 1994 : De godshuizen in Brugge, Roeselare.

Zied ook noa
Bowkundig erfgoed in Brugge (oedste kern) 
Geschiednisse van Brugge

Categorie:Geschiednisse van Brugge
Categorie:Bouwwerk in Brugge