Paus

De Paus is 't oofd van de Katholieke kerke en 't stoatsoofd van Vaticoanstad. Ols èèste paus wordt Petrus beschouwd omda Jezus teegn em gezeid eet dat y de sleuters van ze kerke an em toevertrouwdige en dat y de rotse was wo dat y z'n kerke ip bouwdige (Matt. 16:18). Den uudign paus is Leo XIV.

 't Conclaaf 
Os de paus dôod goat ton moet er een nieuwe paus verkoozn wordn deur de kardinoaln. Die verkiezinge noemn ze 't conclaaf. Binst 't conclaaf, dat oltyd in Rome deuregot, moen de kardinoals regelmoatig kiezn. On ze der nie uut gegrogd zyn verbrandn ze de brieftjes en doen ze der een stofoasie by dat de rook zwart is. En on ze wel een nieuwe paus en kleurn ze de rook wit. De nieuwen paus komt ton zo rap meugelik ip 't balkon van de Sint-Pietersbasilieke en den kardinoal die de verkiezinge een bitje in goeie boan geleid eet zegt ton an de gelovigen die ip 't pling stoan "Habemus Papam" (M'en een paus) en z'n nieuwe name der by.

 Lange tradisie 
Angezien dat er in principe ol sedert 't joar 33 pausen zyn eet 't systêem ol veel ups en downs ged. Der zyn ol dikkels een ki teegnpausn gewist, der zyn der die deur omkopery paus gewordn zyn, der zyn der die kienders ged en, enz. Oender druk van de Fransche keuningn en ze zels een tyd in Avignon verbleevn in platse van in Rome.

 Lyste van de pausn 
 33 toet 384 
PausEigentlikke namePontificoatIpmerkinge1. Petrus (H)Simon Bar-Jonas33(?)–67(?)Apostel/Concilie van Zeruzalem2. Linus (H)67(?)–79(?)Stelde êeste 15 bisschoppn in 't westelikke Romeinse Ryk an3. Anacletus I (H)79(?)–88(?)Ook Cletus genoemd, mo meugeliks was dat een andre persoon/wydinge van d'êeste bisschoppn4. Clemens I (H)88(?)–97(?)Vaststellinge ritus van 't vormsel5. Evaristus (H)97(?)–105(?)Groundleggr College van kardinoaln6. Alexander I (H)105(?)–115(?)7. Sixtus I (H)115(?)–125(?)8. Telesforus (H)125(?)–136(?)Richtlynn vo de messe/invoeringe van de Vastntyd9. Hyginus (H)136(?)–140(?)Kerkn nor illigen vernoemn/instellinge van peetouders10. Pius I (H)140(?)–155(?)11. Anicetus (H)155(?)–166(?)Poasvieringe/vervolginge gnostici12. Soter (H)166(?)–175(?)Poasvieringe/zegeninge van uwelikkn13. Eleuterus (H)175(?)–189Vervolginge gnostici14. Victor I (H)189–199Verkiezinge bisschop van Rome toet machtigste man/Latyn wordt kerktoale15. Zefyrinus (H)199–217Vervolginge gnostici/invoeringe van de ostieschoaln    Hippolytus (H)217–235Teegnpaus16. Calixtus I (H)217–222Absolusie van olle zoenden wordt meugelik17. Urbanus I (H)222–23018. Pontianus (H)230–235Ende schisma van Hippolytus/ordeninge psalmn19. Anterus (H)235–23620. Fabianus (H)236–250Zendinge no FrankrykSedisvacatie (15 moandn)250–251Gin paus    Novatianus251-258(?)Teegnpaus21. Cornelius (H)251–253Christnvervolginge deur Decius22. Lucius I (H)253–254Christnvervolginge deur Valerianus I23. Stefanus I (H)254–257Schisma van Cyprianus over ketterdoop24. Sixtus II (H)257–258Verzoeningspoginge m.b.t. ketterdoopSedisvacatie (9 maanden)258–259Gin paus25. Dionysius (H)259–268Verzoeninge ruze oovr ketterdoop26. Felix I (H)269–27427. Eutychianus (H)275–28328. Cajus (H)283–296Leekn kunn gin bisschop wordn29. Marcellinus (H)296–304Oogtepunt christnvervolgingeSedisvacatie (4 jaar)304–308Gin paus30. Marcellus I (H)308–309Verplichtinge celiboat31. Eusebius (H)309–31032. Miltiades (H)311–314Edict van Milaan/Concilie van Arles33. Silvester I (H)314–335Concilie van Nicea I/gebruuk geloofsbelydenisse/Concilie van Antiochië34. Marcus (H)336Eeste religieuze kalender35. Julius I (H)337–352Concilie van Sardica36. Liberius352–366Concilie van Arles II/Concilie van Milaan/Concilie van Sirmium/Concilie van Alexandrië    Felix II355–365Teegnpaus, toch dikkels in de tellinge meegereeknd37. Damasus I (H)366–384Concilie van Constantinopel I/Concilie van Laodicea    Ursinus366–367Teegnpaus

 384 toet 1054 
PausEigentlikke namePontificoatIpmerkinge38. Siricius (H)384–399Invoering decreet/Synode van Carthago39. Anastasius I (H)399–401Voadr van Innocentius I40. Innocentius I (H)401–417Zeune van Anastasius I41. Zosimus (H)417–418Verwerping van het pelagianisme42. Bonifatius I (H)418–422    Eulalius418–419Teegnpaus43. Celestinus I (H)422–432Concilie van Efeze44. Sixtus III (H)432–44045. Leo I de Grote (H)440–461Concilie van Chalcedon46. Hilarius (H)461–46847. Simplicius (H)468–483Vol West-Romiense Keizerryk48. Felix II (III) (H)483–492Schisma van Acacius49. Gelasius I (H)492–496Canon van den Bybel50. Anastasius II496–49851. Symmachus (H)498–514    Laurentius498–506Teegnpaus52. Hormisdas (H)514–523Voadr van Silverius53. Johannes I (H)523–52654. Felix III (IV) (H)526–530    Dioscurus530Teegnpaus55. Bonifatius II530–53256. Johannes IIMercurius533–53557. Agapitus I (H)535–53658. Silverius (H)536–537Zeune van Hormisdas59. Vigilius537–555Vyand van Silverius/Concilie van Constantinopel II60. Pelagius I556–56161. Johannes III561–57462. Benedictus I575–57963. Pelagius II579–59064. Gregorius I de Grote, O.S.B. (H)590–60465. Sabinianus604–60666. Bonifatius III60767. Bonifatius IV, O.S.B. (H)608–61568. Adeodatus I (H)615–618 Ook Deusdedit genoemd69. Bonifatius V619–62570. Honorius I625–63871. Severinus64072. Johannes IV640–64273. Theodorus I642–64974. Martinus I (H)649–655    Eugenius I654Teegnpaus75. Eugenius I (H)655–65776. Vitalianus (H)657–67277. Adeodatus II, O.S.B.672–676 Ook geweune Adeodatus genoemd (os Adeodatus I Deusdedit wordt genoemd)78. Donus676–67879. Agatho (H)678–681Concilie van Constantinopel III80. Leo II (H)682–68381. Benedictus II (H)684–68582. Johannes V685–68683. Conon686–68784. Sergius I (H)687–701    Theodorus II687Teegnpaus    Paschalis I687–692Teegnpaus85. Johannes VI701–70586. Johannes VII705–70787. Sisinnius70888. Constantinus I708–71589. Gregorius II (H)715–73190. Gregorius III (H)731–74191. Zacharias (H)741–752    Stefanus (II)752Stierf vo zyn inzegeninge, doarom in 1961 geschrapt ols paus92. Stefanus II (III)752–75793. Paulus I (H)757–767    Constantinus II767–768Teegnpaus    Filippus768Teegnpaus94. Stefanus III (IV)768–77295. Adrianus I772–795Concilie van Nicea II96. Leo III795–816Kroant Karel de Grote toet Keizer97. Stefanus IV (V)816–81798. Paschalis I (H)817–82499. Eugenius II824–827100. Valentinus827101. Gregorius IV827–844102. Sergius II844–847    Johannes VIII844Teegnpaus103. Leo IV, O.S.B. (H)847–855    Anastasius III855Teegnpaus104. Benedictus III855–858105. Nicolaas I (H)858–867106. Adrianus II867–872Concilie van Constantinopel IV107. Johannes VIII872–882108. Marinus I882–884Ten oenrechte ook wel Martinus II genoemd109. Adrianus III (H)884–885110. Stefanus V (VI)885–891111. Formosus891–896112. Bonifatius VI896113. Stefanus VI (VII)896–897114. Romanus897115. Theodorus II897116. Johannes IX, O.S.B.898–900    Sergius III898Teegnpaus117. Benedictus IV900–903118. Leo V903   Christoforus903–904Legitimiteit ondudelik119. Sergius III904–911120. Anastasius III911–913121. Lando913–914122. Johannes X914–928123. Leo VI928124. Stefanus VII (VIII)928–931125. Johannes XI931–935126. Leo VII, O.S.B.936–939127. Stefanus VIII (IX)939–942128. Marinus II942–946Ten onrechte ook wel Martinus III genoemd129. Agapitus II946–955130. Johannes XIIOctavianus955–964131. Leo VIII963–965132. Benedictus V964133. Johannes XIII965–972134. Benedictus VI973–974    Bonifatius VIIFranco974Teegnpaus135. Benedictus VII974–983136. Johannes XIVPetrus Canepanova983–984    Bonifatius VIIFranco984–985Teegnpaus137. Johannes XV985–996Begost met et formele illigverkloaringsproces138. Gregorius VBruno van Karinthië996–999    Johannes XVIJohannes Philagathos997–998Teegnpaus139. Silvester IIGerbert van Aurillac999–1003140. Johannes XVIISicco1003141. Johannes XVIIIJohannes Fasanus1004–1009142. Sergius IVPietro da Albano1009–1012143. Benedictus VIIITheofylactus II van Tusculum1012–1024    Gregorius VI1012Teegnpaus144. Johannes XIXRomanus van Tusculum1024–1032145. Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1032–1044146. Silvester IIIGiovani di Sabina1045Legitimiteit ondudelik147. Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1045148. Gregorius VIJohannes Gratianus Pierleoni1045–1046149. Clemens IISuitger van Morsleben en Hornburg1046–1047150. Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1047–1048Legitimiteit ondudelik151. Damasus IIPoppo van Brixen1048152. Leo IX (H)Bruno van Egisheim-Dagsburg1049–1054

 1055 toet 1417 
PausEigentlikke namePontificoatIpmerkinge153. Victor IIGebhard van Dollnstein-Hirschberg1055–1057154. Stefanus IX (X), O.S.B.Frederik van Lotharingen1057–1058155. Nicolaas IIGerard van Bourgondië1058–1061    Benedictus XGiovanni Mincio van Tusculum1058–1059Teegnpaus156. Alexander IIAnselmo da Baggio1061–1073    Honorius IIPietro Cadalus van Parma1061–1064Teegnpaus157. Gregorius VII, O.S.B. (H)Hildebrand van Sovana1073–1085Investituurstryd    Clemens IIIWibert van Ravenna1084–1100Teegnpaus158. Victor III, O.S.B. (Z)Dauferius1085–1087159. Urbanus II, O.S.B. (Z)Odo de Chatillon1088–1099Eeste kruustocht (1095–1099)160. Paschalis II, O.Cist.Raniero di Bieda1099–1118    TheodoricusTheoderik1100Teegnpaus    AlbertusAlbert van Sabina1102Teegnpaus    Silvester IVMaginulf1105–1111Teegnpaus161. Gelasius II, O.S.B.Johannes van Gaeta1118–1119    Gregorius VIIIMauritius Burdinus1118–1121Teegnpaus162. Calixtus IIGuido van Bourgondië1119–1124Concilie van Lateranen I163. Honorius IILamberto Scannabecchi1124–1130    Celestinus IITebaldo Buccapecus1124Teegnpaus164. Innocentius IIGregorio Papareschi di Guidoni1130–1143Concilie van Lateranen II    Anacletus IIPietro Pierleoni1130–1138Teegnpaus    Victor IVGregorio Conti van Ceccano1138Teegnpaus165. Celestinus IIGuido de Castello1143–1144166. Lucius IIGerardo Caccianemici dal Orso1144–1145167. Eugenius III, O.Cist. (Z)Bernhard Paganelli di Montemagno1145–1153Twêede kruustocht (1147–1149)168. Anastasius IVCorrado della Suburra1153–1154169. Adrianus IV, O.S.A.Nicolas Breakspear1154–1159170. Alexander IIIOrlando Bandinelli1159–1181Concilie van Lateranen III    Victor IVOctaviano de Montecello1159–1164Teegnpaus    Paschalis IIIGuido van Crema1164–1168Teegnpaus    Calixtus IIIJohannes van Struma1168–1178Teegnpaus    Innocentius IIILando van Sezze1179–1180Teegnpaus171. Lucius IIIUbaldo Allucingoli1181–1185172. Urbanus IIIHumbert Crivelli1185–1187173. Gregorius VIIIAlbertus de Morra1187174. Clemens IIIPaolo Scolari1187–1191Begin Derde kruustocht (1189)175. Celestinus IIIGiacinto Bobone1191–1198Ende Derde kruustocht (1192)176. Innocentius IIILotharius van Segni1198–1216Vierde kruustocht (1202–1204)/Kienderkruustocht (1212)/Concilie van Lateranen IV177. Honorius IIICencio Savelli1216–1227Vuufde kruustocht (1218–1221)178. Gregorius IXUgolino van Segni1227–1241Zesde kruustocht (1228–1229)179. Celestinus IV, O.S.B.Goffredo Castiglione1241 Stierf vo z'n inzegeninge Sedisvacatie (2 jaar)1241–1243180. Innocentius IVSinibald Fieschi1243–1254Zevenste kruustocht (1248–1254)/Concilie van Lyon I181. Alexander IVRainald Segni1254–1261182. Urbanus IVJacques Pantaléon1261–1264183. Clemens IVGuido Fulcodi1265–1268Sedisvacatie (3 jaar)1268–1271Geen paus/Achtste kruustocht (1270)184. Gregorius X, O.Cist. (Z)Tebaldo Visconti1271–1276Gebruuk conclaaf/Negenste kruustocht (1271–1272)/Concilie van Lyon II185. Innocentius V (Z)Pierre de Tarantaise1276186. Adrianus VOttobono Fieschi1276Stierf vo z'n inzegeninge187. Johannes XXIPetrus Juliani1276–1277188. Nicolaas III, O.S.B.Giovanni Gaetano Orsini1277–1280189. Martinus IVSimon de Brion1281–1285190. Honorius IVGiacomo Savelli1285–1287191. Nicolaas IV, O.F.M.Girolamo Masci1288–1292Sedisvacatie (2 jaar)1292–1294192. Celestinus V, O.S.B. (H)Pietro del Murrone1294Afgetreedn193. Bonifatius VIIIBenedetto Caetani1294–1303Aartsvijand van de liberoalen tak van de Welfen194. Benedictus XINicolaas Boccasini1303–1304195. Clemens VBertrand de Got1305–1314Sinsn 1309 in Avignon/Concilie van VienneSedisvacatie (2,5 Jaar)1314–1316196. Johannes XXIIJacques Duèse1316–1334In Avignon    Nicolaas VPietro Rainalducci1328–1330Teegnpaus in Avignon197. Benedictus XII, O.Cist.Jacques Fournier1334–1342In Avignon198. Clemens VIPierre Roger1342–1352In Avignon199. Innocentius VIÉtienne Aubert1352–1362In Avignon200. Urbanus V, O.S.B. (Z)Guillaume de Grimoald1362–1370In Avignon201. Gregorius XIPierre Roger de Beaufort1370–1378In Avignon202. Urbanus VIBartolomeo Prignano1378–1389    Clemens VIIRobert van Genève1378–1394Teegnpaus in Avignon203. Bonifatius IXPietro Tomacelli1389–1404    Benedictus XIIIPedro de Luna1394–1409 en 1417Teegnpaus in Avignon204. Innocentius VIICosimo dei Migliorati1404–1406205. Gregorius XIIAngelo Correr1406–1415Afgetreedn/Concilie van Konstanz    Alexander VPietro Philargi1409–1410Teegnpaus in Pisa    Johannes XXIIIBaldassare Cossa1410–1415Teegnpaus in Pisa

 Sinsn 1417 
PausEigentlikke namePontificoatIpmerkinge206. Martinus VOddone Colonna1417–1431Oprichting K.U. Leuven in 1425    Clemens VIIISanchez Munoz1423–1429Teegnpaus in Avignon    Benedictus XIVBernard Garnier1425–1430Teegnpaus in Avignon207. Eugenius IV, O.S.A.Gabriele Condulmaro1431–1447    Felix VAmadeus VIII van Savoye1439–1449 Teegnpaus208. Nicolaas V, O.P.Tommaso Parentucelli1447–1455209. Calixtus IIIAlfonso Borgia1455–1458210. Pius IIEnea Silvio Piccolomini1458–1464211. Paulus IIPietro Barbo1464–1471212. Sixtus IV, O.F.M.Francesco della Rovere1471–1484Bouw Sixtynse Kapelle213. Innocentius VIIIGiovanni Battista Cibo1484–1492214. Alexander VIRodrigo Borgia1492–1503215. Pius IIIFrancesco Todeschini Piccolomini1503216. Julius II, O.F.M.Giuliano della Rovere1503–1513Bouw Sint-Pietersbasiliek/Concilies van Lateranen V/versieringe Sixtynse Kapelle217. Leo XGiovanni de' Medici1513–1521Excommunicatie van Luther218. Adrianus VIAdriaan Floriszoon Boeyens1522–1523Enigste paus uut de Nederlandn en latste niet-Italioansen toet 1978219. Clemens VIIGiulio de' Medici1523–1534220. Paulus IIIAlessandro Farnese1534–1549Concilie van Trente221. Julius IIIGiovanni Maria Ciocchi del Monte1550–1555222. Marcellus IIMarcello Cervini1555223. Paulus IVGianus Pietro Carafa1555–1559224. Pius IVGiovanni Angelo Medici1559–1565Ratificeringe en besluut, plus uutgave van de catechismus van et Concilie van Trente225. Pius V, O.P. (H)Antonio Michele Ghislieri1565–1572Codificoatie Tridentynse liturgie226. Gregorius XIIIUgo Buoncompagni1572–1585Invoeringe Gregorioanse kalendr 4 oktober 1582 gienk over ip 15 oktober 1582. Der vieln 10 dagen uut.227. Sixtus V, O.F.M.Felice Peretti di Montalto1585–1590228. Urbanus VIIGiovanni Battista Castagna1590Kortste pontificoat uut de geschiedenisse (mo 12 daagn)229. Gregorius XIVNiccolò Sfondrati1590–1591230. Innocentius IXGiovanni Antonio Facchinetti1591231. Clemens VIIIIppolito Aldobrandini1592–1605232. Leo XIAlessandro Ottaviano de' Medici1605233. Paulus VCamillo Borghese1605–1621234. Gregorius XVAlessandro Ludovisi1621–1623235. Urbanus VIIIMaffeo Barberini1623–1644Voltooiinge Sint-Pietersbasiliek, veroordelinge van Galileo Galilei236. Innocentius XGiovanni Battista Pamfili1644–1655237. Alexander VIIFabio Chigi1655–1667238. Clemens IXGiulio Rospigliosi1667–1669239. Clemens XEmilio Altieri1670–1676240. Innocentius XI (Z)Benedetto Odescalchi1676–1689241. Alexander VIIIPietro Ottoboni1689–1691242. Innocentius XIIAntonio Pignatelli1691–1700243. Clemens XIGiovanni Francesco Albani1700–1721244. Innocentius XIIIMichelangelo dei Contiaus1721–1724245. Benedictus XIII, O.P.Pietro Francesco Orsini1724–1730246. Clemens XIILorenzo Corsini1730–1740247. Benedictus XIVProsper Lambertini1740–1758Ervormde den illigenkalender en sloot verschillende concordoatn248. Clemens XIIICarlo della Torre Rezzonico1758–1769249. Clemens XIV, O.F.M. Conv.Lorenzo Ganganelli1769–1774250. Pius VIGiovanni Angelo Conte Braschi1775–1799251. Pius VII, O.S.B.Barnabà Chiaramonti1800–1823Concordoat van 15 juli 1801 me Napoleon252. Leo XIIAnnibale Sermattei della Genga1823–1829253. Pius VIIIFrancesco Saverio Castiglioni1829–1830254. Gregorius XVIBartolomeo Alberto Cappellari1831–1846255. Pius IX, O.P. (Z)Giovanni Maria Mastai-Ferretti1846–1878Eeste Vaticoans Concilie256. Leo XIIIVincenzo Gioacchino Pecci1878–1903Stryd teegn liberalisme: encycliek Rerum Novarum257. Pius X (H)Giuseppe Sarto1903–1914Bestreed et Modernisme, invoeringe Communie vanaf leeftyd van 7 joar258. Benedictus XVGiacomo della Chiesa1914–1922Paus binst den Êeste Weireldoorloge259. Pius XIAchille Ambrogio Damiano Ratti1922–1939Têeknde 't Verdrag van Lateranen (1929)260. Pius XIIEugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli1939–1958Maria Tenhemelopneming ols dogma (1950)261. Johannes XXIII (H)Angelo Giuseppe Roncalli1958–1963Begin Twêede Vaticoans Concilie (1962)262. Paulus VIGiovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini1963–1978Einde Twêede Vaticoans Concilie (1965)263. Johannes Paulus IAlbino Luciani1978Styf kort pontificoat (moa 33 daagn)264. Johannes Paulus II (H)Karol Józef Wojtyła1978–2005Eêste Poolse paus265. Benedictus XVIJoseph Alois Ratzinger2005–2013Ofkomstig van Duutsland en ofgetreedn den 28ste februoari 2013266. FranciscusJorge Mario Bergoglio2013 – 2025Ofkomstig van Argentinië. Eêste Latyns-Amerikoansche paus en jezuïet267. Leo XIVRobert Francis Prevost 2025 – nuAmerikoansche paus

Categorie:Christndom