Germaansche toaln

De Germaansche toalfamilie is e familie van styf verwante toaln, die up zyn toer dêel uutmakt van 't Indo-Europees. Oloewel da 't nie de grotste toalfamilie van de weireld is, is 't wel 'n belangryksn omdat Iengels voe vele zoakn e lingua franca is, e toale die deur bykan iederêen gebruukt is om in de vrimde makoar te verstoan. 

 Ounderverdêlieng 
Nôord-Germoansche toaln:

West-Germoansche toaln:
't Bestoat e masse discuusje over d'ounderverdêlienge van de Germaansche toaln, ierounder oglyk en overzichtje.

 Nôord-Germaans 
 Oost-Scandinoavisch 
 Zweeds (9,3 meljoen)
 kerngebied: Zweedn
 Deens (5,5 meljoen)
 kerngebied: Denemarkn
 West-Scandinoavisch 
 Nôors (4,5 meljoen)
 kerngebied: Nôorweegn
 Yslands (300 000)
 kerngebied: Ysland
 Fareurs (70 000)
 kerngebied: Fareureilandn

 Ôost-Germaans 
'n Dag va vadoage zyn der gin levende Ôost-Germaanse toaln ne mi. 't Krimgotisch e bestoan toet in d'achttienste êeuwe. 

 Bourgondisch (†)
 Gotisch (†)
 Vandaals (†)

 West-Germaans 
 Duuts (110 meljoen)
 kerngebied: Duutsland, Ôostnryk, Zwitserland
 Fries (400 000)
 kerngebied: Olland, prov. Friesland
 Iengels (tusschn 350 en 400 meljoen)
 kerngebied: Verênigd Keunienkryk, VSA, Canada, Australië,...
 Nederlands (22 meljoen)
 kerngebied: Vloandern, Olland, Suriname, Nederlandsche Antielln
 Afrikaans (16 meljoen, dochtertoale, apart ereeknd)
 kerngebied: Zuud-Afrika, Namibië
 Nedersaksisch (Duutsland:officiële taal, Olland: erkende toale) 
 kerngebied: N.-Duutsland, N.O.-Olland
 Schots (mêestol by't Iengels ereeknd, 1,5 meljoen)
 kerngebied: Schotland, NO-Ierland

Oek in 't Papiamento of Papiaments (e creoolntoale van up de Ollandsche Antilln) zittn der West-Germaansche invloedn, mêerbepoald van 't Nederlands en van 't Iengels.

 Diachronische verdelienge 
Dizze tabelle toont de evoleusje van de Germoansche toaln. De toaln/toalgroepn stoan verticoal upgesomd in kolommn, under toalstadia orizountoal in reekn. De volgorde van de toalgroepn zegt nietn over eventuele ounderlienge overeenkomstn.

 Yzertyd500 v.C.–n.C. 200 Oergermoans  Oost-Germoans West-Germoans Noord-Germoans Zuud-Germoans Anglo-Fries Volksveruziengnn.C. 200–700Gotisch, Lombardisch1   Oudfrankisch Oudsaksisch Oudfries Oudiengels Proto-Noors  Vandoals, Bourgondisch Oudoogduuts Vroege middelêeuwn700–1100 Oudnederlands Runen Oudwestnoors Runen Oudoostnoors Oge middelêeuwn1100–1350 Middeloogduuts Middelnederlands Middelsaksisch Middeliengels  Oudyslands Oudnoors Vroeg Ouddeens Vroeg Oudzweeds Vroeg Oudgutnish Loate middelêeuwn21350–1500 Middeliengels  Vroeg Schots  Loat Oudyslands Oud Fareus Oud Norn Middelnoors Loat Ouddeens Loat Oudzweeds Loat Oudgutnish Nieuwn tyd1500–1700 Krimgotisch Vroeg modern Oogduuts  Nederfrankische toaln (o.a. Nederlands, West-Vlams) Middelfries Vroeg modern Iengels Middelschots Yslands Fareus Norn Noors Deens Zweeds Gutnish Nieuwstn tyd1700 tot vandoage ollemoale uutgestorvn  Oogduutsche toaln  Nedersaksische toaln Friesche toaln Iengelsche toalnSchots/ Schots-Iengelsche toaln uutgestorvn3 uutgestorvn3

Nota 1: 't Lombardisch èt ier e geïsoleerde classificoasje gekreegn. Andere bronn classificeern 't idder by 't Oudoogduuts of Oudsaksisch.

Nota 2: Mè loate middeleeuwn verwyzn m'ier ook na de periode achter 'n tyd van 'n Zwortn Dood. Dat es belangryk vo d'evoleusje van et Noors te verstoane.

Nota 3: De vroegere sprekers van et Norn spreekn nu Schots, en et Gutisch es geëvolueerd tot e Zweeds dialect.


Categorie:Toalkunde