Ingveoons

Et Ingveoons of Noordzeegermoans es de benoamienge vo typische kenmerkn van bepoalde West-Germoansche toaln die lanks de Noordzee gesprookn èn gewist.

Ingveoonsche toaln
D'Ingveoonsche toaln zyn die toaln die d'Ingveoonsche klankverschuviengn in meer of mindere moate gekend èn.
 Iengels: et Oudiengels wos de toale van d'Angeln en Saksn die in de 5e eeuwe 't Kanoal èn overgestookn en Groot-Brittannië èn veroverd
 Saksisch: e groot deel èt ook mègedoane an de veroverienge van Groot-Brittannië, de reiste es achtergebleevn in 't noordn van Duutsland
 Fries
 Ollands
 West-Vlams 
 Zêeuws

't Iengels, 't Fries en 't Saksisch èn de toalvernieuwiengn 't meest van ol oundergoan.

Toalistorici zien in 'n Ingveoonschn invloed up 't West-Vlams e bewys dat 'n invloed van de Friezn in d'eeste eeuwn tot an Vloandern kwam.

Kenmerkn

Legende:
OE: Oudiengels, OF: Oudfries, OOD: Oudoogduuts, OS: Oudsaksisch, MND: Middelnederduuts, ONed: Oudnederlands, OHol.: Oudhollands, OVl.: Oudvlams.

Werkwoordvervoegieng: Einheitsplural
De werkwoordvervoegiengn van 1e, 2e en 3e persoon meervoud volln t'ope.

 Toale  Inf.  1e p.mv.  2e p.mv.  3e p.mv. OE, OF  helpan (elpn)  wē helpaþ  ġē helpaþ  hīe helpaþ OS  helpan (elpn)  wi helpad  gi helpad  sia helpad ONed  gevan (geevn)  wi gevun  gi gevit  sia gevunt OOD  helfan (elpn)  wir helfamēs  ir helfet  sia helfant

Deflexie
't Verschil tusschn datief en accusatief by persoonlikke voornoamwoordn ienkelvoud es weggevolln.

 Toale  1e p.ev.acc.  1e p.ev.dat.  2e p.ev.acc.  2e p.ev.dat. Iengels me thee* Fries my dy Nedersaksisch,Middelnederlands mi di Limburgs mich dich Duuts  mich  mir  dich  dir

(*) Vroegnieuwiengels, verouderd

Verlies nazoaln medeklienker mè compensatorische rekkienge 
Verlies van den nazoaln medeklienker in /mf/ /ns/ /nth/ mè rekkienge van d'n vorigen klienker lik gevolg

 uus  OF, OE, OS ūs  ONl uns, OOD unser, Got. unsis vuve  OF, OE, OS fīf  OOD, Got. fimf zochte/(FV) zofte  OF sefte, OE sēfte, sōfte, OS sāfti  ONl senifte, OOD semfti ganze  OF, OE, MND gōs  OOD gans ander/(FV) aajer  OF ōther, OE ōþer, OS ōðar  OOD andar mound  OF, OE, OS mūth  ONl munt, OOD mund   OVl. Dicasmutha (Diksmude)  OHol. Amuda (Muiden)  Dendermonde, Roermond

Wederkerend voornoamword
In tegenstellienge tot d'andre West-Germoansche toaln kenn Ingveoonsche toaln gin afzounderlik word voor 't wederkerende voornoamword in den derdn persoon.

 Persoon  Iengels  Fries  West-Vlams  Nederlands (*)  Nedersaksisch  Duuts 3e p.ev.m.  himself  him  em  zich  sik  sich 3e p.ev.v.  herself  har  eur  zich  sik  sich 3e p.mv.  themselves  har  under  zich  sik  sich

(*) zich es e Duuts leenword sinsn de loate Middelêeuwen.

Verschuvienge g → j
De verschuvienge van g noa j deed em ollene voor in 't Iengels en 't Fries. Vo toalkundigen es dat e belangrik argument vo die twee toaln t'ope te steekn in nen apartn toalgroep, et Anglo-Fries.

 Duuts  Nederlands  West-Vlams  Fries  Iengels gestern  gisteren  gistern  juster  yesterday vergessen  vergeten  vergeetn  ferjitte  ME foryeten (*) Tag  dag  dag/(FV) dei  dei  day Weg  weg  weeg/weug/(FV) wei  wei  way Regen  regen  rèèn/(FV) rein  rein  rain Geld  geld  geld  jild  yield (**)

(*) Middeliengels
(**) yield = upbriengste

Verschuvienge k → tsj
De verschuvienge van k noa tsj noemt ook wel palatalisoasje.

 Duuts  Nederlands  West-Vlams  Fries  Iengels Kirche  kerk  kerke  tsjerke  church Käse  kaas  koas  tsiis  cheese  Kerl  kerel  keirel  tsjirl  churl Kessel  ketel  ---  tsjettel  OE cietel  Mücke  mug  mugge  mich  midge wählen  kiezen  kiezn  OF ziāsa  choose gebrochen  gebroken  gebrookn  brutsen  broken

Ountroundienge u → i → e

 Duuts  Nederlands  Middelnederlands  West-Vlams  Fries  Iengels dünn  dun  dunne, dinne  dinne, dunne  tin  thin Pfütze (*)  put  putte, pit(te)  pit  pet  pit Rücken  rug  rugghe, rig(ghe), ric  rik, rugge  rêge  ridge Brücke  brug  brugghe, brigghe  brugge  brêge  bridge

(*) Da wilt nu zeggn woaterplasse.

Oorsproung van de noame
De noame Ingveoons es ofkomstig van Ingvaeones. Da wos de noame die de Romeinschn schryver en istoricus Tacitus gegeevn èt an sommige Germoansche stammn lik de Angeln, Friezn en Saksn.

In de 1e eeuwe n.C. wos et Germoans van die stammn nog en eeneidstoale. 't Gebruuk van de term Ingveoons vo bepoalde klankverschuviengn binn et West-Germoans dateert uut de 19e eeuwe.

Categorie:Toalkunde
Categorie:Wikipedia:Bofartikel