Psychologie

Psychologie is de weetnschap die em bezigoudt met et gedrag en et peizen en voeln van mensen.

 Ounstoan en groundleggers 
Et begin van de Psychologie ols weetnschap wordt gesitueerd up ’t ende van de 19ste êeuwe os den Duutser Wilhelm Maximilian Wundt (Neckarau 16 ogustus 1832 - Großbothen (by Leipzig) 31 ogustus 1920) in 1874 z'n boek Physiologische Psychologie uutbrocht en vanaf 1879 lesse begost te geevn en te experimenteern in z'n laboratorium in Leipzig.

Een andre grôte name in de psychologie was Sigismund Schlomo Freud (Freiberg (nu Příbor in Tsjechië), Moravië, 6 meie 1856 – Londn, 23 september 1939) die in 1896 t’ope me Breuer Studien über Hysterie uutbrocht en doamee de groundlegger wierd van de Psychoanalyse, een stromienge in de psychologie die vele volgeliengen kreeg, mo wo da de wetenschappelikeid nogol in vrage gesteld wordt.

In ‘t begin van de joaren 1900 begost John B. Watson (Greenville, 9 januoari 1878 - New York, 25 september 1958) me z'n experimentn me bêesten womee dat ie kost bewyzen da je psychologie kut ounderzoekn ip basis van zuver woarneemboar gedrag. Doaby pastn d’ounderzoeken van de Rus Ivan Pavlov (Rjazan, 14 september 1849 - Leningrad, 27 februoari 1936), no wien da den ound van Pavlov genoemd is, styf in zyn kraam. Je was doamee de groundlegger van et Behaviorisme, woaruut da loater ton ôok de Gedragspsychologie en de Cognitieve Psychologie groeidige.

Max Wertheimer (Praag, 15 april 1880 - New Rochelle (New York), 12 oktober 1943) stelde ook in ‘t begin van de joaren 1900 vast da mensen oltyd geneigd zyn vo van ounvolledige ‘gestalten’ hêle te maken. Uut zyn ounderzoek volgde de Gestaltpsychologie.

Abraham Harold Maslow (Brooklyn 1 april 1908 - 8 juni 1970) steurde de psychologie nog in een andre richtienge: me zyn Pyramide van Maslow woa dat ie de verschillige menslikke behoeften klassèrt, is 't ie de grondlegger van de Umanistische Psychologie.

 Sôorten psychologie 
De psychologie bestudèrt de mens van by zyn gebôorte toe in ze graf (en de para-psychologie goa zelfs nog vodder, want de dé bestuderen em zelfs ost ie dôod is en ols gêest were kêert). Doarom zyn der ook vele sôorten psychologie. 

 Ountwikkeliengspsychologie bestudèrt oe da een mens van baby’tje toet grôte mens ountwikkelt in gedrag en kennisse.
 Klinische psychologie ounderzoekt oe da je mensen die psychisch ziek zyn kut elpen were gezound wordn.
 Organisoatie- en bedryfspsychologie kykt oe da mensen peizen en under gedraagn in organisoaties en bedryven, mor ook oe dan fenomeenn lik motivoatie, leiderschap, et psychologisch contract en ollemolle in mekoar zittn.
 Reclame- en verkoopspsychologie zoekt achter de mechanismen die een mens anders en mêer doen diengen koopn.

De reekse is eigentlik schier ounendig, want der is ook nog godsdienst-, ounderwys-, neuro-, experimentele, gevangenis-, test-, kiender-, bêesten-, socio-, sport- en differentiële psychologie en doamee loaten me der nog vele ounvermeld.