Brugge

Brugge (utgesproken: Bruhhe) is d'oofdstad van de Vlamsche provinsje West-Vloandern en van 't arroundissement Brugge. 't Ligt in 't nôordwestn van België.

D'oekde stad eêt de vorme van 'n ei en is entwat van een 430 ectoarn grôot. Hêel de stad is mêer of 13 840 ectoarn grôot, woarvan dan der 1.075 ectoarn in zêe liggn. Dêelgemêenten zyn Kôolkerke, Sint-Andries, Sinte-Machiels, Assebroeke, Sinte-Kruus, Dizzêle, Zêebrugge  en Lissewege. Der weunn byna 120 000 menschen (2024) in Brugge, woavan een goeie 20 000 in 't center van 't stad.

 Geschiedenisse 
Zie Geschiedenisse van Brugge voe 't oofdartikel.

 ’t Stadswoapn 
’t Stadswoapn van Brugge goa were tout de 13e eeuwe. ’t Schild met e blauwe lêeuw  wordt vaste g’oudn deur twi schilddroagers: e goudn lêeuw met e rooie tounge en rooie klauwn, en den oudstn beweuner van Brugge volgns de legende van den Brugschn bèèr, die e zilvern band round z’n nekke droagt. Ounder ’t woapn angt er e blauw lint met de Latynsche woapnspreuke: S.P.Q.B. in ‘t goud: Senatus Populus Que Brugensis of Besteur en bevolkienge van Brugge.

 Bezienswèèrdigheedn 
links|miniatuur|150px|d'Olletorre van Brugge

|miniatuur|'t Begynof is 'n oase van rust in de stad
|-
|miniatuur|rechts|Avondbeeld by de fonting ip 't Zand
|-
|miniatuur|rechts|Brugge is oltyd schône
|-
|miniatuur|rechts|Dovôren bluuvn de toeristen no Brugge kommn
|-
|miniatuur|'t Zand mè 't Concertgebouw
|-
|miniatuur|rechts|Brugge in de snêe
|-
|miniatuur|rechts|Zykant van 't Oud Sint-Jan
|-
|miniatuur|rechts|'t Staduus me de Vlamse Lêeuw
|-
|miniatuur|rechts|Detail van 't staduus: de Bourgondische Ertoogn
|-
|miniatuur|rechts|Brugse zwoantjes
|-
|miniatuur|rechts|Nog 'n schôon zicht van Brugge
|-
|miniatuur|rechts|'n Brugse koetse
|-
|miniatuur|rechts|Belfort van ip 'n andre platse
|-
|miniatuur|rechts|Nôordwestelik zicht vanuut 't Belfort
|}
De binnestad van Brugge is e musee ip z'n eign, gekend over hêel de wèreld. Brugge eêt ton ook ieder joar vele miljoenen toeristn, en volgens sommigste Bruggeliengn zyn d'er da te vele. 

Van 't schonste in Brugge is te vermelden: d'Olletorre ip de Grôte Markt, 't Staduus en d'Illig-Bloedbasiliek ip de Burg, de Poortersloge ip de Jan Van Eyckplatse, de Zeruzalemkerke, d'Onze-Lieve-Vrouwekerke, de Sint-Walburgakerke, 't Begynof, 't Hudevettersplingsje, ...

Ieder joar goat met Onsheer hemelvoart d'Illig-Bloedprocessie uut en mè den viftiensten Oest de processie van Blendetjies. Olle vuuf joar is 't er de Gouden Boomstoet en alle twi joar de Reiefêesten.

Êen van de joarlikse evenementn is 't Cactusfestivol. 

In Sinte-Machiels ligt 't Boudewijn Seapark.

Den Damsche Voart, gèèren gezien deur ol de die die met de vilo ryen, begunt in Brugge en endigt in Sluus.

 De Brugsche reien 
De Brugsche reien zyn de kanoaltjes die genoemd zyn no de Reie, de riviere die in den tyd deur de stad stroomde. Ze moakn dêel uut van de geschiedenisse van Brugge. Nu vormn z’één van de belangrykste attracties vo de bezoekers.
Deur de vele reitjes en boogbruggn wordt Brugge ‘t Venetië van ’t Nôordn genoemd. Typisch ip ‘t woater zyn de roundvoartbôotjes vo toeriestn en de zwoann.

 De toale 
Zie ook: Brugsche vormleer.
D'er zyn nie zo vele Bruggeliengn mè die nog echt goe Brugs klappn, mor in vergelykienge mè de reste van Vloandern is 't nog in de reden.

 Dêelgemêentn 
Kykt ook noa de lyste van wyken in Brugge.

D'ippervlakte van 't stad Brugge is ferme vergrotterd over de joarn. Ieroender è je 'n overzichtje van den angroei (in 't joar van Grôot-Brugge stoan de bygekommen gemêenten angegeven).

 1899 - gemêente Sinte-Pieters-ip-den-Dyk, wo da ze de wyk Sint-Jozef ip gebouwd èn.
 1899 - ton zyn ze Lissewege in stikken en brokk'n begunnen der by te pakkn. Ze zyn begost met een poar weeën van 't Lisseweegse boeregat Zwankendamme, wo da ze de glasfabrieke en de cokesfabrieke gezet hèn, de reste van Zwankendamme èn ze in 1932 der by gepakt en hêel Lissewege uutendelik in 1971
 1901 - 't stik van de kust wo da ze dorachter Zêebrugge begunn'n bouwn zyn.
 1932 - de wyk Zwankendamme
 1971 - de gemêenten Assebroeke, Dizzêle, Kôolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sinte-Kruus en Sinte-Machiels

 #  Name  Ippervlakte (km²) Bevolkienge (2005) I  Brugge (dêelgemêente)- Centrum- Kristus-Keunienk- Sint-Jozef- Sinte-Pieters  29,91  37.04120.2274.4004.9077.507 II  Kôolkerke  4,17  3.147 III  Sint-Andries  20,65  19.430 IV  Sinte-Machiels  9,59  12.422 V  Assebroeke  8,52  19.473 VI  Sinte-Kruus  16,84  16.224 VII  Dizzêle  21,92  2.447 VIII  Lissewege- Lissewege- Zêebrugge- Zwankendamme  26,80  7.1312.4883.930713

De gemeênte Brugge grenst an:
300px|links|Kaart van de deelgemeentes
a. Blanknberge
b. Zuunkerke
c. Jabbeke
d. Zilleghem
e. Oôstkamp
f. Beirnem
g. Damme
h. Knokke-Heist

 Cultuur en kunst 
 Theoaters en concertzoalen 
 Aquariustheoater
 Biekorf
 Concertgebouw
 De Werf
 Den Dyk
 't Entrepot
 Joseph Ryelandtzaal
 Magdalenazoale
 Sirkeltheoater
 Stadsschouwburg
 Studio Hall
 The English Theatre of Bruges

 Cinema's 
 Cinema Lumière (olternatieve films)
 Cinema Liberty
 Kinepolis Brugge

 Festivols 
 Airbag: accordeongfestivol
 Aristidefêesten: in 't Volkskundemuseum
 Ars Musica: klassieke muziek in 't concertgebouw
 BAB-bierfestivol: in 't belfort
 Blues in Bruges: bluesfestivol
 Brugge Tripel Dagen: ip de Markt
 Brugges Festivol: weireldmuziek
 Brugse Kantdoagn: roend 't Bagynhof
 BurgRock: rockfestivol ip de Burg
 Cactusfestivol: rockfestivol
 Chapter 2: jongleerfestivol
 Choco-Laté: chokolafestivol
 Cinema Novo: filmfestivol
 Cirque Plus: cirquefestivol
 Comma Rocks: festivol van jeugdhuus Comma
 Come On!: themafestivol in 't concertgebouw
 Coupeurefêestn
 December Dance: Dansfestivol
 Dudstock: toet 2007 in Dizzêle
 Elements Festivol: elektronische muziek
 Europees Jeugdfilmfestivol Vloandern
 Fêest In 't Park: in 't Minnewoaterpark
 FEST!: muzikaal cultuurfestivol Festivol van Vloandern - MAfestival
 Fuse on the Beach (in Zeebrugge)
 Festivol van armonieën en fanfares Hafabrugge
 Sneeë- en ysbildenfestivol Ice Magic
 Internationale Fedekam Taptoe
 Jazzfestivol Jazz Brugge
 Jonge Snoakn Festivol
 Klienkers
 Kôorfestivol
 Midwinterfêest
 Music in Mind
 Theoaterfestivol NAFT
 Poirot in Bruges - Knack thrillerfestivol
 Polé Polé Beach (in Zeebrugge)
 Razor Reel Fantastic Film Festival
 Red Rock Rally
 Reiefêest
 Jazzfestivol September Jazz
 Sint-Michielse Fêeste
 Sint-Gillis Blues- en Folkfestivol
 Summer End Festivol
 Thoprock
 Vama Veche festivol

 Musees 
 Musees van 't stadsbestier 
 Bruggemuseum (verzamelnoame voe 7 istorische musees):
 Archeologie 
 Belfort 
 Brugse Vrije
 Gentpôorte 
 Gruuthusemuseum
 Ontoalkerke O.L.V 
 Schône Kunstn van de 15ste toe d' 21ste eeuwe:
 Arentsuus met oendr andere werk van de Brugs-Britse kunstnoare Frank Brangwyn
 Groeningemuseum
 Guido Gezellemuseum
 Koeleweimeuln
 Musee vo volkskunde
 Sint-Jansuusmeuln
 Staduus
 Ospitoalmusees:
 O.L.V.-ter-Potterie
 Oud Sint-Jan (Hans Memling)

 Partikuliere musees 
 Begynuzetje
 Bogardenkapelle (tentôonstelliengsruumte)
 Brouwerymusee
 Choco-Story (chokolamusee)
 Den Boend (tentôonstelliengsruumten)
 Diamantmusee Brugge
 Frietmusee
 Historium
 Hof Bladelin 
 Iengels Klôoster
 Illig-Bloedbasilieke
 Jan Garemijnzoale (tentôonstelliengsruumte)
 Kantcentrum 
 Lumina Domestica (lampnmusee)
 Museum-Gallery Xpo: Salvador Dalí
 Onze-Lieve-Vrouwe-Bezoekingskerke (Lissewege) 
 Sint-Jorisgilde 
 Sint-Salvoatorskerke
 Sint-Sebastiaonsgilde 
 Sint-Trudo Abdye
 Ter Doest (Lissewege)
 Volkssterrewacht Beisbroek
 Zeruzalemkerke

 Oave 
Brugge eêt ook e grôten oave, d'Oave van Brugge-Zêebrugge. 't Is één van de grotste en modernste van Europa.

 Transport en verkêer 
Vanuut Brugge kun je noar olle kanten, zowel over 't woater, de boane of met den tring. 

Der is e voart van Brugge nor Ostende, van Brugge no Gent, van Brugge no Damme en e zêekanoal ('t Boudewynkanoal) tussen Brugge en Zêebrugge (verbiendinge van de binnoaven mè de Zêebrugse vôoroaven en de Nôordzêe).

Over d'autostrade ku je vanuut Brugge den E40 pakkn no Gent en Brusel en in d' andere richtienge no Veurne en Calais, de E403 no Kortryk en Dôornik, den A10 nor Ostende, den A11 nor Knokke en den N31 no Zêebrugge (da zyn nog gen vulle autostraden, mè nog veel kruusiengen da'n ze nog moeten vervangen mè tunnils en bruggen). 

Vanuut de grôte stoatie van Brugge is 't er per eure mingstens één tring nor ol d'andere belangryke steedn van België en zyn der ôok nog verschillige mêer platselikke en regionoale trings. In Sinte-Pieters is 't er nog e klêen stoatietje, nl. Brugge-Sint-Pieters.

Ook den Thalys van Parys over Brussel toet in Ostende stopt in Brugge.

't Dichtste vliegpling by Brugge ligt in Ostende, ip oengevêer 30 km van 't center van Brugge: D'Internationoale Luchtoavn Ostende-Brugge

 Voetbol 
Brugge eêt twi voetbolploegen: Club Brugge (kluup) en Cercle Brugge (sirkul). Olletweè in êerste klasse. Ze spêeln olletwêe in 't Jan Breydelstadiong (30.000 zitplatsen). Der zien echter plannen voer e nieuw stadiong van 40.000 platsen vo de klup, dichte by de kruusienge van den N31 en den A11.
links|miniatuur|180px|Jan Breydelstadion

 Bekende Bruggeliengn 
 Frank Adam: Schryver
 Anselmus Adornes: Marchang, polletieker
 Cilou Annys: Ex-Miss België 
 Pieter Aspe: Schryver
 Nico Blontrock: Journalist
 Kristien Bonneure: Journaliste
 Jan Breydel: Verzetsstryder
 Emile Buysse: Schryver en nationoalsocialist
 Jan Robert Calloigne: Architect en beeldhouwer
 Hugo Claus: Schryver en dichter
 Louis Colens: Paster, stichter van 't ACW
 Louis de Deyster: Kunstschilder, etser, bouwer van muziekinstrumentn
 Louis de la Censerie: Architect
 Bruno De Roover: Striptêkenoare
 Johan De Stoop: Componist, dirigent, muzikant
 Paul De Wispelaere: Schryver
 Jan de Witte: Dominicoan
 Karel De Wolf: Apotheker, schrêef n poar boekstjes in 't "veredeld" brugs
 Bart Defoort: Jazzmuzikant
 Guido Depraetere: TV-persôonlikheid en Baziel-vertolker
 Karel Deruwe: Acteur
 Gilbert Desmit: Zwemmer
 Chris Dusauchoit: TV-fenomêen
 Tine Dusauchoit, zus van Chris: Ex-voorzitter Artsen zonder Grenzen
 Jules Fonteyne: Schilder, têkenoare en etsere
 Jan Garemijn: Kunstschilder
 Marcus Gerards: Graveur, cartograaf, schilder
 Guido Gezelle: Dichter
 Ludo Goderis: Cartoonist-illustrateur
 Franciscus Gomarus: Calvinistisch theoloog
 Geert Hoste: Kluchtigoard moar ipgegroeid in Woardamme (Ôostkamp)
 Phaedra Hoste: Fotomodel
 Raoul 'Lotte' Lambert: Voetboller
 Renaat Landuyt: Minister van mobiliteit en de Nôordzêe
 Herman Leenders: Dichter en schryver
 Sam Louwyck: Danser, choreogroaf, acteur en zanger
 Willy Lustenhouwer: Komiek
 Birger Maertens: Voetboller
 Gregoire Maertens: President van de Wereld Esperanto ssociatie 1980-1986
 Tim Maeyens: Roeier
 Stéphanie Meire: Ex-Miss België, actrice
 Karel Mestdagh: Componist
 Patrick Moenaert: Polletieker, burgemêester van Brugge
 Liesa Naert: Actrice
 Pieter Pepers: Beeldhouwer
 Leen Persijn: Zangeresse
 Johan Persyn: Journalist en polletieker
 Pieter Pourbus: Kunstschilder
 Hendrik Pickery: Beeldhouwer
 Gustaaf Roels: Graveur
 Maurits Sabbe: Schryver
 Benny Scott: Zanger
 Alphonse Six: Voetboller
 Simon Stevin: Wiskundign
 Egied Strubbe: Advokoat en prof geschiedenisse
 Lodewijk van Berquem: Diamantslyper
 Andries Van den Abeele: Oundernemer, historicus en polletieker
 Emile Vanden Bussche: Archivaris
 Pol Van Den Driessche: Journalist en polletieker
 Luc Van Lierde: Triatleet
 Jacob van Maerlant: Schryver
 Jean-Pierre Van Rossem: Econoom, polletieker, schryver
 Etienne Vermeersch: Professor, moroalfilosoof
 Lieven Verstraete: Nieuwslezer by de VRT.

 Soamnwerkienge 
links|20px Burgos. 
De burgemêesters van het Spoanse Burgos en van Brugge oendertekendn ip 29 januoari 2007 'n papier over e toekomstige soamnwerkienge. Mêest ip vlak van cultuur, toerisme en economie willn z'olletwêe mè mollekoar tope werkn.

 Panorama's 
miniatuur|links|800px|Panorama van de stad vanip 't belfort (2009)

miniatuur|links|800px|360°-panorama van 't Zand

miniatuur|links|800px|Trapgevels ip de Grôte Markt

miniatuur|links|800px|De Grôte Markt

links|miniatuur|800px|Zicht ip de Groenereie en de Roazenoedkoaie

links|miniatuur|800px|Zicht van ip de Roazenoedkoaie

links|miniatuur|800px|Spegelreie en Langereie.

miniatuur|links|800px|De Burg

miniatuur|links|800px|'t Begynof van olbuutn, met ip d'achtergroend 't Minnewoaterpark

miniatuur|links|800px|'t Begynof

 Externe koppeliengn 
Kykt ook ier vo informaosje over de Brugsche vlagge.
 De officieeln website van 't stad
 De Bruggeling volgens Andries Van den Abeele
 De kathedrale van Brugge: te bekyken in verschillige toalen, mo 't West-Vlams oentbrikt er nog up.
 BrugseBuurten.be beweuners uut verschillige Brugse wykn geevn e gedacht van oe dat et er an toe goat in under eign wyk
 Moon Art Gallery - de kritische en levendige Brugsche cultuur webgazette (gearchivêerd)
 Videofilmkes en oude fotto's in 't centrum van Brugge, met commentoar in 't Brugs (gearchivêerd)
 Brugs vo begunneliengen (gearchivêerd)


Categorie:Stad in West-Vloandern
Categorie:Weirelderfgoed in België