Groafschap Artesië

Artesië (Frãns: Artois) was e groafschap, gesticht in West-Francië, en loater e provinsje in 't nôordn van Vrankryk tout an 't ende van de 18ste êeuwe. Achter de Frãnsche Revoluusje in 1789 kwam 't ounder 't departement Nauw van Kales (Pas-de-Calais). 

't Groafschap was begrensd deur Boulogne in 't westn, Picardië in 't zuudn, Koameryk in 't ôostn en 't groafschap Vloandern in 't nôordn. 

De belangrykste steedn zyn Arras (Atrecht), Calais (Kales), Boulogne-sur-Mer (Bonen), Saint-Omer (Sint-Omoars), Lens en Béthune.  

De noame komt van de Keltische stam van d'Atreboatn, die doa binst den Oudheid gevestigd woarn. 

 Geschiedenisse 
Julius Caesar versloeg d'Atreboatn binst de Gallische Oorloogn in de 1ste êeuwe v. Chr. en je miek van under streke e Romeinse civitas, de Civitas Atrebatium met den hoofdstad Nemetacum (Atrecht, Frãns: Arras). De civitas lag in de Romeinse provinsje Gallia Belgica.

Veroverd deur de Frankn in de 5de êeuwe was Artesië êest de gouwe pagus Atrebatensis.

In de 9ste êeuwe steldn de Karoliengers overal gouwegroavn an, surtout vo de verdedigienge teegn de Vikings. Et groafschap (comitatus) wierd gesticht in West-Francië ounder Odalric (ca. 850) en Ecfrid (ca. 892). 

Gouwegroavn ounder de Karoliengers
ca. 850: Odalrik 
ca. 892: Ecfrid
van 932 tout 1180: ounder 't groafschap Vloandern 
Round 932 veroverde Arnulf I van Vloandern Artesië, en 't blêef e hêel ende ounder Vloandern, tout da Filips van den Elzas 't in 1180 gaf an zyn nichte Isabella van Henegouwn, os ze trouwde mè keunienk Philippe Auguste van Vrankryk. Azo kwam Artesië ounder de Capetiengers.

Huus Capet
1180-1190: Isabella van Henegouwen en heur vint Philippe Auguste  
1190-1226: Louis VIII van Vrankryk 
1226-1237: Louis IX van Vrankryk 
1237-1249: Robert I van Artois 
1250-1302: Robert II van Artois 
1302-1329: Mahaut van Artois (betwist deur  Robert III van Artois) 
In 1285 trouwde Mahaut van Artois met Otto IV van Bourgondië. Under dochter Joanna II erfde 't groafschap Bourgondië van heur voader en 't groafschap Artois van heur moeder.

Huus Bourgondië
1329-1330: Joanna II, gravinne van Bourgondië   
1330-1347: Joanna III (oudste dochter van keunienk Philippe V van Vrankryk), gravinne van Bourgondië en heur vint Odo IV (hertog van Bourgondië)   
1347-1361: Philippe van Rouvres   
1361-1382: Marguerite I, twidde dochter van keunienk Philippe V   
In 1320 trouwde Marguerite I mè Lodewyk I van Vloandern of Lodewyk van Nevers. Under zeune was Lodewyk van Male en azo kwam Artois were by Vloandern. Deurda zyn dochter Margaretha van Male in 1369 trouwde was mè Filips de Stoutn, kwam 't ounder de Bourgondische hertoogn van 't Huus Valois en loater ounder de Habsburgers.

Huus Dampierre
1382-1383: Lodewyk van Male 
1383-1405: Margaretha van Male en heur vint Filips de Stoutn (1383-1404)

Huus Valois-Bourgondië
1405-1419: Jan zounder Vrees 
1419-1467: Filips de Goein 
1467-1477: Karel de Stoutn 
1477-1482: Maria van Bourgondië en heur vint Maximiliaan I 

Huus Habsburg
1482-1506: Filips I van Kastilië 
1506-1556: Keizer Karel V 
In 1529, by de Vrede van Koameryk (of Paix des Dames), most Karel V Bourgondië ofstoan an Frans I van Vrankryk, moa je mocht wel 't Groafschap Vloandern en Artesië houdn. 

Met de Pragmatieke Sanctie van 4 november 1549 wierd  de  Bourgondische Kreits 
deur Karel V ommegevormd tout de Zeventien Provinciën van de Lêge Landn.
De Bourgondische Kreits bestound al van 1512 ounder Maximiliaan I, en was êen van de tien Rykskreitsn, woarin dat 't Hillig Rôoms Ryk ingedêeld was.
Karel V bepoalde met de Pragmatieke Sanctie dan de Zeventien Provinciën
assan mostn tegoare bluuvn ounder êen keunienk, on ze overg’erfd wierdn. Ze kwoamn doamee apart te stoan van 't Hillig Rôoms Ryk en 't keunienkryk Vrankryk. Achter de trôonsofstand van Karel V kwoamn z'ounder Filips II.
1556-1598: Filips II van Spanje 
1598-1621: Isabella van Spanje en heur vint Albrecht van Oostnryk (Albrecht en Isabella) 
1621-1659: Filips IV van Spanje 
De Zeventien Provinciën of Habsburgse Nederlandn blêevn ounder 't Spoans bewiend tout in 1659.
Binst de Spoans-Franschn oorloge (1635-1659), e gevolg van de Dertigjoarign oorloge (1618-1648), wierd de Slag by Duunkerke (1658) uutgevochtn.
't Verlies van Spanje leidde tout 't vredesverdrag, de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV van Spanje most doaby Artois en stikkn van Vloandern en 
Henegouwn ofstoan an Louis XIV van Vrankryk. 

Artois kwam nu definitief ounder Vrankryk en vormde de Frãnsche provinsje Artois tout an de Frãnsche Revoluusje.

Categorie:Historische provinsje van Vrankryk
Categorie:Groafschap
Categorie:Groaf van Artois
Categorie:Fransche Nederlandn