West-Vlams

Et West-Vlams (of: West-Vloams) es de meest zuudwestelikke streektoale van 't Nederlands. Z' es gesprookn in de provinsje West-Vloandern in België, in Frans-Vloandern in Vrankryk ("Fransch Vlaemsch", oan 't utstervn), en in 't westn van Zeeuws-Vloandern in Olland. 

Ook in 't westn van Oost-Vloandern zyn d'r dialectn gesprookn die goed up 't West-Vlams trekkn, lik in de streekn van Moaldegem in et Meetjesland, of in Zulte da nevers Woaregem ligt.

 Geschiedenisse 
't West-Vlams en 't Oost-Vlams zyn de directe upvolgers van et Vlams da gesprookn wos in 't middeleeuwsche groafschap Vloandern. Da kwam e bitj overêen mei wuk da nu de provinsjes West-Vloandern en Oost-Vloandern zyn in België, en mei de Fransche regio Frans-Vloandern ("Fransch Vlaemsch").

't Ollereêste West-Vlams geschreevn tekstjie:M. Schönfeld, "Een Oudnederlandsche zin uit de elfde eeuw (met reproduktie)". Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde 52 (1933), 1-8.
hebban olla vogala nestas hagunnan 
hinase hi(c) (e)nda thu 
uu(at) unbida(n) (uu)e nu

Da wil zegn: 
"Olle veugels zyn met under nestn begunn 
beolve ik en gy. 
Woar wachtn we nog ip?" 


't Grotste stik  van de Middelnederlandsche literateure es in 't Vlams en 't Broabants geschreevn. Da komt omdat in de 13e en 14e eeuwe et literaire zwoartepunt in Vloandern en Broabant lag.

Et Middelnederlands es de verzoamelienge van de Nederfrankische streektoaln die deur de platselike bevolkienge woarn gesprookn in grote dêeln van de Lege Landn in de periode van 1150 tot 1500.

Bekende Middelnederlandsche werkn lik Van den vos Reynaerde, Karel ende Elegast, Ferguut, Floris ende Blancefloer en de werkn van van Maerlant (lik Der Naturen Bloeme) zyn ollemoale in 't Vlams geschreevn.

 Erkennienge 

Et West-Vlams is nie erkend als officiële toale in België, omda België de toalwetgevienge nie nog ingewikkelder wilde moakn. Het West-Vlams is wel een erkende toale in Vrankryk.

 Indelienge van 't West-Vlams 

De Vos (zie Referensjes vanoundern) deelt et West-Vlams in up boasis van verschilln in klanke en woordvormn.
 Noordelik West-Vlams: de streke tusschn den Yzer, Knokke-Heist en Brugge, Toeroet
 Westelik West-Vlams: de Westoek, dat es de streke round Veurne, Nieuwpoort, Diksmude, Poperienge en Yper
 Frans-Vlams ("Fransch Vlamsch"): et noordelik deel van 't Fransche Noorderdepartement, trekt vree up et Westelik West-Vlams
 Continentoal West-Vlams: de streke round Roeseloare, Tielt en Kortryk
 Overgank mei 't Oost-Vlams: de streke round Moaldegem, Ruuslee, Woaregem, Oavelgem en Anzegem
 Zêeuws-Vlams: et westelik deel van 't Ollandsche Zêeland

 NW WVL en ZO WVL 
Er zyn grote overeenkomstn tusschn et Noordelik West-Vlams, Westelik West-Vlams en et Frans-Vlams. Die verzoamelienge streektoaln es dikkers Noordwestelik West-Vlams of ofgekort NW WVL genoemd. De toale van Noord-West-Vloandern en de Westhoek wordt ook Kustwestvlams genoemd, omda vele toalkenmerkn bewoard zyn uut 't dialect van de Saksn, de Kustwestgermoansche volksstamme die Vloandern koloniseerde binst de Germoansche volksverhuziengn in de vierde en vuufde êeuwe.

Zuudoostelik West-Vlams, kortweg ZO WVL, es synoniem vo et Continentoal West-Vlams omdat et surtout gesprookn es in et zuudoostn van de provinsje, surtout in de regio Kortryk-Roeseloare-Tielt.

De verschilln tusschn et NW WVL en ZO WVL zoudn te verkloarn zyn deur den invloed die 't Oost-Vlams en 't Broabants g'ed ein up et West-Vlams uut et verstedelikte zuudoostelik deel van de provinsje mei de vlasverwerkienge in de Leiestreke. Wuk da veel minder gebeurd es by de meer landelik gebleevn bevolkienge uut de Westoek, Frans-Vloandern, de Polders en de kust. [zie ook Ryckeboer]

 West-Vlamsche toalkunde 
Up uus Portoal:Toale ga je artikels vindn over:
 West-Vlamsche woordnschat
 West-Vlamsche vormleer
 West-Vlamsche klankleer

 Gebruuk van West-Vlams up dizzn Wikipedia 
Vo de courante artikels verwachtn me van olle schryvers dan ze dezelfste spellienge volgn. Dienen norm noemn me wyder et Standoardvlams en die stoat ier beschreevn. 

D'r zyn uutzounderiengn meugelik woardeure dan de streektoaln in bepoalde artikels beter toet under recht keun kommn. Zie uze regels round streektoaln en spellienge vo de ofsproakn doaromtrent.

 Toalkundige fenomeenn 
't West-Vlams verschilt up veel vlakkn van 't Nederlands en van andere (streek)toaln. Ier es en overzicht van de upvollendste verschilln up 't vlak van klankn, grammoatica (of vormleer) en woordnschat.

De voorbeeldn kommn uut:
 Typische West-Vlamsche woordn
 Wikipedia:Regionoal West-Vlams

 Grammoatica 
 Nederlands  Brugge  Ostende  Diksmude  Veurne  Yper  Roeseloare  Tielt  Kortryk  Persoonlyke Voornoamwoord'n (ounderwerp) Wij  mynder  wy(n)der  wyder  wyder  wyder  wyndre  wudder  wulder, widr  Jullie  gynder  gyder  gyder  gyder  gyder, lender(s)  gyder  gunder  gulder, gidr  Zij  zynder  zyder  zyder  zyder  zyder  zyndre  zundre  zulder, zidr Persoonlyke Voornoamwoord'n (voorwerp) Ons  o(e)ns  uus  uus  nuus, uus  nuus, eus  oes  oes  oes  Jullie  junder, joender  junder, julder  junder  junder  gunder  jundre  ulder  ulder  Hen  under  under  nunder, under  nunder, under, (zyder)  zunder, under  undre  udder  under  Bezittelyke Voornoamwoord'n Onze  onze, oeze  uze  uze  uuze /nuzen  nuzze, euze  oezne  oeze  oeze  Werkwoordvervoegiengn Ik ben  ik zyn  ik zyn  'k zyn  'k zyn  'k zy, zyn, benne  'k benne kik 'k zyn, 'k benne  'k ben(ne), 'k zyn, 'k zy Verkleenwoord'n Huisje  uuzetj(i)e  uzzetje, uusje  uuzje  uzzetje  uzetje  uzje, uuzegie, uuzeke  uzzeke  euzeke, uuzetje, uzzeke Meervouden (s of n) Brillen  briln  brils  briln  briln  brils  brils, brill'n  briln  brill'n, brils  Broeken  broek'n  broek'n  broekn  broekn  broeks  broek'n  broeks  broek'n, broks  Hemden  emd'n  ems, em'n  emn  emn  ims, emn, emdes  im(n)  emn  imn, imdn  Honden  ond'n, oend'n, oenkd'n  oen'n  oundn  ound'n  ondn  oundn  ond'n  ond'n, on'n  Kleren  klèrn  klèr'n  kleers  kleers  kleers, klêers  klieer'n  kljirn  klièr'n/klêers, kljirn Konijnen  keuns  keuns  keuns  keuns  keuns  keuns  kenins,keunn  konnings, keuns Schoenen  schoen, sjchoens  sjhoes, sjhoen  sjchoen, schoes  sjchoe'n, schoes  sjchoen, sjoes  schjoes  skoen, skoens, schoen  skoen, skoes, schoes Treinen  trings  trings  trings  trings  trings  trings  trings  trings 

 Woordnschat 
 Nederlands  Brugge  Ostende  Diksmude  Veurne  Yper  Roeseloare  Tielt  Kortryk  Verwant met saksisch Fles (bottle)  flasjche  bottel, flasche  bottel, flasche  flesjche  flesje, flosjke, flasje  flosse, floschke  flasse  flaske, flasse, fleske ,floschje Krabben (to scratch)  schartn, sjchartn  sjchartn  scharten  sjcharten   sjhartn, sjkaartn, scharteln  kram'n, skarten, scharten   schartn, skartn  skartn  Ledigen (to empty)  liegn, leegn  ydl'n, leegn  ydeln, leegn  ydeln, leegn  ydeln, leegn  yl'n, ydeln  leegn, utgietn  ieln, leeg oaln, oit oaln, leegn, ut oaln  Naderen (to near)  noazn  noaz'n, noar'n  noazn  noazn  noazn  noaz'n  noadern, dichterkomn  noazn, noidrn  Nergens (nowhere)  nieverst, nieverans  nievers, nieverans  nieverst, nowerstn  nowwers(t)(n), nievers  nowwers, nieveranst, nievers  nievers, niewers  nievers(t)  nievers(t), nowwers, nievranst, nievest Onkruid (weed)  oenkruud, wied  oenkruud oenkruud  oenkrúd, vernient, wiejt  wied, (on)kreud  onkruud, kruud  onkrud  onkrud, krud, kroid  Regen (rain)   regen  reegnn  reegn, rinne  reegn, rinn'n  rin, rinne, reen  rinne   reegne  reegne, rin Schreien (to scream)  schrjimn, sjchreimn, bleitn  blèètn  blèètn, schrièwn  sjchreeuwn, blèètn  sjkreemn, krysjn, kreesj'n, bleitn  blètn  skrjimn, bleitn  skrjimn, bleitn  Weinig (a little)  winnig, lettre  winnig  winnig, letter  nie vele, winnig, lettr(e)  weineg, letter  winnig, lettre   winnig, lettr  lettr(e), winnig  Overige Zie West-Vlamsche klankverschuviengn Zie Typische West-Vlamsche woordn

 Ingveoonsche toale 
Lik by 't Iengels en 't Fries eit ook et West-Vlams deelgenoomn an d'Ingveoonsche klankverschuviengn.

Kykt ook
Academie Dialect Bachtn de Kuupe
West-Vlaams van Vrankryk : https://www.youtube.com/channel/UCdrj4xaIvZ3ekOmmM5dD8uQ

 Referensjes 

 Bibliography 
 De Vos, M. Taal in stad en land - West-Vlaams, Uitgeverij Terra - Lannoo, 2005, ISBN 90-209-6051-2
 Ryckeboer, Hugo. Taal in stad en land - Frans-Vlaams, Uitgeverij Terra - Lannoo, 2005, ISBN 90-209-5856-9
 van der Wal, Marijke. Geschiedenis van het Nederlands (reeks Aula), Uitgeverij Het Spectrum, 1992. ISBN 90-274-1839-X

 Externe koppeliengn 

  Ethnologue report for language code: vls
  Huis van Alijn: info dialectgroepen (pdf)


Categorie:Toale in Vloandern
Categorie:Toale in Olland
Categorie:Zêeland
Categorie:Zêeuws-Vloandern
Categorie:Sluus