Oudiengels

Oudiengels wos e West-Germoansche toale die in Iengeland gesprookn wos in de periode 450 tout round 1100.
De Iengelsche inweuners van dienen tyd noemden under eigen Angle, Angelcynn of Angelfolc. Under land noemden ze Angelcynn of Englaland, en under toale Englisc.

 Oudiengelsche variantn 
Oudiengels wos gin eeneidstoale. D’r woarn vier grote dialectn:
 Angelsaksisch
 Mercian
 Northumbrian
 Kentish
Die dialectn zyn genoemnd na Angelsaksische vorstndommn woar dan ze gekout èn gewist. Verreweg de meeste tekstn woarn in ’t Angelsaksisch geschreevn. De vroegste Oudiengelsche tekstn dateern van round 700.

 Verwantschap mè andere toaln 
 Anglo-Fries 
Oorsprounkelik wos Oudiengels e miengelienge van de toaln van de Germoansche stammn Angeln en Saksn. Gedreevn deur de grote volksveruurziengn die toun an 'n gank woarn, zyn die stammn round 450 vanof Noord-Duutsland en Zuud-Denemarkn massoal na Iengeland uutgeweekn. Doarom noemn ze Oudiengels ook wel Anglosaksisch. 

Moar en deel van die stammn es ook gestrand in wuk da nu Friesland es, in 't noordn van Olland. Zynder miengelden under mè de platselikke bevolkienge. Da verkloart voewuk da Oudiengels en Oudfries zo goed up mekkoar trekkn: die twee toaln zyn etymologisch verwant mè mekoar. t'Ope noemn ze z' ook wel den Anglo-Frieschn toalgroep.

 Oudnoors 
Moa vanof de 9e eeuwe begostn de Vikings up grote schoale Iengeland binn te volln. Zynder èn doar twee eeuwn gebleevn. Verschillige van de Oudiengelsche tekstn goan juuste over de involln van de Noormann. Doadeure èt et Oudiengels styf beïnvloed gewist deur et Oudnoors, de toale van de Vikings. Da verkloart voewuk dat er in ‘t modern Iengels veel woordn zyn die nen Scandinoavischn oorsproung èn, lik sky, leg, they.

 Oudfrans 
Loater èt den Middeliengelschn woordnschat groundig beïnvloed gewist deur et Oudfrans. Doavoorn moetn we werekeern na de Slag by Hastings in 1066. D'Iengelsche keuniengn woarn d'r moa juste mè grote moeite in gesloagd voe de Vikings buutn te dryvn, of 't nieuws kwom binn da de Normandiërs ounder leidienge van Willem de Veroveroare in Hastings geland woarn. 't Es de Normandiërs gelukt vo heel Iengeland te verovern. Vanof toun wos 't in de schooln verboodn voe nog Iengels t’ounderwyzn, drieounderd joar lank. Dat es de verkloarienge voewuk dat er in 't Iengels zo veel woordn zyn die an 't Frans doen peinze. Moa 'n boasiswoorndschat es Germoans gebleevn, 't Iengels es wel degelik e Germoansche toale.

 Fragmentn 
 Beowulf 
Ier es e fragment uut ‘‘’Beowulf’’’, nen epischn romang. ’t Es e Germoans drama over ’t gevicht tusschn den Deenschn en Zweedschn keunienk. D’r kommn ook mounsters en droakn in voorn. 

 Regel  Oudiengels  Modern Iengels [1]  Hwæt! wē Gār-Dena         in geār-dagum, What! We [of] Gar-Danes(lit. spear-danes) in yore-days,  [2]  þeod-cyninga,         þrym gefrunon,  [of] people-kings, trim(glory) apried(have learned of by asking or "prying"), [3]  hu ða æþelingas         ellen fremedon. how those athelings(princes) arm-strong feats framed(made). [4]  Oft Scyld Scefing         sceaþena þreatum,  Oft Scyld Scefing, [from] scathers(enemies) [in] threats(armed bands), [5]  monegum mægþum,         meodosetla ofteah, [from] many macths(clans, groups of sons, c.f. Irish Mac-), mead-settles took, [6]  egsode eorl.         Syððan ærest wearð  awed earls(leaders of men). Since erst(first) [he] worth(came to be)  [7]  feasceaft funden,         he þæs frofre gebad, fewshiped(helpless, with "fewship") founden, he thence(from then onward) in loving care abode(lived),  [8]  weox under wolcnum,         weorðmyndum þah, wex(waxed) under welkin(the clouds), mind's-worth(honour) got, [9]  oðþæt him æghwylc         þara ymbsittendra  orthat(until that) him each [of] those umbe-sitting("sitting" or dwelling roundabout) [10]  ofer hronrade         hyran scolde, over whale-road(kenning for sea) hear(obey) should(owed to),  [11]  gomban gyldan.         Þæt wæs god cyning!  gifts [to] yield.  That was [a] good king!

 Radsel 14 
Radsels zyn populair in veel toaln en cultuurn. D'r bestoan en zestiental Oudiengelsche radsels die dikkers nogol geheimzinnig overkommn. De bedoelienge es da 'n lezer 't word kut roadn dat 't radseltje beschryft. 't Word dat ier gezocht es, es nen oorn. 't Radsel vertelt dat oorns gebruukt zyn lik drienkbeker, versierienge of woapn, moar ook voe soldoatn t'alarmeern dan ze moetn goan vichtn.



Ic wæs wæpenwiga.         Nu mec wlonc þeceð 
geong hagostealdmon         golde ond sylfore, 
woum wirbogum.         Hwilum weras cyssað, 
hwilum ic to hilde         hleoþre bonne 

wilgehleþan,         hwilum wycg byreþ 
mec ofer mearce,         hwilum merehengest 
fereð ofer flodas         frætwum beorhtne, 
hwilum mægða sum         minne gefylleð 
bosm beaghroden;         hwilum ic bordum sceal, 

heard, heafodleas,         behlyþed licgan, 
hwilum hongige         hyrstum frætwed, 
wlitig on wage,         þær weras drincað, 
freolic fyrdsceorp.         Hwilum folcwigan 
on wicge wegað,         þonne ic winde sceal 

sincfag swelgan         of sumes bosme; 
hwilum ic gereordum         rincas laðige 
wlonce to wine;         hwilum wraþum sceal 
stefne minre         forstolen hreddan, 
flyman feondsceaþan.         Frige hwæt ic hatte. 

 I was weaponed warrior. Now proud, young,
a warrior covers me with silver and gold,
with curved wire-bows. Sometimes men kiss me;
sometimes I summon pleasant companions

to war with my voice. Sometimes steed bears me
over the marchland; sometimes a mere-steed
bears over oceans me brightly adorned.
Sometimes a maiden fills ring-adorned bosom;
sometimes on tables, on hard boards,

headless I lie, despoiled by the warriors.
Sometimes I hang with jewels adorned
where men drink, fair on the wall,
noble war-trapping: sometimes folk-warriors
on steed carry me—then must I wind

swallow, wealth-marked, from somebody's bosom.
Sometimes with calls I warriors invite,
proud ones to wine; sometimes from cruel ones
with voice I restore booty, from raiders,
make fiend-scathers flee. Guess me! 


Categorie:Wikipedia:Bofartikel