Pret

Pret of poreie es een stik groensel da olvelinge in de ground zit en olvelinge der eut. 't Gêen da in de ground stikt es wit en 't ander dêel es groen. 't Es goed vo t' eetn me petattn.

Pret (Latyn: Allium ampelloprasum var. porrum, Iengels: Leek, Frans: Poireau, Duuts: Lauch) is familie van andjoens, bieslook of puuptjes, en look. Familie die langs ier, en nog meer in d'Ardenn, groeit is kraailook. 
Pret is e monocotyle plante. In 't êeste joar et pret ginne stiengel, zuste mo bladscheden (bedoeld voe consumptie). Achter een vernalisoatie ountwikkelt er em ne stiengel met een bloeiwyze. Pret die zoverre gezet is, is niet nie meer weird in de commerce. 
Pret wordt in België surtout tusschen Toeroet en Roeseloare gezet. Der zyn meerdere internationale groenselfabrieken in de streke actief, ounder meer Ardo in Ardooie. Belgisch pret wordt zowel ves als verwerkt geconsumeerd in België als in 't buteland. 

 Geschienisse 
Pret wier al geten deur de Sumeriërs, d'Egyptenaars, de Griekn en de Romeinn. Der wordt gezeid da keizer Nero gern pret at, en dat em "Porrophagus" genaamd wier, wuk da vry vertaald pretfretter wilt zeggen. 

 Gebruuk 
Pret wordt meest van al gebruukt voe soepe mee te maken. Ge kunt pret tope met selder en andjoen en boeljong anzien als de basisingrediënten van soepe in Vloandern. 
Vodder wordt er ook vele pret verzet voe te stoven en voe te verwerken in sausen en visgerechten. 

 Teelt 
Pret is nie moeilik om te kweken. Ge zaait in 't voorjaar pret in een isomo baksje. A 't stiengeltje een poar millimeters dik'is plant je z'uut. Ge kunt ze loater nog anêrdn voe meer wit gedeelte t'en. Ge moet zuste mor in de gatn oedn da je land genoeg bemest is, en da je pretplantjes gin koudeperiode moetn oundergaan, want achter een ende koude goan ze willn bloein. 

 Ziekten en antastingn 
Der zyn meerdere schimmels en insektn die 't blad van pret beschadigen. Ip zich ware da nie erg, mo met da pret een bladgroente is, vermindert zen wêrde ip de markt zere a't zen blaatn nie meer schone zyn. Voorbeelden van zukke schimmels zyn roest (Puccinia allii), papiervlekkenziekte, purpervlekkenziekte. 
Antastingen deur insekten kun der zyn deur bevoorbeeld trips die klene zilverachtige pleksjes fretten in 't blad, of deur pretmotten of andjoenvliegen. 't Zyn de larven van pretmotten die gangsjes fretten in de blaatn, surtoe in de jounge (binnenste) blaatn. De maden van andjoenvliegen fretten 't plantje an zen voet kapot, wo deure dat 't plantje kreveert. 

 Meer info 
Vijanden van gewassen en hun beheersing 2007-2008, uutgegevn deur de provinsje West-Vloandern, 40ste jaargang.

Categorie:Groensel
Categorie:Lookachtige