Am Bà Bà Lợi

Am Bà Bà Lợi (; ) là một nhân vật được nhắc đến trong kinh điển Phật giáo, gắn với thành Tỳ-xá-ly và câu chuyện hiến cúng một vườn xoài cho Tăng đoàn. Trong các bản kể thuộc hệ Nikāya và các bản tương đương trong A-hàm, bà được mô tả là một kỹ nữ nổi tiếng ở Tỳ-xá-ly; sau khi gặp Thích-ca Mâu-ni, bà thỉnh trai và dâng cúng khu vườn của mình cho Tăng đoàn.

 Tên gọi 
Các bản dịch Việt ngữ thường dùng tên "Am Bà Bà Lợi" để chỉ nhân vật có tên Pāli  (Sanskrit ). Trong bản dịch "Kinh Du Hành" thuộc Trường A-hàm, tên đôi khi được phiên âm theo dạng "Am-bà-bà-lê".

 Ghi nhận trong kinh điển 
 Trường Bộ kinh và Trường A-hàm 
Trong bản dịch Kinh Đại Bát Niết-bàn (thuộc Trường Bộ kinh), Am Bà Bà Lợi thỉnh Thích-ca Mâu-ni và chúng tỳ-kheo thọ trai, rồi "cúng dường ngôi vườn" cho chúng tỳ-kheo với Thích-ca Mâu-ni làm thượng thủ; Thích-ca Mâu-ni nhận khu vườn và thuyết pháp cho bà. Bản dịch "Kinh Du Hành" (thuộc Trường A-hàm) cũng thuật sự kiện theo mạch tương tự trong bối cảnh Thích-ca Mâu-ni lưu trú tại Tỳ-xá-ly.

Một chi tiết nổi bật trong mạch kể là việc các thanh niên Licchavi (một số bản dịch A-hàm gọi là "người Lệ-xa") đến sau và đề nghị đổi lấy quyền được thỉnh trước, nhưng Am Bà Bà Lợi từ chối.

 Vườn xoài Am Bà Bà Lợi như một địa điểm thuyết pháp 
Ngoài các đoạn tường thuật về việc thỉnh trai và hiến cúng, vườn xoài của Am Bà Bà Lợi còn xuất hiện như một địa điểm thuyết pháp trong một số bài kinh thuộc Tương Ưng Bộ kinh. Chẳng hạn, bài kinh SN 47.1 ghi Thích-ca Mâu-ni "trú tại Tỳ-xá-ly, ở vườn Am Bà Bà Lợi" và giảng về Tứ niệm xứ như con đường đưa đến thanh tịnh và chứng ngộ Niết-bàn.

 Trưởng lão ni kệ 
Trong Trưởng lão ni kệ (), có một bài kệ (Thig 13.1) mang tên Ambapali. Bài kệ nhìn lại sự đổi thay của thân thể theo tuổi tác và nhấn mạnh tính vô thường của sắc đẹp.

 Tiếp nhận trong nghệ thuật 
Mô-típ "Am Bà Bà Lợi hiến cúng vườn xoài" xuất hiện trong nghệ thuật Phật giáo, đặc biệt ở các phù điêu tự sự. Một nghiên cứu về nghệ thuật Gandhāra bàn về chủ đề Amrapali dâng cúng vườn xoài và đối chiếu các nguồn văn bản liên quan trong các truyền thống khác nhau.


 Văn hóa đại chúng 
Tên gọi Amrapali/Am Bà Bà Lợi xuất hiện trong một số tác phẩm văn hóa đại chúng tại Ấn Độ; chẳng hạn, có phim điện ảnh tiếng Hindi mang tên Amrapali (1966).

 Xem thêm 
 Kinh Đại Bát Niết-bàn
 Trường A-hàm
 Trường Bộ kinh
 Tương Ưng Bộ kinh
 Tứ niệm xứ
 Bố thí
 Cúng dường
 Tỳ-kheo-ni

 Tham khảo 

Thể loại:Nhân vật Phật giáo
Thể loại:Đệ tử Thích-ca Mâu-ni
Thể loại:Phật giáo Nguyên thủy
Thể loại:Phụ nữ Ấn Độ cổ đại