Ba Du

Ba Du (1904 – 1980) là một nghệ sĩ cải lương người Việt Nam. Ông là một trong những nghệ sĩ tiên phong của sân khấu cải lương Nam Bộ, được xem là một trong "ngũ hổ tướng" của Đoàn cải lương Nam Bộ trên đất Bắc sau năm 1954. Ông được truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (đợt 1).

 Tiểu sử và sự nghiệp 
Ông tên thật Phan Văn Hai, sinh năm 1904 tại Vĩnh Long, trong một gia đình có trình độ học vấn cao và yêu thích âm nhạc dân tộc. Ngoài trình độ học vấn khá, ông còn được học nhiều về nhạc lý và âm nhạc tài tử.

Với lòng đam mê ca hát, ngay từ khi còn đi học, Ba Du đã cùng các bạn lập thành ban hát Đồng Bào Nam, về sau đổi thành gánh cải lương Nam Đồng Ban, quy tụ các nghệ sĩ tài danh như Hai Giỏi, Năm Phỉ, Hai Binh, Mười Mùi. Gánh hát này sau đó đổi thành Tái Đồng Ban, với sự tham gia của Năm Châu, Phùng Há, Tám Mẹo, Tư Út, Hai Phụng, Ba Nhàn, Ba Liên, Từ Anh và Tư Chơi. Theo tác phẩm Bảy gương mặt nghệ sĩ cải lương Nam bộ của Minh Trị, Ba Du vào nghề khá sớm, đã có vai trong vở Lục Vân Tiên của soạn giả Trương Duy Toản vào năm 1920. Trước năm 1945, ông hát thường trực qua lại cho hai gánh Năm Châu và Phụng Hảo, chuyên vai kép độc.

Năm 1936, ông ra miền Bắc, theo Đoàn cải lương Nam Thinh rồi về đoàn hát Quảng Lạc Ban. Vai Ngốc Tử trong vở Ngốc Tử Đăng Khoa đưa tên tuổi ông nổi tiếng tại Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc.

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động ở vùng Đồng Tháp Mười, đồng thời công tác tại Phòng Chính trị Bộ Tư lệnh Khu 8. Ông có đóng góp lớn trong việc xây dựng đoàn nghệ thuật Cửu Long và đội cải lương thuộc Chi hội Văn nghệ Nam Bộ, vừa chiến đấu vừa phục vụ nghệ thuật khắp các chiến khu và bưng biền.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra Bắc. Ông được phân công về đoàn cải lương của Tổng cục Chính trị, sau đó trở thành thành viên nòng cốt gây dựng Đoàn cải lương Nam Bộ tại miền Bắc. Khoảng năm 1958, ông đảm nhiệm chức Phó Hiệu trưởng Trường Nghệ thuật ca kịch dân tộc (nay là Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội), đồng thời là thành viên Ban nghiên cứu nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ trực thuộc Bộ Văn hóa.

Ba Du qua đời năm 1980, thọ 76 tuổi. Ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân đợt đầu tiên vào năm 1984.

 Tham khảo 

Thể loại:Nghệ sĩ cải lương
Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Thể loại:Người Vĩnh Long
Thể loại:Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Thể loại:Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Thể loại:Người họ Phan tại Việt Nam