Trảng Bàng

Trảng Bàng là một địa danh nằm ở phía nam tỉnh Tây Ninh, thuộc vùng Đông Nam Bộ Việt Nam. Đây từng là một huyện lâu đời và hiện nay là một phường (đơn vị hành chính cấp xã) của tỉnh. Dân cư chủ yếu là người Kinh, Hoa sinh sống lâu đời tạo nên sự đa dạng văn hóa. Nhờ vị trí địa lý tiếp giáp Thành phố Hồ Chí Minh ở phía đông và Vương quốc Campuchia ở phía tây, Trảng Bàng được xem như cửa ngõ quan trọng của Tây Ninh, có quốc lộ 22 (đường Xuyên Á) chạy qua kết nối TP. HCM với thủ đô Phnôm Pênh. Vùng đất này không chỉ nổi tiếng bởi bề dày lịch sử hình thành, mà còn bởi những nét văn hóa đặc trưng và vai trò kinh tế nổi bật trong tỉnh Tây Ninh.

Địa lý
Trảng Bàng nằm trên khu vực địa hình bán bình nguyên phù sa cổ đặc trưng của vùng Đông Nam Bộ, chuyển tiếp từ Tây Nguyên xuống Đồng bằng sông Cửu Long, địa hình nghiêng dần từ đông bắc xuống tây nam, chiều cao trung bình từ 1m ở xã Phước Bình đến hơn 40m ở xã Đôn Thuận.

Về thổ nhưỡng, thị xã có 3 nhóm đất chính. Đất xám chiếm 76,6%, đất phù sa chiếm 2,6%, đất phèn chiếm 20,1%. Khí hậu nóng ẩm quanh năm rất phù hợp với nhiều loại cây trồng.

Về sông ngòi, có 2 sông lớn chảy qua là sông Vàm Cỏ Đông chảy trong phạm vi thị xã dài 11,25 km, lưu lượng mùa lũ 40m3/giây, lúc kiệt nước 13m³/s. Sông Sài Gòn chảy qua trong phạm vi thị xã dài 23,25 km, lưu lượng bình quân 59m³/s. Các phụ lưu của 2 sông này chảy qua địa bàn thị xã như: rạch Gò Suối, rạch Trà Cao, rạch Trảng Bàng, rạch Môn, rạch Cầu Trường Chùa, rất thuận lợi cho thuyền, ghe đi lại quanh năm.

Nước ngầm ở Trảng Bàng khá phong phú, tập trung ở các xã phía Đông. Riêng các xã phía Tây việc khai thác nước ngầm bằng đào giếng còn gặp nhiều khó khăn vì đất nhiễm phèn và dễ sụp lở. Ngày nay, hệ thống giao thông này phục vụ cho sự đi lại và giao lưu hàng hóa của nhân dân với các địa phương khác. Hệ thống kênh tưới, kênh tiêu đang được hoàn thiện.

 Nguồn gốc tên gọi 
Tên gọi Trảng Bàng bắt nguồn từ đặc điểm tự nhiên của vùng đất này. Theo nghĩa gốc trong tiếng Việt Nam Bộ, trảng dùng để chỉ một khoảnh đất trũng, tương đối bằng phẳng và thưa cây gỗ lớn, nơi chỉ có cỏ và cây bụi mọc được. Còn bàng ở đây là một loài cỏ dại thân mềm (cỏ bàng, gần giống cây cói) thường mọc nhiều trên những trảng đất ngập nước ấy. Xưa kia, khi lưu dân người Việt đặt chân tới vùng này, họ thấy khắp cánh đồng hoang mọc đầy cỏ bàng nên đã gọi tên nơi đây là Trảng Bàng, tức “cánh đồng bàng” theo cách nói mộc mạc. Cách gọi này giúp phân biệt với cây bàng (loại cây thân gỗ cho bóng mát) và phản ánh đúng đặc trưng thổ nhưỡng địa phương

Tên Trảng Bàng ban đầu có thể chỉ một khu đất cụ thể thuộc thôn Gia Lộc (được xem là nơi xuất phát địa danh), nhưng dần dần trở nên phổ biến để gọi cả vùng rộng lớn. Hiện không có truyền thuyết dân gian ly kỳ nào khác về tên gọi này, mà chủ yếu được lý giải theo nghĩa từ nguyên như trên. Cũng cần biết rằng người có công khai phá vùng đất Trảng Bàng là ông Cả Đặng Văn Trước – một bậc tiền hiền được dân làng tôn làm Thành hoàng. Chính ông đã đưa cư dân đến mở đất, lập nên những thôn ấp đầu tiên ở Trảng Bàng vào đầu thế kỷ 19. Để tưởng nhớ công ơn ông, người dân đã lập đền thờ (đền Ông Cả) và về sau xây dựng đình Gia Lộc để thờ phụng. Tên gọi Trảng Bàng vì thế gắn liền với lịch sử khai hoang lập làng và công lao của vị tiền nhân này.

 Lịch sử 

Thời nhà Nguyễn
Trảng Bàng là vùng đất có lịch sử khai phá từ khá sớm trong tiến trình Nam tiến của người Việt. Trước thế kỷ 19, khu vực này vốn thuộc địa bàn cư trú của người Khmer, về sau mới được sáp nhập vào lãnh thổ Đại Nam. Năm 1836 (đời vua Minh Mạng), triều Nguyễn lập phủ Tây Ninh, trong đó đất Trảng Bàng ngày nay nằm trong huyện Quang Hóa thời bấy giờ

Dưới triều Nguyễn, phủ Tây Ninh thuộc tỉnh Gia Định, có 2 huyện Tân Ninh và Quang Hóa. Đất Trảng Bàng ngày nay thuộc huyện Quang Hoá, cùng với đất các tổng Mộc Hóa (giáp bờ đông sông Vàm Cỏ Tây), Giải Hóa (giáp bờ tây sông Vàm Cỏ Đông), tổng Hàm Ninh Hạ, tổng Mỹ Ninh.

Năm 1867, Nam Kỳ Lục tỉnh chia thành 24 khu thanh tra (sau gọi là tham biện). Khu thanh tra Quang Hoá có châu thành (tức thủ phủ) đặt tại Trảng Bàng, thuộc tổng Hàm Ninh Hạ (nay là phường Trảng Bàng), nên còn được gọi là khu thanh tra Trảng Bàng (inspection de Trảng Bàng).Les Frontiére du Vietnam-Frontiére du Royaume de Cambodge de Khmere de la Basse CochinChine, trang 165. Từ đây Trảng Bàng là tên gọi đơn vị hành chính cho đến ngày nay.

Từ tháng 6 năm 1869 đến tháng 7 năm 1870, các thống đốc Nam Kỳ và quốc vương Campuchia Norodom I, tiến hành thương lượng đi đến hiệp định điều chỉnh biên giới giữa Nam Kỳ thuộc Pháp và Cao Miên (Pháp bảo hộ). Một vùng rộng lớn gọi là Svay Teap (Xoài Tiếp) nằm giữa hai sông Vàm Cỏ, vốn là đất thuộc Hạt thanh tra Trảng Bàng, thời đó là vùng rừng Quang Hóa xen lẫn các làng người Khmer, được cắt trả về cho Campuchia (vùng này ngày nay gọi là "Mỏ vịt" thuộc tỉnh Svay Rieng).

 Thời Pháp thuộc 
Đến năm 1903, Trảng Bàng trở thành quận Trảng Bàng thuộc tỉnh Tây Ninh – đây cũng là quận đầu tiên được thành lập trên đất Tây Ninh, đánh dấu bước phát triển đô thị quan trọng của vùng này

 Thời Việt Nam Cộng hòa 
Theo sắc lệnh 143-NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của Chính quyền Việt Nam Cộng hòa, quận Trảng Bàng thuộc tỉnh Tây Ninh có quận lỵ đặt tại xã Gia Lộc.

Năm 1961, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên quận Trảng Bàng thành quận Phú Đức.

Năm 1963, chuyển quận Phú Đức về tỉnh Hậu Nghĩa và đổi lại tên cũ là Trảng Bàng.

Đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, quận Trảng Bàng gồm 6 xã: Gia Lộc, An Hòa, An Tịnh, Gia Bình, Lộc Hưng, Đôn Thuận.

 Sau 1975 
Sau năm 1975, Chính quyền quân quản Cộng hòa Miền Nam Việt Nam giải thể tỉnh Hậu Nghĩa xác nhập quận Trảng Bàng vào tỉnh Tây Ninh cùng với hai xã Phước Lưu và Bình Thạnh của quận Hiếu Thiện, đổi quận thành huyện. Như vây, Trảng Bàng có 1 thị trấn và 9 xã: Trảng Bàng, An Hòa, An Tịnh, Bình Thạnh, Đôn Thuận, Gia Bình, Gia Lộc, Lộc Hưng, Phước Chỉ, Phước Lưu.

Ngày 12 tháng 1 năm 2004, thành lập xã Hưng Thuận trên cơ sở 1.681 ha diện tích tự nhiên và 2.636 người của xã Lộc Hưng; 2.606 ha diện tích tự nhiên và 6.281 người của xã Đôn Thuận.

Ngày 17 tháng 5 năm 2016, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 432/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Trảng Bàng là đô thị loại IV và ngày 28 tháng 12 năm 2018, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1709/QĐ-BXD về việc công nhận huyện Trảng Bàng là đô thị loại IV.

Cuối năm 2019, huyện Trảng Bàng có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Trảng Bàng (huyện lỵ) và 10 xã: An Hòa, An Tịnh, Bình Thạnh, Đôn Thuận, Gia Bình, Gia Lộc, Hưng Thuận, Lộc Hưng, Phước Chỉ, Phước Lưu.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 865/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Trảng Bàng trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Trảng Bàng
Điều chỉnh địa giới hành chính xã Gia Lộc và thị trấn Trảng Bàng để thành lập 2 phường có tên tương ứng
Chuyển 4 xã: An Hòa, An Tịnh, Gia Bình và Lộc Hưng thành 4 phường có tên tương ứng
Hợp nhất 2 xã Phước Lưu và Bình Thạnh thành xã Phước Bình.

Sau khi thành lập, thị xã Trảng Bàng có 6 phường và 4 xã trực thuộc như hiện nay.

Ngày 10 tháng 2 năm 2025, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 111/QĐ-BXD về việc công nhận thị xã Trảng Bàng là đô thị loại III.

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, giải thể thị xã Trảng Bàng để thành lập các phường Trảng Bàng, An Tịnh, Gia Lộc, Phước Chỉ, Hưng Thuận.

Văn hóa
Đặc sản ẩm thực: Món ăn nổi tiếng ở đây là bánh canh Trảng Bàng và bánh tráng Trảng Bàng được khá nhiều du khách yêu thích. Đặc biệt là món bánh tráng phơi sương. Trước khi ăn, vào buổi tối, khi nhìn thấy những chậu kiểng ươn ướt man mát hơi sương, người ta đem các vỉ bánh ra phơi độ một, hai phút để hơi sương thấm vào bánh, làm cho bánh có độ dẻo vừa đủ mà không ướt, nát. Bánh tráng phơi sương thường được phục vụ cùng với thịt luộc và rau sống (dùng bánh tráng để cuốn thịt và rau, do đó bánh cần có độ dẻo), chấm nước mắm tỏi ớt.

Du lịch
 Tha La xóm đạo. Đây là vùng đồng bào Công giáo chiếm tỉ lệ dân số lớn. Ngày nay thuộc phường An Hòa. Vùng Tha La xóm đạo có nhà thờ Tha La nổi tiếng, có những nghề truyền thống mỹ nghệ từ tre, tầm vông, nghề rèn, xay xát. Cùng với Đình An Hòa, nhà thờ Tha La là công trình kiến trúc cổ, tiêu biểu của Trảng Bàng.
 Đình An Hòa.
 Di tích lịch sử Rừng Rong.
 Địa đạo An Thới.
 Đình An Tịnh, hiện nay nằm ở phía nam của phường An Tịnh. Đình là kiến trúc đặc trưng của Đình làng Nam bộ. Hiện nay, lễ cúng kỳ yên đình làng An Tịnh được tiến hành hàng năm. Sân đình rộng lớn theo đúng nguyên mẫu làng quê Nam Bộ.
 Tháp cổ Bình Thạnh.
 Đình Gia Bình.
 Di tích lịch sử Bời Lời.
 "Miếu Ông Cả" Trước. Nằm ở trung tâm phường Trảng Bàng. Ngày xưa, miếu nằm giữa chợ Trảng Bàng. Sau khi chợ di dời lên nơi mới, khu vực được giải tỏa nhưng miếu giữ nguyên. Kiến trúc miếu đậm chất Á Đông. Tương truyền "Miếu Ông Cả" rất linh thiêng. Ngày Giỗ "Ông Cả" là ngày 6 tháng 3 âm lịch hằng năm tại miếu này.
 Tổ Đình Phước Lưu (hay Chùa Phước Lưu) tọa lạc tại số 259 Quốc lộ 22, phường Trảng Bàng là một trong những ngôi già lam cổ tự còn sót lại trong vùng đất Tây Ninh ngày nay và mang một nét kiến trúc của chùa Nam Bộ xưa đã có hơn 200 năm từ những năm 1800 cho đến nay. Ngoài ra chùa còn có những pho tượng quý giá hàng trăm năm, những bao lam hoành phi câu đối, liễn cũng còn giữ được nét văn hóa truyền thống của vùng Nam Bộ. Chùa đã trải qua 7 đời trụ trì và trụ trì đời thứ 7 hiện nay đang trong coi và kế thừa phát huy kế nghiệp thầy tổ đó là Hòa Thượng Thượng Thiện Hạ Chánh (hay còn gọi là đại sư Thiện Chánh) thuộc dòng Lâm Tế. Chùa cũng được xếp vào 108 ngôi danh lam cổ tự nổi tiếng của Việt Nam và đã được xếp vào di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh và cũng Bộ VH-DL-TT xếp hạng di tích cấp quốc gia vào năm 2016. Tổ đình Phước Lưu là một trong những di sản văn hóa - lịch sử - kiến trúc đặc sắc của tỉnh Tây Ninh
 Đình Gia Lộc tọa lạc tại khu phố Lộc Thành, phường Trảng Bàng là nơi thờ thần hoàng bổn cảnh của cả vùng Trảng Bàng và Gia Lộc xưa đó là ông Đặng Văn Trước hay gọi là ông Cả Trước tên thật là Đặng Úy Dừa. Ông là người từ vùng Bình Định vào khai khẩn đất và lập làng xóm rồi chỉ dạy cho dân trong vùng trồng trọt. Sau khi ông mất thì dân trong vùng vì yêu quý và cả nể ông nên đã cho lập lên ngôi đình để thờ ông và hàng năm cứ vào ngày 14-15-16 là lễ cúng kỳ yên và ba năm đáo lệ cúng trọng thể để tưởng nhớ người đã khai sinh ra vùng đất này. Đình cũng đã từng được 2 lần triều Nguyễn sắc phong và sắc phong cuối cùng là thời Vua Bảo Đại năm 1933. Đình đã được Bộ VH-DL-TT xếp hạng di tích cấp quốc gia cùng với lễ cúng kỳ yên được xếp hạng lễ hội văn hóa phi vật thể quốc gia.
 Chùa Phước Lâm
 Nhà thờ Trảng Bàng
 Tịnh xá Ngọc Trảng
 Miếu Bà Vàm Trảng: Ngoài những di tích trên còn có Miếu Bà Vàm Trảng tọa lạc tại phường An Hòa. Đây là một ngôi miếu nhỏ nằm tạy cửa rạch Vàm Trảng chảy vào ngang chợ củ Trảng Bàng và ngôi miếu có từ lâu đời do người dân dựng miếu để cầu bình an cho xóm làng và cầu cho vụ mùa cùng với những người đi tàu, ghe, được thuận buồm xuôi gió.

Danh nhân
 Hộ Pháp Phạm Công Tắc
 Anh hùng Ngụy Văn Thà Ngụy Văn Thà
 Trung tướng Nguyễn Thới Bưng
 Ông Cả Đặng Văn Trước
 Lãnh Binh Tòng
 Nguyễn Trọng Tuyển

Chú thích

Tham khảo

Thể loại:Biên giới Việt Nam – Campuchia