Đình Phú Khê

Đình Phú Khê là một ngôi đình tại xã Hoằng Phú, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Khuôn viên đình rộng 5.436 m², không gian thờ tự chia thành ba cung: tiền đường thờ hai vị thành hoàng, cung thứ hai thờ Thánh Mẫu và cung thứ ba thờ Phật. Đình được xây dựng lại vào giữa thế kỷ 19 dưới triều Tự Đức trên nền đất cũ và được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là "di tích lịch sử quốc gia" vào năm 1993.

 Lịch sử 
Tài liệu của Ban quản lý di tích đình làng Phú Khê nêu đình có nguồn gốc từ thời nhà Lý. Năm 1039, dưới triều Lý Thái Tông, quân Ai Lao gây chiến tranh biên giới phía nam Đại Việt; nhà vua đến Phú Trừng Trang (nay thuộc huyện Hoằng Hóa) để tuyển binh. Trong một giấc mơ, Lý Thái Tông thấy hai người đàn ông tự nhận là con trai họ Chu từ phía Bắc, đã chết và được người dân chôn cất, hứa sẽ "âm phù trợ giúp". Trận đánh sau đó kết thúc với thắng lợi của Đại Việt; tài liệu này giải thích bằng việc "mây đen" và "gió lớn" từ Phú Trừng Trang làm rối loạn quân Ai Lao. Lý Thái Tông ban 37 quan tiền để dân làng thờ cúng, phong hai vị thần là Đại Vương, cấp sắc phong và miễn binh lương ba năm; các ngày sinh (16/2), húy (23/4) và khánh nhật được tổ chức tế lễ.

Hai vị thành hoàng được gọi là Chu Minh và Chu Tuấn, sinh ngày 16/2/1026 tại Sơn Nam đạo, là con của ông Chu (người Quảng Đức, Trung Hoa) và bà Phạm Khoan. Cùng nguồn này cho biết, sau khi di cư sang Đại Việt và đến chùa Bảo Phúc (Phú Trừng Trang), hai người gặp nạn chìm thuyền năm 1039; thi thể được chôn cất tại Phú Trừng Trang (nay thuộc xã Hoằng Quý). Ông Chu tự tử sau khi hay tin hai con được chôn cất tại đây.

Đình được dựng lại vào thế kỷ 19 dưới triều Tự Đức. Trong đình hiện còn án gian, nhang án, câu đối, hoành phi, long ngai (cao 1,2 m), bài vị và sắc phong từ các triều đại.

 Kiến trúc 
Đình có mặt bằng kiểu chữ nhị, gồm hai tòa: đại bái và hậu cung. Khuôn viên gồm đình, chùa và lăng mộ.

 Lễ hội 
Lễ hội đình Phú Khê tổ chức hằng năm theo Âm lịch vào hai đợt: 16/2–20/2 và 22/4–23/4. Các nghi lễ và hoạt động thường gồm tế lễ, rước thần, giao lưu văn nghệ, mừng thọ, vinh danh thành tích và các sinh hoạt văn hóa khác.

 Làng Phú Khê 
Làng Phú Khê trước đây còn được gọi là Phú Trừng Trang hoặc Kẻ Đừng; về sau tổ chức thành hai xã Hoằng Phú và Hoằng Quý. Khu vực này nằm trên Quốc lộ 1A, giáp làng Quỳ Chử (nơi có di chỉ văn hóa Quỳ Chử), và từng có năm chùa. Các dòng họ ở đây gồm Nguyễn, Lê, Trịnh,...

Họ Trịnh có thủy tổ là Trịnh Phúc Hiền, thuộc nhánh Triết Vương Trịnh Tùng, di cư về làng khoảng hơn 300 năm trước, khi khoảng 50 tuổi. Trước đó, ông từ Sóc Sơn qua Thăng Long, Hải Phòng, rồi đến Sơn Tây cùng con trai đầu. Mộ thủy tổ và con trai đầu ở Phú Khê, mộ thủy tổ mẫu ở Cam Thượng, Ba Vì, Hà Nội. Họ Trịnh xây nhà thờ tại Phú Khê (450 m², hoàn thành 2012) và Sơn Tây (xây từ 2005); ngày giỗ tổ là 22–23 tháng Giêng âm lịch.

Dưới triều nhà Nguyễn, họ Trịnh có người làm quan như Trịnh Bỉnh (tu soạn Hàn lâm viện, tri phủ Lý Nhân) và Trịnh Phúc Ân. Sau năm 1945, nhiều người tham gia Chiến tranh Đông Dương, có liệt sĩ, 7 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, cùng một số sĩ quan như Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu và Đại tá Trịnh Cao Biền. Làng có 16 tiến sĩ như Trịnh Văn Tòng, Trịnh Văn Lai; một số doanh nhân như Trịnh Xuân Lâm, Trịnh Văn Ngạn. Đại hội họ lần đầu tổ chức năm 2018.

 Tham khảo 

 Tài liệu 
 Trịnh Văn Ngạn, "Tộc Trịnh Phú Khê", tháng 8/2019, Thanh Hóa
 Ban quản lý di tích đình làng Phú Khê, "Đình làng Phú Khê xã Hoằng Phú, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa", Thanh Hóa

 Chú thích 

Thể loại:Di tích quốc gia Việt Nam
Thể loại:Kiến trúc Việt Nam
Thể loại:Tín ngưỡng dân gian Việt Nam
Thể loại:Lịch sử Thanh Hóa
Thể loại:Hoằng Hóa