Tìm kiếm cảm giác

300px|nhỏ|phải|Thể thao mạo hiểm với trò leo núi
Tìm kiếm cảm giác (Sensation seeking) hay tìm cảm giác mạnh là một đặc điểm tính cách được định hình từ việc tìm kiếm các trải nghiệm và cảm xúc "đa dạng, mới lạ, phong phú và mãnh liệt" thông qua sự sẵn sàng "chấp nhận các rủi ro tài chính (hao tiền tốn của), pháp lý, xã hội cho đến bất chấp nguy hại về sức khỏe, tính mạng vì những trải nghiệm đó." Thuật ngữ "tìm kiếm cảm giác" được nhà nghiên cứu Marvin Zuckerman thuộc Đại học Delaware phát triển. Để đánh giá đặc điểm này, Marvin Zuckerman đã tạo ra một trắc nghiệm tính cách gọi là Thang đo tìm kiếm cảm giác. Bài kiểm tra này đánh giá sự khác biệt của từng cá nhân về sở thích kích thích giác quan, có những người thích sự kích thích mạnh và thể hiện hành vi biểu lộ ham muốn cảm giác lớn hơn, và có những người thích sự kích thích giác quan thấp. Thang đo là một bảng câu hỏi được thiết kế để đo lường mức độ kích thích mà một người yêu cầu và mức độ họ tận hưởng sự phấn khích đó. Zuckerman giả thuyết rằng những người tìm kiếm cảm giác cao cần nhiều sự kích thích để đạt được Mức độ kích thích tối ưu. Khi sự kích thích hoặc đầu vào giác quan không được đáp ứng, người đó sẽ cảm thấy trải nghiệm thật khó chịu.

 Các đặc điểm 
Nghiên cứu của Zuckerman đã phát hiện ra rằng những người tìm kiếm cảm giác cao có xu hướng tìm kiếm mức độ kích thích cao trong cuộc sống hàng ngày của họ. Thang đo dự đoán mức độ mọi người chịu đựng các phiên cách ly giác quan. Tìm kiếm cảm giác gia tăng theo độ tuổi từ thời thơ ấu đến tuổi vị thành niên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng nó gia tăng trong độ tuổi từ 10-15 và duy trì ổn định hoặc giảm dần sau đó. Tuy nhiên, sự nhạy cảm với sự nhàm chán vẫn ổn định trong suốt cuộc đời, không giống như các khía cạnh khác của tìm kiếm cảm giác. Sự khác biệt đáng kể về giới tính đã được chỉ ra trong việc tìm kiếm cảm giác, với nam giới đạt điểm cao hơn đáng kể so với nữ giới. Trong các mẫu khảo sát tại Mỹ cho thấy nam giới vượt trội hơn hẳn nữ giới về tổng điểm tìm kiếm cảm giác, tìm kiếm mạo hiểm và phiêu lưu, nhạy cảm với sự nhàm chán và sự phóng túng. Các nghiên cứu ở Úc, Canada và Tây Ban Nha cũng tìm thấy những khác biệt giới tính tương tự về tổng điểm tìm kiếm cảm giác, tìm kiếm mạo hiểm và phiêu lưu, và nhạy cảm với sự nhàm chán. Tình trạng hôn nhân cũng liên quan đến tìm kiếm cảm giác, khi các nghiên cứu cho thấy nam giới đã ly hôn có xu hướng có đặc điểm này cao hơn so với nam giới độc thân hoặc đã kết hôn. Phiên bản gần đây nhất của Thang đo Tìm kiếm Cảm giác (SSS-V) đã chứng minh được độ giá trị và độ tin cậy ở mức trung bình. Nó đã được điều chỉnh để sử dụng cho trẻ em.
300px|nhỏ|phải|Khám phá hang động sâu thẳm hun hút
Tìm kiếm cảm giác có thể được chia thành bốn đặc điểm:
 Tìm kiếm mạo hiểm và cảm giác mạnh: Mong muốn tham gia các hoạt động ngoài trời liên quan đến những cảm giác khác thường, cảm giác mạnh và rủi ro, chẳng hạn như nhảy dù, lặn biển, đua xe, lái xe tốc độ cao và bay lượn. Rủi ro không phải là một phần thiết yếu của đặc điểm này, vì nhiều hoạt động liên quan đến nó không mang tính rủi ro, nhóm hành vi Tìm kiếm mạo hiểm và phiêu lưu lệch lạc. Tuy nhiên, rủi ro có thể bị phớt lờ, chấp nhận hoặc giảm thiểu và thậm chí có thể được coi là yếu tố làm tăng thêm sự phấn khích của hoạt động. 
 Tìm kiếm trải nghiệm: Chỉ về những trải nghiệm giác quan hoặc tinh thần mới mẻ thông qua các lựa chọn phi truyền thống, bao gồm cả trải nghiệm ảo giác, sự không tuân thủ xã hội và mong muốn kết giao với những người khác thường. Trào lưu "Phượt" (du lịch bụi bằng xe máy) phát triển mạnh mẽ, phản ánh nhu cầu Tìm kiếm trải nghiệm. Tuy nhiên, nó cũng biến tướng thành việc chinh phục các cung đường nguy hiểm (như Tà Xùa, các đèo dốc hiểm trở) bất chấp an toàn, thể hiện rõ đặc tính chấp nhận rủi ro.
 Sự phóng túng (Disinhibition): Ưa thích các hoạt động "mất kiểm soát" như những bữa tiệc hoang dại bất tận, uống rượu và các hoạt động bất hợp pháp. Biểu hiện chủ yếu qua các hình thức cờ bạc truyền thống (các trò đỏ đen, lô đề, xóc đĩa) hoặc những hành vi phá vỡ quy tắc xã hội nhỏ lẻ. Các tệ nạn như sử dụng chất kích thích trong quán bar, vũ trường ("bay lắc") là biểu hiện điển hình của yếu tố Phóng túng/Mất ức chế, nơi người tham gia tìm kiếm sự thoát ly khỏi sự nhàm chán của cuộc sống thường nhật.
 Nhạy cảm với sự nhàm chán: Sự không chịu đựng được các trải nghiệm lặp đi lặp lại, đơn điệu và cảm giác bồn chồn khi không có gì mới để làm, sự mong muốn đến những chốn náo nhiệt, thị phi. Không chịu được sự lặp lại hoặc những người tẻ nhạt, vô vị và bồn chồn trong những tình cảnh như vậy.

 Hành vi
Tìm kiếm cảm giác có liên quan đến tốc độ lái xe, với cả nam và nữ có mức tìm kiếm cảm giác cao đều có nhiều khả năng tham gia vào việc lái xe quá tốc độ. Những người tìm kiếm cảm giác cao có nhiều khả năng phớt lờ luật lệ giao thông và tham gia vào các hành vi rủi ro cao liên quan đến tai nạn hoặc va chạm dẫn đến thương tích cho người lái xe. Lòng tự trọng và nhận thức rủi ro cũng là những biến số ảnh hưởng đến việc tìm kiếm cảm giác và lái xe nguy hiểm. Việc sử dụng rượu bia đã được liên hệ tìm kiếm cảm giác, đặc biệt là các thang đo phụ về sự phóng túng và tìm kiếm trải nghiệm. Ảnh hưởng của bạn bè và tìm kiếm cảm giác dường như củng cố lẫn nhau trong tác động của chúng đối với việc sử dụng chất kích thích. Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng mức độ tìm kiếm cảm giác của bạn bè có khả năng dự báo việc sử dụng ma túy. Hơn nữa, các cá nhân có xu hướng kết giao với những người bạn có mức độ tìm kiếm cảm giác tương tự như mình, tiếp tục ảnh hưởng đến việc sử dụng ma túy và rượu. Ngoài ra, cần sa, các chất kích thích tâm thần (như methamphetamine/ma túy đá) và thuốc gây ảo giác cũng liên quan đến việc tìm kiếm trải nghiệm và cảm giác. 

Những người tìm kiếm cảm giác cao cũng có xu hướng tham gia vào hành vi tình dục rủi ro cao như đa bạn tình, trăng hoa, lăng nhăng, và không sử dụng bao cao su để bảo vệ bản thân khỏi bệnh tình dục. Họ cũng có xu hướng có thái độ tình dục phóng khoáng. Hành vi tình dục rủi ro đặc biệt liên quan đến khía cạnh phóng túng của tìm kiếm cảm giác. Những người tìm kiếm cảm giác cao cũng có nhiều khả năng không chung thủy với bạn đời trong khi đang ở trong một mối quan hệ lãng mạn đã cam kết. Những người tìm kiếm cảm giác cao độ cũng thích nghe nhạc kích thích như hard rock hơn là nhạc cụ cổ điển. Những người tìm kiếm cảm giác cao cũng có nhiều khả năng thích tranh siêu thực hơn tranh hiện thực hoặc các hình thức nghệ thuật gây khó chịu (được định nghĩa là sự hiện diện của nội dung bạo lực, hung hăng hoặc các chủ đề về cái chết và sự tuyệt vọng). Nam tính truyền thống, áp lực bạn bè, tìm kiếm cảm giác và hành vi rủi ro đều là những yếu tố tương quan với nhau. Nghiên cứu cho thấy các nam sinh viên đại học tuân theo nam tính truyền thống có nhiều khả năng tham gia vào mức độ tìm kiếm cảm giác và hành vi rủi ro cao hơn so với nữ giới.

 Mẫu nhân cách 
Zuckerman bắt đầu nghiên cứu đặc điểm tính cách mà sau này ông gọi là "tìm kiếm cảm giác" vào năm 1969. Zuckerman lập luận rằng tìm kiếm cảm giác là một trong số ít "đặc điểm cốt lõi" có thể được sử dụng để mô tả tính cách con người. Mặc dù các nhà nghiên cứu khác bao gồm Hans Eysenck, và Bảng kiểm nhân cách NEO sửa đổi của Costa và McCrae coi đặc điểm này có liên quan đến hướng ngoại, các nghiên cứu phân tích nhân tố do Zuckerman thực hiện cho thấy tìm kiếm cảm giác tương đối độc lập với các chiều kích lớn khác của nhân cách. Một số nghiên cứu đã tìm thấy mối tương quan tích cực giữa tìm kiếm cảm giác, đặc biệt là thành phần tìm kiếm trải nghiệm, với cởi mở với trải nghiệm. Ngoài ra, mối tương quan tiêu cực đã được tìm thấy giữa sự dễ chịu từ NEO-PI-R và tổng điểm tìm kiếm cảm giác, cũng như các thang đo phụ về nhạy cảm với sự nhàm chán và sự phóng túng. Nhân tố trung thực-khiêm tốn của mô hình HEXACO đã được chứng minh là có tương quan tiêu cực với các hành vi tìm kiếm cảm giác và chấp nhận rủi ro.de Vries, R.E., de Vries, A., & Feij, J.A. (2009). Sensation seeking, risk-taking, and the HEXACO model of personality. Personality and Individual Differences, 47, pp. 536-540. Trong mô hình nhân cách năm yếu tố thay thế của Zuckerman, tìm kiếm cảm giác đã được đưa vào như một khía cạnh của đặc điểm rộng hơn là tìm kiếm cảm giác xung động. 

Trong mô hình nhân cách "Ba Yếu tố Lớn" của Eysenck, tìm kiếm cảm giác xung động có liên quan chặt chẽ nhất với tính loạn thần và trong Năm đặc điểm tính cách lớn thì nó chủ yếu liên quan đến tính tận tâm (thấp). Tìm kiếm cảm giác có mối tương quan mạnh mẽ với thang đo tìm kiếm sự mới lạ trong Bảng kiểm Khí chất và Tính cách của Cloninger. Hơn nữa, ông trình bày bằng chứng cho thấy đặc điểm này chịu ảnh hưởng từ gen. Những người mắc rối loạn lưỡng cực có nhiều khả năng tham gia vào các hành vi rủi ro xã hội. Ngoài ra, khi so sánh những người mắc rối loạn lưỡng cực và những người không mắc trên thang đo SSS-V, người ta thấy rằng những người mắc rối loạn lưỡng cực đạt điểm thấp trên thang đo tìm kiếm mạo hiểm và phiêu lưu, nhưng lại cao trên thang đo sự phóng túng. Những người tìm kiếm cảm giác có xu hướng thích các nghề nghiệp liên quan đến các hoạt động mới lạ, kích thích và độc đáo cũng như các nhiệm vụ phi cấu trúc đòi hỏi sự linh hoạt, chẳng hạn như các nghề nghiệp khoa học và dịch vụ xã hội. Những người tìm kiếm cảm giác thấp có xu hướng thích các nhiệm vụ có cấu trúc chặt chẽ, được xác định rõ ràng liên quan đến trật tự và quy trình như nội trợ hoặc giảng dạy.

 Xem thêm 
 Thể thao mạo hiểm
 Cuộc phiêu lưu
 Tính xung động
 Lý thuyết kích thích thấp
 Du lịch mạo hiểm
 Du lịch khám phá
 Kích thích siêu thường
 Tìm kiếm sự mới lạ
 Trải nghiệm bạn gái

 Chú thích

Tham khảo






Thể loại:Đặc điểm tính cách