Bút pháp Xuân Thu

Bút pháp Xuân Thu (tiếng Trung: 春秋笔法), còn gọi là Thư pháp Xuân Thu (春秋書法) hoặc Vi Ngôn Đại Nghĩa (微言大义), là kỹ thuật viết lách mà qua đó, tác giả không trực tiếp trình bày quan điểm của mình về nhân vật hay sự kiện, nhưng lại biểu lộ một cách kín đáo và tinh tế thái độ chủ quan thông qua việc mô tả chi tiết, sử dụng các thủ pháp tu từ (ví dụ như việc lựa chọn từ ngữ), và sàng lọc tài liệu. Ban đầu, nó có nghĩa là việc người đời sau nghiêm khắc khảo xét những người đi trước, xem ai là kẻ cực ác, ai là người tôn kính triều đình, đây gọi là “thiện ác tự có lịch sử chứng minh”. Hiện nay, Bút pháp Xuân Thu chỉ dùng để chỉ phương pháp viết lách có ngụ ý khen chê một cách uyển chuyển, khúc chiết.Hiện đại Hán ngữ từ điển (现代汉语词典), ấn bản thứ 7, Thương vụ ấn thư quán, 2016.

Tổng quan
Khổng Tử biên soạn Kinh Xuân Thu (cũng có ý kiến cho rằng không phải do Khổng Tử viết) vào khoảng năm 480 TCN. Khi ghi chép lịch sử, Khổng Tử đã ngầm ẩn ý khen chê. Đến đời sau, ba cuốn chú giải Kinh Xuân Thu tức Xuân Thu tam truyện (Tả Thị truyện, Công Dương truyện, Cốc Lương truyện) được viết ra. Chúng bổ sung sự phê phán nghiêm khắc, phân định thiện ác cho các sự kiện được truyền đạt trong Xuân Thu vốn chỉ là một bảng niên biểu, bằng cách thêm vào các nhận định như "hành vi của người này là đúng đắn," hay "kết quả của người này là không phù hợp và tồi tệ". Để làm rõ tư tưởng của Khổng Tử, các tác giả đã viết các chuyên luận để giải thích hàm ý bên trong của Kinh Xuân Thu, đặc biệt là các chi tiết liên quan đến lễ nghi. 

Sau đó, vì Mạnh Tử từng nói, "Khổng Tử làm ra Kinh Xuân Thu mà bọn loạn thần tặc tử sợ hãi" nên cụm từ "bút pháp Xuân Thu" bắt đầu mang ý nghĩa "ai là kẻ cực ác, hay ai tôn kính triều đình, sẽ được người đời sau nghiêm khắc khảo xét". Phương pháp này được gọi là Vi Ngôn Đại NghĩaHán thư - Nghệ văn chí (漢書·藝文志): "Xưa kia, Trọng Ni (Khổng Tử) mất đi thì lời lẽ vi diệu (vi ngôn) bị đứt đoạn, bảy mươi học trò qua đời thì ý nghĩa lớn lao (đại nghĩa) bị sai lệch."  (ý nghĩa lớn được gói gọn trong lời lẽ nhỏ bé, tinh tế) hoặc Bút pháp Xuân Thu và được truyền thống Trung Quốc cổ đại ca ngợi. Âu Dương Tu đời Tống tổ chức biên soạn Tân Đường thư và Tân Ngũ Đại sử và sử dụng Bút pháp Xuân Thu rất nhiều. Tiền Đại Hân viết: "Kinh Xuân Thu là sách khen chê thiện ác".Chu Tử Ngũ Kinh ngữ loại - Thống luận kinh nghĩa (朱子五经语类·统论经义) Chu Hi lại cho rằng Kinh Xuân Thu không hề có cái gọi là phép viết để biểu thị ý khen chê. Ví dụ, loạn Cung Thúc Đoạn, một trong những cuộc nội loạn của nước Trịnh thời Xuân Thu, Khổng Tử và những người khác đã châm biếm hành vi giữa hai anh em Trịnh Trang Công và Cung Thúc Đoạn (tức là câu "Trịnh Bá khắc Đoạn tại Yên"), nhưng lại hết lời ca ngợi quan Đại phu Dĩnh Khảo Thúc. 

Tham khảo

Thể loại:Khổng Tử
Thể loại:Văn hóa Nho giáo
Thể loại:Lịch sử học Trung Quốc