Nguyễn Cửu Thống

Nguyễn Cửu Thống là võ quan của chúa Nguyễn tại Đàng Trong vào giai đoạn Tây Sơn nổi dậy ở miền Trung. Ông mang chức Chưởng cơ và được nêu trong danh sách chỉ huy tham gia một đợt xuất quân hướng về địa bàn Quảng Ngãi và Quảng Nam trong niên hiệu Duệ Tông. Nguyễn Cửu Thống kết hôn với hoàng nữ Ngọc Tuyên, con của Nguyễn Phúc Khoát, và chết trong biến động năm 1774.

Bối cảnh
Các cuộc giao tranh từ đầu thập niên 1770 tại Nam Hà đặt quân vụ chúa Nguyễn vào thế đối phó đồng thời với lực lượng Tây Sơn và các biến động chính trị trong khu vực Thuận Hóa. Trong cấu trúc quân sự của Đàng Trong, chức chưởng cơ thường gắn với vai trò chỉ huy một bộ phận quân, tham gia điều động và tác chiến theo lệnh của triều đình chúa Nguyễn.

Quân vụ
Trong ghi chép về giai đoạn Tây Sơn khởi loạn, danh sách lực lượng xuất quân gồm nhiều chỉ huy thuộc các cấp bậc khác nhau, trong đó có Chưởng cơ Nguyễn Cửu Thống, Nguyễn Cửu Sách, Cai cơ Phan Tiến, Cai đội Nguyễn Vệ và Tổng nhung Nguyễn Sùng. Đạo quân tiến đến địa đầu Quảng Ngãi và bị đánh úp; phần chỉ huy tiên phong trong đoạn chép đó chịu tổn thất nhân sự, dẫn tới việc cuộc tiến công không đạt mục tiêu kiểm soát địa bàn đang biến động.

Hôn nhân với hoàng nữ Ngọc Tuyên
Hoàng nữ Ngọc Tuyên là con của Nguyễn Phúc Khoát, mẹ là Tả Cung tần Tống thị, và kết hôn với Nguyễn Cửu Thống khi ông đang mang chức tiết chế chưởng doanh. Năm 1774, Nguyễn Cửu Thống chết; sau đó Ngọc Tuyên ở lại xã Thủy Vân thuộc huyện Hương Thủy (nay thuộc Thừa Thiên Huế), cắt tóc đi tu và gắn với tên gọi “sư cô Vân Dương”.

Trong các bài viết báo chí về dòng họ Nguyễn Cửu và sự kiện “giả vương nhập cận”, hoàng nữ Ngọc Tuyên được nhắc bằng tên gọi “bà vãi Vân Dương” và được nêu là vợ của Nguyễn Cửu Thống.

Tham khảo

Thể loại:Quan lại chúa Nguyễn
Thể loại:Võ tướng Việt Nam thế kỷ 18
Thể loại:Mất năm 1774