Sông Tam Kỳ

Sông Tam Kỳ là một con sông ở tỉnh Quảng Nam, chảy qua khu vực Tam Kỳ và vùng phụ cận. Sông nằm trong hệ thống sông Tam Kỳ, một trong hai hệ thống sông lớn của tỉnh, với diện tích lưu vực được nêu là 735 km². Ở vùng ven biển, đoạn hạ lưu của sông Tam Kỳ liên hệ với sông Trường Giang; tuyến sông này nối hệ thống sông Tam Kỳ với hệ thống sông Thu Bồn và thoát ra biển qua các cửa sông ở dải ven biển phía nam tỉnh. Ở thượng lưu, công trình đầu mối hồ Phú Ninh hình thành khi chặn dòng sông Tam Kỳ, tạo nguồn nước tưới và điều tiết cho hạ du.

 Địa lý và lưu vực 
Tài liệu tổng quan về điều kiện tự nhiên Quảng Nam nêu hai hệ thống sông lớn của tỉnh là Vu Gia - Thu Bồn và Tam Kỳ; lưu vực hệ thống sông Tam Kỳ có diện tích 735 km². Mạng lưới sông ngòi trong tỉnh bắt nguồn từ sườn đông dãy Trường Sơn và đổ ra biển ở vùng đồng bằng ven biển, hình thành các hành lang thoát nước theo hướng Tây-Đông. Hạ lưu sông Tam Kỳ nằm trong không gian thủy hệ ven biển có sông Trường Giang chạy dọc bờ biển, nối hai hệ thống sông Thu Bồn và Tam Kỳ; đầu phía bắc hợp lưu với sông Thu Bồn và đổ ra biển tại Cửa Đại (khu vực Hội An), đầu phía nam nhập lưu với sông Tam Kỳ và đổ ra biển qua cửa Lở và cửa An Hòa (khu vực Núi Thành).

 Hồ Phú Ninh và khai thác nước 
Cụm công trình đầu mối Phú Ninh chặn dòng sông Tam Kỳ ngày 29 tháng 3 năm 1979; các hạng mục như đập, cống và tràn xả lũ hoàn thành theo tiến độ khai thác vận hành của hệ thống thủy lợi. Nước từ hồ được dẫn về hạ du qua hệ thống kênh tưới, phục vụ sản xuất nông nghiệp ở khu vực phía nam tỉnh trong giai đoạn đưa công trình vào khai thác. Một bài viết chuyên đề về khai thác đa mục tiêu nêu hồ Phú Ninh có dung tích trữ hơn 344 triệu m³ và diện tích mặt nước khoảng 3.433 ha; công trình cấp nước tưới, cấp nước sinh hoạt - công nghiệp, đồng thời tham gia cắt lũ cho vùng hạ du quanh Tam Kỳ và khu vực lân cận.

Hồ Phú Ninh còn gắn với phát điện quy mô nhỏ từ dòng xả điều tiết. Thông tin báo chí nêu nhà máy thủy điện Phú Ninh khởi công ngày 1 tháng 1 năm 1981, vận hành thương mại từ năm 1984, gồm hai tổ máy công suất 800 kW/tổ máy; sản lượng điện hằng năm được nêu trong khoảng 1,5 đến 3 triệu kWh. Vai trò điều tiết của hồ chi phối chế độ dòng chảy trên sông Tam Kỳ ở đoạn hạ du trong các đợt mưa lũ theo mùa.

 Quan trắc, điều tiết lũ và mực nước 
Trong đợt mưa lũ cuối tháng 10 năm 2025, hồ Phú Ninh vận hành điều tiết qua tràn xả sâu với lưu lượng từ 30 đến 700 m³/s; mực nước hồ lúc 12 giờ ngày 27 tháng 10 năm 2025 ở cao trình +30,27 m. Cùng bản tin này nêu dự báo mực nước sông Tam Kỳ tại trạm Tam Kỳ (từ 7 giờ ngày 27 đến 7 giờ ngày 28 tháng 10 năm 2025) có thể đạt tối đa +1,5 m, thấp hơn mức báo động I (+1,7 m).

Một bản tin khác cùng ngày cũng nêu khung vận hành điều tiết 30 đến 700 m³/s và dự báo mực nước tối đa +1,50 m tại trạm Tam Kỳ, thấp hơn báo động I (+1,70 m). Các ngưỡng quan trắc tại trạm thủy văn là cơ sở triển khai phương án ứng phó lũ lụt và tổ chức vận hành hạ tầng thoát nước đô thị ở khu vực ven sông.

 Sạt lở bờ sông và hạ tầng ven sông 
Lũ lớn có thể gây xói lở và sạt lở bờ sông ở một số đoạn qua khu dân cư, tạo nguy cơ ảnh hưởng đất sản xuất và nhà cửa ven sông. Ngày 15 tháng 10 năm 2025, dự án kè chống sạt lở kết hợp đường cảnh quan ven sông Tam Kỳ và khu tái định cư được khởi công tại một phường ven sông; hạng mục kè và đường dọc kè có tổng giá trị 94,7 tỉ đồng, chiều dài gần 1 km, trên đoạn từ cầu Tam Kỳ mới đến cầu Tam Kỳ cũ. Các hạng mục kè bờ và đường ven sông thường được triển khai cùng các công trình thoát nước đô thị để ổn định bờ sông và giảm rủi ro ngập cục bộ khi mưa lớn.

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 
 "Đánh thức" những dòng sông xứ Quảng (Tạp chí Xây dựng)

Thể loại:Sông tại Quảng Nam