Bùi Ngươn Ngãi

Bùi Ngươn Ngãi (1931  – 2 tháng 11 năm 1963), đôi lúc bị ghi sai thành Bùi Nguyên Ngãi, là quân nhân và sĩ quan thiết giáp thuộc Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Đại úy. Ông nổi bật với vai trò trong cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963 lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm, và hy sinh trong trận đánh cuối cùng tại Dinh Gia Long. Sau khi qua đời, ông được phe đảo chính tôn vinh là Anh hùng Cách mạng 1-11. 

Binh nghiệp
Bùi Ngươn Ngãi sinh năm 1931 tại Nam Kỳ, Liên bang Đông Dương. Ông tốt nghiệp Khóa 8 Hoàng Thúy Đồng Trường Võ bị Liên quân Đà Lạt (1952–1953) dưới thời Quốc gia Việt Nam. Ra trường về phục vụ tại Binh chủng Thiết giáp. 

Dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa, Bùi Ngươn Ngãi là sĩ quan thiết giáp lâu năm lên đến cấp Đại úy và là chỉ huy trưởng Chi đoàn 1 Thiết kỵ. Ông được biết đến là sĩ quan trẻ nhiệt huyết có tài dàn quân chiến trận về thiết vận xa, từng tham gia nhiều trận đánh mang lại chiến thắng lẫy lừng tại Quân đoàn III và Quân đoàn IV. Về sau ông tỏ ra bất mãn chế độ vì bị cấp trên trù dập nên đã hưởng ứng tích cực vào cuộc đảo chính ngay từ những ngày bí mật. Ông thuộc chiến đoàn của Trung tá Vĩnh Lộc từ mạn Long An kéo về Thủ đô Sài Gòn. Sau đó điều động bốn chiếc thiết vận xa M113 tiến vào Dinh Gia Long theo lộ trình từ Nhà thờ Đức Bà tràn xuống đường Nguyễn Du qua đường Pasteur. 

Trong trận giao tranh ác liệt vào Dinh Gia Long đêm ngày 1 tháng 11 năm 1963, ông trực tiếp chỉ huy nhóm thiết vận xa M113 đối đầu với Lữ đoàn Liên binh Phòng vệ Tổng thống Phủ, đơn vị tinh nhuệ phòng thủ cứ điểm này do các sĩ quan thân tín chỉ huy và được trang bị hỏa lực mạnh. Rạng sáng ngày 2 tháng 11 năm 1963, Bùi Ngươn Ngãi khi đang đứng trên xe tăng điều động binh sĩ uy hiếp mặt tiền Dinh Gia Long thì bị trúng đạn đại liên gục chết tại chỗ ngay trên đường Pasteur và Gia Long. Đúng lúc đó, quân lính Dinh Gia Long đã bắn thêm súng chống chiến xa M72 khiến chiếc xe tăng của ông bốc cháy giữa ngã tư Công Lý và Gia Long. 

Sự hy sinh của ông ngay trước thời điểm Dinh Gia Long thất thủ đã tạo thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy binh sĩ nhanh chóng chiếm lĩnh mục tiêu cuối cùng, buộc lực lượng phòng vệ phải đầu hàng, dẫn đến kết thúc cuộc đảo chính. Ít lâu sau, Hội đồng Quân nhân Cách mạng đã tổ chức đám tang long trọng dành cho ông, với quan tài đặt trên thiết vận xa M113 làm xe tang cùng vợ con ngồi lên đó cầm di ảnh, diễu hành qua các đường phố chính ở Sài Gòn, có sự tham gia của đông đảo sĩ quan, binh sĩ và học sinh, sinh viên.

Vinh danh
Phe đảo chính chính thức tôn vinh ông là Anh hùng Cách mạng 1-11 vào buổi sáng ngày 2 tháng 11 năm 1963. Khóa 18 Trường Võ bị Quốc gia Việt Nam (1961–1963) được vinh hạnh đổi tên thành Khóa Bùi Ngươn Ngãi. Ngoài ra, thị xã Tuy Hòa tỉnh Phú Yên trước năm 1963 từng có một con đường gọi là Đại lộ Ngô Đình Khôi, sau đảo chính cũng được đổi tên thành Đại lộ Bùi Ngươn Ngãi, đến đầu tháng 4 năm 1975 mới đổi thành đường Lương Tấn Thịnh và nay là đường Nguyễn Trãi. Ngay cả tỉnh Bình Dương trước năm 1975 còn có một con đường mang tên Bùi Ngươn Ngãi nữa. 

Tham khảo

Thể loại:Sinh năm 1931
Thể loại:Mất năm 1963
Thể loại:Phật tử Việt Nam
Thể loại:Quân nhân Việt Nam
Thể loại:Sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam