Thốc Phát Vương hậu

Tốc Phát vương hậu (; tên riêng không rõ, mất năm 423) là vương hậu của Tây Tần – một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc. Bà là chính thất của Khất Phục Sí Bàn (Văn Chiêu vương Tây Tần).

 Thân thế 
Tốc Phát vương hậu là con gái của Thốc Phát Nục Đàn (禿髮傉檀), quân chủ cuối cùng của nước Nam Lương. Bà xuất thân từ hoàng tộc Tiên Ti họ Tốc Phát – một thế lực lớn tại khu vực Cam Túc và Thanh Hải vào đầu thế kỷ V.

Thời điểm bà kết hôn với Khất Phục Xí Bàn không hoàn toàn rõ ràng. Một số sử liệu cho rằng cuộc hôn nhân diễn ra khoảng năm 400, khi phụ thân của Khất Phục Xí Bàn là Khất Phục Càn Quy từng tạm thời quy phục Nam Lương. Cũng có ý kiến cho rằng bà chỉ chính thức trở thành thê tử của Khất Phục Sí Bàn sau khi Tây Tần tiêu diệt Nam Lương vào năm 414.

 Trở thành vương hậu 
Năm 414, Khất Phục Sí Bàn đánh bại Nam Lương, buộc Thốc Phát Nục Đàn đầu hàng. Cùng năm đó, ông lập con gái của Tốc Phát Nô Đàn làm vương hậu Tây Tần, nhằm củng cố tính chính danh và ổn định tình hình chính trị sau chiến tranh.

 Biến cố gia tộc 
Năm 415, Khất Phục Sí Bàn bí mật đầu độc Thốc Phát Nục Đàn. Biết rõ sự việc, Thốc Phát vương hậu cùng huynh trưởng là Tốc Phát Hổ Đài (禿髮虎台) – nguyên thái tử Nam Lương – âm thầm lập mưu sát hại Khất Phục Xí Bàn để báo thù cho phụ vương.

Tuy nhiên, âm mưu bị bại lộ vào năm 423 do một người em gái của họ, là phi tần của Khất Phục Sí Bàn, tố cáo. Khất Phục Sí Bàn lập tức ra lệnh xử tử Tốc Phát vương hậu cùng Tốc Phát Hổ Đài.

 Đánh giá 
Tốc Phát vương hậu không trực tiếp nhiếp chính, nhưng là nhân vật mang ý nghĩa chính trị quan trọng trong quan hệ giữa Tây Tần và Nam Lương. Số phận của bà phản ánh rõ tính chất khốc liệt của hôn nhân chính trị và đấu tranh quyền lực trong thời kỳ Thập Lục Quốc.

 Tham khảo 
 《晉書》
 《十六國春秋》
 《資治通鑑》