Bọt sắt

Xỉ sắt (còn gọi là bọt sắt hoặc tên dân gian là tạp chất sắt; tiếng Nga: Железный шлак; tiếng Anh: Iron slag) là một sản phẩm phụ dạng thủy tinh hoặc xốp được hình thành trong quá trình luyện kim, chủ yếu là kết quả của việc tách các hợp phần phi kim loại khỏi quặng sắt khi nung nóng. Trong khảo cổ học, xỉ sắt được coi là "hóa thạch kỹ thuật" quan trọng để xác định trình độ phát triển của các nền văn minh cổ đại.

 Quá trình hình thành và Phân loại 

Quá trình tạo xỉ bắt đầu khi người tiền sử nung quặng sắt trong lò. Ở nhiệt độ cao, các khoáng vật phi kim (như silica, đất sét) sẽ nóng chảy và kết hợp với chất trợ dung tạo thành một hỗn hợp nhẹ hơn sắt kim loại và nổi lên trên.

Dựa trên các nghiên cứu khảo cổ học, xỉ sắt được chia thành các loại chính:
 Xỉ lò nung (Furnace slag): Hình thành trực tiếp trong quá trình hoàn nguyên quặng sắt.
 Xỉ rèn (Smithing slag): Xuất hiện khi thợ rèn gia công sắt nóng để loại bỏ tạp chất sót lại.
 Xỉ chảy (Flow slag): Những mảng xỉ lỏng chảy ra từ lỗ tháo xỉ của lò nung.

 Vai trò trong các thời đại đồ kim loại 
Thời đại đồ sắt đánh dấu việc con người làm chủ kỹ thuật tách tạp chất để thu được sắt tinh khiết.

 Sắt rèn (Wrought iron): Do các lò nung sơ khai không đạt được nhiệt độ nóng chảy của sắt (1.538 °C), sắt thu được ở dạng xốp (bloom) trộn lẫn với xỉ. Người thợ phải đập búa liên tục khi khối sắt còn đỏ rực để ép tạp chất lỏng ra ngoài.

 Sự phát triển kỹ thuật: Các khu vực như Vùng Volga hoặc Trung Á có lịch sử luyện kim lâu đời với khối lượng lớn xỉ sắt được tìm thấy tại các xưởng rèn cổ.

 Ý nghĩa khảo cổ học 
Các cuộc khai quật xưởng rèn có niên đại 2.700 năm cho thấy người xưa đã làm chủ được hóa học thực nghiệm. Xỉ sắt lưu giữ các thông tin quan trọng về nhiệt độ lò, loại quặng và kỹ thuật luyện kim đặc trưng của từng vùng lãnh thổ.

 Tham khảo 

Thể loại:Luyện kim
Thể loại:Khảo cổ học
Thể loại:Thời đại đồ sắt