Lý hoàng hậu (Hậu Hán)

Lý Hoàng hậu (chữ Hán: 李皇后; tên riêng không rõ, † 954), thụy hiệu Chiêu Thánh Hoàng thái hậu (昭聖太后), là hoàng hậu của hoàng đế khai quốc triều Hậu Hán là Lưu Trí Viễn (Hán Cao Tổ), đồng thời là mẹ của hoàng đế thứ hai Lưu Thừa Hựu (Hán Ẩn Đế). Bà từng nhiếp chính năm 951, giữ vai trò quyết định trong giai đoạn chuyển giao quyền lực từ Hậu Hán sang Hậu Chu.
Tiểu sử
Không rõ năm sinh của Lý Hoàng hậu. Bà xuất thân tại Tấn Dương (nay là Thái Nguyên), gia đình làm nông. Chồng bà, Lưu Trí Viễn, khi đó là một binh sĩ trấn thủ địa phương. Hai người kết hôn khi ông còn chưa hiển đạt.
Trong các con của Lưu Trí Viễn, chỉ xác định chắc chắn Lưu Thừa Hựu là con ruột của Lý Hoàng hậu.
Thời kỳ Hậu Hán
Dưới triều Lưu Trí Viễn
Năm 947, sau khi triều Hậu Tấn bị diệt bởi Liêu, Lưu Trí Viễn khởi binh xưng đế, lập ra Hậu Hán. Trong quá trình gây dựng triều đại, ông từng định cưỡng bức thu thuế để cấp quân lương, nhưng Lý Hoàng hậu can gián, khuyên dùng tài sản trong cung để tránh làm khổ dân chúng. Lời khuyên này được chấp thuận và giúp triều đình ổn định lòng người.
Sau khi Lưu Trí Viễn xưng đế, bà được lập làm hoàng hậu.
Dưới triều Lưu Thừa Hựu
Năm 948, Lưu Trí Viễn mất, con trai là Lưu Thừa Hựu kế vị, tôn bà làm hoàng thái hậu. Theo di chiếu của tiên đế, triều chính do các đại thần như Dương Bân, Tô Phùng Cát, Sử Hoằng Chiêu và Quách Uy phụ chính.
Lý Hoàng thái hậu nhiều lần đứng ra hòa giải mâu thuẫn giữa hoàng đế trẻ và các đại thần, đồng thời phản đối việc thanh trừng công thần. Tuy nhiên, Lưu Thừa Hựu ngày càng xa rời lời khuyên của mẹ, dẫn đến chính biến năm 950 khi ông ra lệnh sát hại các đại thần chủ chốt, khiến triều đình rơi vào hỗn loạn.
Nhiếp chính và chuyển giao triều đại
Sau khi Lưu Thừa Hựu bị giết trong binh biến năm 951, Lý Hoàng thái hậu trở thành người nhiếp chính thực tế. Bà đứng ra chủ trì triều chính, triệu tập quần thần bàn việc lập vua mới, thể hiện vai trò tối cao của hoàng quyền hợp pháp.
Ban đầu, bà cho mời các thành viên hoàng tộc để chọn người kế vị. Tuy nhiên, trước sức ép quân sự và chính trị, bà cuối cùng ban chiếu nhường ngôi cho Quách Uy, người sau đó lên ngôi, lập ra triều Hậu Chu. Hành động này được xem là quyết định mang tính hợp pháp hóa, giúp chuyển giao quyền lực tương đối ổn định trong bối cảnh loạn lạc.
Cuối đời
Sau khi Hậu Chu được thành lập, Lý Hoàng thái hậu được tôn xưng là Chiêu Thánh Hoàng thái hậu, sống tại Tây cung. Bà qua đời năm 954, không lâu sau khi Quách Uy mất.
Đánh giá
Lý Hoàng hậu là một trong những phụ nữ quyền lực nhất thời Ngũ Đại, giữ vai trò:
Hoàng hậu khai quốc
Hoàng thái hậu
"Nhiếp chính'
Nhân vật then chốt trong việc chuyển giao triều đại từ Hậu Hán sang Hậu Chu
Bà được ghi chép đầy đủ trong các bộ chính sử như Tư trị thông giám, Tân Ngũ Đại sử và Cựu Ngũ Đại sử.
Tham khảo