HMS Safari (P211)

HMS Safari (P211) là một tàu ngầm lớp S (1931) thuộc Nhóm III, được Hải quân Hoàng gia Anh chế tạo trong Chương trình Khẩn cấp Chiến tranh 1939 vào giai đoạn đầu của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nhập biên chế năm 1942, nó đã thực hiện được tổng cộng mười sáu chuyến tuần tra, chủ yếu tại vùng biển Địa Trung Hải, đánh chìm hay gây tổn thất toàn bộ cho hai mươi mốt tàu buôn cùng mười tàu chiến phụ trợ với tổng tải trọng , đồng thời gây hư hại cho hai tàu buôn và một tàu tàu chiến phụ trợ với tổng tải trọng , trước khi được rút về làm nhiệm vụ huấn luyện tư cuối năm 1943. Safari đã sống sót qua cuộc xung đột, được cho xuất biên chế vào tháng 7, 1945, và cuối cùng bị bán để tháo dỡ vào tháng 1, 1946.

 Thiết kế và chế tạo 
 Thiết kế 

Lớp tàu ngầm S Nhóm III được đặt hàng trong Chương trình Khẩn cấp Chiến tranh 1939 như là một kiểu tàu ngầm nhỏ để tuần tra tại vùng biển bị giới hạn như Bắc Hải, Baltic và Địa Trung Hải. Chúng có kích thước lớn hơn và có nhiều cải tiến so với các nhóm trước. Chúng có trọng lượng choán nước  khi nổi và  khi lặn, lườn tàu có chiều dài chung , mạn tàu rộng  và mớn nước sâu . Con tàu có thể lặn sâu đến , và có một thủy thủ đoàn đầy đủ bao gồm 48 sĩ quan và thủy thủ.

Lớp S trang bị hai động cơ diesel công suất , mỗi chiếc vận hành một trục chân vịt. Khi lặn, mỗi trục được vận hành bởi một động cơ điện công suất . Khi di chuyển trên mặt nước nó đạt tốc độ tối đa  và  khi lặn dưới nước. Tầm xa hoạt động của Nhóm III là  ở tốc độ , và có thể lặn xa  ở tốc độ .

Các con tàu có sáu ống phóng ngư lôi , tất cả được bố trí trước mũi, và có sáu quả ngư lôi dự phòng, nâng tổng số ngư lôi mang theo là 12 quả. Nó có thể mang mười hai quả thủy lôi thay cho các quả ngư lôi Vũ khí trên boong tàu là một khẩu hải pháo  cùng một pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Ngoài ra Nhóm III còn được trang bị sonar ASDIC Type 129AR hoặc 138 và một bộ radar cảnh báo sớm Type 291 hoặc 291W. 

 Chế tạo 
Safari được đặt hàng vào ngày 23 tháng 1, 1940 trong khuôn khổ Chương trình Khẩn cấp Chiến tranh 1939, và được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Cammell Laird ở Birkenhead vào ngày 5 tháng 6, 1940. Nó được hạ thủy vào ngày 18 tháng 11, 1941, và nhập biên chế cùng Hải quân Hoàng gia tại Holy Loch, Scotland vào ngày 14 tháng 3, 1942.

 Lịch sử hoạt động 
 1942 
Trong tháng 4 và đầu tháng 5, Safari tiến hành chạy thử máy huấn luyện và đại tu sau thử máy tại xưởng tàu Elderslie ở Scotstoun, Scotland, rồi xuất phát từ Holy Loch vào ngày 14 tháng 5 để cùng các tàu ngầm  và  đi sang Gibraltar dưới sự hộ tống của tàu sà lúp HMS La Capricieuse, đến nơi vào ngày 26 tháng 5.

 Chuyến tuần tra thứ nhất 
Safari khởi hành từ Gibraltar vào ngày 5 tháng 6 cho chuyến tuần tra đầu tiên trong chiến tranh, và đã băng qua biển Alboran để hoạt động tại khu vực giữa các đảo Sardegna và Sicilia. Nó nằm trong số các tàu ngầm được bố trí để hỗ trợ cho Chiến dịch Harpoon nhằm tiếp tế cho Malta đang bị đối phương phong tỏa.

Vào ngày 13 tháng 6, nó phát hiện một hải đội Hải quân Hoàng gia Ý bao gồm hai tàu tuần dương hạng nhẹ được ba tàu khu trục hộ tống đang di chuyển, nên tìm cách để tấn công, nhưng mục tiêu ở bên ngoài tầm bắn của ngư lôi. Bốn ngày sau đó, nó lại trông thấy một tàu ngầm di chuyển trên mặt nước, nhiều khả năng là chiếc tàu ngầm Ý Uarsciek, nhưng một lần nữa đối thủ lại ở khoảng cách quá xa. Safari kết thúc chuyến tuần tra và quay trở về Gibraltar vào ngày 23 tháng 6.

 Chuyến tuần tra thứ hai 
Safari xuất phát từ Gibraltar vào ngày 4 tháng 7 cho chuyến tuần tra thứ hai, và hoạt động ngoài khơi đảo Sardegna. Vào ngày 12 tháng 7, nó đã bắn hải pháo và phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu buôn Ý   ở vị trí ngoài khơi mũi Monte Santo, Sardegna, tại tọa độ . Chỉ ba ngày sau đó, nó lại bắn hải pháo và gây hư hại cho chiếc tàu buôn Ý   trong vịnh Orosei. Chiếc tàu ngầm quay trở về Gibraltar vào ngày 24 tháng 7.

 Chuyến tuần tra thứ ba 
Safari lại xuất phát từ Gibraltar vào ngày 4 tháng 8 cho chuyến tuần tra thứ ba, và hoạt động ở phía Bắc đảo Sicilia trong vai trò hỗ trợ cho Chiến dịch Pedestal, một nỗ lực của phía Đồng Minh nhằm tiếp liệu cho Malta. Chỉ hai ngày sau đó, nó phát hiện một tàu ngầm đang di chuyển trên mặt nước, có thể là chiếc Giada, nhưng mục tiêu đã lặn xuống trước khi kịp tấn công. Đến ngày 14 tháng 8, Safari hoạt động ngoài khơi bờ biển phía Đông đảo Sardegna. Hai ngày sau đó 14 tháng 8, nó đã bắn hải pháo gây hư hại cho chiếc thuyền buồm Ý Gioavannina M , rồi sang ngày hôm sau đã đánh chìm thuyền buồm Ausonia  ở vị trí ngoài khơi Orosei, Sardegna. Đến ngày 18 tháng 8, Safari phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu buôn Ý Perseo  ở gần mũi Carbonara, cách đảo Serpentara  về phía Nam. Cùng trong ngày hôm đó Safari tiếp tục phóng ngư lôi tấn công chiếc tàu ngầm Ý Bronzo nhưng bị trượt, và quay trở về Gibraltar vào ngày 24 tháng 8.

Safari rời Gibraltar vào ngày 12 tháng 9 để di chuyển sang Malta, đến nơi một tuần sau đó, và gia nhập Chi hạm đội Tàu ngầm 10 đặt căn cứ tại đây.

 Chuyến tuần tra thứ tư 
Safari rời Grand Harbour, Malta vào ngày 26 tháng 9 cho chuyến tuần tra thứ tư, và chuyển sang hoạt động tại khu vực biển Adriatic. Vào ngày 2 tháng 10, nó đã bắn hải pháo và phóng ngư lôi, gây tổn thất toàn bộ cho chiếc tàu buôn Ý Veglia  ở vị trí ngoài khơi đảo Korčula, Croatia. Hai ngày sau đó, nó phóng bốn quả ngư lôi tấn công chiếc tàu buôn Ý Valentino Coda nhưng không trúng đích, và bị đối phương phản pháo cùng một tàu khu trục đối phương truy lùng. Đến ngày 5 tháng 10, Safari bắn hải pháo và gây tổn thất toàn bộ cho chiếc tàu buôn Ý Eneo  tại tọa độ . Vào ngày 8 tháng 10, Safari phóng ba quả ngư lôi tấn công chiếc tàu hơi nước Ý Giuseppe Magluilo nhưng không thành công, và sau đó bị tàu phóng lôi Ý T5 phản công bằng mìn sâu, nên bị hư hại nhẹ. Chỉ hai ngày sau đó, chiếc tàu ngầm lại phóng ngư lôi tấn công bất thành chiếc tàu hơi nước Ý Goffredo Mameli, trong thành phần một đoàn tàu được tàu phóng lôi Ý T7 hộ tống. Nó né tránh đợt phản công của tàu đối phương, và quay trở về Malta vào ngày 14 tháng 10.

 Chuyến tuần tra thứ năm 
Safari xuất phát từ Malta vào ngày 18 tháng 10 cho chuyến tuần tra thứ năm, và tiếp tục hoạt động tại khu vực biển Adriatic với nhiệm vụ đánh chặn một đoàn tàu vận tải gần Pantelleria. Tuy nhiên nó không bắt gặp mục tiêu, và được lệnh đánh chặn một đoàn tàu vận tải khác về phía Nam đảo Lampedusa. Một chiếc trong đoàn, tàu vận tải Ý Titania , đã bị hư hại do trúng ngư lôi ném từ máy bay và bị tụt lại phía sau đoàn tàu, được hai tàu khu trục hộ tống. Safari đã phóng ngư lôi kết liễu Titania vào ngày 20 tháng 10, rồi né tránh phản công từ các tàu hộ tống trước khi quay trở về Malta vào ngày 22 tháng 10.

 Chuyến tuần tra thứ sáu 
Safari khởi hành từ Malta vào ngày 3 tháng 11 cho chuyến tuần tra thứ sáu, và hoạt động ở phía Bắc đảo Sicilia nhằm hỗ trợ cho Chiến dịch Torch, cuộc đổ bộ của lực lượng Đồng Minh lên Bắc Phi. Trên đường đi, nó bị máy bay tiêm kích Messerschmitt Bf 109 của Đức tấn công, nhưng không bị hư hại. Safari đã bắn hải pháo đánh chìm chiếc thuyền buồm Ý Bice  vào ngày 13 tháng 11, ở vị trí về phía Đông Sousa, Tunisia. Chuyển đến khu vực  vịnh Sirte ba ngày sau đó, nó phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu vận tải Đức Hans Arp  ở vị trí ngoài khơi Ras Ali, Libya. Đến ngày 
18 tháng 11, nó đánh chìm một tàu nhỏ và gây hư hại cho một sà lan bằng hải pháo cùng tại khu vực Ras Ali. Bốn ngày sau đó, nó lại bắn hải pháo và gây hư hại cho một tàu đổ bộ ngoài khơi Ras Sulta, rồi quay trở về Malta vào ngày 24 tháng 11.

 Chuyến tuần tra thứ bảy 
Safari xuất phát từ Malta vào ngày 16 tháng 12 cho chuyến tuần tra thứ bảy, và hoạt động tại vùng biển ngoài khơi Hammamet, Tunisia. Nó đánh chìm chiếc thuyền buồm Ý Eufrasia C  bằng hải pháo trong vịnh Hammamet vào ngày 18 tháng 12, và gây tổn thất toàn bộ cho chiếc tàu tuần tra Ý F 139 / Costantina  hai ngày sau đó. Sang ngày 21 tháng 12, nó bắn hải pháo và phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu quét mìn Ý Rosina S . Chiếc tàu ngầm có một chặng dừng tại Malta vào ngày 23 tháng 12 để áp giải tù binh chiến tranh lên bờ, và được tiếp thêm nhiên liệu và đạn dược trước khi tiếp tục chuyến tuần tra. Ở vị trí về phía Nam Sousa vào ngày 27 tháng 12, nó đánh chìm thuyền buồm Eleonora Rosa  bằng hải pháo, và hai ngày sau đó lại phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu buôn Ý Torquato Gennari  ở vị trí về phía Nam Sfax, Tunisia. Safari quay trở về Malta vào ngày 30 tháng 12.

 1943 
Safari rời Malta vào ngày 2 tháng 1, 1943 để đi sang Algiers, đến nơi bốn ngày sau đó, và gia nhập Chi hạm đội Tàu ngầm 8 đặt căn cứ tại đây.

 Chuyến tuần tra thứ tám 
Safari xuất phát từ Algiers vào ngày 20 tháng 1 cho chuyến tuần tra thứ tám, và hoạt động tại vùng biển ngoài khơi Naples, Ý. Trên đường đi vào ngày hôm sau, nó bị một máy bay ném bom Vickers Wellington của Không quân Hoàng gia Anh tấn công nhầm. Đến ngày 24 tháng 1, Safari tìm cách tấn công một tàu khu trục đối phương, có thể là chiếc Lanzerotto Malocello, nhưng bị đối thủ phát hiện qua sonar và tấn công bằng mìn sâu, nhưng đã chạy thoát. Nó lại tìm cách tấn công một đoàn tàu vận tải vào ngày 26 tháng 1, nhưng cả bốn quả ngư lôi đều bị trượt. Đến ngày 30 tháng 1, nó đánh chìm các tàu schooner Ý Sant’Aniello  và Gemma  bằng hải pháo ngoài khơi mũi Scalea. Ba ngày sau đó 2 tháng 2, ở vị trí ngoài khơi Capri, chiếc tàu ngầm lại đánh chìm tàu buôn Ý Valsavoia  bằng ngư lôi và chiếc Salemi  bằng hải pháo. Safari quay trở về Algiers vào ngày 8 tháng 2.

 Chuyến tuần tra thứ chín 
Rời Algiers vào ngày 22 tháng 2 cho chuyến tuần tra thứ chín, Safari được lệnh không tấn công tàu bè để làm nhiệm vụ đặc biệt. Trong giai đoạn từ ngày 27 tháng 2 đến ngày 8 tháng 3, chiếc tàu ngầm đã cho đổ bộ các đội trinh sát lên khu vực vịnh Castellammare tại bờ biển phía Bắc đảo Sicilia. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, nó quay trở lại hoạt động tuần tra, và đã đánh chìm chiếc thuyền buồn Ý Stefano M  bằng hải pháo ngoài khơi mũi San Vito vào ngày 9 tháng 3, rồi quay trở về Algiers vào ngày 13 tháng 3.

 Chuyến tuần tra thứ mười 
Safari khởi hành từ Algiers vào ngày 27 tháng 3 cho chuyến tuần tra thứ mười, và hoạt động tại vùng biển phía Nam đảo Sardegna, Ý. Vào ngày 3 tháng 4, nó bắn hải pháo đánh chìm tàu tuần tra Ý Nasello  và chiếc thuyền buồm Ý S. Francisco di Paola A  trong vịnh Orosei. Vào ngày 6 tháng 4, ngư lôi của Safari đã trượt mất chiếc tàu buôn Ý Vincenzina , nhưng sau đó đã đánh chìm chiêc tàu quét mìn Ý Số 295 Bella Italia  ngoài khơi mũi Carbonara vào ngày 9 tháng 4. Sang ngày 10 tháng 4, chiếc tàu ngầm lại tấn công một đoàn tàu vận tải, đánh chìm tàu quét mìn phụ trợ Ý   và tàu chở dầu Isonzo , rồi tiếp tục đánh chìm chiếc Entella , cùng thuộc đoàn tàu này và đã bị mắc cạn vào ngày hôm sau. Safari quay trở về Algiers vào ngày 14 tháng 4.

 Chuyến tuần tra thứ mười một 
Safari tiếp tục xuất phát từ Algiers vào ngày 29 tháng 4 cho chuyến tuần tra thứ mười một, và hoạt động tại vùng biển phía Tây Bắc đảo Sardegna. Vào ngày 2 tháng 5, nó bắn hải pháo đánh chìm chiếc tàu chiến phụ trợ Ý Sogliola / F 111  ngoài khơi đảo Asinara, và phóng ngư lôi đánh chìm tàu quét mìn R 106 / Onda  tại cùng khu vực này. Đến ngày 8 tháng 5, nó phóng ngư lôi kết liễu chiếc tàu buôn Ý Liv , vốn đã bị hư hại do không kích và mắc cạn tại Porto Torres, Sardegna. Safari kết thúc chuyến tuần tra và quay trở về Algiers vào ngày 14 tháng 5.

 Chuyến tuần tra thứ mười hai 
Safari rời Algiers vào ngày 26 tháng 5 cho một nhiệm vụ đặc biệt khác tại Sardegna trong chuyến tuần tra thứ mười hai. Nó cho đổ bộ hai đặc vụ lên Muravera vào ngày 30 tháng 5 cho một hoạt động đánh lạc hướng trong khuôn khổ Chiến dịch Marigold, rồi cho đổ bộ một đội trinh sát lên Porto Gonone vào sáng sớm ngày 1 tháng 6. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chiếc tàu ngầm tiếp tục chuyến tuần tra. Vào ngày 7 tháng 6, nó bị một tàu khu trục đối phương hộ tống một đoàn tàu vận tải thả mìn sâu tấn công, nhưng không bị hư hại, rồi lại bị tàu phóng lôi Ý Ardito tấn công chỉ hai ngày sau đó. Đến ngày 10 tháng 6, Safari phóng ngư lôi đánh chìm tàu vận tải Đức KT-12  đang trên đường đi sang Cagliari. Chiếc tàu ngầm quay trở về Algiers vào ngày 15 tháng 6.

 Chuyến tuần tra thứ mười ba 
Vào cuối tháng 6, Safari chuyển đến cảng Bizerte, Tunisia, và khởi hành từ đây vào ngày 4 tháng 7 cho chuyến tuần tra thứ mười ba. Con tàu phục vụ như cột mốc vô tuyến dẫn đường trong Chiến dịch Husky, cuộc đổ bộ của lực lượng Đồng Minh lên đảo Sicilia. Lúc khởi hành, nó bị một tàu kéo Pháp va phải, và bị hư hại nhẹ, nhưng được thủy thủ đoàn sửa chữa. Đến ngày 9 tháng 7, nó làm nhiệm vụ ngoài khơi Licata, và bắt liên lạc vô tuyến thành công với tàu khu trục Hoa Kỳ . Trên đường đi vào ngày hôm sau 10 tháng 7, nó bị những máy bay ném bom Junkers Ju 88 của Đức tấn công, và nhiều quả đã rơi xuống gần tàu. Sau đó nó tìm kiếm những người sống sót từ tàu khu trục Hoa Kỳ  vốn bị đánh chìm bởi không kích, nhưng không có kết quả. Nó về đến Malta cùng ngày hôm đó.

 Chuyến tuần tra thứ mười bốn 
Safari xuất phát từ Malta vào ngày 15 tháng 7 cho chuyến tuần tra thứ mười bốn, và hoạt động tại vùng biển về phía Tây các đảo Corse và Sardegna. Tại đây vào ngày 18 tháng 7, nó đánh chìm chiếc tàu quét mìn Ý R 47 / Amalia  bằng hải pháo, và sang ngày hôm sau đánh chìm sà-lan Maria và gây hư hại cho du thuyền vũ trang Ý Margherita . Đến ngày 20 tháng 7, nó phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu vũ trang Ý F 50 / Silvia Onorato , và tàu rải mìn Ý Durazzo  ngoài khơi đảo Corse hai ngày sau đó. Đến ngày 25 tháng 7, nó bắn hải pháo đánh chìm tàu quét mìn Ý FR 70  ở vị trí về phía Tây Bắc đảo Elba. Sang ngày hôm sau 26 tháng 7, Safari lần lượt phóng ngư lôi tấn công một tàu buôn lớn ngoài khơi Piombino, Toscana, và tàu chở dầu Đức Champagne, nhưng đều không trúng đích. Nó quay trở lại cảng Algiers vào ngày 30 tháng 7.

 Chuyến tuần tra thứ mười lăm 
Safari rời Algiers vào ngày 15 tháng 8 cho chuyến tuần tra thứ mười lăm để đi Gibraltar, chặng đầu của hành trình quay trở về vùng biển nhà cho một lượt đại tu. Con tàu ghé lại Gibraltar từ ngày 19 đến ngày 22 tháng 8, rồi tiếp tục chuyến đi với một giai đoạn tuần tra trong vịnh Biscay, nhưng không bắt gặp mục tiêu nào, và kết thúc chuyến tuần tra khi đi đến Portsmouth vào ngày 8 tháng 9.

 1944 – 1945 
Safari trải qua một đợt tái trang bị, đại tu và sửa chữa tại Troon, Scotland từ giữa tháng 9, 1943 đến cuối tháng 1, 1944. Trong những tháng đầu năm 1944, chiếc tàu ngầm gia nhập Chi hạm đội Tàu ngầm 7 và đã thực hành huấn luyện tại các vùng biển Scotland.

 Chuyến tuần tra thứ mười sáu 
Safari khởi hành từ Lerwick vào ngày 16 tháng 3, 1944 cho chuyến tuần tra thứ mười sáu, và đã hoạt động ngoài khơi bờ biển Na Uy trong khuôn khổ Chiến dịch Foremost, khi Hải quân Anh đề phòng chiếc thiết giáp hạm Đức Tirpitz có thể ra khơi và di chuyển về Đức để sửa chữa. Sau khi nhận định khả năng này khó có thể xảy ra, chiếc tàu ngầm được gọi quay trở về căn cứ, về đến Lerwick vào ngày 23 tháng 3.

Safari sau đó chỉ thuần túy phục vụ cho hoạt động huấn luyện và thực hành cho đến khi chiến tranh kết thúc. Con tàu được cho xuất biên chế vào tháng 7, 1945, và cuối cùng bị bán cho hãng J. Cashmore để tháo dỡ vào ngày 7 tháng 1, 1946. Tuy nhiên trong lúc đang được kéo đi để tháo dỡ vào ngày hôm sau 8 tháng 1, chiếc tàu ngầm đã bị đắm tại tọa độ .

 Tóm tắt chiến công 
Safari đã đánh chìm hay gây tổn thất toàn bộ cho hai mươi mốt tàu buôn cùng mười tàu chiến phụ trợ với tổng tải trọng , đồng thời gây hư hại cho hai tàu buôn và một tàu tàu chiến phụ trợ với tổng tải trọng .
 Ngày Tên tàu Quốc tịch Tải trọngTàu buôn theo tấn đăng ký toàn phần. Tàu quân sự theo trọng lượng choán nước. Số phận12 tháng 7, 1942 792Bị đánh chìm15 tháng 7, 19421.302Bị hư hại16 tháng 8, 1942Gioavannina M 21Bị hư hại17 tháng 8, 1942Ausonia 218Bị đánh chìm18 tháng 8, 1942Perseo 5.225Bị đánh chìm2 tháng 10, 1942Veglia 896Tổn thất toàn bộ5 tháng 10, 1942Eneo 545Tổn thất toàn bộ20 tháng 10, 1942Titania5.397Bị đánh chìm13 tháng 11, 1942Bice 269Bị đánh chìm16 tháng 11, 1942Hans Arp 2.645Bị đánh chìm18 tháng 12, 1942Eufrasia C49Bị đánh chìm20 tháng 12, 1942F 139 / Costantina345Tổn thất toàn bộ21 tháng 12, 1942Rosina S297Bị đánh chìm27 tháng 12, 1942Eleonora Rosa 54Bị đánh chìm29 tháng 12, 1942Torquato Gennari1.012Bị đánh chìm30 tháng 1, 1943Sant’Aniello 73Bị đánh chìm30 tháng 1, 1943Gemma 67Bị đánh chìm2 tháng 2, 1943Valsavoia 5.733Bị đánh chìm2 tháng 2, 1943Salemi 1.176Bị đánh chìm9 tháng 3, 1943Stefano M 69Bị đánh chìm3 tháng 4, 1943Nasello 314Bị đánh chìm3 tháng 4, 1943S. Francisco di Paola A 77Bị đánh chìm9 tháng 4, 1943Số 295 Bella Italia 117Bị đánh chìm10 tháng 4, 19431.355Bị đánh chìm10 tháng 4, 1943Isonzo 3.363Bị đánh chìm11 tháng 4, 1943Entella 2.691Bị đánh chìm2 tháng 5, 1943Sogliola / F 111 307Bị đánh chìm6 tháng 5, 1943R 106 / Onda 98Bị đánh chìm8 tháng 5, 1943Liv 3.068Bị đánh chìm10 tháng 6, 1943KT-12834Bị đánh chìm19 tháng 6, 1943Margherita 88Bị hư hại20 tháng 6, 1943F 50 / Silvia Onorato 208Bị đánh chìm22 tháng 6, 1943Durazzo 530Bị đánh chìm25 tháng 6, 1943FR 70 120Bị đánh chìm

 Xem thêm 
 Trận Đại Tây Dương (1939-1945)
 Tham khảo 
 Ghi chú 

 Chú thích 

 Thư mục 








 Liên kết ngoài 



Thể loại:Lớp tàu ngầm S Anh (1931)
Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Hoàng gia Anh trong Thế Chiến II
Thể loại:Sự cố hàng hải năm 1946
Thể loại:Tàu thủy năm 1941