Tiêu Quan Âm

Tiêu Quan Âm (蕭觀音; 1040 – 13 tháng 12 năm 1075), thụy hiệu Tuyên Ý Hoàng hậu (宣懿皇后), là Hoàng hậu của nhà Liêu, vợ của Liêu Đạo Tông. Bà nổi tiếng là một nữ nghệ sĩ, thi nhân và nhạc công xuất sắc, đồng thời là một trong những Hoàng hậu có số phận bi thảm nhất trong lịch sử triều Liêu khi bị vu cáo thông dâm và buộc phải tự sát.

 Thân thế 
Tiêu Quan Âm xuất thân từ dòng họ Tiêu – gia tộc ngoại thích có thế lực lớn trong triều đình Liêu. Cha bà là Tiêu Huy, mẹ là Gia Luật Sóc Cổ, con gái của Tiêu Nậu Cân và Liêu Thánh Tông. Do đó, Tiêu Quan Âm và Liêu Đạo Tông là anh em họ.

Tên của bà được đặt theo Quán Thế Âm Bồ Tát, phản ánh ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo trong xã hội Khiết Đan thời Liêu.

 Hoàng hậu 
Tiêu Quan Âm nổi tiếng xinh đẹp, thông minh và có học vấn cao. Bà tinh thông đàn tỳ bà, giỏi sáng tác nhạc và làm thơ chữ Hán. Năm 1055, bà được lập làm Hoàng hậu sau khi Liêu Đạo Tông lên ngôi.

Trong thời gian tại vị, bà sinh một hoàng tử là Gia Luật Tuấn (sau được lập làm Thái tử) và ba công chúa. Bà được ghi nhận là người đoan trang, có ảnh hưởng tích cực đối với con trai và từng can gián những hành vi sai trái trong hoàng tộc.

 Vụ án và cái chết 
Cuối triều Liêu Đạo Tông, quyền thần Gia Luật Ất Tân thao túng triều chính. Do lo ngại ảnh hưởng của Hoàng hậu và Thái tử, ông ta dựng lên vụ án vu cáo Tiêu Quan Âm có quan hệ bất chính với nhạc công Triệu Duy Nhất.

Một cung nữ tên Đơn Đăng bị dụ dỗ ép Hoàng hậu viết một bài thơ, sau đó bị Gia Luật Ất Tân diễn giải sai lệch thành bằng chứng thông dâm. Mặc dù không có chứng cứ xác thực, Tiêu Quan Âm vẫn bị tra khảo và buộc phải tự sát vào ngày 13 tháng 12 năm 1075. Thi thể bà được trả về gia tộc họ Tiêu an táng tại Khánh Lăng.

Sau đó, Gia Luật Ất Tân tiếp tục hãm hại Thái tử Gia Luật Tuấn và nhiều đại thần khác. Đến năm 1083, âm mưu của ông ta bị bại lộ và bị xử tử.

 Di sản 
Tiêu Quan Âm được xem là một trong những nữ thi nhân tiêu biểu của triều Liêu. Hiện còn lưu lại 14 bài thơ của bà, thể hiện nỗi u uất và bi kịch cá nhân. Các tác phẩm này đã được nghiên cứu và dịch sang tiếng Anh trong các công trình học thuật hiện đại.

Cháu nội của bà, con trai của Gia Luật Tuấn, sau này lên ngôi với niên hiệu Liêu Thiên Tộ Đế, trở thành vị hoàng đế cuối cùng của nhà Liêu.

 Tham khảo 

 《遼史》，卷七十一、卷二十四
 Zhang Aidong & Wayne Schlepp (1998), “Xiao Guanyin: Her Tragic Life and Melancholy Poems”, Journal of Song-Yuan Studies
 Wilt L. Idema & Beata Grant, The Red Brush: Writing Women of Imperial China, BRILL
 China Biographical Database (CBDB), Harvard University
 张晶，《中国王朝内争实录》

Category:Hoàng hậu Trung Quốc
Category:Nhà Liêu
Category:Sinh năm 1040
Category:Mất năm 1075
Category:Nữ thi nhân Trung Quốc
Category:Tự sát trong lịch sử Trung Quốc
Category:Người Khiết Đan