Hồ Văn Hảo

Hồ Văn Hảo (1917 - 1985) là một nhà thơ, nhà báo và nhà hoạt động văn hóa người Việt Nam. Ông được đánh giá là một trong những gương mặt tiên phong của phong trào Thơ mới tại Nam Bộ và là tác giả của Con nhà thất nghiệp - bài Thơ mới đầu tiên mang khuynh hướng hiện thực trong văn học Việt Nam. Trong sự nghiệp của mình, ông không chỉ sáng tác thơ lãng mạn mà còn đề cao tư tưởng nghệ thuật vị nhân sinh, gắn liền văn chương với số phận người lao động. Ông cũng từng tham gia quản lý tờ Phụ nữ Tân văn và có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc giai đoạn 1932-1945.

 Tiểu sử và sự nghiệp 
Hồ Văn Hảo sinh ngày 14 tháng 2 năm 1917 tại làng Tân Qui Đông, quận Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay là thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp). Ông bắt đầu làm thơ từ năm 13 tuổi. Khi còn là học sinh tại trường Trung học Mỹ Tho, ông nhận được sự khuyến khích và hướng dẫn từ giáo sư Việt văn Trần Văn Hương. Năm 1934, ông đỗ bằng Thành Chung và giành giải Nhất trong cuộc thi thơ bằng Pháp văn do Nha Học chính tổ chức.

Năm 1933, ông chính thức xuất hiện trên thi đàn và trở thành một trong những nhà thơ tiên phong của phong trào Thơ mới tại Nam Bộ. Ông hưởng ứng bài Tình già của Phan Khôi bằng một loạt tác phẩm mới về cả nội dung lẫn hình thức. Ông nổi tiếng với bài thơ Con nhà thất nghiệpĐăng trên Phụ nữ Tân văn số 208, ngày 20-7-1933., được xem là bài Thơ mới đầu tiên theo khuynh hướng hiện thực trong văn học Việt Nam. Nữ sĩ Nguyễn Thị Manh Manh từng dùng thơ của ông để diễn thuyết bảo vệ Thơ mới tại nhà Hội Khuyến học Nam Kỳ năm 1933. Năm 1935, ông cộng tác với Cao Văn Chánh để tục bản tờ Phụ nữ Tân văn. Tuy nhiên, tờ báo này sau đó bị đình bản vì những bài viết đả kích Phạm Quỳnh. Theo một số tư liệu, ông cũng từng giữ vai trò quản lý tờ báo này.

Năm 1936, ông đỗ Thủ khoa Kế toán Phòng Thương mại Sài Gòn và làm việc tại Ngân hàng Đông Dương cho đến năm 1945. Năm 1945, ông tham gia Chiến tranh Đông Dương. Ngày 23-9-1945, ông bị quân Pháp bắt giam. Đến năm 1948, ông bị Sở Mật thám Pháp quản thúc tại Cam Bốt. Sau khi về nước, ông tiếp tục làm nghề kế toán và từng giữ các chức vụ cao cấp như Phó Giám đốc Công ty Xi măng Hà Tiên và Tổng Giám đốc hãng dệt Vinatexco tại Biên Hòa.

Năm 1950, ông tự xuất bản tập Thơ Ý. Ông còn một tập thơ mang tên Loạn lạc đã soạn xong nhưng chưa được xuất bản. Từ năm 1968, ông về sống ẩn dật tại vùng nông thôn huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre (trước thuộc tỉnh Vĩnh Long). Ông mất ngày 22 tháng 12 năm 1985 tại Ấp Đại An, xã Đại Nghĩa, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre do tuổi già. Vợ ông là bà Nguyễn Thị Thiện (1920-2003). Ông có 6 người con và một người cháu nội là Hồ Hải Trí hiện cũng tiếp nối truyền thống làm thơ của gia đình. 

 Đánh giá 
Đương thời, nhà thơ Đông Hồ đánh giá rất cao tài năng của ông, cho rằng cả trời Nam Kỳ mới có một mình ông có những bài thơ hay như thế. Tuy nhiên, một số nhà văn học sử (như Hoài Thanh trong Thi nhân Việt Nam) chỉ nhắc đến ông như một hiện tượng thời sự mà chưa đưa vào phần giới thiệu chân dung tiêu biểu, dẫn đến việc vị thế của ông từng bị bỏ quên hoặc ít được chú ý trong một thời gian dài. Hồ Văn Hảo được các nhà nghiên cứu đánh giá là một hồn thơ nặng chất đời, tiêu biểu cho tâm thế khai phá của con người và văn hóa vùng đất Nam Bộ giai đoạn 1932-1945.

 Tác phẩm 

 Thơ 

 Tình già, Con nhà thất nghiệp, Tình thâm, Tự tình với trăng (1933)
 Yêu, Ly biệt, Tiễn thề (1934) 
 Thanh niên (1945) 
 Thi nhân với cuộc đời, Tạnh mưa chiều, Đìu hiu, Đàn voi ngà,.... 

Ông có hai tập thơ: 

 Tập thơ Thơ Ý (1950), gồm một số bài như:

 Ngại ngùng (07/12/1939)
 Ngày xưa (23/05/1939)
 Tình không (02/04/1943)
 Bị đày (26/03/1944) 
 Có lẽ nào? (12/1934) 

.....

 Tập thơ Loạn lạc (chưa được xuất bản)  

 Văn xuôi và tiểu luận 

 Một kỷ nguyên mới trong văn nghệ (1934, đăng trên báo Phụ nữ Tân văn)

 Quan điểm 

 Ông khẳng định rằng văn học mỗi thời mỗi khác nhau và đó là triệu chứng của sự tiến hóa, dù rằng sự tiến hóa này đến với Việt Nam còn chậm trễ. Ông cho rằng sự thay đổi trong văn giới là một điều cố nhiên phải có. Ông đánh giá lối thơ Đường luật là lối cổ điển đã lỗi thời, không còn thích hợp để diễn đạt tâm hồn con người một cách xác thực. Theo ông, thi sĩ cần những phương thức thể hiện mới, hình ảnh mới và cách đặt câu, gieo vần mới mẻ. 
 Trong bài viết Một kỷ nguyên mới trong văn nghệ, ông nêu rõ quan điểm về trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với xã hội. Ông cho rằng khi xã hội đã thay đổi, quần chúng phải vất vả mưu sinh thì văn sĩ phải có trách nhiệm khuyến khích gieo cho họ những tư tưởng yêu đời. Thay vì chỉ tập trung vào cái tôi lãng mạn, ủy mị, ông đánh giá một nền văn học hiện đại phải chuyên về mặt khách quan để xét rõ tình cảnh của những con người đang bị xã hội gạt ra ngoài lề. Ông quan niệm nhà thi sĩ cũng là một nhà khoa học trong miền ảo tưởng. Nghĩa là người làm thơ cần có trí tuệ sáng suốt, nhận thức rõ về tình yêu cuộc sống, con người và đất nước để phụng sự cho đầu đề sự sống. 
 Tư tưởng của ông chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi quan điểm nghệ thuật vị nhân sinh. Ông đánh giá cao những đề tài thiết thực, có thật trong đời như cảnh khổ của người thất nghiệp, thay vì chỉ quẩn quanh với việc than thân trách phận hay tả cảnh hoa tàn nguyệt xế. Hồ Văn Hảo cho rằng thơ ca không được rời xa cái thiệt tế. Ông đánh giá cao sự kết hợp giữa cảm hứng trữ tình với những vấn đề đạo đức, nhân sinh và số phận của cộng đồng.
 Hồ Văn Hảo cũng thể hiện quan điểm phê phán thông qua các hoạt động báo chí. Ông có thái độ đả kích và châm biếm đối với những nhân vật quyền lực đương thời như Phạm Quỳnh (Thượng thư triều đình Huế lúc bấy giờ), dẫn đến việc tờ Phụ nữ Tân văn mà ông cộng tác bị đình bản. Điều đó cho thấy ông đánh giá cao sự trung thực và tinh thần đấu tranh trong hoạt động ngôn luận.

 Tham khảo 

 Tài liệu 

 Nguyễn Đăng Điệp, Thơ Việt Nam hiện đại tiến trình & hiện tượng, NXB Văn Học, 2014.
 Võ Văn Nhơn, 100 câu hỏi đáp về văn học quốc ngữ Nam Bộ - TP. Hồ Chí Minh, NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2007.
 Trần Hữu Tá, Nguyễn Thành Thi, Đoàn Lê Giang chủ biên, Nhìn lại Thơ mới và văn xuôi Tự lực văn đoàn, NXB Thanh Niên, 2013
 Bùi Đức Tịnh, Những bước đầu của Báo chí, Truyện ngắn, Tiểu thuyết và Thơ mới (1865-1932), in lần thứ 2, NXB TP. HCM, 2002.
 Tạp chí Xưa và Nay, số 486, tháng 8/2017.

 Chú thích