Lòng biết ơn

300px|nhỏ|phải|Lễ nghỉ hưu của Thượng sĩ Michael Becker một cách trọng thể để thể hiện tri ân đối với gia đình có công với Mỹ
Lòng biết ơn (Gratitude) hay còn gọi là Sự cảm tạ (Thankfulness) hoặc Sự tri ân (Gratefulness) là thái độ trân trọng (hoặc sự cảm kích nồng nhiệt) của người nhận đối với lòng tốt của người khác. Lòng tốt này có thể là những món quà, sự giúp đỡ, ân huệ, công lao, hoặc một hình thức hào phóng khác dành cho một người khác. Từ này trong tiếng Anh bắt nguồn từ từ tiếng Latinh là Gratus có nghĩa là "vui lòng" hoặc "biết ơn". Khi thiếu vắng đi lòng biết ơn, tri ân hay cảm nhận về sự đáp lễ, cảm kích, cảm tạ, thì sẽ người ta gọi đó là sự vô ơn (ingratitude) hoặc bội bạc (Ungratefulness). Lòng biết ơn đã là một phần của nhiều giáo lý tôn giáo trên thế giới. Lòng biết ơn cũng là một chủ đề thu hút sự quan tâm của các nhà triết học thời cổ đại, trung cổ và hiện đại. Ngành tâm lý học cố gắng tìm hiểu trải nghiệm khoảnh khắc của lòng biết ơn, sự khác biệt cá nhân về mức độ thường xuyên cảm thấy biết ơn, mối quan hệ giữa hai yếu tố này và những lợi ích trị liệu của lòng biết ơn. Lòng biết ơn là một chủ đề được quan tâm trong các chuyên ngành triết học như đạo đức học chuẩn mực (thể hiện lòng biết ơn chân thành, sâu sắc, vô hạn), đạo đức học ứng dụng, và triết học chính trị, cũng như trong lĩnh vực tâm lý học đạo đức. A. D. M. Walker cho rằng, trái ngược với những quan điểm chỉ coi lòng biết ơn là một loại có qua có lại, lòng biết ơn là phù hợp ngay cả đối với một lòng tốt không có chủ ý, chẳng hạn như một lời nhận xét bâng quơ từ một người lạ. Walker quan sát thêm rằng Thomas Aquinas đã ca ngợi sự biết ơn đối với những gì mang lại lợi ích cho một người ngay cả khi điều đó được thực hiện từ sự khinh miệt, miễn cưỡng và hối tiếc. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối tương quan tích cực giữa lòng biết ơn và sự an lạc ngày càng tăng, không chỉ đối với người bày tỏ lòng biết ơn mà còn đối với tất cả những người liên quan.

Trong tôn giáo 
300px|nhỏ|phải|Ban thờ liệt sĩ tại miếu Hòa Tây tại Thành phố Hồ Chí Minh
300px|nhỏ|phải|Đài liệt sĩ tại miếu Gò Xoài thuộc quận Bình Tân cũ ở Thành phố Hồ Chí Minh
Yếu tố tâm linh và lòng biết ơn không phụ thuộc vào nhau, nhưng các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng yếu tố tâm linh có thể gia tăng khả năng biết ơn của một người. Những người thường xuyên tham dự các buổi lễ tôn giáo hoặc tham gia vào các hoạt động tôn giáo có nhiều khả năng có ý thức biết ơn, đề tạ cao hơn trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Lòng biết ơn được đánh giá cao trong các truyền thống Kitô giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo, Tôn giáo Bahá'í, và Ấn Độ giáo. Việc thờ phượng với lòng biết ơn đối với Thiên Chúa, hoặc một nhân vật tôn giáo tương tự (như đấng Ơn trên), là một chủ đề phổ biến trong các tôn giáo đó, và khái niệm lòng biết ơn thấm nhuần trong các văn bản tôn giáo, giáo lý và truyền thống. Đây là một trong những cảm xúc phổ biến nhất mà các tôn giáo hướng tới việc khơi gợi và duy trì ở các tín đồ và được coi là một tình cảm tôn giáo phổ quát.

Martin Luther coi lòng biết ơn là "thái độ cơ bản của Kitô hữu" và ngày nay nó vẫn được coi là "trái tim của phúc âm". Không chỉ đơn thuần là một cảm giác đa cảm, lòng biết ơn trong Kitô giáo là một đức tính định hình không chỉ cảm xúc và suy nghĩ, mà còn cả hành động và việc làm. Allport (1950) cho rằng những ý định tôn giáo trưởng thành xuất phát từ cảm giác biết ơn sâu sắc; Edwards (1746/1959) khẳng định rằng "tình cảm" biết ơn là một trong những cách chính xác nhất để tìm thấy sự hiện diện của Thiên Chúa trong cuộc sống của một người. Trong một khảo sát chọn mẫu gồm các nữ tu và linh mục, trong số 50 cảm xúc thì tình yêu và lòng biết ơn là những cảm xúc được trải nghiệm nhiều nhất với Thiên Chúa. Giáo hoàng Phanxicô đã lưu ý rằng một trong những bài học thường được học trong đời sống gia đình là học cách nói "cảm ơn" như "một biểu hiện của lòng biết ơn chân thành vì những gì chúng ta đã được ban tặng".Pope Francis, Laudato si', paragraph 213, published 24 May 2015, accessed 14 May 2024 Trong các giáo hội Chính thống giáo, Công giáo, Lutheran và Anh giáo, nghi thức quan trọng nhất được gọi là Bí tích Thánh Thể (Eucharist); cái tên này bắt nguồn từ từ Eucharistic trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là tạ ơn. 

Trong Hồi giáo, kinh Kinh Qur'an đầy dẫy giáo điều về lòng biết ơn. Hồi giáo khuyến khích tín đồ biết ơn và bày tỏ lời tạ ơn đến Allah trong mọi hoàn cảnh. Người Hồi giáo thường bày tỏ lòng biết ơn của họ bằng cách sử dụng thuật ngữ "Alhamdulillah" (ngợi khen Thượng đế), thậm chí một số câu trong Kinh Qur'an còn chỉ ra rằng bổn phận chính là thể hiện lòng biết ơn, đơn cử như: "Rồi ta (Shaitan) sẽ xông vào chúng từ phía trước và phía sau, từ bên phải và bên trái của chúng. Và Ngài sẽ thấy hầu hết bọn chúng đều không biết ơn" (Kinh Qur'an 7:17). Trong câu này, Shaitan (chính là Satan) đang nói với Thánh Allah rằng Ngài sẽ không tìm thấy hầu hết con người biết ơn Ngài sau khi hắn (Shaitan) từ chối phủ phục trước Adam. Và thuật ngữ Kafir cũng có nghĩa là vô ơn (đối với Thánh Allah). Do đó, Ta (Allah) đã trừng phạt chúng vì sự vô ơn của chúng. Ta không ban ra hình phạt (như vậy) ngoại trừ đối với những kẻ vô ơn (Kinh Qur'an 34:17). Ta (Allah) đã chỉ cho chúng Con đường, dù chúng chọn biết ơn hay vô ơn (Kinh Qur'an 76:3). Giáo lý Hồi giáo nhấn mạnh rằng những người biết ơn sẽ được ban thưởng nhiều hơn. Một câu nói truyền thống của Hồi giáo là "Những người đầu tiên được triệu tập đến thiên đường là những người đã ngợi ca Thánh Allah trong mọi lúc mọi nơi". Nhiều thực hành của Hồi giáo khuyến khích lòng biết ơn như kêu gọi cầu nguyện hàng ngày khuyến khích các tín đồ cầu nguyện năm lần một ngày để tạ ơn vì lòng tốt của Thánh Allah, và nhịn ăn trong tháng Ramadan để đưa tín đồ vào trạng thái biết ơn.

Góc độ cá nhân
Điều quan trọng cần lưu ý là các yếu tố văn hóa và ngôn ngữ đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình các biểu hiện của lòng biết ơn trên toàn thế giới. Nhiều nghiên cứu về lòng biết ơn tập trung vào sự khác biệt cá nhân trong lòng biết ơn và hậu quả của việc trở thành một người biết ơn nhiều hay ít. Ba thang đo đã được phát triển để đo lường sự khác biệt cá nhân về lòng biết ơn, mỗi thang đo đánh giá các quan niệm có phần khác nhau. Thang đo GQ6 đo lường sự khác biệt cá nhân về mức độ thường xuyên và cường độ cảm thấy biết ơn của con người. Thang đo Sự trân trọng (The Appreciation Scale) đo lường tám khía cạnh khác nhau của lòng biết ơn: sự trân trọng mọi người, tài sản, khoảnh khắc hiện tại, các nghi lễ, cảm giác kinh ngạc, so sánh xã hội, những lo ngại hiện sinh và hành vi thể hiện lòng biết ơn. Thang đo GRAT đánh giá lòng biết ơn đối với người khác, lòng biết ơn đối với thế giới nói chung và sự không oán giận đối với những gì bạn còn thiếu. Một nghiên cứu cho thấy tất cả các thang đo này đều đo lường cùng một cách tiếp cận cuộc sống; điều này cho thấy rằng sự khác biệt cá nhân về lòng biết ơn bao gồm tất cả các thành phần này.
 Sự an lạc 
300px|nhỏ|phải|Lư hương thắp nén nhang cho các liệt sĩ đã hi sinh trên dòng sông Thạch Hãn trong trận Thành cổ Quảng Trị, được khắc ghi qua câu thơ: "Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ, đáy sông còn đó bạn tôi nằm"'Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ' - nỗi niềm người lính hậu chiến
300px|nhỏ|phải|Bia thờ Tổ quốc ghi công trong Miếu Ngũ Hành Nương Nương tại phường Bình Hưng Hòa (Bình Hưng Hòa A thuộc quận Bình Tân cũ)
Lòng biết ơn không chỉ góp phần tạo ra những cảm xúc tích cực mà nó còn dẫn đến việc giảm bớt những cảm xúc tiêu cực. Những người có lòng biết ơn cao hơn có mức độ tự thân an lạc cao hơn. Những người biết ơn hạnh phúc hơn, ít chán nản hơn, ít căng thẳng hơn, và hài lòng hơn với cuộc sống cũng như các mối quan hệ xã hội của họ. Lòng biết ơn có thể ngăn ngừa khỏi chứng trầm cảm bằng cách tăng cường việc mã hóa và ghi nhớ các trải nghiệm tích cực. Những người biết ơn có xu hướng trải nghiệm sự phát triển cá nhân, tìm thấy mục đích, ý nghĩa cuộc sống trong cuộc sống và sẵn sàng chấp nhận bản thân. Họ có nhiều khả năng tìm kiếm sự hỗ trợ từ người khác cũng như diễn giải lại và phát triển từ các trải nghiệm, đồng thời họ dành nhiều thời gian hơn để lập kế hoạch giải quyết các vấn đề. Những người ít biết ơn dựa vào các cơ chế đối phó tiêu cực, chẳng hạn như né tránh, tự đổ lỗi hoặc sử dụng chất kích thích. Những người biết ơn cũng ngủ ngon hơn vì họ nghĩ nhiều điều tích cực hơn ngay trước khi đi ngủ. Họ có xu hướng có các mối quan hệ tốt hơn, vì lòng biết ơn của một người có thể tác động tích cực đến sự hài lòng của đối tác trong mối quan hệ. Những người biết ơn có nhiều khả năng có mức độ hạnh phúc cao hơn và mức độ căng thẳng cũng như trầm cảm thấp hơn.

Mặc dù nhiều cảm xúc và đặc điểm tính cách rất quan trọng đối với sự an lạc và sức khỏe tâm thần, lòng biết ơn có thể đặc biệt quan trọng. Một nghiên cứu dọc cho thấy những người biết ơn nhiều hơn đã đối phó tốt hơn với quá trình chuyển đổi cuộc sống. Cụ thể, những người biết ơn nhiều hơn trước khi chuyển đổi ít bị căng thẳng hơn, ít chán nản hơn và hài lòng hơn với các mối quan hệ của họ sau ba tháng. Hai nghiên cứu khác cho thấy lòng biết ơn có thể có mối quan hệ độc đáo với sự an lạc và có thể giải thích các khía cạnh của sự an lạc mà các đặc điểm tính cách khác không thể làm được. Cả hai nghiên cứu đều cho thấy lòng biết ơn có khả năng giải thích sự an lạc nhiều hơn Năm đặc điểm lớn và 30 trong số các đặc điểm tính cách được nghiên cứu phổ biến nhất. Lòng biết ơn cũng có tác động tích cực đến sức khỏe thể chất. Ví dụ, trong một nghiên cứu, thanh thiếu niên viết thư bày tỏ lòng biết ơn đối với người khác trong suốt một tháng có xu hướng ăn thực phẩm lành mạnh hơn. Những người thể hiện lòng biết ơn cũng chứng tỏ sức khỏe tổng thể được cải thiện thông qua việc hoạt động thể chất nhiều hơn, ngủ ngon hơn, ít phải đi khám bệnh hơn và dinh dưỡng tốt hơn. Thực hành lòng biết ơn có thể tương quan với những cải thiện nhỏ về sức khỏe tim mạch.
Lòng vị tha
Lòng biết ơn khiến con người trở nên vị tha hơn. Một nghiên cứu cho thấy lòng biết ơn có tương quan với sự hào phóng về mặt kinh tế. Nghiên cứu đã sử dụng một trò chơi kinh tế và cho thấy lòng biết ơn tăng lên làm trung gian trực tiếp cho việc trao tặng tiền tệ tăng lên, và những người biết ơn có nhiều khả năng hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích cộng đồng. Một nghiên cứu khác cho thấy các mối tương quan tương tự giữa lòng biết ơn và sự đồng cảm, sự hào phóng và sự hữu ích đối với việc tạo ra sự có qua có lại trong xã hội, ngay cả với người lạ, điều mang lại lợi ích cho các cá nhân trong ngắn hạn và trung hạn.
Tạo động lực
Lòng biết ơn có thể củng cố hành vi vì xã hội trong tương lai ở những ân nhân, người ơn. Một thí nghiệm cho thấy những khách hàng của một cửa hàng trang sức được gọi điện và cảm ơn đã cho thấy lượng mua hàng tăng 70% sau đó. Để so sánh, những khách hàng được gọi điện và thông báo về đợt giảm giá chỉ cho thấy mức tăng 30% khi mua hàng, trong khi những khách hàng không được gọi điện hoàn toàn không cho thấy sự gia tăng mua hàng nào. Trong một nghiên cứu khác, những khách quen của một nhà hàng đã boa nhiều hơn khi những người phục vụ viết "Cảm ơn" (Thank you) trên hóa đơn của họ. Cần phân biệt rõ ràng giữa lòng biết ơn và sự mang ơn. Mặc dù cả hai cảm xúc đều có thể xảy ra để đáp lại sự giúp đỡ hoặc ân huệ, nhưng sự mang ơn được cho là xảy ra khi một cá nhân nhận thức một cách chủ quan rằng họ có nghĩa vụ phải hoàn trả hoặc bù đắp cho sự trợ giúp đó. Hai cảm xúc này sau đó dẫn đến những hành động khác nhau: Sự mang ơn có thể thúc đẩy người nhận tránh né người đã giúp đỡ họ, trong khi lòng biết ơn có thể thúc đẩy người nhận tìm đến ân nhân của họ và cải thiện mối quan hệ với họ. Khác với lòng trắc ẩn hay nỗi buồn, lòng biết ơn làm giảm sự thèm thuốc lá, cho thấy vai trò tiềm năng trong việc giảm thiểu các hành vi rủi ro với sức khỏe cộng đồng.
Danh ngôn

Xem thêm
 Lễ tạ ơn
 Lễ Vu Lan
 Giỗ tổ Hùng Vương
 Ngày thương binh liệt sĩ
 Ngày thầy thuốc Việt Nam
 Ngày nhà giáo Việt Nam
 Tứ Ân Hiếu Nghĩa

Chú thích

Tham khảo
  Description & contents, summarizing scientific studies.







Liên kết ngoài
 Tổng thống Ukraine bày tỏ biết ơn tân Thủ tướng Anh Starmer (Báo Tiền Phong)
 Tân Thủ tướng Anh cam kết ủng hộ Ukraine (Báo Dân Trí)
Thể loại:Đức hạnh