Liêm Hà

Liêm Hà là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Trụ sở xã nằm cách phường Hoa Lư - trung tâm tỉnh lỵ Ninh Bình 34 km về phía Bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Bình Mỹ.
Phía tây giáp phường Châu Sơn.
Phía bắc giáp phường Liêm Tuyền và phường Phủ Lý.
Phía nam giáp xã Tân Thanh và xã Thanh Bình.

Xã Liêm Hà	có diện tích:	20,95	km², 	dân số:	27.732	người, mật độ dân số: 	1324	người/km². 	Đây là đơn vị có diện tích xếp thứ:	105	, số dân xếp thứ: 	85	và mật độ dân số xếp thứ: 	47	trong số 129 xã, phường ở Ninh Bình.

Xã này nằm trên quốc lộ 1A, 21, 21B, Đường cao tốc Bắc – Nam.

Lịch sử
Địa bàn xã Liêm Hà trước đây thuộc huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam cũ.

Theo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025,Nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Liêm Phong, Liêm Cần và Thanh Hà thành xã mới có tên gọi là xã Liêm Hà.

Di tích lịch sử
Xã Liêm Hà có làng Bảo Thái xưa là quê hương của Lê Hoàn, vị hoàng đế lập ra nhà Tiền Lê trong lịch sử Việt Nam. Vì thế trên quê hương Liêm Hà ngày nay còn nhiều di tích lịch sử văn hóa về triều đại này, tiêu biểu như:

Đền Lăng
Quần thể di tích đền Lăng gồm Đền Thượng, Đền Trung, Đền Hạ và Đền Tam Thiên Nhân thuộc làng Cõi xưa là nơi thờ vua Đinh Tiên Hoàng và 3 vua nhà Tiền Lê (Lê Đại Hành, Lê Trung Tông, Lê Long Đĩnh) trên vùng đất quê hương của vua Lê Hoàn. Nơi đây là một căn cứ quân sự quan trọng đánh dẹp Loạn 12 sứ quân thời Đinh và là quê hương của nhà Tiền Lê.

Đình Yến
Đình Yến thuộc làng Ứng Liêm xưa cũng là nơi thờ các vua thời Đinh và Tiền Lê gồm: Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, Lê Trung Tôn, Lê Ngọa Triều; phối thờ 5 vị Đại vương gồm: Đông thành vương, Kình Thiên vương, Thánh giám Đô Đức, Thái giám Cuơng Nghị, Thái giám Đô Quang và Bảo quang Hoàng Thái hậu, Hoàng phi Lĩnh ứng phu nhân, Thủy Tinh công chúa phu nhân.

Lăng phát tích nhà Tiền Lê
Khu lăng mộ cụ tổ Lê Lộc, dân gian thường gọi là Mả Dấu là Lăng phát tích nhà Tiền Lê. Tương truyền, Lê Hoàn quê gốc ở Trường Châu (Ninh Bình) nhưng đời ông nội của ông là Lê Lộc đã dời đến đất Liêm Hà này, ở đây có dấu tích một khu đất bằng phẳng mà nhân dân địa phương cho rằng đó là dấu nhà cũ của Lê Lộc. Trên núi Cõi có Mả Dấu là nơi yên nghỉ của Lê Lộc - ông nội Lê Hoàn. Trên đất Bảo Thái còn có mộ tổ họ Lê, nơi tương truyền từng có sinh từ xưa kia của Lê Hoàn.

Truyền thuyết và các địa danh khu vực đền Lăng còn phản ánh sự quan tâm của Lê Hoàn và triều đình Tiền Lê đối với dân làng Bảo Thái. Ngoài việc cho lập sinh từ vua Lê Đại Hành trên nền nhà cũ xưa kia Lê Hoàn dạy học, triều đình còn cấp cho dân vàng bạc để tậu ruộng lấy hoa lợi làm hương hoả và dựng đền thờ. Triều đình cũng trả ơn cho dân sở tại bằng việc cấp cho mỗi đinh 1 mẫu 2 sào ruộng để cày cấy (tới 700 mẫu). Ruộng hương hoả của khu đền Lăng có 12 mẫu, ngoài ra có 6 sào dành cho việc sắm ba cây đình liêu vào dịp hội đám long trọng và đất gọi là vườn tịch để chi phí cho tế lễ. Trong số các danh nhân về thăm đền Lăng, Hoàng giáp Lê Tung có để lại bài thơ “Lê gia hổ táng mộ” tại lăng phát tích.Thăm di tích đền Lăng, mả Dấu

Chú thích

Tham khảo