Hương thất

Hương thất (Sanskrit: ; Pali: , tiếng Hán: 香室) là thuật ngữ chỉ phòng hương hay phòng thơm, tức nơi cư trú riêng của Thích-ca Mâu-ni trong khu Tinh xá Kỳ Viên tại Xá-vệ, được truyền thống đặt tên là gandhakuṭi và thường gắn với Kỳ Viên thời Phật còn tại thế. Trong bối cảnh tu viện, hương thất khác với vihāra (tịnh xá) - thuật ngữ chung cho nơi ở của tu sĩ - vì nó chỉ không gian dành riêng cho Phật trong một tổ hợp tu viện. Tên gọi gandhakuṭi hàm nghĩa căn phòng được xông hương, phản ánh thực hành cúng dường hương, hoa và đèn trước sự hiện diện của Phật trong các truyền thống Ấn Độ sớm.

 Tiểu sử tóm tắt 
Các nguồn Pali và chú giải ghi gandhakuṭi là phòng hương của Phật tại Tinh xá Kỳ Viên, một bộ phận thuộc khu Gandhakuṭi-pariveṇa, nơi Phật nhóm hội và thuyết dạy cho Tăng chúng. Theo truyền thuyết văn hiến, hương thất tại Kỳ Viên do cư sĩ Anāthapiṇḍika kiến lập khi cúng dường khu vườn cho Phật và Tăng đoàn, về sau trở thành điểm quy chiếu hành hương ở Tinh xá Kỳ Viên. Học giới hiện đại coi hương thất là một mô-típ tôn giáo - nghi lễ hình thành sớm, làm trung tâm cho các thực hành cúng dường và biểu tượng về sự hiện diện của Phật trong đời.

 Vai trò & đặc trưng 
Nghiên cứu cho thấy hương thất là tiêu điểm của các nghi lễ quét dọn, rải hoa, thắp hương và đèn - những thực hành tạo nên hương khí thánh thiện gắn với sự hiện diện của Phật, cả khi còn tại thế lẫn trong ký ức tôn giáo về sau. Trong diễn trình kiến trúc - nghi lễ, hương thất còn đóng vai trò như không gian hiện thân của Phật, về sau có thể được thay thế hay tương ứng bằng điện thờ tượng Phật khi hình tượng hóa trở nên phổ biến. Một số tư liệu chú giải ghi giường của Phật trong hương thất thuộc những chỗ không đổi (avijahitaṭṭhānāni) qua các đời Phật, nêu bật tính thiêng cố định của vị trí này trong trí tưởng tôn giáo. Trong mô tả tu viện Ấn Độ - Trung Á thuộc truyền thống , hương thất có thể được đặt ở trung tâm dãy phòng (catuḥśāla) theo Śayanāsanavastu, phản ánh cách tổ chức không gian thờ - ở xoay quanh gian phòng của Phật.

 Trong kinh văn 
Thuật ngữ gandhakuṭi xuất hiện lẻ tẻ trong kinh - luật Pali và đặc biệt trong văn học chú giải, nơi nhiều truyện tích kể Phật bước ra từ phòng hương để thuyết pháp hay tiếp chúng. Trong nguồn , mục Śayanāsanavastu mô tả kiểu tu viện có hương thất ở giữa, cho thấy vai trò quy chiếu văn hiến của không gian này trong quy hoạch tu viện cổ đại.

 Ghi chú tên gọi 
Dạng Việt hoá dùng trong bài: Hương thất. Đối ứng: Pali , Sanskrit ; dịch nghĩa tiếng Anh thường dùng là perfumed chamber và thường quy chiếu đến gian phòng của Phật tại Kỳ Viên.

 Xem thêm 
 A-la-hán
 Tỳ-kheo
 Tăng đoàn
 Nikāya
 A-hàm

 Chú thích 


 Tài liệu tham khảo chọn lọc 






Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo