Nguyễn Thị Yên

Vũ Thị San (1923–1954), bí danh Yên (An), Vĩnh, Ngọc, là một nhà cách mạng Việt Nam, từng phụ trách khôi phục tổ chức Đảng Cộng sản Đông Dương ở Hải Phòng, Kiến An, Quảng Yên, Uông Bí (tương đương Bí thư Thành ủy Hải Phòng).

 Cuộc đời 
Vũ Thị San sinh năm 1923 ở xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên, trước là thị trấn Tiền Hải (năm 2020 là xã Tây Sơn), huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Năm 15 tuổi, bà làm liên lạc cho các Đảng viên Cộng sản ở quê nhà, sau đó thoát ly gia đình lên Hà Nội để hoạt động.

Năm 1939, Xứ ủy Bắc Kỳ cử hai Xứ ủy viên Lương Khánh Thiện và Đinh Xuân Nhạ lên Phú Thọ để xây dựng cơ sở, thành lập các chi bộ Đảng. Dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy, bà được cử đi dự lớp tập huấn do hai đồng chí Xứ ủy viên phụ trách dưới vỏ bọc xưởng sản suất chè tại Thái Ninh (Phú Thọ). Khi khóa học kết thúc, bà được điều về Bắc Ninh xây dựng cơ sở dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàng và Phạm Văn Đông, hoạt động ở các huyện Thuận Thành, Gia Lâm,... Tháng 8 năm 1942, sau đợt khủng bố trắng của thực dân Pháp, bà được điều động làm Ủy viên Ban cán sự Đảng tỉnh Bắc Ninh do Liên Cường (Vinh) làm Trưởng ban thay Lê Quang Đạo.

Tháng 3 năm 1943, do sự phản bội của Nguyễn Văn Thiêm, các tổ chức Đảng ở Hải Phòng bị vỡ. Vũ Quý, người được phân công phụ trách khôi phục tổ chức Đảng và quần chúng bị lộ, buộc phải rút về Ban Cán sự Đảng thành phố Hà Nội. Dưới sự giới thiệu của Lê Quang Đạo (lúc này là Bí thư Ban cán sự Hà Nội), bà được ông Vũ Quý bí mật đưa về Hải Phòng và giới thiệu các cơ sở chưa bị lộ. Từ tháng 5, với bí danh Nguyễn Thị Vĩnh và Nguyễn Thị Yên, bà nhận nhiệm vụ của Xứ ủy phụ trách khôi phục phát triển tổ chức Đảng và tổ chức Việt Minh ở Hải Phòng, Kiến An, Quảng Yên, Uông Bí. Chọn làng Cựu Viên (ngoại ô Kiến An) làm địa bàn đứng chân, bà đã gây dựng được nhiều tổ chức Cứu quốc ở các nhà máy, khu chợ cũng như ở các làng thuộc Kiến Thuỵ, An Lão, An Dương, thành lập Chi bộ Cựu Viên gồm Trần Xuân Tá, Đặng Kinh, Nguyễn Khiêm Tuấn (Mạnh Ái) và Lễ, khôi phục đường dây của Xứ ủy đến Móng Cái (Hải Ninh).

Tháng 2 năm 1944, Xứ ủy bổ sung Nguyễn Thị Hải (Tuyết) về phụ trách công tác ở Hải Phòng, bà vẫn phụ trách miền duyên hải, chủ yếu là Kiến An. Đến tháng 8 cùng năm (có nguồn ghi nhầm thành năm 1945), Xứ ủy lại cử ông Phạm Văn Thuyên đến Kiến An và điều bà về An toàn khu (ATK), hoạt động tại các tỉnh Bắc Ninh, Thái Nguyên. Tháng 9 năm 1945, Ban Chấp hành lâm thời Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên được thành lập, bà tham gia với tư cách Ủy viên, Bí thư Ban Phụ vận Tỉnh ủy, mang bí danh là Ngọc. Tháng 4 năm 1952, Trung ương Đảng có chủ trương thành lập Khu ủy Tây Bắc, bà được điều động lên xây dựng cơ quan Khu ủy, nhưng không may bị bệnh và qua đời vào tháng 5 năm 1952.

 Vinh danh 
Tại nhà lưu niệm thuộc Khu di tích lịch sử cách mạng Đầm Bầu ở xã Kiến Hải (trước là xã Tân Phong, huyện Kiến Thụy) có bàn thờ bà cùng các đồng chí Vũ Quý, Phạm Văn Thuyên (là ba Đảng viên được Xứ ủy Bắc Kỳ cử về), đối diện là ban thờ ba Đảng viên đầu tiên của Chi bộ Kiến Thụy (Đặng Đình Thủy, Đinh Văn Kỷ, Đặng Quang Mạc).

 Tham khảo 






 Chú thích 

Thể loại:Người Thái Bình
Thể loại:Bí thư Thành ủy Hải Phòng