Cõi trời Đao Lợi

Cõi trời Đao Lợi (, Đao-lợi thiên,  ; ), đôi khi gọi là cõi ba mươi ba trời (, tam thập tam thiên), là một cõi trời trong vũ trụ luận Phật giáo, thuộc cõi Dục, đặt trên đỉnh núi Tu-di và do Đế Thích (Śakra) chủ trì theo mô tả kinh điển và luận thư cổ điển về vũ trụ học Phật giáo. Đây là tầng trời thứ hai trong sáu thiên giới của cõi Dục, ở trên cõi Tứ thiên vương () và dưới cõi trời Dạ-ma () theo hệ thống 31 cõi. Các văn bản Kinh tạng Pali như Trường Bộ (Dīgha Nikāya) và các tập hợp Tương Ưng Bộ đề cập đến Đao Lợi cùng hội chúng của Đế Thích trong nhiều ngữ cảnh khác nhau.

 Vị trí & thuật niên văn bản 
Trong vũ trụ luận truyền thống, Đao Lợi nằm trên mặt phẳng đỉnh núi Tu-di với khu vực rộng 80.000 yojana, gồm cung điện, hội trường và lâm viên của chư thiên, trong đó Đế Thích cư trú tại cung Vejayanta của kinh thành Sudassana. Vị trí của Đao Lợi trong hệ thống ba cõi (tri-loka) được xác định là thiên giới thứ hai của cõi Dục, tiếp giáp trực tiếp với thế giới người và các thần linh cận nhân gian do còn duy trì liên hệ “địa giới”. Nhiều học giả nhấn mạnh tính chất ký hiệu-biểu tượng của vũ trụ luận này trong văn hiến Phật giáo, thay vì hiểu như mô tả địa lý theo nghĩa đen. Các dẫn chiếu sớm xuất hiện trong Trường Bộ (DN 20) khi liệt kê hội chúng chư thiên và trong Tương Ưng Bộ (SN 11) qua các thoại thoại liên quan đến Đế Thích.

 Hình tượng & bố cục 
Tài liệu vũ trụ học mô tả trung tâm sinh hoạt của Đao Lợi gồm hội trường Sudhammā (), bốn lâm viên như Nandana và Cittalatā, cùng cây Pāricchattaka ở góc đông bắc khu vực trời; đây là nơi họp bàn và thuyết pháp của chư thiên do Đế Thích chủ toạ. Các mô tả này phản ánh một “đô thị thần linh” với cung điện Vejayanta và bình đồ phân khu theo bốn phương, được dùng làm sơ đồ giảng giải về trật tự đạo đức-nghiệp báo trong truyền thống Phật giáo tiền Đại thừa.

 Giá trị tôn giáo & nghi lễ 
Trong hệ thống tái sinh nghiệp báo, Đao Lợi thuộc các “thiên giới khả lạc” của cõi Dục, là đối tượng mong cầu phước đức của người tu học, nhưng vẫn bị chi phối bởi tham dục nên không phải cứu cánh giải thoát. Theo truyền thống Theravāda, câu chuyện Đức Phật lên Đao Lợi thuyết Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) cho mẫu thân rồi “từ thiên giới trở về” là một mô típ quan trọng trong lịch sử thánh tích và lịch nghi lễ vùng Nam Á.

Các tham chiếu tiêu biểu gồm DN 20 Mahāsamaya về hội chúng chư thiên, và SN 11 Sakka-saṃyutta về các đối thoại giữa Đế Thích và chư thiên-A-tu-la, qua đó ngầm định Đao Lợi là bối cảnh thần thoại-đạo đức của các bài học về nhẫn nhục và thiện xảo.

 Chú thích 

Thể loại:Thần thoại Phật giáo