Trương Nguyên Trân

Trương Nguyên Trân (1934 - 24 tháng 10, 2025) là một giáo sư người Pháp gốc Việt. Từng có nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy vật lý tại Trường Bách khoa Paris, giáo sư Trân được coi là người có nhiều đóng góp trong việc đưa sinh viên xuất sắc từ Việt Nam sang phương Tây học tập, và cũng được đánh giá cao vì các hỗ trợ của ông trong phát triển giáo dục tại Việt Nam.

 Tiểu sử 
Sinh năm 1934, Trương Nguyên Trân có quê gốc là Trường Dục, Quảng Bình. Năm 1953 sau khi giành giải ba tại cuộc thi vật lý toàn quốc - chỉ xếp dưới người đoạt giải nhì là Đàm Trung Đồn (cuộc thi không có giải nhất), Trương Nguyên Trân được vua Bảo Đại trao học bổng đi học kỹ sư điện tại Viện Công nghệ California, Hoa Kỳ. Tiếp đó ông Trân đã lấy bằng tiến sĩ vật lý lý thuyết tại Đại học Cornell dưới sự hướng dẫn của giáo sư Hans Bethe - người sau đó được trao Giải Nobel Vật lý, rồi làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton và Đại học Columbia.https://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/cau-noi-tai-nang-va-khoa-hoc-233428.htm

Ông Trân bắt đầu sự nghiệp giảng dạy vật lý trong vai trò phó giáo sư tại Đại học Brown, đến năm 1968 ông Trân đã quay sang Pháp với lý do "tôi ghét cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam, và tôi tin quyết định ấy tốt cho quê hương mình". Từ năm 1969, ông Trân bắt đầu nghiên cứu và giảng dạy về hạt cơ bản ở Trường Bách khoa Paris.

 Hỗ trợ cho giáo dục Việt Nam 
Năm 1976, giáo sư Trân bắt đầu về thăm Việt Nam theo lời mời của giáo sư Nguyễn Văn Hiệu. Tuy nhiên sau hai lần về Việt Nam khảo sát (năm 1976 và 1978), ông Trân thấy mình vẫn chưa thể triển khai hợp tác nghiên cứu ở Việt Nam do điều kiện kinh tế khó khăn của Việt Nam lúc bấy giờ. Đến năm 1990, ông được giáo sư Trần Hữu Phát mời về một lần nữa và mới bắt đầu có các hoạt động hợp tác nghiên cứu cụ thể hơn. Đồng thời, giáo sư Trân cũng nhận thấy tại thời điểm đầu những năm 1990 Việt Nam có rất nhiều sinh viên giỏi đủ khả năng học tập tại các trường hàng đầu trên thế giới, vì vậy ông đã tìm và giới thiệu sinh viên Việt Nam cho các học bổng như học bổng Nishina của Nhật Bản hay học bổng của Trường Bách khoa Paris. Từ năm 1995, ông là một trong những cầu nối chính để hỗ trợ nhiều sinh viên Việt Nam sang học tập tại Trường Bách khoa Paris, trong số đó có nhiều người sau này đã thành danh như Ngô Đắc Tuấn, Nguyễn Hoài Minh, Lê Thái Hoàng.https://nld.com.vn/giao-duc-khoa-hoc/60000-du-hoc-sinh-nguon-nhan-luc-tuong-lai-243931.htm

Trong nhiều năm, giáo sư Trương Nguyên Trân cũng đã đưa ra nhiều kiến nghị, góp ý cho lãnh đạo ngành giáo dục Việt Nam để nâng cao chất lượng giáo dục trong nước.https://1993.vnu.edu.vn/home/?C1635/N4971/Mot-goc-nhin-cua-GS.-Truong-Nguyen-Tran.htm

 Cuối đời 
Giáo sư Trương Nguyên Trân mất ngày 24 tháng 10 năm 2025 tại Huế. Ông được an táng tại Công viên Vĩnh Hằng tại Huế.

 Tham khảo 

Thể loại:Sinh năm 1934
Thể loại:Mất năm 2025
Thể loại:Người Pháp gốc Việt
Thể loại:Người Quảng Bình