Bình Phú (tỉnh)

Bình Phú là tên một tỉnh cũ tại miền Trung Việt Nam. Tỉnh này tồn tại trong hai giai đoạn 1890–1899 và 1913–1921; trên cơ sở địa bàn các tỉnh Bình Định và Phú Yên bấy giờ, gần tương ứng với một phần của các tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai ngày nay.

Lịch sử
Năm 1832, vua Minh Mạng đã cho thực hiện cải cách hành chính trên toàn quốc. Các trấn Bình Định và Phú Yên được lập thành các tỉnh tương ứng.  Do triều đình đặt 2 tỉnh này dưới quyền chức Tổng đốc Bình Định kiêm quản Phú Yên, nên chức này còn được gọi là Tổng đốc Bình - Phú. Địa bàn liên tỉnh Bình Phú rất rộng, nằm trải dài trên địa phận các tỉnh Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Gia Lai ngày nay.
250px|phải|nhỏ|Bản đồ tỉnh Bình Định năm 1909 (bấy giờ địa bàn bao gồm cả một phần tỉnh Gia Lai ngày nay)
250px|phải|nhỏ|Bản đồ tỉnh Phú Yên năm 1909 (bấy giờ địa bàn bao gồm cả một phần tỉnh Gia Lai ngày nay)
Sau khi nắm được thực quyền cai trị Việt Nam qua Hòa ước Giáp Thân (1884), chính quyền thực dân Pháp đã cho cải tổ lại hành chính để thuận tiện cho việc cai trị, dù về hình thức vẫn giữ lại cơ cấu của triều đình nhà Nguyễn. Hai tỉnh Bình Định và Phú Yên nhiều lần được chia nhỏ, thay đổi, hợp nhất hành chính, dù vẫn giữ nguyên tên gọi cũ. Năm 1890, thực dân Pháp sáp nhập tỉnh Phú Yên vào tỉnh Bình Định, lập thành tỉnh Bình Phú, với tỉnh lỵ là Quy Nhơn, đặt dưới quyền giám sát của một Công sứ. Địa bàn tỉnh Bình Phú này gần tương ứng với liên tỉnh Bình Phú thời nhà Nguyễn. Tuy nhiên, đến năm 1899, tỉnh Binh Phú bị giải thể, hai tỉnh Bình Định và Phú Yên tách ra trở thành các tỉnh độc lập, một tỉnh được đặt dưới quyền giám sát của một Công sứ riêng người Pháp.

Ngày 4 tháng 7 năm 1905, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập tỉnh tự trị Pleikou Derr, tỉnh lỵ đặt tại làng Pleiku Der của dân tộc Gia Rai. Địa bàn tỉnh Pleikou Derr bao gồm các vùng cư trú của đồng bào thiểu số Xơ Đăng, Ba Na, Gia Rai tách từ tỉnh Bình Định ra. Ngày 25 tháng 4 năm 1907, tỉnh Pleikou Derr bị xoá bỏ. Địa phận của tỉnh này chia làm hai phần, gồm Đại lý hành chính Kontum, đặt dưới quyền cai trị của Công sứ Bình Định; và Đại lý hành chính Cheo Reo, đặt dưới quyền cai trị của Công sứ Phú Yên.

Năm 1913, chính quyền thực dân Pháp lại sáp nhập tỉnh Phú Yên vào tỉnh Bình Định để tái lập thành tỉnh Bình Phú. Tuy nhiên, địa bàn của tỉnh Bình Phú mới này nhỏ hơn nhiều so với tỉnh Bình Phú trước đó, do toàn bộ địa phận của 2 đại lý hành chính Kontum (Bình Định) và Cheo Reo (Phú Yên) được tách ra, hợp với Đại lý hành chính Đắk Lắk để thành lập tỉnh Kontum. 

Năm 1921, chính quyền thực dân Pháp lại tách tỉnh Phú Yên ra khỏi tỉnh Bình Định. Tỉnh Bình Phú chấm dứt hoàn toàn sự tồn tại.

Chú thích

Tham khảo
 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TỈNH BÌNH ĐỊNH
 Gia Lai - Bình Định từng sáp nhập thành một tỉnh có cái tên lạ, hiện nay khoảng cách từ Bình Định đến Gia Lai là bao xa?

Thể loại:Tỉnh cũ Việt Nam
Thể loại:Duyên hải Nam Trung Bộ