Tam giác Polynesia

Tam giác Polynesia là một khu vực thuộc Thái Bình Dương, được xác định bởi ba quần đảo ở ba góc: Hawaii (Hawaiʻi), Đảo Phục Sinh (Rapa Nui) và New Zealand (Aotearoa). Nó thường được xem như cách định nghĩa đơn giản về phạm vi của Polynesia.

Bên ngoài tam giác này, có dấu vết cư trú của người Polynesia xa về phía bắc tới  đảo Necker (Mokumanamana), phía đông tới đảo Sala y Gómez (Motu Motiro Hiva), và phía nam tới đảo Enderby (Motu Maha). Ngoài ra, từng có cộng đồng người Polynesia sinh sống trên đảo Norfolk và quần đảo Kermadec (Rangitahua), nhưng đến khi người châu Âu đặt chân tới thì những đảo này đều đã không còn cư dân.

Ngày nay, các  dân tộc Polynesia đông đảo nhất bao gồm người Māori, người Hawaii (Kanaka Maoli), người Tonga, người Samoa,  người Niue và người Tahiti. Ngôn ngữ bản địa trong phạm vi tam giác rộng lớn này là nhóm ngôn ngữ Polynesia, được các nhà ngôn ngữ học xếp vào nhóm ngôn ngữ Châu Đại Dương thuộc ngữ hệ Nam Đảo (Malayo-Polynesian). Các ngôn ngữ này bắt nguồn từ tiếng Nam Đảo nguyên thủy, từng được nói ở Đông Nam Á cách đây khoảng 5.000 năm. Ngoài ra, còn có nhiều đảo thuộc ngoại vi Polynesia, phân bố tại các khu vực Melanesia và Micronesia.

Lịch sử
Các nhà khoa học cho rằng toàn bộ các nền văn hoá Polynesia hiện đại đều có nguồn gốc từ một tiền văn hoá duy nhất, được hình thành ở Nam Thái Bình Dương bởi những người di cư Malayo - Polynesian. Có bằng chứng cho thấy người Polynesia đã từng đi đến tận đảo Sala y Gómez và các hòn đảo nằm gần Nam Cực của New Zealand. Tuy nhiên nhưng đảo này không được coi là một phần của Polynesia do không có cộng đồng nào sinh sống lâu dài. Trên đảo Enderby thuộc Quần đảo Auckland vẫn còn dấu tích của một khu định cư của người Polynesia từ thế kỉ XIII. O'Connor, Tom Polynesians in the Southern Ocean: Occupation of the Auckland Islands in Prehistory in New Zealand Geographic 69 (September–October 2004): 6–8Anderson, Atholl, & O'Regan, Gerard R. (2000). "To the Final Shore: Prehistoric Colonisation of the Subantarctic Islands in South Polynesia". In Australian Archaeologist: Collected Papers in Honour of Jim Allen. Canberra: Australian National University. pp. 440–454.Anderson, Atholl, & O'Regan, Gerard R. (1999). The Polynesian Archaeology of the Subantarctic Islands: An Initial Report on Enderby Island. Southern Margins Project Report. Dunedin: Ngai Tahu Development Report.Anderson, Atholl (2005). "Subpolar Settlement in South Polynesia". Antiquity 79.306: pp. 791–800 Ngoài ra, từng ghi nhận một mảnh gốm được tìm thấy tại  quần đảo Antipodes, tuy nhiên bảo tàng Te Papa tại Wellington khẳng định họ không lưu giữ hiện vật này, đồng thời mô tả ban đầu cũng không nêu rõ mảnh gốm này có nguồn gốc từ Polynesia. 

Trái ngược với giả thuyết này, một số học giả cho rằng địa lý xã hội và các tuyến hải hành của người Polynesia phản ánh chính xác hơn với hình tượng của một con bạch tuộc, với phần “đầu” nằm ở Raiatea (Polynésie thuộc Pháp) và các “xúc tu” toả ra khắp Thái Bình Dương. Au gré des vents et des courants (Éditions des Mers Australes) 2009, E. TetahiotupaTe Rangi Hīroa: Vikings of the sunrise; New York 1938, p. 88. Trong  truyền thống truyền khẩu của Polynesia, hình tượng bạch tuộc xuất hiện với nhiều tên gọi như Taumata-Fe'e-Fa'atupu-Hau (“Đại bạch tuộc của sự thịnh vượng”), Tumu-Ra'i-Fenua (“Khởi nguyên của trời và đất”), và Te Wheke-a-Muturangi (“Bạch tuộc của Muturangi”).

Xem thêm

 Hawaii cổ đại
 Người Māori
 Nhóm Lãnh đạo Polynesia (PLG)
 Te Wheke-a-Muturangi

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Polynesian Cultural Center
 Bernice Pauahi Bishop Museum

Polynesia
Thể loại:Thái Bình Dương