Type D (lớp tàu ngầm)

, còn được gọi là  hay  là một lớp tàu ngầm hạng nhất phục vụ cùng Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên của lớp tàu được gọi ngắn gọn là . được đọc như là "Sen'yu-Dai", nhưng  được đọc như là "Sen'yu-Ō-gata" trong tiếng Nhật.

, còn được gọi là  khác biệt đáng kể so với lớp  I-361, nhưng do I-373 được phát triển dựa trên thiết kế của lớp I-361, chúng được gọi chung là Type D.

 Thiết kế và chế tạo 
Sau trận Midway, Hải quân Đế quốc Nhật Bản lập tức lên kế hoạch cho một kiểu tàu ngầm vận tải. Kiểu tàu này dựa trên chiếc U-155 Deutschland của Hải quân Đế quốc Đức trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, có khả năng vận chuyển lực lượng (110 binh lính, 10 tấn tiếp liệu và hai xuồng đổ bộ) đến các khu vực mà đối phương chiếm ưu thế trên không. Sau đó đặc tính về tải trọng yêu cầu được thay đổi, và yêu cầu sau cùng được đưa ra có thể vận chuyển 65 tấn bên trong lườn tàu và 25 tấn bên trên boong tàu (chỉ cho hàng hóa). Thoạt tiên Hải quân Nhật Bản không trang bị ống phóng ngư lôi cho các tàu này, nhưng do đòi hỏi mạnh mẽ từ các chỉ huy tiền phương, chúng được trang bị ngư lôi để tự vệ. Lớp I-372 được thiết kế như tàu ngầm chở dầu dựa trên thiết kế của lớp I-361, nên nó không được trang bị ngư lôi.

 Phục vụ 
Từ năm 1944, những tàu ngầm Type D bắt đầu làm nhiệm vụ vận tải từ chính quốc Nhật Bản đến các đảo biệt lập. Chúng tỏ ra ít thành công và chịu thiệt hại nặng. Trong tổng số 13 tàu ngầm chỉ có bốn chiếc sống sót qua cuộc xung đột.

 Tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten 
Vào năm 1945, nhiều chiếc được cải biến thành tàu ngầm mẹ mang ngư lôi tự sát Kaiten và tham gia các chiến dịch tấn công tự sát cùng . Khẩu hải pháo trên boong tàu được tháo dỡ, và chúng lắp đặt các bộ gá trên boong tàu để mang theo năm ngư lôi Kaiten.
 I-361
 Được phân về  vào ngày 24 tháng 5, 1945, không có thành tích.
 I-363
 Được phân về đội Todoroki vào ngày 28 tháng 5, 1945, đánh chìm hoặc gây hư hại cho một tàu buôn vào ngày 15 tháng 6, 1945.
 Được phân về  vào ngày 8 tháng 8, 1945, không có thành tích.
 I-366
 Được phân về đội Tamon vào ngày 1 tháng 8, 1945, không có thành tích.
 I-367
 Được phân về  vào ngày 5 tháng 5, 1945, gây hư hại cho tàu hộ tống khu trục  vào ngày 27 tháng 5, 1945.
 Được phân về đội Tamon vào ngày 19 tháng 7, 1945, không có thành tích.
 I-368
 Được phân về  vào ngày 20 tháng 2, 1945, không có thành tích.
 I-370
 Được phân về đội Chihaya vào ngày 20 tháng 2, 1945, không có thành tích.

 Các biến thể 
Tàu ngầm Type D được chia thành bốn phân lớp:



 . Những chiếc thuộc lớp tàu số 2968 không được chế tạo và chỉ là thiết kế.

 Lớp I-361 
 Số hiệu Tên Xưởng chế tạo Đặt lườn Hạ thủy Hoàn tất Số phận 5461 . Tên tương tự được áp dụng. Xưởng vũ khí Hải quân Kure  16 tháng 2, 1943 30 tháng 10, 1943 25 tháng 5, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, 7 tháng 2, 1945. Bị máy bay từ tàu sân bay hộ tống  đánh chìm phía Đông Okinawa, 30 tháng 5, 1945. 5462 I-362 Mitsubishi, Xưởng tàu Kōbe  17 tháng 3, 1943 29 tháng 11, 1943 23 tháng 5, 1944 Bị tàu hộ tống khu trục  đánh chìm tại quần đảo Caroline, 18 tháng 1, 1945. 5463 I-363 Xưởng vũ khí Hải quân Kure  1 tháng 5, 1943 12 tháng 12, 1943 8 tháng 7, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, 30 tháng 3, 1945. Đắm do trúng thủy lôi ngoài khơi Miyazaki, 29 tháng 10, 1945.  5464 I-364 Mitsubishi, Xưởng tàu Kōbe  26 tháng 7, 1943 15 tháng 2, 1944 14 tháng 6, 1944 Bị tàu ngầm  đánh chìm tại bán đảo Bōsō, 15 tháng 9, 1944. 5465 I-365 Xưởng vũ khí Hải quân Yokosuka  15 tháng 5, 1943 17 tháng 12, 1943 1 tháng 8, 1944 Bị tàu ngầm  đánh chìm trong vịnh Tokyo, 28 tháng 11, 1944. 5466 I-366 Mitsubishi, Xưởng tàu Kōbe  26 tháng 8, 1943 29 tháng 3, 1944 3 tháng 8, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, 3 tháng 3, 1945. Xuất biên chế 30 tháng 11, 1945. Đánh chìm như mục tiêu ngoài khơi quần đảo Gotō 1 tháng 4, 1946. 5467 I-367 22 tháng 10, 1943 28 tháng 4, 1944 15 tháng 8, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, 1 tháng 1, 1945. Xuất biên chế 30 tháng 11, 1945. Đánh chìm như mục tiêu ngoài khơi quần đảo Gotō 1 tháng 4, 1946. 5468 I-368 Xưởng vũ khí Hải quân Yokosuka  15 tháng 7, 1943 29 tháng 1, 1944 25 tháng 8, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, đầu năm 1945. Bị máy bay từ tàu sân bay hộ tống USS Anzio đánh chìm phía Tây Iwo Jima, 27 tháng 2, 1945. 5469 I-369 1 tháng 9, 1943 9 tháng 3, 1944 9 tháng 10, 1944 Cải biến thành tàu ngầm chở dầu, tháng 6, 1945. Đầu hàng lực lượng Đồng Minh tại Yokosuka. Xuất biên chế 15 tháng 9, 1945. Tháo dỡ sau đó. 5470 I-370 Mitsubishi, Xưởng tàu Kōbe  4 tháng 12, 1943 26 tháng 5, 1944 4 tháng 9, 1944 Cải biến thành tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten, đầu năm 1945. Bị tàu hộ tống khu trục  đánh chìm phía Nam Iwo Jima, 26 tháng 2, 1945. 5471 I-371 22 tháng 3, 1944 21 tháng 7, 1944 2 tháng 10, 1944 Bị tàu ngầm  đánh chìm trong eo biển Bungo 24 tháng 2, 1945.

 Lớp I-372 
Đề án số S51B. Thoạt tiên dự định là chiếc dẫn đầu của Type D Cải tiến (lớp I-373); tuy nhiên do Hải quân Nhật Bản cần có một tàu ngầm càng sớm càng tốt, nên nó được chế tạo như một tàu ngầm chở dầu dựa theo thiết kế của I-361 được sửa đổi.

 Số hiệu Tên Xưởng chế tạo Đặt lườn Hạ thủy Hoàn tất Số phận 2961 I-372 Xưởng vũ khí Hải quân Yokosuka  10 tháng 2, 1944 22 tháng 6, 1944 8 tháng 11, 1944 Bị máy bay từ tàu sân bay Lực lượng Đặc nhiệm38 đánh chìm ngoài khơi Yokosuka, 18 tháng 7, 1945. 

 Lớp I-373 
Đề án số S51C. Một phiên bản cải biến dựa trên lớp I-361. Hơn nữa, Hải quân Nhật Bản còn dự định tiếp tục cải tiến thêm cho lớp I-373.Đề án số S60,  Tuy nhiên tất cả đều bị hủy bỏ.

 Số hiệu Tên Xưởng chế tạo Đặt lườn Hạ thủy Hoàn tất Số phận 2962 I-373 Xưởng vũ khí Hải quân Yokosuka  15 tháng 8, 1944 30 tháng 11, 1944 14 tháng 4, 1945 Cải biến thành tàu ngầm chở dầu, tháng 6, 1945. Bị tàu ngầm  đánh chìm trong biển Hoa Đông, 13 tháng 8, 1945. 2963 I-374 24 tháng 10, 1944   Việc chế tạo tạm dừng 17 tháng 4, 1945 (hoàn tất 40%), tháo dỡ sau đó. 2964 I-375    Hủy bỏ ngày 17 tháng 4, 1945. 2965 - 2967  

 Tham khảo 
 Ghi chú 

 Chú thích 

 Thư mục 




 , History of Pacific War Vol.17 "I-Gō Submarines", Gakken (Japan), January 1998, 
 , History of Pacific War Vol.36 "Kairyū and Kaiten", Gakken (Japan), May 2002, 
 , History of Pacific War Vol.62 Ships of The Imperial Japanese Forces, Gakken (Japan), January 2008, 
 , History of Pacific War Vol.63 Documents of IJN submarines and USN submarines, Gakken (Japan), January 2008, 
 The Maru Special, Japanese Naval Vessels No.43 Japanese Submarines III, Ushio Shobō (Japan), September 1980, Book code 68343-43
 Senshi Sōsho Vol.88, Naval armaments and war preparation (2), "And after the outbreak of war", Asagumo Simbun (Japan), October 1975

Thể loại:Lớp tàu ngầm
Thể loại:Lớp tàu ngầm Type D
Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản