Luân phiên phụ âm

Luân phiên phụ âm () là một loại biến đổi phụ âm (thường là nhược hóa nhưng cũng có sự đồng hóa xuất hiện trong một số ngôn ngữ Ural (cụ thể là các nhóm Finn, Sami và Samoyed). Ban đầu hiện tượng này xảy ra khi có sự thay đổi tha âm vị trong các âm tiết mở và đóng, hiện nay nó đã được ngữ pháp hóa do những thay đổi trong cấu trúc âm tiết của các ngôn ngữ bị ảnh hưởng.

Định nghĩa
Thuật ngữ "luân phiên phụ âm" ám chỉ về sự biến đổi phụ âm trong các khái niệm âm căng và âm lơi. Bậc mạnh (căng) trước đây xuất hiện trong các âm tiết mở (kết thúc bằng nguyên âm), trong khi bậc yếu (lơi) là trong các âm tiết đóng (kết thúc bằng phụ âm). Việc nhận thức chính xác về sự phân biệt căng–lơi khác nhau giữa các nhóm ngôn ngữ. Trong nhóm ngôn ngữ Sami được nhận thức qua sự căng hóa (cụ thể là kéo dài âm) trong bậc mạnh. Vì vậy, việc nhận thức chính xác sự tương phản không phải là điều cốt yếu.

+ Ví dụ về sự luân phiên phụ âm Ngôn ngữ  Biến đổi(mạnh : yếu)  Bản chất(mạnh : yếu) Estonia  sukk : suk-a :   Độ dàisiêu dài : dài Phần lan  sukka : suka-n :   Độ dàidài : ngắn Estonia  ait : aid-a :   Tính căngcăng vô thanh : lơi vô thanh Phần Lan  aita : aida-n :   Thanhvô thanh : hữu thanh Phần Lan  lampi : lamme-n :   Phương thức cấu âmtắc : mũi Karelia  mušta : mušša-n :   Phương thức cấu âmtắc : xát Phần Lan  kylki : kylje-n :   Phương thức cấu âmtắc : bán nguyên âm Phần Lan  teko : teon :   Hiện diện âm đoạntắc : không có Bắc Sami  Sápmi : Sámi :   Hiện diện âm đoạnmũi tắc trước : mũi thường Bắc Sami  diehtaga : dieđa :   Hiện diện âm đoạn + cấu âmtắc bật hơi trước : xát Bắc Sami  deadja : deaja :   Phương thức cấu âmtắc : bán nguyên âm Bắc Sami  ruoktu : ruovttu :   Độ dài + cấu âmtắc dài + phụ âm đơn : bán nguyên âm ngắn + phụ âm đôi Bắc Sami  baste : bastte :   Độ dàidài : ngắn

Các nhóm ngôn ngữ khác nhau về trình tự xử lý nguyên âm theo sau là j hoặc w trong tiếng Ural nguyên thủy. Trong các ngôn ngữ Sami, phần thứ hai của những trình tự này vẫn là một phụ âm và do đó có thể đóng âm tiết trước nó, gây ra bậc yếu. Âm tiết này còn có hiện tượng biến đổi, kéo dài trong bậc mạnh. Ngược lại với nhóm ngôn ngữ Finn, những âm này được coi là nguyên âm đôi và tương đương với các nguyên âm dài về cấu trúc âm tiết. Do đó, chúng không đóng âm tiết và không ảnh hưởng đến sự luân phiên.

Xem thêm
Nhược hóa
Grammatischer Wechsel
Định luật Kluge
 Sự hài hòa phụ âm

Tham khảo
 PGS. TS. Vương Toàn (2004), Từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học Việt-Anh-Pháp-Nga, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa
Helimski, Eugene 1998. Nganasan. In: Daniel Abondolo (ed.), The Uralic Languages, pp. 480–515. London / New York: Routledge.

Liên kết ngoài
Introduction to Finnish - Consonant Gradation
Finnish Grammar - Consonant Gradation
Finnish Consonant Gradation 

Thể loại:Hình thái học ngôn ngữ
Thể loại:Âm vị học