Y Quynh Bđăp

Y Quynh Bđăp (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1992) là một người Êđê và nhà hoạt động nhân quyền, đấu tranh cho sự tự do tôn giáo của người Thượng theo đạo Tin Lành ở Tây Nguyên, được biết đến là người đồng sáng lập tổ chức xã hội dân sự Người Thượng vì Công lý.

Liên quan đến vụ tấn công trụ sở chính quyền ở Đắk Lắk năm 2023, ông đã bị xác định là đối tượng cầm đầu và yêu cầu Thái Lan dẫn độ ông khi đang trốn ở nước này.

Ngày 30 tháng 11 năm 2025, ông bị dẫn độ về Việt Nam để chấp hành án phạt tù sau khi tòa án Thái Lan phê chuẩn việc dẫn độ ông vào ngày 26 tháng 11 trong cùng năm.

 Xuất thân và hoạt động 
Y Quynh Bđăp là một người người Êđê theo đạo Tin lành trú tại buôn Cuê, xã Băng Adrênh, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. Cha của ông là Y Phô Êban, bị chính quyền Việt Nam cáo buộc tham gia FULRO, lôi kéo người dân biểu tình chống Nhà nước và bị xử phạt 3 năm tù giam. 

Năm 2009, khi còn là học sinh tại Trường Đào tạo nghề thanh niên dân tộc Đắk Lắk (nay là Cao đẳng Công nghệ Tây Nguyên), ông bị công an tạm giữ vì cáo buộc phát tán ca khúc tuyên truyền cho FULRO và lôi kéo học sinh tham gia tuyên truyền chống phá nhà nước.

Tháng 2 năm 2012, ông bị công an tỉnh Đắk Lắk bắt tạm giam 5 tháng để điều tra tội "Phá hoại chính sách đoàn kết" theo Điều 87 Bộ Luật Hình Sự.

Tháng 12 năm 2013, ông lại bị tạm giữ vì sinh hoạt Hội thánh tư gia. Theo báo Công an Nhân dân thì ông bị đưa ra "kiểm điểm trước dân" vì đã tìm cách xúi giục, lôi kéo bà con chống phá chính quyền.

Theo ông Y Quynh, từ 2016 đến 2018, công an tỉnh Đắk Lắk liên tục thẩm vấn và ngăn cản ông sinh hoạt tôn giáo với Hội thánh Tin lành Đấng Christ vì hội thánh hoạt động bất hợp pháp.

Tháng 7 năm 2019, Y Quynh Bđăp cùng với Y Phik Hdok, Y Pher Hdrue, Y Aron Êban và một số người khác sáng lập Người Thượng vì Công lý có tên tiếng Anh là "Montagnard Stand for Justice - MSFJ" tại Thái Lan và hoạt động tại Mỹ từ tháng 4 năm 2023. Đây được mô tả là một tổ chức vận động cho quyền tự do tôn giáo và chính trị của người Thượng, và bị chính quyền Việt Nam cho là tổ chức ngoại vi của Uỷ ban cứu Người vượt biển.

 Vụ tấn công tại Đắk Lắk 

Tháng 8 năm 2023, Việt Nam đã phát lệnh truy nã và yêu cầu Thái Lan dẫn độ Y Quynh Bđăp với cáo buộc "khủng bố" liên quan đến vụ nổ súng vào trụ sở công an ở hai xã Ea Tiêu và Ea Ktur, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk hồi tháng 6 tháng 2023 khiến 9 người tử vong. Tháng 1 năm 2024, ông Y Quynh đã bị kết án 10 năm tù vắng mặt. Ngày 6 tháng 3 năm 2024, Bộ Công an Việt Nam chính thức quy cho tổ chức Người Thượng vì Công lý là tổ chức khủng bố. Tuy nhiên, Y Phic Hdok, đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý, đã bác bỏ cáo buộc trên, cho rằng tổ chức thường viết báo cáo về vi phạm nhân quyền đối với người dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên và gửi cho Liên Hiệp Quốc và họ không ủng hộ bạo lực. Bản thân ông Y Quynh Bđăp cũng phủ nhận cáo buộc này.

Ngày 11 tháng 6 năm 2024, Y Quynh Bđăp bị cảnh sát Thái Lan bắt sau khi phỏng vấn với đại sứ quán Canada về đơn xin tị nạn của ông tại nước này. Ông bị giam giữ tại nhà tù Remand ở Bangkok để chờ xét xử xem ông có bị dẫn độ về Việt Nam hay không. Ngày 25 tháng 12 năm 2024, tòa án thành phố Bangkok trả tự do cho ông trong vụ án nhập cư trái phép không liên quan, tuy nhiên BBC Tiếng Việt cho rằng ông vẫn bị giam giữ trong vụ án dẫn độ và rằng ông vẫn có khả năng bị dẫn độ về Việt Nam.

Ngày 26 tháng 11 năm 2025, tòa án phúc thẩm Thái Lan đã phê chuẩn việc dẫn độ ông Y Quynh Bđăp về Việt Nam, kết luận rằng tội danh mà ông Bđắp bị kết án tại Việt Nam không mang tính chất chính trị và do đó đáp ứng các điều kiện để dẫn độ. Tòa cũng cho biết rằng "không đủ bằng chứng để chứng minh rằng ông ấy sẽ gặp nguy cơ bị tra tấn hoặc bị cưỡng bức mất tích". Ông bị dẫn độ về Việt Nam vào ngày 28 tháng 11. Theo luật sư của Bđăp, tung tích của ông sau khi bị dẫn độ chưa được biết đến, đồng thời cho biết Bđăp "không thể sống sót với 10 năm tù ở Việt Nam."
nhỏ|Y Quynh Bdap thi hành án tại Việt Nam, sau khi được dẫn độ từ Thái Lan
Trong một phóng sự với Đài Truyền hình Việt Nam, Y Quynh Bdap đã thừa nhận:"Trong vụ việc ngày 11/6/2023, tổ chức của chúng tôi là một trong những tổ chức có tham gia trong vấn đề khủng bố đó, bản thân tôi đã chỉ đạo trong vụ việc tấn công trụ sở công an 2 xã, xã Ea Ktur và xã Ea Tiêu. Bản thân đã gây ra hậu quả rất nghiêm trọng, đặc biệt là tới gia đình nạn nhân và những người bị hại, tôi mong gia đình tha tội cho tôi"Theo em gái của Bdap, điều kiện ăn uống sinh hoạt của ông trong trại giam diễn ra bình thường, ông vẫn được gia đình thăm thân đầy đủ.

 Chú thích 

Thể loại:Nhà hoạt động nhân quyền Việt Nam
Thể loại:Người Ê Đê
Thể loại:Người Thượng
Thể loại:Người Đắk Lắk
Thể loại:Nhân quyền tại Việt Nam
Thể loại:Tị nạn Việt Nam