Phương Hoa (họa sĩ)

Phương Hoa (sinh năm 1957), tên đầy đủ là Nguyễn Thị Phương Hoa là một đạo diễn, họa sĩ phim hoạt hình người Việt Nam. Bà được biết đến là tác giả của bộ phim hoạt hình Xe đạp và được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân vào năm 2012. Phương Hoa là người giành được nhiều Giải Bông Sen cho họa sĩ xuất sắc hạng mục Phim hoạt hình nhất tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam với 5 lần đoạt giải.

 Tiểu sử 
Nguyễn Thị Phương Hoa sinh năm 1957 tại Hà Nội, là người con duy nhất Nghệ sĩ nhân dân Trần Vũ và Nghệ sĩ ưu tú Đức Hoàn. Với đặc thù công việc của bố mẹ, từ nhỏ bà đã được tham gia đóng các vai nhỏ trong một số bộ phim do bố mẹ của bà làm đạo diễn.

Khi đã xác định theo con đường hội họa, Phương Hoa thi đỗ vào Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Sau đó, bà tiếp tục đăng ký tuyển sinh du học tại Liên Xô để mở rộng kiến thức về hội họa; kết quả, bà trở thành 1 trong 2 sinh viên trúng tuyển chuyên ngành Họa cho phim tại Trường Đại học Điện ảnh quốc gia Liên bang Xô viết. Vì các du học sinh theo học ở đây phải học ngôn ngữ trong năm đầu, thời gian học chuyên ngành họa sĩ và bác sĩ kéo dài tới 7 năm, bà cảm thấy quá lâu trong khi bản thân đã có nền tảng hội họa, nên đã cùng người bạn học quyết tâm xin được học thẳng mà không phải học tiếng. Sau khi qua vòng kiểm tra, mong muốn của cả hai được chấp thuận. Ban đầu, Phương Hoa định theo học Thiết kế mỹ thuật cho phim điện ảnh vì quan niệm của bà rằng nghề này gần với hội họa hơn, nhưng khi được khuyên nên chọn Họa sĩ thiết kế trang phục hoặc Họa sĩ hoạt hình thì bà đã quyết định chọn hoạt hình.

 Sự nghiệp 
Sau khi tốt nghiệp, Phương Hoa về nước và công tác tại Hãng phim Hoạt hình Việt Nam. Bộ phim hoạt hình đầu tay của ba với vai trò họa sĩ chính là Chuyện cổ thành ốc của đạo diễn Minh Trí, dù có mâu thuẫn nhỏ trong phương pháp làm việc, nhưng cuối cùng họ vẫn tiếp tục hoàn thành bộ phim. Với Chuyện cổ thành ốc, tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 tổ chức tại Đà Nẵng, Phương Hoa đã giành được Giải Bông Sen cho họa sĩ chính xuất sắc.

Sau 13 năm trong vai trò họa sĩ (1985–1997), Phương Hoa đã 3 lần giành giải Họa sĩ hoạt hình xuất sắc tại 3 kỳ Liên hoan phim Việt Nam. Năm 1998, Phương Hoa lần đầu làm đạo diễn phim hoạt hình với bộ phim Chiếc ô đỏ, kịch bản do nhà biên kịch Phạm Sông Đông chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Phạm Hổ, bộ phim đã giành được giải Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12 và giải B của Hội Điện ảnh Việt Nam. Thời gian này, Phương Hoa muốn tạo sự mới mẻ với một tác phẩm vượt ngoài khôn khổ của phim hoạt hình với nhiều tầng ý nghĩa hơn và tiếp cận được nhiều đối tượng khán giả sau nhiều tác phẩm theo phong cách trữ tình. Năm 2000, sau khi được đọc một kịch bản khoảng 300 từ của nhà biên kịch Sông Đông, với kịch bản chỉ vỏn vẹn 1 trang giấy, bà đã dựng thành bộ phim hoạt hình với tựa đề Xe đạp có thời lượng 5 phút. Năm 2001, Xe đạp đã giải được giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 2000. Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 13, bộ phim giành được ba giải Bông sen Vàng gồm phim hoạt hình xuất sắc, đạo diễn và biên kịch phim hoạt hình xuất sắc. Phương Hoa từng từ bỏ công việc tại Hãng phim hoạt hình để chuyển sang Nhà xuất bản Giáo dục, nhưng bà chỉ làm tại đây một năm rồi lại quay về với hãng phim. Năm 2004, bộ phim Chuyện về những đôi giày do bà đạo điễn giành được giải Cánh diều Vàng của Hội điện ảnh Việt nam; tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 14, bộ phim giành được giải Bông sen Vàng, cá nhân Phương Hoa cũng có được Bông sen Vàng đạo diễn xuất sắc. Năm 2005, bà chuyển công tác sang Trung tâm sản xuât Phim truyền hình Việt Nam.

Dù nghỉ hưu từ năm 2012, bà vẫn tiếp tục tham gia một số phim hoạt hình, trong đó có chùm phim hoạt hình ngắn SOS, Hai cây nến, Những bức tượng. Năm 2013, Phương Hoa được Đài Truyền hình Việt Nam chọn làm họa sĩ kiêm đạo diễn dự án phim hoạt hình chuyển thể từ truyện ngắn Có hai con mèo nằm bên cửa sổ của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, dự định sẽ hoàn thành trong năm 2015, tuy nhiên dự án này sau đó không còn được nhắc đến. Năm 2017, bộ phim Truyền thuyết chiếc khăn Piêu đã mang về cho bà giải Họa sĩ xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20. Bà từng được chọn là Chủ tịch Ban giám khảo hạng mục phim hoạt hình của Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 18 và lần thứ 22.

Năm 2017, Phương Hoa được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (lĩnh vực Điện ảnh) với các tác phẩm: Xe đạp, Chuyện về những đôi giày, Chiếc ô đỏ, Quái vật hồ sen và Truyện cổ Loa Thành.

 Tác phẩm 
 Voi Cà Chua và Chim sẻ Su Su (Truyện tranh)

+NămTựa đềVai tròNguồn1987Chuyện cổ thành ốcHọa sĩCó một loài hoaGà con không nhận mẹ1995Ông tướng canh đềnChiếc vòng cổQuỷ núi và tình yêu1999Chiếc ô đỏTổ tiên loài ếchCô nàng dây cót2000Xe đạpĐạo diễn2002Xe đạp và ô tô2003Bản nhạc của thỏ trắngChuyện về những đôi giày2005Chuyện cổ Loa ThànhLá cây và lông vũ2009Chiếc đèn đẹp nhấtNgười con của rồngHọa sĩ2011Quái vật hồ senĐạo diễn2012Voi Cà chua và chim sẻ Su Su2017Truyền thuyết chiếc khăn PiêuHọa sĩSOS, Hai cây nến, Những bức tượngĐạo diễn2020Khúc gỗ mụcĐạo diễn, họa sĩ, biên kịch2024Liên kếtĐạo diễn

 Thành tựu 
 Nghệ sĩ nhân dân (2012).
 Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (2017).

 Giải thưởng và đề cử 
+NămLễ trao giảiHạng mụcTác phẩmKết quảNguồn1988Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8Họa sĩ xuất sắcChuyện cổ thành ốc1993Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 10Họa sĩ xuất sắcÔng tướng canh đền, Chiếc vòng cổPhim hoạt hìnhÔng tướng canh đền1996Giải thưởng Hội Điện ảnh Việt Nam 1995Quỷ núi và tình yêuLiên hoan phim Việt Nam lần thứ 11Họa sĩ xuất sắc1999Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12Phim hoạt hìnhChiếc ô đỏHọa sĩ xuất sắcTổ tiên loài ếch, Cô nàng dây cót2000Liên hoan phim châu Á–Thái Bình Dương lần 45Phim hoạt hình xuất sắcXe đạp2001Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 13Phim hoạt hìnhĐạo diễn xuất sắcGiải thưởng Hội Điện ảnh Việt Nam 2000Phim hoạt hình2003Giải Cánh diều 2002Đạo diễn xuất sắcPhim hoạt hìnhXe đạp và ô tô2004Giải Cánh diều 2003Phim hoạt hìnhChuyện về những đôi giàyLiên hoan phim Việt Nam lần thứ 14Đạo diễn xuất sắc2006Giải Cánh diều 2005Đạo diễn xuất sắcLá cây và lông vũ2007Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 16Phim hoạt hìnhChuyện cổ Loa Thành2011Giải Cánh diều 2010Người con của Rồng2012Giải Cánh diều 2011Quái vật hồ sen2017Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20Họa sĩ xuất sắcTruyền thuyết chiếc khăn Piêu2021Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 2Khát vọng Dế MènKhúc gỗ mục

 Đời tư 
Sau khi về nước, Phương Hoa kết hôn với người chồng đầu tiên và sinh được một người con trai là Nguyễn Thế Vinh, đạo diễn của Hãng phim truyện 1.

Người chồng thứ hai của bà là đồng nghiệp tại Hãng phim Hoạt hình Việt Nam – Nghệ sĩ nhân dân Phạm Minh Trí, ông là người từng 3 lần nhận giải thưởng Đạo diễn xuất sắc hạng mục phim hoạt hình tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam. Họ có chung với nhau 1 người con gái.

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 
 NSND Phương Hoa: Khát vọng cho hoạt hình Việt

Thể loại:Người Hà Nội
Thể loại:Người Nam Định
Thể loại:Sống tại Liên Xô
Thể loại:Họa sĩ Việt Nam
Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Thể loại:Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Thể loại:Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam