Danh sách nguyên thủ quốc gia Sierra Leone

Nguyên thủ quốc gia Sierra Leone là người đứng đầu Sierra Leone tính từ sau khi giành độc lập năm 1961, bao gồm cả nữ hoàng Anh, các thống đốc đại diện hoặc toàn quyền trong thời quân chủ, cho đến tổng thống được bầu sau tuyên bố thành lập nền cộng hòa năm 1971.

Hiện nay, người đứng đầu nhà nước, chính phủ và tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Sierra Leone là tổng thống được bầu cử trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm. Được thông qua theo trưng cầu dân ý tháng 8 năm 1991, hiến pháp hiện hành giành Chương V Phần I quy định chức vụ tổng thống.

Danh sách được chia thành các giai đoạn lịch sử đã được chấp nhận của Sierra Leon. Mỗi thời kỳ được mô tả phần đầu danh sách tương ứng nhằm giải thích những đặc điểm của đời sống chính trị quốc gia này khi đó.

Thời quân chủ (1961-1971)

Ngày 27 tháng 4 năm 1961,  thuộc Anh (bán đảo gần Freetown rộng 557 km2 là thuộc địa từ năm 1808, xứ bảo hộ 71,2 nghìn km2 từ năm 1896) tuyên bố trở thành .

 trị vì quốc gia mới là Elizabeth II. Đại diện cho nữ vương là Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone (, gọi tắt là Toàn quyền). Toàn quyền được bổ nhiệm theo đề nghị từ nội các Sierra Leone mà không cần chính phủ Anh can thiệp. Nữ vương và toàn quyền có địa vị pháp lý được quy định trong Tuyên ngôn độc lập và hiến pháp dựa trên Đạo luật Westminster 1931.

Ngày 17 tháng 3 năm 1967, Đảng Nhân dân Sierra Leone của Thủ tướng Albert Margai thất bại trong cuộc bầu cử Quốc hội Sierra Leone trước Đảng Đại hội Toàn dân do Siaka Stevens lãnh đạo. Vài ngày sau, Stevens được toàn quyền Henry Josiah Lightfoot Boston đưa lên làm người đứng đầu chính phủ. Cùng ngày,  chuẩn tướng David Lansana ra lệnh bắt giữ Stevens và Boston, đồng thời ra thiết quân luật.. Tuy nhiên, sáng 23 tháng 3, một nhóm sĩ quan cao cấp bất đồng về việc duy trì quyền lực cho Margai đã bắt giữ và tước quyền chỉ huy của Lansana, tuyên bố thành lập , đình chỉ hiến pháp và chuyển giao quyền lực của Toàn quyền cho thủ lĩnh Hội đồng là Đại tá Andrew Juxon-Smith. Ngày 28 tháng 3, Juxon-Smith từ Luân Đôn bay về nước. Ngày 18 tháng 4 năm 1968, Phong trào Cách mạng Chống tham nhũng () gồm các sĩ quan và binh lính bất mãn tiến hành , bắt giữ toàn bộ sĩ quan cao cấp. Hôm sau, thủ lĩnh phong trào Patrick Conteh giao lại quyền lực cho Hội đồng Lâm thời Quốc gia () do chuẩn tướng John Amadu Bangura đứng đầu (người trước đó tham gia chống chế độ quân sự tại Guinée) đảm bảo nhanh chóng chuyển sang chế độ dân sự. Ngày 22 tháng 4, hiến pháp được khôi phục, theo đó Chánh án  Banja Tejan-Sie giữ chức Quyền Toàn quyền. Ngày 26 tháng 4, chính phủ tái tuyên thệ trước Thủ tướng Siaka Stevens.

Tháng 4 năm 1971, Sierra Leone thực hiện chuyển đổi sang nước cộng hòa tổng thống chế. Ngày 31 tháng 3, dự luật có hiệu lực thay thế nguyên thủ quốc gia từ quốc vương đương nhiệm sang Chánh án Tối cao Pháp viện, Banja Tejan-Sie từ chức nhưng vẫn đảm nhận thẩm quyền Toàn quyền cho đến khi nền cộng hòa có hiệu lực từ ngày 19 tháng 4.

Elizabeth II đã có chuyến thăm duy nhất tới Sierra Leone từ ngày 25 tháng 11 đến ngày 1 tháng 12 năm 1961. Bà cùng chồng là Công tước Philip đi trên du thuyền hoàng gia Britannia, sử dụng hiệu kỳ cá nhân riêng của nữ vương Sierra Leone.

 Chân dung Tên gọi(năm sinh-mất) Giai đoạn Triều đại Danh hiệu Bắt đầu Kết thúc125x125px Elizabeth II(1926—2022)Elizabeth Alexandra Mary 27 tháng 4 năm 1961  19 tháng 4 năm 1971  Vương tộc Windsor* 27 tháng 4 năm 19614 tháng 1 năm 1962: Elizabeth Đệ Nhị, bởi ơn Chúa, của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland và các Vùng Lãnh thổ khác, Người đứng đầu Khối thịnh vượng chung, Người bảo vệ Đức tin.
 4 tháng 1 năm 196219 tháng 4 năm 1971: Elizabeth Đệ Nhị, Nữ vương Sierra Leone và các Vùng Lãnh thổ khác, Người đứng đầu Khối thịnh vượng chung 

Danh sách Toàn quyền
Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngChức danhBắt đầuKết thúc1130x130pxSirMaurice Henry Dorman(1912—1993)27 tháng 4 năm 19615 tháng 5 năm 1962độc lậpToàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone100x100pxSirHenry Josiah Lightfoot Boston(1898—1969) 5 tháng 5 năm 1962 11 tháng 7 năm 1962Quyền Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone211 tháng 7 năm 196223 tháng 3 năm 1967Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone100x100pxỦy viên cảnh sát(1921—1980)23 tháng 3 năm 196728 tháng 3 năm 1967Quân độiPhó Chủ tịch Hội đồng Cải chánh Quốc gia3100x100pxĐại tá, thăng chuẩn tướng(1931—1996)28 tháng 3 năm 196718 tháng 4 năm 1968Chủ tịch Hội đồng Cải chánh Quốc gia4100x100pxChuẩn úyPatrick Conteh(?—?)18 tháng 4 năm 196819 tháng 4 năm 1968Chủ tịch Phong trào Cách mạng Chống tham nhũng5100x100pxChuẩn tướngJohn Amadu Bangura(1930—1970)19 tháng 4 năm 196822 tháng 4 năm 1968Chủ tịch Hội đồng Lâm thời Quốc gia100x100pxSirBanja Tejan-Sie(1917—2000)22 tháng 4 năm 196821 tháng 10 năm 1970độc lậpQuyền Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone621 tháng 10 năm 197031 tháng 3 năm 1971Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone100x100pxChristopher Okoro Cole(1921—1990)31 tháng 3 năm 197119 tháng 4 năm 1971Quyền Toàn quyền và Tổng tư lệnh Sierra Leone

Đệ Nhất Cộng hòa (1971-1992)
nhỏ|140x140px|Phù hiệu tổng thống
Tháng 3 năm 1971, Quốc hội Sierra Leone thông qua Luật sửa đổi hiến pháp 1961, quy định việc thay thế nguyên thủ quốc gia trong nghi lễ từ  sang Chánh án , người sẽ đảm nhận chức vụ tổng thống. Ngày 19 tháng 4 năm 1971, Sierra Leone công bố thành lập nền cộng hòa và Chánh án Christopher Okoro Cole khi ấy là Quyền Toàn quyền. Trong vòng hai ngày tiếp theo, Quốc hội thông qua những điều chỉnh hiến pháp, chuyển chức vụ nghi lễ thành thành chức vụ hành pháp. Cole ngưng quyền tổng thống để quay về Tối cao Pháp viện và tuyên thệ trước Siaka Stevens (từng giữ chức Thủ tướng) được quốc hội bầu làm Tổng thống với nhiệm kỳ 4 năm. Năm 1976, Stevens tái đắc cử (phe đối lập tẩy chay bầu cử). Năm 1978, nhiệm kỳ mới nâng lên bảy năm theo trưng cầu dân ý về hiến pháp phê chuẩn hệ thống đơn đảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Đại hội Toàn dân.

Năm 1985, Joseph Saidu Momoh kế nhiệm thông qua bỏ phiếu. Năm 1991, Mặt trận Liên minh Cách mạng Sierra Leone được những người ủng hộ Charles Taylor trong cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát Liberia hỗ trợ đã khởi đầu nội chiến. Tháng 8 cùng năm, để chấm dứt xung đột, Sierra Leone tiến hành trưng cầu dân ý chỉnh sửa hiến pháp, khôi phục hệ thống đa đảng. Quân số gia tăng khiến không đủ để kinh phí duy trì và trả lương. Ngày 29 tháng 4 năm 1992, Đại úy Valentine Strasser dẫn quân vào thủ đô, chiếm giữ các tòa nhà chính phủ, thông cáo phế truất Momoh trên đài phát thanh. Momoh phải chạy sang Guinée tị nạn.

Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngBầu cửChức danhBắt đầuKết thúc7100x100px(1921—1990)19 tháng 4 năm 197121 tháng 4 năm 1971 độc lậpTổng thống và Tổng tư lệnh Cộng hòa Sierra Leone8(I-III)133x133px(1905—1988)21 tháng 4 năm 197126 tháng 3 năm 1976Đảng Đại hội Toàn dânTổng thống và Tổng tư lệnh Sierra Leone26 tháng 3 năm 197614 tháng 6 năm 197814 tháng 6 năm 197828 tháng 11 năm 19851978Tổng thống Cộng hòa Sierra Leone9100x100px(1937—2003)28 tháng 11 năm 198529 tháng 4 năm 19921985

Chế độ quân quản (1992—1996)
Sau cuộc phế truất ngày 29 tháng 4 năm 1992, Đại úy Yahya Kanu đại diện chính quyền đàm phán với nỗ lực thành lập Hội đồng lâm thời mới. Ngày 1 tháng 5, Kanu bị bắt.  được thành lập với lãnh đạo là Đại úy Valentine Strasser 25 tuổi. Ngày 6 tháng 5, phe Strasser tôn ông là nguyên thủ quốc gia. Ngày 16 tháng 1 năm 1996, Chuẩn tướng Julius Bio lật đổ Strasser để khôi phục chế độ dân sự. Sierra Leone tiến hành bầu cử ứng viên Đảng Nhân dân Ahmad Tejan Kabbah giành chiến thắng ở vòng hai vào ngày 15 tháng 3 năm 1996. Ngày 29 tháng 3, Kabbah tuyên thệ nhậm chức tổng thống.

Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngBầu cửChức danhBắt đầuKết thúc 10100x100px Đại úy(?—1992)30 tháng 4 năm 19921 tháng 5 năm 1992 quân đội  Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng Lâm thời  11(I-II)100x100px Đại úy(1967-) 1 tháng 5 năm 1992 6 tháng 5 năm 1992  Chủ tịch Hội đồng cầm quyền lâm thời quốc gia  6 tháng 5 năm 1992 16 tháng 1 năm 1996  Nguyên thủ quốc gia 12(I)133x133px Chuẩn tướngJulius Maada Bio(1964-) 17 tháng 1 năm 1996 29 tháng 3 năm 1996  

Đệ Nhị Cộng hòa (1996-1997)
Tổng thống Ahmad Tejan Kabbah thành lập chính phủ dân sự theo hệ thống đa đảng và ký thỏa thuận với Mặt trận Liên minh Cách mạng nhằm vãn hồi nội chiến. Tuy vậy, xung đột tiếp tục leo thang và tổng thống bị lật đổ vào ngày 25 tháng 5 năm 1997.

Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngBầu cửChức danhBắt đầuKết thúc 13(I)134x134px (1932—2014) 29 tháng 3 năm 1996 25 tháng 5 năm 1997 Đảng Nhân dân Sierra Leone 1996 Tổng thống Cộng hòa Sierra Leone 

Chế độ quân quản (1997–1998)
Ngày 25 tháng 5 năm 1997, tổng thống Ahmed Tejan Kabbah mất quyền sau đảo chính quân sự. Ngày 26 tháng 5,  được thành lập với người đứng đầu Trung tá Johnny Paul Koroma vốn đang bị tù vì âm mưu đảo chính bất thành trước đó. Ngày 17 tháng 6, Koroma được tuyên bố là nguyên thủ quốc gia. Các quốc gia thuộc Cộng đồng Kinh tế Tây Phi đã can thiệp vũ trang làm đảo ngược tình thế, Koroma lại bị lật đổ còn Kabbah được phục hồi.

Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngBầu cửChức danhBắt đầuKết thúc 14(I-II)100x100px Trung tá(1960 - 2003/2017) 26 tháng 3 năm 1997 17 tháng 6 năm 1997  quân đội  Chủ tịch Hội đồng Cách mạng Quân lực  17 tháng 6 năm 1997  13 tháng 2 năm 1998  Nguyên thủ quốc gia

Đệ Tam Cộng hòa (1998-)
Ngày 13 tháng 2 năm 1998, Hội đồng Cách mạng Quân lực bị lật đổ, tổng thống Ahmad Tejan Kabbah trở lại giữ ghế sau khi bị hất cẳng ngày 25 tháng 5 năm 1997. Ngày 18 tháng 1 năm 2002, ông tuyên bố chấm dứt nội chiến kéo dài từ năm 1991. Từ đó trở đi, thủ tục bầu cử nguyên thủ quốc gia theo đúng như quy định.

Chân dungTên gọi(năm sinh-mất)Giai đoạnĐảngBầu cửChức danhBắt đầuKết thúc13(II-III)134x134px(1932—2014)13 tháng 2 năm 199814 tháng 5 năm 2002Đảng Nhân dân Sierra LeoneTổng thống Cộng hòa Sierra Leone14 tháng 5 năm 200217 tháng 9 năm 2007200214(I-II)145x145px(1953—)17 tháng 9 năm 200717 tháng 11 năm 2012Đảng Đại hội Toàn dân200717 tháng 11 năm 20124 tháng 4 năm 2018201212(II-III)133x133pxJulius Maada Bio(1964—)4 tháng 4 năm 201824 tháng 6 năm 2023Đảng Nhân dân Sierra Leone201824 tháng 6 năm 2023đương nhiệm2023

Ghi chú

Tham khảo

Tư liệu






Thể loại:Danh sách nguyên thủ quốc gia
Thể loại:Tổng thống Sierra Leone
Thể loại:Lịch sử Sierra Leone