Phân loại động vật không xương sống (Brusca & Brusca, 2003)

Hệ thống hóa sinh học và phân loại động vật không xương sống đề xuất bởi Richard C. Brusca và Gary J. Brusca vào năm 2003 là một hệ thống phân loại sinh học của động vật không xương sống.Richard C. Brusca & Gary J. Brusca (2003). Invertebrates (2nd ed.). Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates. .
300px|thumb|Ví dụ các loài động vật không xương sống

 Prokaryota 

 Giới 
 Giới 
 Eukaryota 

Giới Fungi
Giới Plantae (= Metaphyta)
Giới Protista
Ngành Euglenida
Ngành Kinetoplastida
Các ngành Alveolata 
Ngành Ciliophora
Ngành 
Ngành Dinoflagellata
Ngành 
Ngành 
Ngành  
Ngành 
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Ngành  
Incertae sedis: Chi Stephanopogon

 Giới Animalia (Metazoa) 

 Parazoa 

Ngành  Porifera
Ngành  Porifera
Lớp Calcarea
Phân lớp Calcinea
Phân lớp Calcaronea
Lớp Hexactinellida
Phân lớp Amphidiscophora
Phân lớp Hexasterophora
Lớp Demospongiae
Phân lớp Homoscleromorpha
Phân lớp Tetractinomorpha
Phân lớp Ceractinomorpha

Mesozoa

Ngành  Placozoa
Ngành  Placozoa
Trichoplax adhaerens

Ngành  Monoblastozoa
Ngành  Monoblastozoa
Salinella

Ngành  Rhombozoa
Ngành  Rhombozoa
Bộ Dicyemida
Bộ Heterocyemida

Ngành  Orthonectida
Ngành  Orthonectida

Eumetazoa

Radiata

Ngành  Cnidaria
Ngành  Cnidaria
Lớp Hydrozoa
Bộ Hydroida
Phân bộ Anthomedusae (= Gymnoblastea hoặc Athecata)
Phân bộ Leptomedusae (= Calyptoblastea hoặc Thecata)
Bộ Trachylina
Bộ Siphonophora
Bộ Chondrophora
Bộ Actinulida
Lớp Anthozoa
Phân lớp Octocorallia (= Alcyonaria)
Bộ Alcyonacea
Bộ Gastraxonacea
Bộ Gorgonacea
Bộ Helioporacea
Bộ Pennatulacea
Bộ Protoalcyonaria
Bộ Stolonifera
Bộ Telestacea
Phân lớp Hexacorallia (= Zoantharia)
Bộ Actiniaria
Bộ Scleractinia (= Madreporaria)
Bộ Zoanthidea
Bộ Corallimorpharia
Phân lớp Ceriantipatharia
Bộ Antipatharia
Bộ Ceriantharia
Lớp Cubozoa
Lớp Scyphozoa
Bộ Stauromedusae
Bộ Coronatae
Bộ Semaeostomae
Bộ Rhizostomae

Ngành  Ctenophora
Ngành  Ctenophora
Bộ Beroida
Bộ Cestida
Bộ Cydippida
Bộ Ganeshida
Bộ Lobata
Bộ Platyctenida
Bộ Thalassocalycida

Bilateria

Các nhà khoa học chia Bilateria thành ba nhóm chính: 
 Acoelomate (sinh vật không khoang) các ngành Platyhelminthes, Gastrotricha, Entoprocta, Gnathostomulida, Cycliophora.R.C.Brusca, G.J.Brusca 2003, p. 379.
 Blastocoelomate (sinh vật có khoang giả) hay pseuducoelomate, các ngành như Rotifera, Kinorhyncha, Nematoda, Nematomorpha, Acanthocephala, Loricifera).R. C. Brusca, G. J. Brusca. Invertebrates. Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates, 2003 (2nd ed.), p. 47, . 
 Coelomate (sinh vật có thể khoang) hay eucoelomate, các ngành Nemertea, Priapula, Annelida, Sipuncula, Echiura, Onychophora, Tardigrada, Arthropoda, Mollusca, Phoronida, Ectoprocta, Brachiopoda, Echinodermata, Chaetognatha, Hemichordata, Chordata.

Thông thường, một số nhóm được xem là blastocoelomate, nhưng trường hợp này là acoelomate (ví dụ: Gastrotricha, Entoprocta, Gnathostomulida).

Các nhóm thuộc coelomate (ví dụ, Arthropoda, Mollusca) đã giảm đi không gian của coelom đáng kể; thường khoang cơ thể chính, là một nơi chứa đầy máu được gọi là hemocoel, và nó được liên kết với một hệ tuần hoàn mở.

Brachiopoda, Ectoprocta và Phoronida được xem như là Lophophorata.

Trong phát sinh loài,Richard C. Brusca & Gary J. Brusca (2003), p. 875. các loài động vật đối xứng hai bên được chia thành:
 Protostomia
 Cycloneuralia
 Loricifera
 Kinorhyncha
 Priapula
 Nematomorpha
 Nemata
 Gastrotricha
 Acanthocephala
 Rotifera
 Cycliophora
 Entoprocta
 Gnathostomulida
 Articulata
 Arthropoda
 Tardigrada
 Onychophora
 Annelida
 Echiura
 Mollusca
 Sipuncula
 Nemertea
 Platyhelminthes
 Deuterostomia
 Chordata
 Vertebrata
 Cephalochordata
 Urochordata
 Hemichordata
 Pterobranchia
 Enteropneusta
 Echinodermata
 Chaetognatha
 Brachiopoda
 Ectoprocta
 Phoronida

Ngành  Platyhelminthes
Ngành  Platyhelminthes
Lớp Turbellaria
Bộ Acoela
Bộ Catenulida
Bộ Haplopharyngida
Bộ Lecithoepitheliata
Bộ Macrostomida
Bộ Nemertodermatida
Bộ Polycladida
Bộ Prolecithophora
Bộ Proplicastomata
Bộ Proseriata
Bộ Rhabdocoela
Phân bộ Dalyellioida
Phân bộ Thyphloplanoida
Phân bộ Kalyptorhynchia
Phân bộ Temnocephalida
Bộ Tricladida
Lớp Monogenea
Phân lớp Monopisthocotylea
Phân lớp Polyopisthocotylea
Lớp Trematoda
Phân lớp Digenea
Phân lớp Aspidogastrea
Lớp Cestoda
Phân lớp Cestodaria
Phân lớp Eucestoda

Ngành  Nemertea
Ngành  Nemertea
Lớp Anopla
Lớp Enopla

Ngành  Rotifera
Ngành  Rotifera
Lớp Digonata
Bộ Seisonidea
Bộ Bdelloidea
Lớp Monogononta

Ngành  Gastrotricha
Ngành  Gastrotricha
Bộ  Macrodasyida
Bộ Chaetonotida
Phân bộ Multitubulatina
Phân bộ Paucitubulatina

Ngành  Kinorhyncha
Ngành  Kinorhyncha
Bộ Cyclorhagida
Bộ Homalorhagida

Ngành  Nematoda (= Nemata)
Ngành  Nematoda (= Nemata)
Lớp Adenophorea (= Aphasmida)
Phân lớp Enoplia
Phân lớp Chromadoria
Lớp Secernentea (= Phasmida)
Phân lớp Rhabditia
Phân lớp Spiruria
Phân lớp Diplogasteria

Ngành  Nematomorpha
Ngành  Nematomorpha
Bộ Nectonematoidea
Bộ Gordioidea

Ngành  Priapula
Ngành  Priapula
Family Priapulidae
Family Tubiluchidae
Family Maccabeidae (= Chaetostephanidae)

Ngành  Acanthocephala
Ngành  Acanthocephala
Lớp Palaeacanthocephala
Lớp Archiacanthocephala
Lớp Eoacanthocephala

Ngành  Entoprocta (= Kamptozoa)
Ngành  Entoprocta (= Kamptozoa)
Họ Loxosomatidae
Họ Loxokalypodidae
Họ Pedicellinidae
Họ Barentsiidae

Ngành  Gnathostomulida
Ngành  Gnathostomulida
Bộ Filospermoidea
Bộ Bursovaginoidea

Ngành  Loricifera
Ngành  Loricifera
Bộ Nanaloricida
Họ Nanaloricidae
Họ Pliciloricidae

Ngành  Cycliophora
Ngành  Cycliophora
Symbion pandora

Ngành  Annelida
Ngành  Annelida
Lớp Polychaeta, với 25 bộ và 87 họ (không phải tất cả đều được liệt kê)
Bộ Capitellida
Bộ Chaetopterida
Bộ Cirratulida
Bộ Eunicida
Bộ Myzostomida
Bộ Opheliida
Bộ Spionida
Bộ Orbiniida
Bộ Oweniida
Bộ Phyllodocida
Bộ Sabellida
Bộ Terebellida
Lớp Clitellata
Phân lớp Oligochaeta
Bộ Lumbriculida
Họ Lumbriculidae
Bộ Moniligastrida
Họ Moniligastridae
 Bộ Haplotaxida, với 25 họ (không phải tất cả đều được liệt kê)
Họ Almidae
Họ Megascolecidae
Họ Tubificidae
Họ Naididae
Họ Lumbricidae
Phân lớp Hirudinoidea
Bộ Acanthobdellida
Bộ Branchiobdellida
Bộ Hirudinida

Ngành  Sipuncula
Ngành  Sipuncula
Lớp Phascolosomida
Bộ Aspidosiphoniformes
Bộ Phascolosomiformes
Lớp Sipunculida
Bộ Golfingiaformes
Họ Themistidae
Họ Phascolionidae
Họ Golfingiidae
Bộ Sipunculiformes

Ngành  Echiura
Ngành  Echiura
Bộ Echiuroinea
Bộ Xenopneusta
Bộ Heteromyota

Ngành  Onychophora
Ngành  Onychophora
Họ Peripatidae
Họ Peripatopsidae

Ngành  Tardigrada
Ngành  Tardigrada
Bộ Heterotardigrada
Bộ Mesotardigrada
Bộ Eutardigrada

Ngành  Arthropoda
Ngành  Arthropoda
 Phân ngành  Trilobitomorpha
 Phân ngành  Crustacea
 Lớp Remipedia
 Lớp Cephalocarida
 Lớp Branchiopoda
 Bộ Anostraca
 Bộ Notostraca
 Bộ Diplostraca
 Phân bộ Laevicaudata
 Phân bộ Spinicaudata
 Phân bộ Cyclestherida
 Phân bộ Cladocera
 Lớp Malacostraca
 Phân lớp Phyllocarida
 Bộ Lepstostraca
 Phân lớp Eumalacostraca
 Liên bộ Hoplocarida
 Bộ Stomatopoda
 Liên bộ Syncarida
 Bộ Bathynellacea
 Bộ Anaspidacea
 Liên bộ Eucarida
 Bộ Euphausiacea
 Bộ Amphionidacea
 Bộ Decapoda
 Phân bộ Dendrobranchiata
 Phân bộ Pleocyemata
 Phân thứ bộ Caridea
 Phân thứ bộ Stenopodidea
 Phân thứ bộ Brachyura
 Phân thứ bộ Anomura
 Phân thứ bộ Astacidea
 Phân thứ bộ Palinura
 Phân thứ bộ Thalassinidea
 Liên bộ Peracarida
 Bộ Mysida
 Bộ Lophogastrida
 Bộ Cumacea
 Bộ Tanaidacea
 Bộ Mictacea
 Bộ Spelaeogriphacea
 Bộ Thermosbaenacea
 Bộ Isopoda
 Phân bộ Anthuridea
 Phân bộ Asellota
 Phân bộ Calabozoidea
 Phân bộ Epicaridea
 Phân bộ Flabellifera
 Phân bộ Gnathiidea
 Phân bộ Oniscidea
 Phân bộ Phreatoicidea
 Phân bộ Valvifera
 Bộ Amphipoda
 Phân bộ Gammaridea
 Phân bộ Hyperiidea
 Phân bộ Caprellidea
 Phân bộ Ingolfiellidea
Lớp Maxillopoda
 Phân lớp Thecostraca
 Phân thứ lớp  Facetotecta
 Phân thứ lớp  Ascothoracida
 Phân thứ lớp  Cirripedia
 Liên bộ Acrothoracica
 Liên bộ Rhizocephala
 Liên bộ Thoracica
 Phân lớp Tantulocarida
 Phân lớp Branchiura
 Phân lớp Pentastomida
 Phân lớp Mystacocarida
 Phân lớp Copepoda
 Phân thứ lớp  Progymnoplea
 Bộ [[Platycopioida]
 Phân thứ lớp  Neocopepoda
 Bộ Calanoida
 Bộ Cyclopoida
 Bộ Gelyelloida
 Bộ Harpacticoida
 Bộ Misophrioida
 Bộ Monstrilloida
 Bộ Mormonilloida
 Bộ Poecilostomatoida
 Bộ Siphonostomatoida
 Phân lớp Ostracoda
 Liên bộ Myodocopa
 Bộ Myodocopida
 Bộ Halocyprida
 Liên bộ Podocopa
 Bộ Podocopida
 Bộ Platycopida
 Bộ Palaeocopida
Phân ngành  Hexapoda
Lớp Entognatha
 Bộ Collembola
 Bộ Protura
 Bộ Diplura
Lớp Insecta
 Phân lớp Archaeognatha
 Bộ Archaeognatha (= Microcoryphia)
 Phân lớp Zygentoma
 Bộ Thysanura
 Phân lớp Pterygota
 Phân thứ lớp  Palaeoptera
 Bộ Ephemeroptera
 Bộ Odonata
 Phân thứ lớp  Neoptera
 Bộ Plecoptera
 Bộ Blattodea
 Bộ Isoptera
 Bộ Mantodea
 Bộ Phasmida (= Phasmatoptera)
 Bộ Grylloblattodea
 Bộ Dermaptera
 Bộ Orthoptera
 Bộ Mantophasmatodea
 Bộ Embioptera
 Bộ Zoraptera
 Bộ Psocoptera
 Bộ Phthiraptera
 Bộ Thysanoptera
 Bộ Hemiptera
 Bộ Strepsiptera
 Bộ Megaloptera
 Bộ Raphidioptera
 Bộ Neuroptera
 Bộ Coleoptera
 Bộ Mecoptera
 Bộ Siphonaptera
 Bộ Diptera
 Bộ Trichoptera
 Bộ Lepidoptera
 Bộ Hymenoptera
Phân ngành  Myriapoda
Lớp Diplopoda
 Phân lớp Penicillata
 Bộ Polyxenida
 Phân lớp Chilognatha
 Bộ Callipodida
 Bộ Chordeumatida
 Bộ Glomerida
 Bộ Glomeridesmida
 Bộ Julida
 Bộ Platydesmida
 Bộ Polydesmida
 Bộ Polyzoniida
 Bộ Siphonophorida
 Bộ Siphoniulida
 Bộ Sphaerotheriida
 Bộ Spirobolida
 Bộ Spirostreptida
 Bộ Stemmiulida
Lớp Chilopoda
 Phân lớp Notostigmophora
 Bộ Scutigeromorpha
 Phân lớp Pleurostigmophora
 Bộ Craterostigmomorpha
 Bộ Geophilomorpha
 Bộ Lithobiomorpha
 Bộ Scolopendromorpha
Lớp Pauropoda
Lớp Symphyla
Phân ngành  Cheliceriformes
Lớp Pycnogonida
Lớp Chelicerata
 Phân lớp Merostomata
 Bộ Eurypterida
 Bộ Xiphosura
 Phân lớp Arachnida
 Bộ Acari
 Phân bộ Opiloacarifomes
 Phân bộ Parasitiformes
 Phân bộ Acariformes
 Bộ Amblypygi
 Bộ Araneae
 Phân bộ Mesothelae
 Phân bộ Opisthothelae
 Liên họ Mygalomorpha
 Họ Ctenizidae
 Họ Atypidae
 Họ Theraphosidae
 Họ Dipluridae
 Liên họ Araneomorphae
 Họ Loxoscelidae
 Họ Theridiidae
 Họ Uloboridae
 Họ Araneidae
 Họ Tetragnathidae
 Họ Clubionidae
 Họ Linyphiidae
 Họ Agelenidae
 Họ Argyronetidae
 Họ Lycosidae
 Họ Pisauridae
 Họ Oxyopidae
 Họ Thomisidae
 Họ Heteropodidae
 Họ Salticidae
 Họ Dinopidae
 Họ Scytodidae
 Bộ Opiliones
 Bộ Palpigradi
 Bộ Pseudoscorpionida
 Bộ Ricinulei
 Bộ Schizomida
 Bộ Scorpiones
 Bộ Solpugida
 Bộ Uropygi

Ngành  Mollusca
 Ngành  Mollusca
 Lớp Aplacophora
 Phân lớp Chaetodermomorpha (= Caudofoveata)
 Phân lớp Neomeniomorpha (= Solenogastres)
 Lớp Monoplacophora
 Lớp Polyplacophora
 Bộ Lepidopleurida
 Bộ Ischnochitonida
 Bộ Acanthochitonida
 Lớp Gastropoda
 Phân lớp Prosobranchia
 Bộ Archaeogastropoda
 Bộ Mesogastropoda
 Bộ Neogastropoda
 Phân bộ Opisthobranchia
 Bộ Acochlidioidea
 Bộ Cephalaspidea
 Bộ Runcinoidea
 Bộ Sacoglossa
 Bộ Anaspidea
 Bộ Thecosomata
 Bộ Gymnosomata
 Bộ Notaspidea
 Bộ Nudibranchia
 Phân lớp Pulmonata
 Bộ Archaeopulmonata
 Bộ Basommatophora
 Bộ Stylommatophora
 Bộ Systellommatophora
 Lớp Bivalvia (=Pelecypoda, hoặc Lamellibranchiata)
 Phân lớp Protobranchia
 Bộ Nuculida (= Palaeotaxodonta)
 Bộ Solemyida (= Cryptodonta)
 Phân lớp Lamellibranchia
 Liên bộ Filibranchia (= Pteriomorpha)
 Liên bộ Eulamellibranchia (= Heterodonta)
 Bộ Palaeoheterodonta
 Bộ Veneroida
 Bộ Myoida
 Phân lớp Anomalodesmata
 Lớp Scaphopoda
 Lớp Cephalopoda (= Siphonopoda)
 Phân lớp Nautiloidea (= Tetrabranchiata)
 Phân lớp Coleoidea (= Dibranchiata)
 Bộ Sepioida
 Bộ Teuthoida (= Decapoda)
 Bộ Octopoda
 Bộ Vampyromorpha

Ngành  Phoronida
Ngành  Phoronida

Ngành  Ectoprocta (= Bryozoa)
Ngành  Ectoprocta (= Bryozoa)
Lớp Phylactolaemata
Lớp Stenolaemata
Lớp Gymnolaemata
Bộ Ctenostomatida
Bộ Cheilostomata

Ngành  Brachiopoda
Ngành  Brachiopoda
Lớp Inarticulata
Lớp Articulata

Ngành  Echinodermata
Ngành  Echinodermata
Lớp Crinoidea
Lớp Asteroidea
Bộ Platysterida
Bộ Paxillosida
Bộ Valvatida
Bộ Spinulosida
Bộ Forcipulatida
”Cúc biển” (previously the lớp Concentricycloidea, but assigned by many authorities to the Spinulosida)
Lớp Ophiuroidea
Bộ Oegophiurida
Bộ  Phrynophiurida
Bộ Ophiurida
Lớp Echinoidea
Phân lớp Cidaroidea
Phân lớp Euechinoidea
Phân thứ lớp  Echinothurioidea
Phân thứ lớp  Acroechinoidea
Đội Diadematacea
Đội Echinacea
Đội Irregularia
Lớp Holothuroidea 
Phân lớp Dendrochirotacea
Bộ Dactylochirotida
Bộ Dendrochirotida
Phân lớp Aspidochirotacea
Bộ Aspidochirotida
Bộ Elasipodida
Phân lớp Apodacea
Bộ Molpadida
Bộ Apodida

Ngành  Chaetognatha
Ngành  Chaetognatha
Bộ Phragmophora
Bộ Aphragmophora

Ngành  Hemichordata
Ngành  Hemichordata
Lớp Enteropneusta
Lớp Pterobranchia
Lớp Planctosphaeroidea

Ngành  Chordata
Ngành  Chordata
Phân ngành  Urochordata (= Tunicata)
Lớp Ascidiacea
Lớp Thaliacea
Lớp Appendicularia (= Larvacea)
Lớp Sorberacea
Phân ngành  Cephalochordata (= Acrania)
Phân ngành  Vertebrata
Lớp Myxini
Lớp Cephalaspidomorphi
Lớp Chondrichthyes
Lớp Osteichthyes
Lớp Amphibia
Lớp Reptiliomorpha (= Sauropsida)
Lớp Mammalia

 Xem thêm 
 Phân loại giới Động vật
 Động vật không xương sống
 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 

 Earthlife Coelom

Thể loại:Hệ thống phân loại động vật
Thể loại:Động vật không xương sống
Thể loại:Phân loại sinh học
Thể loại:Phân loại động vật
Thể loại:Khoa học năm 2003