Đường Tuấn Ba

Đường Tuấn Ba (1 tháng 2 năm 1927 – 1 tháng 6 năm 2020) là nhà quay phim điện ảnh Việt Nam, ông được biết đến khi hợp tác quay phim với đạo diễn Hồng Sến và thành công với 3 trong số 4 phim. Đặc biệt, bộ phim Cánh đồng hoang mang lại cho ông giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5 năm 1980.

 Tiểu sử 
Đường Tuấn Ba sinh ngày 1 tháng 2 năm 1927 tại Bình Định, sau này gia đình ông lên Kon Tum định cư.

Đường Tuấn Ba tham gia kháng chiến chống Pháp từ khi 15 tuổi. Tháng 6 năm 1946, quân đội Pháp tái chiếm Kon Tum, đội của ông phải rút về Ba Tơ, Quảng Ngãi. Trong thời gian công tác tại đây, ông bị thương ở trán và bị sốt cao, cấp trên cho ông xuất ngũ. Năm 1954, ông hồi cư về Kon Tum, được tuyển vào Ty Thông tin Kon Tum và chọn ngay nghề nhiếp ảnh. Để phục vụ công tác chụp ảnh tại Tây Nguyên, năm 1962, ông theo học khóa tiếng Bahnar tại Pleiku. Vì mê nhiếp ảnh nên năm 1966 ông thi vào Trường Điện ảnh - Truyền hình thuộc Trung tâm Điện ảnh quốc gia Sài Gòn, Bộ Thông tin Việt Nam Cộng Hòa, ngành quay phim và tốt nghiệp năm 1968.

 Sự nghiệp 
Năm 1969, ông đã quay bộ phim tài liệu đầu tay mang tên Người Việt trên sông nước. Sau khi tốt nghiệp, ông về làm việc tại Trung Tâm Điện ảnh quốc gia đến năm 1975. Trong thời gian này, ông quay một số phim tài liệu Địa phương chí các tỉnh Bạc Liêu, Cam Ranh, Phú Bổn; Phong tục tập quán dân tộc Bahnar; Lễ bỏ mả của người Gia Rai - Phú Bổn,... Ngoài ra còn có một số phim điện ảnh dưới chính quyền Việt Nam Cộng hòa, chủ yếu hợp tác với nhà quay phim Nguyễn Hòe, như: Con ma nhà họ Hứa (1970); 5 hiệp sĩ bất dĩ (1971); Biển động; Mưa trong bình minh; Chiếc bóng bên đường (1972).

Khi đất nước thống nhất, ông làm việc tại Xưởng phim Tổng hợp Tp.HCM. Năm 1977, Tuấn Ba tình cờ gặp và mời Robert Hải đóng vai cố vấn Mĩ trong phim "Mối tình đầu". Từ năm 1978 đến 1981, ông được chọn quay phim 3 tác phẩm của đạo diễn Hồng Sến: Mùa gió chướng, Vùng gió xoáy, Cánh đồng hoang. Cả 3 bộ phim đều giành được giải thưởng lớn trong nước và của Liên hoan phim quốc tế. Riêng ông được giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1980, cho bộ phim Cánh đồng hoang. Sau này ông còn cộng tác với đạo diễn Hồng Sến trong bộ phim Hòn Đất. Một số phim do ông bấm máy cũng thành cồng như Chiếc vòng bạc, Nơi bình minh chim hót, Người tìm vàng... Ông là nhà quay phim ít sử dụng chân đế, luôn khuyến khích đồng nghiệp và học trò cầm máy trên tay để quay.

Tính tới lúc nghỉ hưu năm 1991, Đường Tuấn Ba đã quay gần 90 bộ phim, trong đó có 22 phim truyện nhựa, 45 phim truyện video và gần 20 phim tài liệu, cải lương. Năm 1993, ông được phong danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú và Huy chương Vì sự nghiệp điện ảnh; năm 2019, ông là nghệ sĩ cao tuổi nhất từng được phong danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.

Sau nghi nghỉ hưu, Đường Tuấn Ba tiếp tục tham gia vào trào lưu phim thị trường/phim video trong thập niên 1990, bộ phim cuối cùng ông tham gia quay phim là Trái đắng (2001) của đạo diễn Lê Văn Duy.

Đường Tuấn Ba qua đời ngày 1 tháng 6 năm 2020 vì tuổi tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 93 tuổi.

 Đời tư 
Trong thời gian làm việc tại Kon Tum, năm 1966, ông gặp bà Nguyễn Thị Minh, một giáo viên cấp hai gốc Long An, và họ cưới nhau một năm sau đó. Ông bà có được 6 người con.

 Tác phẩm 
Trước 1975
+Dưới chính quyền NămTựa đềPhân loạiĐạo diễn1969Người Việt trên sông nướcPhim tài liệuĐịa phương chí các tỉnh Bạc Liêu, Cam Ranh, Phú BổnPhong tục đời sống người Chăm ở Phan RangLễ bỏ mả của người Gia Rai - Phú BổnTiền là huyết mạchĐiện lực Việt NamPhong tục tập quán dân tộc Bahnar1968Chờ sángĐiện ảnh1970Đời không trang điểm1971Con nước xoáy (Mưa trong bình minh)Nguyễn Văn Tường1972Biển động1973Con ma nhà họ HứaLê Hoàng Hoa1973Chiếc bóng bên đườngNguyễn Văn Thành1974Năm hiệp sỹ bất đắc dĩ

 Sau 1975 
+NămTựa đềThể loạiĐạo diễn1978Mùa gió chướngĐiện ảnhHồng Sến1979Cánh đồng hoang1980Chiếc vòng bạcBùi Sơn Duân (Lam Sơn)1981Vùng gió xoáyHồng Sến1982Hòn Đất1984Những tháng ngày êm ảXuân ThànhChuyện của TuấnCao Thụy1985Bão U MinhLâm Mộc Khôn (Khương Minh Tuyền)1987Phù saThông mối đường sắt giữa Quảng Ngãi và hai đầu Nam BắcPhim tài liệu / Phóng sựNhững bàn tay khéoBưu điện Thành phốĐồ gốmLịch sử Đảng Minh HảiTết Căm pu chiaMỹ nghệ1986Nơi bình minh chim hótĐiện ảnhViệt Linh1987Giai điệu xanhLê Dân1988Hai chị em1989Người tìm vàngĐào Bá Sơn1991Sơn thần thủy quái / Sơn Tinh Thủy TinhPhim videoXuân Cường1992Ngôi nhà oan khốcLê Mộng HoàngVết thù năm thángVõ sĩ bất đắc dĩLý Huỳnh - Hồ Ngọc XumPháp trường êm ảXuân Cường1993Nước mắt học tròLý Sơn Lá sầu riêng1994Nữ sinh quý tộcXuân Phước1995Tỷ phú không tiềnXuân Cường1997Trường xưa kỉ niệm1998Dũng Sài GònXuân CườngÁnh Đạo vàngTriệu Hoàng Quân2000Tiền tài và nghệ sỹGiã từ cát bụiXuân CườngBằng lăng tím1990sNăm cô gái yêu đờiXuân PhướcKỳ tích núi Bà ĐenLê Mộng HoàngBiệt đội hắc ámCái chết của nhà tỷ phúThanh gươm để lạiMùa săn máuXuân CườngHào phú đa tìnhXuân PhướcKhung trời lỡ hẹnNgười bất hạnhTrường xưa kỷ niệmHồ Bình DươngTrái tim sỏi đá2001Nước mắt thơ ngâyPhim videoXuân Cường2002Trái đắngĐiện ảnhLê Văn Duy

 Vinh danh 

 1980: Quay phim xuất sắc - Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ V cho phim "Cánh đồng hoang".
 1993: Huy chương Vì sự nghiệp điện ảnh Việt Nam.
 1993: Danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.
 2000: Huân chương Lao động hạng nhì.
 Huân chương Kháng chiến hạng nhì.
 2019: Danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

 Tham khảo 

Thể loại:Người họ Đường tại Việt Nam
Thể loại:Người họ Đường
Thể loại:Nhà quay phim Việt Nam
Thể loại:Sinh năm 1927
Thể loại:Mất năm 2020
Thể loại:Người Bình Định
Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam