Ngữ pháp tiếng Quảng Đông

Tiếng Quảng Đông thường được coi là một phương ngữ của tiếng phổ thông Trung Quốc tuy nhiên ngữ pháp tiếng Quảng Đông không hoàn toàn tương đồng với tiếng phổ thông Trung Quốc. Tiếng Quảng Đông do là một ngôn ngữ đơn lập nên mang đặc điểm của loại ngôn ngữ này.

 Từ loại 

 Danh từ 
Ngoài bộ phận từ tương tự tiếng phổ thông, trong tiếng Quảng Đông còn có một số từ phương ngữ riêng có gốc gác bản địa và một số từ mượn, đặc biệt là trực tiếp từ tiếng Anh.
+TừVí dụGhi chúTương đương tiếng phổ thông寺廟 (zi6 miu2) Chùa miếu
蛋糕 (daan6 gou1) Bánh bông lan
國家 (gwok3 gaa) Quốc giaKhông xét đến sự khác biệt do văn tự giản thể - phồn thểTừ khác tiếng phổ thông遮 (ze1) - 雨伞 Ô
薯仔 (syu4 zai2) - 土豆 Khoai tây
手袋 (sau2 doi2) - 钱包 VíTừ mượn士多啤梨 (si6 do1 be1 lei2) strawberry - 草莓 Dâu tây
激 (gik1) gigabyte - 技嘉Một số từ tiếng Quảng Đông mượn từ tiếng nước ngoài trong khi tiếng phổ thông dịch. Một số từ tiếng Quảng Đông và tiếng phổ thông cùng mượn nhưng khác nhau.

 Đại từ nhân xưng 
+Số ítSố nhiềuGhi chúNgô thứ I我 ngo5
(Tôi, tao)

Tiếng phổ thông Trung Quốc 我我哋 ngo5 dei6
(Chúng tôi, chúng tao)

Tiếng phổ thông Trung Quốc 我们, 咱们Ngô thứ II你
nei5

mày, bạn

Tiếng phổ thông Trung Quốc 你, 您你哋
nei5 dei6

Chúng mày, các bạn

Tiếng phổ thông Trung Quốc 你们妳 cũng được sử dụngNgô thứ III佢
keoi5

(Cô ấy, anh ấy, nó)

Tiếng phổ thông Trung Quốc 他, 她, 它佢哋
keoi5dei6

(Họ, chúng nó)

Tiếng phổ thông Trung Quốc 他们, 她们, 它们

 Động từ 
Động từ trong ngôn ngữ đơn lập không biến đổi hình thái theo thời thì, ngôi, số. Thời của hành động được thể hiện qua các hư từ.
+Hư từÝ nghĩaVí dụTương đương trong tiếng phổ thông Trung Quốc咗 (zo2)Chỉ hành động xảy ra ở quá khứ và còn tiếp diễn đến hiện tại我 喺 香港 住咗 一 年 
(ngo5 hai2 Hoeng1 Gong2 zyu6 zo2 jat1 nin4)

Tôi sống ở Hồng Kông đã 1 năm了, (已经)
我在香港已经住了一年了過 (gwo3)Chỉ hành động đã xảy ra ở quá khứ nhưng nay không còn nữa我 喺 香港 住過 一 年 
(ngo5 hai2 Hoeng1 Gong2 zyu6gwo3  jat1 nin4)

Tôi đã từng sống 1 năm ở Hồng Kông过
我在香港住过一年緊 (gan2)Chỉ sự tiếp diễn của hành động我 著緊 衫 
(ngo5 zoek3 gan2 saam1)

Tôi đang mặc quần áo (Hành động mặc áo đang diễn ra, đang mặc vào người)正
我正穿衣服住 (zyu6)Chỉ trạng thái tiếp diễn của hành động我著住衫 
(ngo5 zoek3 zyu6 saam1)

Tôi đang mặc quần áo (Quần áo đang ở trên người, đang duy trì trạng thái mặc)在，着
我穿着衣服會 (wui5)
將會 (zoeng1 wui5)

就會 (zau6 wui5)Chỉ tính chất tương lai, sắp sửa diễn ra của hành động成功就會自然嚟。
(sing4 gung1 zau6 wui5 zi6 jin4 lei4.)

Thành công tự nhiên sẽ đến会，就，要，就要，就会，将，将就
成功自然就来。

 Cụm từ 

 Sở hữu cách, cụm danh từ 
+TừCách dùngVí dụGhi chú嘅 (ge3)Tạo thành sở hữu cách và cụm danh từ唔關你事，係我嘅問題
m4 gwaan1 nei5 si6, hai6 ngo5 ge3 man6 tai4.
Không phải chuyện của mày, là vấn đề của tao.Dùng phổ biến trong văn nói的 (dik1)Tạo thành sở hữu cách và cụm danh từ充滿聽力資源的互聯網
cung1 mun5 ting3 lik6 zi1 jyun4 dik1 wu6 lyun4 mong5
Internet đầy tư liệu luyện ngheDùng trong một số cụm từ và văn viết之 (zi1)Tạo thành sở hữu cách và cụm danh từ亞奇理斯之踵
aa3 kei4 lei5 si1 zi1 zung2
Gót chân của AsinDùng trong một số cụm từ

 Mệnh đề và câu 

 Hình thức phủ định 
nhỏ|phải|280px|Biểu ngữ trong cách mạng dù "做人不能只講利益，不講良心" (làm người không thể chỉ nói lợi ích mà không nói lương tâm)Hình thức phủ định được tạo bằng các từ phủ định
+Từ phủ địnhChức năngVí dụTương đương trong tiếng phổ thông Trung QuốcGhi chú未 (mei6) + động từ + 過 (gwo3)Phủ định ở thì quá khứ我未去過英國。
(ngo5 mei6 heoi3 gwo3 jing1 gwok3)

Tôi chưa từng đi qua nước Anh没, 还没
我没去过英国冇 (mou5)Phủ định ở thì quá khứ我冇食嘢。
(ngo5 mou5 sik6 je5)
Tôi chưa ăn gì cả没有，还没有唔+ động từ + 咗 cũng được dùng
我唔見咗我本書
ngo5 m4 gin3 zo2 ngo5 bun2 syu1Tôi không thấy cuốn sách của mình đâu rồi.唔 (m4)Phủ định ở thì hiện tại我唔識講普通話。
ngo5 m4 sik1 gong2 pou2 tung1 waa2

Tôi không biết nói tiếng Quảng不
我不会说广东话Dùng nhiều trong văn viết唔會 (m4 wui5)Phủ định ở tương lai我唔會去。
ngo5 m4 wui5 heoi3

Tôi sẽ không đi đâu不会
我不会去不 (bat1)Tương tự như 唔佢好煩，不停懷疑我到底係咪鍾意佢。
keoi5 hou2 faan4, bat1 ting4 waai4 ji4 ngo5 dou3 dai2 hai6 mai6 zung1 ji3 keoi5
Anh ta thật phiền phức, cứ không ngừng hỏi tôi rốt cuộc có thích anh ta không.他好烦，不停追问我到底有没有喜欢他。Dùng nhiều trong văn phong chính thức無 (mou4)phủ định trong một số cụm từ雖然佢係其中一個示威者，但係佢無做出任何暴力行為。
seoi1 jin4 keoi5 hai6 kei4 zung1 jat1 go3 si6 wai1 ze2, daan6 hai6 keoi5 mou4 zou6 ceot1 jam6 ho4 bou6 lik6 hang4 wai4
Tuy anh là là một trong những người biểu tình nhưng anh ta không thực hiện bất kỳ hành bi bạo lực nào他虽然是其中的一个示威者，但是他没有做出任何暴力行为。

 Câu hỏi 

 Câu hỏi có/không 
+Cách tạo câu hỏiVí dụTương đương trong tiếng phổ thông Trung QuốcCâu hỏi có không có từ nghi vấn được lập bằng cách sử dụng trợ từ nghi vấn ở cuối câu như 嗎 (maa3), 呀 (aa4). 咩 (me1) 未 (mei6*2)...吓? 你下個禮拜放假呀? 
(Haa2? Nei5 haa6 go3 lai5 baai3 fong3 gaa3 aa4?)

(Hả? Tuần sau anh nghỉ ư?)

賞面同我食餐飯嗎？

(soeng2 min2 tung4 ngo5 sik6 caan1 faan6 maa3?)

(Đi ăn với tôi không?)

乜 你 唔 知 嘅 咩?

(Mat1 nei5 m4 zi1 ge3 me1?)

(Gì cơ, anh không biết sao?)

你 去過 德國 未?

(nei5 heoi3 gwo3 Dak1 Gwok3 mei6*2)

(Anh từng đi Đức chưa?)Một câu cũng trở thành câu hỏi khi thay đổi ngữ điệu cuối câu「我 唔 見 咗 條 鎖 匙」
(ngo5 m4 gin3 zo2 tiu4 so2 si4)

(Tôi bị mất chìa khóa rồi.)

「咩 話? 你 唔 見 咗 條 鎖 匙?」

(me1e5 waa6? nei5 m4 gin3 zo2 tiu4 so2 si4)

(Sao cơ, mất chìa khóa rồi?)Câu hỏi cũng được lập bằng cách lặp lại từ và thêm từ phủ đinh
Ngoại lệ: Dạng nghi vấn của từ 有 (jau5) là 有冇 (jau5 mou5), của 係 hai6 là 係咪 hai6 mai6

Đối với từ 2 âm tiết, chỉ cần lặp âm tiết đầu你識唔識講廣東話 
(nei5 sik1 m4 sik gong2 Gwong2 Dung1 waa2)

(Anh có biết nói tiếng Quảng Đông không?)

佢 係咪 加拿大人?

(keoi5 hai6 mai6 gaa1 naa4 daai6 jan4*2)

(Anh ấy có phải là người Canada không?)

你 鍾唔鍾意 年糕?

(nei5 zung1 m4 zung1 ji3 nin4 gou1)

(Anh có thích bánh tết không)Trong tiếng phổ thông, dạng nghi vấn của 有 là 有没有 và 是 là 是不是, 是否；Từ 2 âm tiết vẫn lặp cả hai.
你会不会说广东话？

你是否（是不是）加拿大人？

你喜欢不喜欢年糕？

 Câu hỏi có từ nghi vấn 
Dưới đây là các từ nghi vấn trong tiếng Quảng Đông
Từ nghi vấnViệt bínhNghĩaTương đương trong tiếng phổ thông Trung Quốc邊個bin1 go3Ai谁，那个乜(嘢) / 咩mat1 (je5) / me1e5Cái gì什么邊度 / 邊處bin1 dou6 / bin1 syu3Ở đâu哪里，哪儿幾時gei2 si4Khi nào什么时候，几点點解dim2 gaai2Tại sao为什么點dim2Như thế nào怎么點(樣)dim2 (joeng6*2)Như thế nào怎么样幾gei2Như thế nào (tính từ)什么样，怎么样幾多gei2 do1Bao nhiêu几，多少

 Tham khảo 


Thể loại:Ngữ pháp tiếng Hán-Tạng