Bính âm tiếng Tạng

Bính âm tiếng Tạng (; viết tắt là ZWPY) là hệ thống phiên âm tiếng Tạng tiêu chuẩn dùng để phiên âm tên riêng và địa danh tại Trung Quốc từ năm 1982, thay cho phương pháp chuyển tự Wylie.Romanization of Tibetan Geographical Names – UNGEGN Bính âm tiếng Tạng được xây dựng theo phát âm tiếng Tạng Lhasa của Đài phát thanh quốc gia Trung Quốc, phản ánh được cách phát âm nhưng không phản ánh thanh điệu.

 Tổng quan 

 Về bộ phận đầu âm tiết 
Các bộ phận đầu âm tiết (phụ âm) độc lập thuộc âm tiết đầu tiên của một từ được phiên âm theo bảng dưới đây:
gkngjqnydtnbpmzcwxsyrlhgykyhyzhchshlhrh
Trường hợp toàn diện hơn vui lòng xem mục #Bộ phận đầu âm tiết.

 Về nguyên âm và phụ âm cuối 
Mười bảy nguyên âm trong tiếng Tạng tiêu chuẩn được trình bày theo bảng dưới đây:
IPAZWPYIPAZWPYiinêenai/äain/änaanuunôonoǒnüünoi/öoin/ön
Phụ âm cuối -r không phát âm mà kéo dài nguyên âm liền trước. Phụ âm cuối -n mũi hóa nguyên âm liền trước. Các phụ âm cuối âm tiết còn lại được phiên âm theo bảng dưới đây:
IPATibetan
pinyinb/•g/—rmng

 Trường hợp đơn âm tiết 
Thanh điệu của một âm tiết phụ thuộc phần lớn vào phụ âm hoặc tổ hợp phụ âm đầu âm tiết. Trong bảng dưới đây, mỗi phụ âm đầu sẽ được biểu diễn theo dạng phụ âm + a kèm theo dấu thanh điệu theo Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế (dấu sắc biểu thị thanh cao, dấu huyền biểu thị thanh thấp).

 Bộ phận đầu âm tiết 
Dưới đây là bảng phiên âm toàn diện của các bộ phận đầu âm tiết thuộc âm tiết đầu tiên của một từ. Nếu âm tiết được phiên âm không phải là âm tiết đầu tiên của một từ, vui lòng xem mục #Biến thể của bộ phận đầu âm tiết.
IPAChuyển tự WylieZWPYTHLp, sp, dp, lpbprb, sb, sbrbblb, ’bbbph, ’phppbpbbhbhbhrm, sm, dm, smrmmm, mrmmw, db, bwwt, rt, lt, st, tw, gt, bt, brt, blt, bst, blddtrd, sd, gd, bd, brd, bsdddlthdzl, bzl, ld, md, ’dddth, mth, ’thttd, dwtdrn, sn, gn, brn, bsn, mnnnnnnkl, gl, bl, rl, sl, brl, bsllll, lwlllhlhlhts, rts, sts, rtsw, stsw, gts, bts, brts, bstsztsrdz, gdz, brdzzdzmdz, ’dzzdztsh, tshw, mtsh, ’tshctsdzcdzs, sr, sw, gs, bs, bsrssz, zw, gz, bzszkr, rkr, lkr, skr, tr, pr, lpr, spr, dkr, dpr, bkr, bskr, bsrzhtrrgr, lgr, sgr, dgr, dbr, bsgr, rbr, lbr, sbrzhdrmgr, ’gr, ’dr, ’brzhdrkhr, thr, phr, mkhr, ’khr, ’phrchtrgr, dr, br, grwchdrhrshhrr, rwrrrhrhky, rky, lky, sky, dky, bky, brky, bskygykyrgy, lgy, sgy, dgy, bgy, brgy, bsgygygymgy, ’gygygykhy, mkhy, ’khykykhygykygyhyhyhyc, cw, gc, bc, lc, py, lpy, spy, dpyjchrby, lby, sby, rj, gj, brjjjlj, mj, ’j, ’byjjch, mch, ’ch, phy, ’phyqchj, byqjsh, shw, gsh, bshxshzh, zhw, gzh, bzhxzhrny, sny, gny, brny, bsny, mny, nyw, rmy, smynynyny, mynynyg.yyyy, dbyyyk, rk, lk, sk, kw, dk, bk, brk, bskgkrg, lg, sg, dg, bg, brg, bsggglg, mg, ’gggkh, khw, mkh, ’khkkhg, gwkgrng, lng, sng, dng, brng, bsng, mngngngngngng—, db——’——h, hwhh

 Bộ phận vần 
Dưới đây là bảng phiên âm toàn diện của các bộ phận vần thuộc âm tiết cuối cùng của một từ. Nếu âm tiết được phiên âm không phải là âm tiết cuối cùng của một từ, vui lòng xem mục #Biến thể của bộ phận cuối âm tiết. Bảng dưới sử dụng phụ âm .
aauarai/äagabangamain/än ~   ~ iiuiriigibingiminuurüugubungumünêêrêêgêbêngêmênôouôroi/öôgôbôngômoin/ön

 Tác động liên âm tiết 

 Biến thể của bộ phận đầu âm tiết 

 Biến thể của phụ âm bật hơi thanh thấp 

 Phụ âm đầu k, q, t, p, ky, ch lần lượt biến thành g, j, d, b, gy, zh.
 Tổ hợp đầu âm tiết pa () và po () lần lượt biến thành wa và wo.

 Biến thể của bộ phận cuối âm tiết 
Chữ TạngTibetan pinyinWylieIPA (giọng Lhasa)Giải thíchMapam Yumcoma-pham g.yu-mtshoPhụ âm  dịch chuyển về cuối âm tiết liền trướcChangzhug Gönbakhra-’brug dgon-paPhụ âm  ( a chung) dịch chuyển về cuối âm tiết liền trước tạo thành phụ âm mũi cuối.

 Mã hóa 
Thẻ ngôn ngữ IETF cho Bính âm tiếng Tạng là .

 Các ví dụ 
Chữ TạngWylieZWPYTHLCách phiên âm khácGzhis-ka-rtseXigazêZhikatseShigatse, ShikatseBkra-shis-lhun-poZhaxilhünboTrashilhünpoTashilhunpo, Tashilhümpo, etc.’Bras-spungZhaibungDräpungDrebungChos-kyi Rgyal-mtshanQoigyi GyaicainChökyi GyältshänChoekyi GyaltsenThub-bstan Rgya-mtshoTubdain GyacoThuptän GyatshoThubten Gyatso, Thubtan Gyatso, Thupten Gyatso

 Xem thêm 

 Bính âm Hán ngữ
 Tiếng Tạng tiêu chuẩn
 Phiên âm giản thể THL
 Chữ Tạng
 Phương pháp Wylie

 Ghi chú 

 Tham khảo 

 Trích dẫn 

 Nguồn 


 Quốc gia trắc hội cục địa danh nghiên cứu sở 国家测绘局地名研究所 (Sở nghiên cứu địa danh - Cục Đo lường và Vẽ bản đồ). Trung Quốc địa danh lục 中国地名录 /Từ điển địa lý Trung quốc. (Nhà xuất bản Bản đồ Trung Quốc, Bắc Kinh, 1997. 中国地图出版社 1997); . Chứa tên riêng chính thức của một số địa danh.
 Tạng văn Bính âm giáo tài - Lạp Tát âm 藏文拼音教材•拉萨音 / bod yig gi sgra sbyor slob deb, lha sa'i skad Pöyig Gizhajôr Lôptêp, Lhasäkä; Nhà xuất bản Dân tộc, Bắc Kinh, 1983. 北京, 民族出版社 1983). Pöyig Gizhajor là bản Bính âm tiếng Tạng đã được cải tiến, có thể sử dụng chữ cái để biểu thị thanh điệu.
 Wylie, Turrell: A Standard System of Tibetan Transcription In: Harvard Journal of Asiatic Studies 1959, p. 261-267.
 David Germano, Nicolas Tournadre: THL Simplified Phonetic Transcription of Standard Tibetan  (Tibetan & Himalayan Library, December 12, 2003).
 The Transliteration and Transcription of Tibetan  (Tibetan & Himalayan Library)
 Romanization of Tibetan Geographical Names – UNGEGN

Thể loại:Latinh hóa theo chữ viết
Thể loại:Latinh hóa tiếng Trung Quốc