Tạp A-hàm

Tạp A-hàm kinh (Chữ Hán: 雜阿含經; tiếng Phạn: ) là một trong bốn bộ kinh A-hàm của Phật giáo sơ kỳ. Trong bốn bộ A-hàm, Tạp A-hàm chủ yếu bàn về các khái niệm ngũ uẩn, lục nhập, nhân duyên, thực, tứ đế, giới và 37 đạo phẩm, v.v., tập hợp từ nhiều bài kinh văn ngắn và các bài kệ được biên soạn theo tám nhóm, phần lớn tương ứng với các bài kinh của Tương ưng Bộ, vì vậy còn được gọi là Tương ưng A-hàm. Tuy nhiên, do nội dung ít tập trung, khó ghi nhớ và nhiều phần trùng lặp nhau, nên nó được đặt tên là Tạp A-hàm.《分別功德論》：「雜者，諸經斷結，難誦難憶，事多雜碎，憙令人忘，故曰雜也。」印順《雜阿含經部類之整編》:“唐玄奘在『瑜伽師地論攝事分』中，也列舉了種種相應，但說：「即彼一切事相應教，間廁鳩集，是故說名雜阿笈摩」。種種事相應教所集成的，為什麼不名為「相應」，而稱為「雜」呢？雜與相應，同是Saṁyukta, Saṁyutta的對譯，只是譯語的不同。在中國文字中，「雜」不一定是雜亂，「間廁」正是次第相間雜的意義。相應修多羅的結集，如『瑜伽論』所說：「結集如來正法藏者，攝聚如是種種聖語，為令聖教久住世故，以諸美妙名句文身，如其所應，次第安布，次第結集」。原始的結集是：隨義類相同的，分為不同部類，次第安布，集成種種相應。相應修多羅，不只是相應，又有相次相間雜的意義，所以古人多數譯為『雜阿含經』。” Bản dịch Hán văn của Tạp A-hàm được xem là mang chủ thuyết của Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ, cùng với phiên bản tiếng Pali tương ứng Tương ưng Bộ, được giới học thuật coi là một trong những tuyển tập các bài giảng của Đức Phật gần sát với giáo lý ban đầu của Phật giáo Nguyên thủy.

 Âm nghĩa 
Cái tên "Tạp A-hàm" có thể được dịch tương đương từ tiếng Phạn "". Các phiên âm khác từng được sử dụng như "Tăng-dục-đa A-hàm" (僧育多阿含) 《善見律毘婆沙》〈序品第一〉：「何謂為阿含？」 法師曰：「有五阿含。何謂為五？一者、《長阿含》，二者、《中阿含》，三者、《僧育多阿含》，四者、《鴦堀多羅阿含》，五者、《屈陀伽阿含》。」(CBETA, T24, no. 1462, p. 677, a18)  hay "Tăng-dục-đa A-già-ma" (僧育多阿伽摩).《翻梵語》卷1：「僧育多阿含(應『僧育多阿伽摩』，譯曰『相應歸也』。)」(CBETA, T54, no. 2130, p. 984, b4-5)  Bản thân từ A-hàm (āgama) cũng từng được phiên âm thành A-hám-mộ (阿含慕) hay A-hàm-mộ (阿鋡慕);《中阿含85經》：「或有一人誦經、持律、學阿毘曇，諳阿含慕，多學經書，餘者不然」(CBETA, T01, no. 26, p. 561, b26-28)[6]含＝鋡【宋】＊【元】＊【明】＊。  Huyền Trang và Nghĩa Tịnh phiên là "A-cấp-ma" (阿笈摩).⑴.《瑜伽師地論》〈卷第八十五〉：「事契經者。謂四阿笈摩。一者雜阿笈摩。二者中阿笈摩。三者長阿笈摩。四者增一阿笈摩。」  及 ⑵.《根本說一切有部毘奈耶》〈卷第七〉：「... 或將欲誦戒或正誦戒時、或將欲誦《四阿笈摩經》或正誦時，若復大經欲誦正誦」(CBETA, T23, no. 1442, p. 662, a27-28) 

Sách "Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-gia tạp sự" (Mūlasarvāstivādavinaya) căn cứ sự tương đồng với Tương ưng Bộ, nên chép tên là "Tương ưng A-cấp-ma" (相應阿笈摩).《根本說一切有部毘奈耶雜事》卷39：「若經與伽他相應者，此即名為相應阿笈摩（舊雜者，取義也)。」 Tạp A-cấp-ma và Tương ưng A-cấp-ma thực chất chỉ là các tên phiên âm khác nhau của cùng một từ.《分別功德論》：「雜者，諸經斷結，難誦難憶，事多雜碎，憙令人忘，故曰雜也。」

 Các bản dịch 
Tạp A-hàm kinh được dịch vào thời Lưu Tống Nam triều bởi Cầu-na Bạt-đà-la vào khoảng năm 435-436 sau Công nguyên, tại chùa Kỳ Hoàn (có tài liệu chép là chùa Ngõa Quan) ở Nam Kinh, tổng cộng 50 quyền, do Bảo Vân truyền dịch, và được Huệ Quán 《出三藏記集》卷14：「宋文帝時。天竺摩訶乘法師求那跋陀羅。以元嘉中及孝武時。宣出諸經。沙門釋寶雲及弟子菩提法勇傳譯……元嘉十二年至廣州。...既至京都...初住祇洹寺。...頃之眾僧共請出經。於祇洹寺集義學諸僧。譯出雜阿含經。東安寺出法鼓經。後於丹陽郡譯出勝鬘楞伽經。徒眾七百餘人。寶雲傳譯。慧觀執筆。往復諮析妙得本旨。」(CBETA, T55, no. 2145, p. 105, c6-14)。 《古今譯經圖紀》：「求那跋陀羅……以宋文帝元嘉十二年，來至楊都。帝深重之，勅住祇洹寺，至宋元嘉二十年歲次癸未，於楊都瓦官寺譯雜阿含經(五十卷)……總七十八部合一百六十一卷，慧觀等筆受，弟子法勇傳語。」 chép lại.

Nguồn gốc ban đầu của Tạp A-hàm không được xác định chắc chắn. Sách "Lịch đại Tam bảo kỷ" chép bộ Tạp A-hàm được đại sư Pháp Hiển sưu tập được từ Tích Lan. Một số học giả cũng tin rằng nó có thể đã được Cầu-na Bạt-đà-la mang đến Trung Quốc từ Thiên Trúc hoặc Tích Lan.《歷代三寶紀》：「阿含經五十卷(於瓦官寺譯。法顯齎來。見道慧宋齊錄)」又，《出三藏記集》卷2：「沙門釋法顯。以隆安三年遊西域。於中天竺師子國得胡本。歸京都住道場寺。就天竺禪師佛馱跋陀共譯出。其長雜二阿鋡綖經。彌沙塞律薩婆多律抄。猶是梵文。未得譯出。」(CBETA, T55, no. 2145, p. 12, a10-14) Các bản tiếng Phạn được phát hiện sau này ở Cao Xương và Khotan có nội dung tương đồng với bộ Tạp A-hàm hiện có. Do đó, bản dịch Hán văn có thể được dịch từ văn bản tiếng Phạn, và cơ bản dựa trên giáo lý của Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ truyền lại.

Còn có một bản "Biệt dịch Tạp A-hàm kinh" gồm 20 tập, dịch giả không rõ, và thời gian dịch có thể sớm hơn bản 50 tập.

 Tóm lược 
Tạp A-hàm kinh là tập hợp các bài kinh cô đọng và đề cập nhiều nội dung khác nhau. Hiện còn tồn giữ 1.359 kinh văn, là những giáo lý quan trọng mà Đức Phật đã dạy các đệ tử khi Ngài còn tại thế.《薩婆多毘尼毘婆沙·總序》：「為諸天世人隨時說法，集為增一，是勸化人所習。為利根眾生說諸深義，名中阿含，是學問者所習。說種種隨禪法，是雜阿含，是坐禪人所習。破諸外道，是長阿含。」
《撰集三藏及雜藏傳》：「此法當懅，學之喜忘（易忘），欲斷諸結，是故曰雜。此法等含，義（artha）味（vyañjana）共俱，聞之斷疑，故名等含（相應阿含）。是修行地，禪智所趣，等見諸法，是名等含。盡此經中，撮行兩端，聞者多疑，故名等含。部外雜經（雜藏），諸天讚偈（八眾誦），皆入其中，故名等含。」

 Các hệ truyền thừa 

 Khảo chứng 

 Ảnh hưởng 

 Chú thích 

 Trích dẫn 

印順法師《雜阿含經部類之整編》
印順法師《原始佛教聖典之集成》
王建偉、金暉《<雜阿含經>校釋》

Thể loại:A-hàm