Quân khu (Quân đội Liên Xô)

Ở Liên Xô, một quân khu (tiếng Nga: вое́нный о́круг, voyenny okrug) là một tổ hợp theo lãnh thổ các đơn vị quân đội, quân binh chủng, trường quân sự và các cơ sở hành chính quân sự địa phương khác nhau được gọi là quân ủy. Kiểu phân chia lãnh thổ này được sử dụng ở Liên Xô để quản lý hiệu quả hơn các đơn vị quân đội, các hoạt động huấn luyện và hoạt động khác của họ liên quan đến khả năng sẵn sàng chiến đấu.

 Lịch sử 
Các quân khu đầu tiên của Liên Xô hình thành vào ngày 31 tháng 3 năm 1918 trong Nội chiến Nga để chuẩn bị lực lượng quân đội đáng kể cho mặt trận. Sáu quân khu đầu tiên đó là: Yaroslavsky, Moskovsky, Orlovsky, Belomorsky, Uralsky và Privolzhsky.

Trong thời kỳ cải cách kinh tế (NEP) năm 1923 và kết thúc vào năm 1929, các quân khu ở Cộng hòa Xô viết Nga vẫn tuân theo các quân khu và các đồn của Đế chế Nga, trong khi các nước cộng hòa thành viên khác của Liên Xô mỗi nước thành lập một quân khu theo quyền riêng của họ.

Thời điểm đầu tháng 7 năm 1940, Liên Xô có 17 quân khu gồm:

Phía Bắc và Tây Bắc:
1. ArkhVO - Quân khu Arkhangelsk (tiếng Nga: АрхВО -Архангельский военный округ)
2. LVO - Quân khu Leningrad (tiếng Nga: ЛВО - Ленинградский военный округ)
3. PribVO - Quân khu Baltic (tiếng Nga: ПрибВО -Прибалтийский военный округ) (thành lập 11.07.40, từ ngày 17 tháng 8 năm 1940 đổi tên thành PribOVO - Quận Baltic đặc biệt Quân đội (tiếng Nga: ПрибОВО -Прибалтийский Особый военный округ))
4. KalVO - Quân khu Kalinin (bãi bỏ vào ngày 11.7.1940) (tiếng Nga: КалВО -Калининский военный округ)

Phía Tây và Trung tâm:
5. BOVO - Quân khu đặc biệt Belorussia (tiếng Nga: БОВО -Белорусский Особый военный округ). Từ 11.7.1940 đổi thành ZapOVO - Quân khu đặc biệt phía Tây (tiếng Nga: ЗапОВО –Западный Особый военный округ)
6. MVO - Quân khu Moskva (tiếng Nga: МВО -Московский военный округ)
7. OrVO - Quân khu Orel (tiếng Nga: ОрВО -Орловский военный округ)

Phía Tây Nam và Nam:
8. KOVO - Quân khu đặc biệt Kiev (tiếng Nga: Киевский Особый военный округ)
9. OdVO - Quân khu Odessa (tiếng Nga: ОдВО - Одесский военный округ)
10. KhVO - Quân khu Kharkov (tiếng Nga: ХВО -Харьковский военный округ)
11. SKVO - Quân khu Bắc Kavkaz (tiếng Nga: СКВО -Северо-Кавказский военный округ)
12. ZakVO - Quân khu Ngoại Kavkaz (tiếng Nga: ЗакВО - Закавказский военный округ)

Khu vực Trung Á và Sibir:
13. PriVO - Quân khu Volga (tiếng Nga: ПриВО -Приволжский военный округ)
14. UrVO - Quân khu Ural (tiếng Nga: УрВО -Уральский военный округ)be
15. ZabVO - Quân khu Transbaikal (tiếng Nga: ЗабВО -Забайкальский военный округ)
16. SAVO - Quân khu Trung Á (tiếng Nga: САВО -Среднеазиатский военный округ)
17. SibVO - Quân khu Sibir (tiếng Nga: СибВО -Сибирский военный округ)

Các đội hình trên lãnh thổ Khabarovsk và Primorsky Krai được hợp nhất thành các Đội quân Cờ đỏ độc lập số 1 và số 2, kể từ ngày 14 tháng 1 năm 1941 được cải tổ thành Phương diện quân Viễn Đông.

Trong thời gian chiến tranh Xô - Đức, số lượng quân khu của Liên Xô biến động liên tục, và nhiều quân khu được đổi thành hoặc tham gia thành lập các phương diện quân.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, việc phân chia các quân khu ở Liên Xô diễn ra một số lần. Cuối những năm 1980, Liên Xô có các quân khu sau:
Chiến khu Tây:
 Hướng chiến lược phía Tây:
 Nhóm Lực lượng Liên Xô ở Đức
 Nhóm lực lượng phía Bắc (Ba Lan)
 Nhóm Lực lượng Trung tâm (Tiệp Khắc)
 Quân khu Baltic
 Quân khu Belorussia
 Quân khu Karpat
 Hướng chiến lược Tây Nam
 Nhóm lực lượng phía Nam (Hungary)
 Quân khu Odessa
 Quân khu Kiev

Chiến khu Tây Bắc
 Quân khu Leningrad

Định hướng chiến lược / Chiến khu Viễn Đông
 Quân khu Sibir
 Quân khu Transbaikal
 Quân khu Viễn Đông
 Quân khu Trung Á

Chiến khu Nam
 Quân khu Ngoại Kavkaz
 Quân khu Bắc Kavkaz
 Quân khu Turkestan

Khu Dự bị Trung tâm
 Quân khu Moskva
 Quân khu Volga
 Quân khu Ural

 Danh sách quân khu Liên Xô 
STTTên Quân khuThành lậpGiải thểGhi chúTiếng ViệtTiếng Nga1Quân khu YaroslavskyЯрославский военный округ31/3/191824/12/1919Ban đầu gồm Vladimir, Kostroma, Nizhny Novgorod, Petrograd, Pskov, Tver (cho đến ngày 29/6/1919) và Yaroslavl. Với sự hình thành Quân khu Petrograd và sự tan rã quân khu Belomorsky, Quân khu bao gồm các tỉnh sau Vologda, Ivanovo-Voznesensk, Kostroma, Bắc Dvina, Tver, Yaroslavl, và một số khu vực Arkhangelsk2Quân khu MoskovskyМосковский военный округ31/3/1918 -3Quân khu OrlovskyОрловский военный округ31/3/19189/3/1922Gồm các tỉnh Orel, Kursk, Chernigov, Voronezh. Sau bổ sung thêm tỉnh Tambov28/5/193826/11/1941Gồm các tỉnh Voronezh, Kursk, Oryol và Tambov (từ năm 1939)21/8/19439/7/1945Gồm các tỉnh Kurskaia, Oryol, Voronezh, Tambov4Quân khu BelomorskyБеломорский военный округ4/5/191815/8/1918Bao gồm một số tỉnh Arkhangelsk, Vologda và huyện Olonets, bao gồm các đảo tại Biển trắng và các đảo tại Bắc Băng Dương10/3/192017/5/1921Bao gồm lãnh thổ của tỉnh Arkhangelsk, Vologda, Bắc Dvina và Murmansk15/12/194429/6/1951Gồm lãnh thổ Arkhangelsk, vùng Vologda và nước Cộng hòa Komi, sau đó bổ sung thêm Murmansk và Karelia-Phần Lan29/6/19514/4/1956Gồm Arkhangelsk, Vologda và Cộng hòa Komi5Quân khu UralskyУральский военный округ4/5/19181922Bao gồm Perm, Ufa, Orenburg, Viatka và tỉnh Kazan17/5/19351989Gồm Kirov, Sverdlovsk, Chelyabinsk, Bashkir và Cộng hòa Udmurt6Quân khu PrivolzhskyПриволжский военный округ4/5/19181989Ban đầu gồm Astrakhan, Kazan, Nizhny Novgorod, Penza, Saratov, Samara, Simbirsk, Tsaritsynskaya, Urals. Sau 1941 gồm Saratov, Kuibyshev, Penza, Tambov, Voronezh và một phần của các Orel, Kursk và Stalingrad7Quân khu PetrogradПетербургский военный округ6/9/19181/2/19241924 đổi tên thành Quân khu Leningrad8Quân khu KharkovХарьковский военный округ27/1/191916/9/1919Gồm Kharkiv, Ekaterinoslav, Poltava và Chernihiv12/19194/192217/5/193526/11/194125/9/19436/5/19469Quân khu KievКиевский военный округ31/8/191914/12/1919Giải thể sáp nhập vào lực lượng vùng Novorossiysk23/1/192021/4/1922Sáp nhập vào Quân khu Tây Nam17/5/193510/9/1941Sáp nhập vào Phương diện quân Tây Nam15/10/1943199210Quân khu OdessaОдесский военный округ9/4/19195/8/1919Gồm Kherson, Tauris và Bessarabia11/10/193924/6/1941Gồm Odessa, Dnepropetrovsk, Nikolaev, Zaporozhye, Kirovograd, Cộng hòa Crimean, Cộng hòa Moldavia23/3/19443/1/199211Quân khu Tây NamЮго-Западный военный округ21/4/192227/5/1922Đổi tên thành Quân khu Ukraina12Quân khu UkrainaУкраинский военный округ27/5/19222/5/1935Giải thể chia thành Quân khu Kiev và Quân khu Kharkov13Quân khu ArkhangelskАрхангельский военный округ26/3/194014/12/1944Gồm Arkhangelsk, vùng Vologda và Cộng hòa Komi26/1/194620/6/1951Sáp nhập Quân khu Phương Bắc14Quân khu Phương BắcСеверный военный округ21/6/195118/3/1960Gồm các Quân khu Arkhangelsk, Quân khu Belomorsky15Quân khu SiberiaСибирский военный округ24/12/191925/1/1920Bao gồm Altaiskaya, Omsk, Tobolskaya, Tomsk, Chelyabinsk, Semipalatinsk24/6/19246/8/1929Sáp nhập vào Quân đoàn Cờ đỏ Viễn Đông đặc biệt19359/7/1945Đổi tên thành Quân khu Tây Siberia19561991Bao gồm Altai, Krasnoyarsk, Kemerovo, Novosibirsk, Omsk, Tomsk, Tyumen, Cộng hòa Tuva16Quân khu Tây SiberiaЗападно-Сибирский военный округ25/1/192012/1920Sáp nhập vào Cộng hoà Pomglavkoma Siberia8/5/192224/6/1924Gồm Perm, Yekaterinburg, Chelyabinsk, Tobolsk, Omsk, Altai, Novonikolayevsk, Tomsk9/7/1945195617Quân khu Đông SiberiaВосточно-Сибирский военный округ15/3/19201/1923Bao gồm Tomsk, Yenisei, Irkutsk, Yakutsk9/7/194530/6/1953Gồm Irkutsk, Krasnoyarsk, Yakutia và Cộng hòa Tuva18Quân khu TransbaikalЗабайкальский военный округ3/11/19212/5/1922Gồm Transbaikal, Primorye, Cộng hòa Viễn Đông17/5/193515/9/1941Bao gồm khu vực Đông Siberia và Yakutia25/5/19471/1998Gồm Cộng hòa Buryat, Chita và Khabarovsk Krai19Quân khu Viễn ĐôngДальневосточный военный округ17/5/193528/6/1938Thành lập trên cơ sở Quân đoàn Cờ đỏ Đặc biệt Viễn Đông10/9/194523/4/1953Gồm Kamchatka, Sakhalin, quần đảo Kuril, một phần của lãnh thổ Primorsky, một số khu vực của các khu vực Amur23/4/1953199220Quân khu Transbaikal-AmurЗабайкальско-Амурский военный округ10/9/194525/9/194721Quân khu PrimorskyПриморский военный округ10/9/19451/6/1953vùng Ussuri, Bắc Triều Tiên, lãnh thổ Quan Đông22Quân khu TranscaucasianЗакавказский военный округ17/5/193514/9/194128/1/194228/4/1942Sáp nhập vào Phương diện quân Zakavkaz25/5/1946199223Quân khu BakuБакинский военный округ9/7/19455/1946Sáp nhập vào quân khu Transcaucasian24Quân khu TbilisiТбилисский военный округ9/7/19455/1946Sáp nhập vào quân khu Transcaucasian25Quân khu Bắc CaucasianСеверо-Кавказский военный округ4/5/19189/191831/3/19208/19204/5/192128/8/19422/7/19439/1945Chia thành 3 quân khu Kuban (Krasnodar), quân khu Don (Rostov, Stalingrad và Astrakhan), quân khu Stavropol (Stavropol, Grozny và Bắc-Kabarda Ossetia)4/2/194622/8/19499/11/195312/1991Gồm Krasnodar và Stavropol, Astrakhan, Grozny, Rostov và khu vực Stalingrad, Dagestan, Bắc Ossetia và Kabarda, Adygei và khu tự trị Cherkess26Quân khu MinskМинский военный округ28/11/191814/12/1918Gồm Smolensk, Vitebsk, Mogilev, Minsk và VilnaQuân khu phía TâyЗападный военный округ14/12/19182/10/1926Đổi tên thành Quân khu BelarusQuân khu BelarusБелорусский военный округ2/10/192626/7/1938Quân khu Đặc biệt Belarus Белорусский особый военный округ26/7/19381/9/1939Sáp nhập vào mặt trận BelarusQuân khu Đặc biệt phía Tây Белорусский особый военный округ11/7/194020/9/1941Quân khu BelarusБелорусский военный округ15/10/19431/1/1945Quân khu Belarus-LitvaБелорусско-Литовский военный округ1/1/19459/7/1945Quân khu MinskМинский военный округ9/7/194526/1/1946Gồm Minsk, Vitebsk, Polotsk, Molodechno và MogilevQuân khu BaranovichiБарановичский военный округ9/7/19464/2/1946Quân khu BelarusБелорусский военный округ4/2/19466/5/199227Quân khu VoronezhВоронежский военный округ9/7/19454/2/1946Gồm Voronezh, Kursk, Orel và Tambov28/5/194918/8/1960Gồm Voronezh, Kursk, Orel và Tambov.Năm 1954 bổ sung Lipetsk, Belgorod, và khu vực Balashov28Quân khu GorkyГорьковский военный округ9/7/19457/5/1946Gồm Gorky, Ivanovo, Kostroma và Cộng hòa Mordovian28/5/194924/4/1953Gồm Gorky, Ivanovo, Kostroma, Cộng hòa Mordovian, Kirov, Mari và Cộng hòa Chuvash29Quân khu VolgaПриволжский военный округ4/5/191818/4/1920Gồm Astrakhan, Kazan, Nizhny Novgorod, Penza, Saratov, Samara, Simbirsk, Tsaritsynskaya, và khu vực UralsQuân khu ZavolzhskyЗаволжский военный округ18/4/19208/9/1921Gồm Samara, Tsaritsyn, Saratov, Astrakhan, Orenburg, Cộng hòa Volga, vùng Ural và TurgayQuân khu VolgaПриволжский военный округ8/9/19211/9/1989Quân khu Volga-UralПриволжско-Уральский военный округ1/9/1989199130Quân khu KazanКазанский военный округ9/7/19456/3/1946Gồm Kirov, Tartar, Udmurt, Mari và Cộng hòa Chuvash31Quân khu KalininКалининский военный округ28/7/193811/6/1940Gồm Kalinin và Yaroslavl32Quân khu BalticПрибалтийский военный округ11/7/194017/8/1940gồm lãnh thổ của Latvian, Lithuania, KalininQuân khu Đặc biệt BalticПрибалтийский Особый военный округ17/8/194022/6/1941Quân khu BalticПрибалтийский военный округ30/10/194323/2/1944Quân khu BalticПрибалтийский военный округ9/7/194515/11/1991Gồm Estonia, Latvia, Lithuania và khu vực Kaliningrad33Quân khu LeningradЛенинградский военный округ1/2/19241991Bao gồm Leningrad, Pskov, Novgorod, Olonets, Cherepovets, Murmansk và Cộng hòa Karelia34Quân khu LvivЛьвов военный округ5/19443/5/1946Sáp nhập vào Quân khu Carpathian35Quân khu CarpathianПрикарпатский военный округ7/19451992Bao gồm Stanislavsky, Ternopil, Chernivtsi, Vinnytsia, Transcarpathian Ukraina, Kamenetz-Podolsk trừ khu vực Berezdovsky, Polonsky, Shepetivka, Izyaslav và Slavuta36Quân khu Trung ÁСреднеазиатский военный округ4/6/19269/7/1945Bao gồm các nước Cộng hòa Uzbek, Turkmen, Kazakhstan, Kyrgyz, Tajik24/6/19691/6/1989Bao gồm các nước Kazakhstan, Kyrgyz, Tajik37Quân khu StalingradСталинградский военный округ26/11/194131/8/1942Bao gồm Stalingrad, một phần của Rostov và Tây Kazakhstan, Kalmyk2/7/194315/10/1943Gồm Stalingrad, phần phía bắc của khu vực Rostov, Astrakhan, Kalmyk, Kharkov và Voroshilovgrad38Quân khu TaurideТаврический военный округ9/7/19451/7/1956Gồm các khu vực Crimea, Zaporozhye và Kherson39Quân khu TurkestanТуркестанский военный округ4/5/19187/3/1920Gồm Transcaspian, Syrdarya, Semirechensk, Samarkand và Ferghana9/7/1945199240Quân khu Nam UralЮжно-Уральский военный округ1/12/194115/1/1958Gồm Bashkir, Chkalov, Tây Kazakhstan, Aktobe, Guryev41Quân khu SteppeСтепной военный округ13/4/19439/7/1943Gồm Voronezh, Kursk, Tambov và Rostov9/7/19453/5/1946Sáp nhập vào Quân khu Turkestan

 Tham khảo 

Red Banner Belorussian Military District / ed. Ovchinnikov, NA Shapalina. - 1 ed. - Mn.: Of Belarus, 1973. - 576 p. - 30 000 copies.
Red Banner Far East / ed. I. Tretiak. - M.: Military Publishing, 1985. - 348 p. - 50 000 copies.
Trans-Baikal Military District. A brief historical sketch of the military. - Irkutsk: East Siberian book publishing house, 1972. - 508 p. - 75 000 copies.
Order of Lenin Zabaikalsk. History of the Order of Lenin Trans-Baikal Military District. - M.: Military Publishing, 1980. - 374 p. - 75 000 copies.
Red Banner Transcaucasian / ed. A. Overchuk, Karen Demirchyan, O. Kulisheva. - 2 - TB.: Sabchota Sakartvelo, 1981. - 400 p. - 25 000 copies.
Kiev Red Banner. Studies in the History of the Red Banner of the Kiev military district. - 1 - M.: Military Publishing, 1974. - 432 p. - 40 000 copies.
History of the Order of Lenin Leningrad Military District. - 3 - M.: Military Publishing, 1988. - 446 p. - 35 000 copies.
Order of Lenin Moscow military district / ed. IP Repin. - 3 - M.: Moscow Worker, 1985. - 620 p. - 70 000 copies.
Odessa Red Banner. - Chisinau: Kartia Moldoveniaske, 1985. - 344 p. - 25 000 copies.
Red Banner Volga. The history of the Red Banner troops Volga Military District. - 2 - M.: Military Publishing, 1985. - 392 p. - 39 000 copies.
Red Banner Carpathian. The history of the Red Banner Carpathian Military District. - 2 - M.: Military Publishing, 1982. - 306 p. - 39 000 copies.
IA Gubin. The word of the Red Banner Baltic. - 1 - Riga: Avots, 1981. - 296 p. - 20 000.
You serve in the Central Asian Red Banner. - Almaty: Kazakhstan, 1979. - 252 p.
Soldiers of the North / ed. A. Migunova A. SIDORCHUK. - 1 - M.: Military Publishing, 1985. - 248 p. - 15 000 copies.
The flame and glory. Essays on the history of the Siberian Military District. - 1. - Novosibirsk: West Siberian book publishing house, 1969. - 430 p.
Red Banner Northern Caucasus / ed. Degtyarev. - 2 - M.: Military Publishing, 1990. - 380 p. - 10 000 copies. - .
Group of authors. Red Banner Turkestan / Under total. Ed. General of the Army Nikolai Popova. - 2nd ed., Rev. and add. - M.: Military Publishing, 1988. - 414 p. - 35 thousand, ind. - .
History of the Urals Military District / ed. AA Egorov, IV Tutarinov. - 1 - M.: Military Publishing, 1970. - 352 p. - 11 500 copies.

*