Thể kỷ truyện

Thể kỷ truyện () là một loại hình thức sách sử ở Đông Á. Trong đó, bản kỷ và liệt truyện là bộ phận chủ yếu (trục chính) trong khi dòng thời gian là trục ngang để phản ánh các sự kiện lịch sử. Thể kỷ truyện hình thành dựa trên hình thức ghi chép truyện ký (tiểu sử) cho mỗi nhân vật. Truyện ký của hoàng đế gọi là "Kỷ" (hay bản kỷ), của hoàng tộc, ngoại thích hay nhân vật bình thường thì gọi là "Truyện" (hay liệt truyện), chư hầu các nước (hoặc các gia tộc lớn) thì xưng "Thế gia", ghi chép chế độ, phong tục, kinh tế thì gọi là "Chí", "Ý", "Khảo" hoặc gọi chung là "Thư", sắp xếp lịch sử theo phương thức bảng biểu thì gọi là "Biểu". "Truyện" và "Kỷ" là hai bộ phận không thể thiếu trong hình thức này, vì vậy được gọi là "thể Kỷ Truyện".

Thể kỷ truyện bắt đầu xuất hiện ở trong Kinh Thư của Khổng Tử; tuy nhiên đến thời nhà Hán, Tư Mã Thiên chịu ảnh hưởng từ việc chép sử của Khổng Tử mới dần định hình bút pháp cho thể loại này. Sử ký của Tư Mã Thiên là bộ sách sử đầu tiên ở Trung Quốc biên soạn theo lối kỷ truyện. Có thể nói Tư Mã Thiên là người đã thiết lập ra thể lệ chép sử mới một cách hoàn chỉnh. Đông Lai Lữ Tổ Khiêm đời Tống khi bàn đến lịch sử đã nói: "Sử có hai thể: Thể biên niên, bắt đầu từ họ Tả, thể Kỷ truyện, bắt đầu từ Tư Mã Thiên".

Những bộ chính sử về sau của Trung Quốc như Nhị thập tứ sử hay Nhị thập ngũ sử đều dựa theo cách viết này để biên soạn. Không chỉ ở Trung Quốc, thể kỷ truyện còn trở thành khuôn mẫu cho việc ghi chép chính sử của các nước trong vùng văn hóa chữ Hán (gồm Triều Tiên, Hàn Quốc, Việt Nam, Nhật Bản). Những bộ sách sử như Tam quốc sử ký hay Cao Ly sử của Triều Tiên, Đại Nhật Bản sử của Nhật Bản, Đại Nam liệt truyện Tiền biên và Lê triều thông sử của Việt Nam đều bị ảnh hưởng rất lớn từ Sử ký và biên soạn theo thể kỷ truyện.

 Sách sử viết theo thể kỷ truyện 
 Trung Quốc 

 Theo thời kỳ 

 Tiền Tần 
TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc殷商史記Ân Thương sử kýDân quốcNghiêm Nhất Bình20 quyển春秋紀傳Xuân Thu kỷ truyệnNhà ThanhLý Phượng Sô51 quyển

 Nhà Tần 
TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc秦集史Tần tập sửCận đạiMã Phi Bách82 thiên (chia làm 147 thiên)秦史Tần sửHiện đạiVương Cừ Thường53 quyển

 Nhà Hán 
TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc太史公書後傳Thái sử công thư hậu truyệnĐông HánBan Bưu65漢書Hán thưĐông HánBan Cố100120東觀漢記Đông Quán Hán kýĐông HánLưu Trân14322後漢書Hậu Hán thưĐông NgôTạ Thừa1308後漢記Hậu Hán thưĐông NgôTiết Oánh1001續漢書Tục Hán thưTây TấnTư Mã Bưu835漢後書Hán hậu thưTây TấnHoa Kiệu973後漢書Hậu Hán thưĐông TấnTạ Trầm1221後漢南記Hậu Hán nam kýĐông TấnTrương Oánh551後漢書Hậu Hán thưĐông TấnViên Sơn Tùng1004後漢書Hậu Hán thưLưu TốngLưu Nghĩa Khánh55後漢書Hậu Hán thưLưu TốngPhạm Diệp90100後漢書Hậu Hán thưNhà LươngTiêu Tử Hiển100後漢書Hậu Hán thưNhà ThanhVương Đình Xán1414

 Tam Quốc 
+TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc魏略Ngụy lượcTào NgụyNgư Hoạn5025魏書Ngụy thưTào NgụyVương Trầm48魏書Ngụy thưTào NgụyHạ Hầu Trạm吳書Ngô thưĐông NgôVi Chiêu55三國志Tam quốc chíTây TấnTrần Thọ6665續後漢書Tục Hậu Hán thưNhà TốngTiêu Thường4444修改三國志Tu cải Tam quốc chíNhà TốngLý Kỷ69蜀漢書Thục Hán thưNhà TốngÔng TáiKhông rõ蜀漢書Thục Hán thưNhà TốngTrịnh Hùng PhiKhông rõ續後漢書Tục Hậu Hán thưNhà NguyênHách Kinh130130續後漢書Tục Hậu Hán thưNhà NguyênTrương Xu63季漢書Quý Hán thưNhà MinhTạ Bệ56續後漢書Tục Hậu Hán thưNhà MinhLữ Thượng Kiệm60季漢書Quý Hán thưNhà ThanhChương Đào9090季漢書Quý Hán thưNhà ThanhThang Thành Liệt6464

 Nhà Tấn 
TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc晉書Tấn thưĐông TấnVương Ẩn9311晉書Tấn thưĐông TấnNgu Dự441晉書Tấn thưĐông TấnChu Phượng141晉中興書Tấn trung hưng thưLưu TốngHà Pháp Tịnh787晉書Tấn thưLưu TốngTạ Linh Vận361晉書Tấn thưNam TềTang Vinh Tự11018晉書Tấn thưNhà LươngTiêu Tử Vân1021晉史草Tấn sử thảoNhà LươngTiêu Tử Hiển301晉書Tấn thưNhà LươngThẩm Ước1111晉書Tấn thưNhà LươngTrịnh Trung7東晉新書Đông Tấn tân thưNhà LươngDữu Tiện7晉書Tấn thưNhà ĐườngHứa Kính Tông130晉書Tấn thưNhà ĐườngPhòng Huyền Linh132130晉略Tấn lượcNhà ĐườngChu Tể6666晉記Tấn kýNhà ĐườngQuách Luân6868

 Triều Tiên 
TênTác giảSố quyểnGhi chúGốc삼국사기Tam quốc sử kýVương thị Cao LyKim Phú Thức5050고려사Cao Ly sửLý thị Triều TiênTrịnh Lân Chỉ137137

 Nhật Bản 
TênTác giảSố quyểnGhi chúChữ Hán大日本史Đại Nhật Bản sửThời kỳ EdoTokugawa Mitsukuni397397盈筐录Doanh khuông lụcThời kỳ EdoMasahide Komiyama400日本史记Nhật Bản sử kýThời kỳ Minh TrịKondō Heijō续日本史Tục Nhật Bản sửThời kỳ Minh TrịIsshiki Shigeki大日本野史Đại Nhật Bản dã sử日本史记Nhật Bản sử ký南山史Nam Sơn sửKatayama Heizaburō30

 Ghi chú 

 Tham khảo 

 Nguồn 





































 Xem thêm 
 Sử ký
 Tư Mã Thiên

Thể loại:Biên soạn lịch sử
Thể loại:Lịch sử Đông Á
Thể loại:Văn hóa Đông Á