Yankee (lớp tàu ngầm)

Tàu ngầm lớp Yankee, Liên Xô gọi là Project 667A Navaga và Project 667AU Nalim, là các tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo của Hải quân Liên Xô. Tổng cộng đã có 34 tàu thuộc lớp Yankee được đóng: 24 tàu tại Severodvinsk cho Hạm đội phương Bắc và 10 tàu còn lại đóng tại Komsomolsk-on-Amur cho Hạm đội Thái Bình Dương. Hai tàu thuộc Hạm đội phương Bắc về sau được chuyển sang Hạm đội Thái Bình Dương.Korabli VMF SSSR, Vol. 1, Part 1, Yu. Apalkov, Sankt Peterburg, 2003,  Tàu đầu tiên thuộc lớp này là  K-137 được vinh dự đặt tên là Leninets vào ngày 11 tháng 4 năm 1970, 2 năm rưỡi sau khi nó đi vào hoạt động.

 Thiết kế 
Tàu ngầm hạt nhân lớp Yankee là lớp tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo đầu tiên của Liên Xô (SSBN) có khả năng tương xứng với các lớp tàu ngầm mang tên lửa Polaris của Mỹ. Các tàu ngầm lớp Yankee có khả năng mang 16 tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) có nhiều đầu đạn MIRV, đồng thời nó cũng có độ yên tĩnh thủy âm tốt hơn so với tàu ngầm Proyekta 658 lớp Hotel thuộc thế hệ trước, và có thiết kế thân tàu hình giọt nước. Tàu ngầm lớp Yankee đóng vai trò răn đe hạt nhân trong suốt thời kỳ chiến tranh Lạnh.

 Hoạt động 
trái|nhỏ|K-219 bị hư hại
Tàu ngầm lớp Yankee ban đầu được triển khai hoạt động ở cả ba đại dương: Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương từ những năm 1960. Trong những năm 1970 luôn có 3 tàu ngầm lớp Yankee tuần tra tại Đại Tây Dương, phía Đông Bermuda và ngoài khơi bờ biển phía Tây nước Mỹ. Việc triển khai các tuyến tuần tra tàu ngầm SSBN gần với lục địa Mỹ được coi là để đáp trả sự triển khai vũ khí hạt nhân của Mỹ, Anh và Pháp ở Tây Âu và các tàu chiến (bao gồm cả tàu ngầm hạt nhân) của Mỹ ở Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và phía Đông Đại Tây Dương.

Một tàu ngầm lớp Yankee, , đã bị đắm vào ngày 6 tháng 10 năm 1986 sau khi một vụ cháy nổ xảy ra trên tàu. Tàu ngầm được nhìn thấy gần Bermuda, và bị mất sức nổi do tàu bị ngập nước. Bốn thủy thủ đã chết trước khi tàu cứu hộ tới nơi. Có ít nhất một tàu khác thuộc lớp Yankee đã va chạm với một tàu ngầm hạt nhân của Mỹ.

Do đã lạc hậu, và như đã được đàm phán trong các hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân SALT I, START I và START II giữa Mỹ và Liên Xô, tất cả các tàu ngầm thuộc lớp Yankee đã được loại biên, toàn bộ tên lửa hạt nhân được tháo dỡ và xử lý.

 Các phiên bản 
trái|nhỏ|Yankee I
Có tám phiên bản khác nhau của tàu ngầm Yankee:

 Yankee I (Project 667A): Cấu hình cơ bản, đây là những tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo lần đầu tiên được đưa vào hoạt động vào năm 1968; 34 chiếc đã được chế tạo. Tàu ngầm mang 16 tên lửa SS-N-6, có 6 ống phóng ngư lôi và mang 18 Ngư lôi kiểu 53. Chúng là những chiếc SSBN đầu tiên của Liên Xô mang tên lửa đạn đạo bên trong thân tàu (trái ngược với mang tên lửa đạn đạo trong tháp tàu như thế hệ tàu trước đây).

trái|nhỏ|Yankee II

 Yankee II (Project 667AM Navaga M): Chỉ có một chiếc được đóng thuộc phiên bản này, đây là tàu ngầm Yankee I (K-140) được chuyển đổi để mang 12 tên lửa SS-N-17 đây là loại SLBM nhiên liệu rắn đầu tiên của Hải quân Liên Xô. Sự tồn tại của một chiếc tàu ngầm chuyển đổi duy nhất thuộc lớp này đã gây ra nhiều phỏng đoán về vai trò của nó. Một giả thuyết cho rằng nó được thiết kế để thực hiện chức năng phóng vệ tinh khẩn cấp. Sau đó, người ta cho rằng SS-N-17 có thể có khả năng chọn lại mục tiêu để cho phép tấn công các nhóm tác chiến tàu sân bay.
 Yankee Notch (Project 667AT Grusha): Đây là những tàu ngầm lớp Yankee được chuyển đổi thành tàu ngầm tấn công và xuất hiện lần đầu vào năm 1983; bốn chiếc Yankee I đã được chế tạo lại theo cấu hình này. Tàu ngầm có 8 ống phóng ngư lôi 533 mm (21 in), được trang bị tối đa 40 tên lửa RK-55 Relief  và ngư lôi. Các ống phóng ngư lôi phía trước vẫn được giữ lại, một số báo cáo cho rằng tàu ngầm có khả năng phóng ngư lôi Type 65 cỡ 650 mm. Chiều dài tổng thể thêm 12 mét (39,4 ft) lên 141,5 m (464 ft), với lượng choán nước lên tới 11.500 tấn khi chìm. Mặc dù được phân loại là SSN (tàu ngầm tấn công), những chiếc tàu ngầm này cũng có thể được coi là SSGN nhờ trang bị tên lửa hạng nặng của chúng.
 Yankee Sidecar (Project 667M Andromeda) Còn được gọi là Yankee SSGN, nó là tàu ngầm K-420 được chuyển đổi thành SSGN. Đi vào trang bị vào năm 1983, nó mang theo 12 tên lửa hành trình đầu đạn hạt nhân SS-NX-24 thay vì các tên lửa đạn đạo ban đầu. Cuối cùng, tên lửa không được chấp nhận đưa vào trang bị, và tàu ngầm K-420 trở thành tàu ngầm không trang bị tên lửa. Tàu ngầm có lượng giãn nước khi lặn là 13.650 t, được thiết kế dài hơn tàu ngầm Yankee Notch để có thể mang được số lượng lớn tên lửa hành trình, tổng thể tàu ngầm Sidecar dài .
 Yankee SSN có 16 tàu ngầm thuộc phiên bản này được chuyển đổi từ phiên bản Yankee I. Các tàu ngầm này chỉ giữ lại các ống phóng ngư lôi phía trước, với phần giữa thân mang tên lửa bị loại bỏ. Một số tàu thuộc loại này đã được tháo dỡ.
 Yankee Pod (Project 09774 Akson) Yankee Pod (còn được gọi là Yankee SSAN) là phiên bản tàu ngầm thử nghiệm chuyển đổi mang tên K-403 Kazan, dùng để thử nghiệm khí tài sonar (Một tàu ngầm lớp Victor Ia SSN). Nó cũng có các hệ thống cảm biến khác được tích hợp, đặc biệt là bên cạnh tháp tàu ngầm.
 Yankee Stretch (Project 09774) K-411, tàu ngầm phiên bản Yankee Stretch, là một tàu ngầm mẹ mang tàu theo tàu ngầm mini lớp Paltus. Dài , khiến nó trở thành phiên bản tàu chuyển đổi lớn nhất. Tàu ngầm không được trang bị vũ khí mà nhiệm vụ của nó là thu thập thông tin tình báo dưới nước, nghiên cứu hải dương, tìm kiếm cứu nạn.

nhỏ|Yankee Big Nose

 Yankee Big Nose (Project 09780 Akson-2) là phiên bản sửa đổi bổ sung của tàu ngầm K-403 Kazan để thử nghiệm hệ thống thủy âm Irtysh cho các tàu ngầm thế hệ thứ tư của Nga.

 Đặc tính kỹ thuật (Yankee I) 

 Chiều dài: 
 Sườn ngang: 
 Mớn nước: 
 Lượng giãn nước: 7.760/11.500 t khi nổi/khi lặn
 Tốc độ: 
 Nguồn năng lượng: 2 lò phản ứng hạt nhân áp lực nước VM-4 
 Thân vỏ: Thép từ tính thấp
 Thủy thủ: 114
 Khoang: 10
 Vũ khí:
 6 ống phóng ngư lôi , 18 ngư lôi Type 53 và thủy lôi.
 16 tên lửa đạn đạo nhiên liệu lỏng SS-N-6.

 Các tàu đã đóng 

+Các tàu ngầm lớp Yankee#Dự ánXưởng đóng tàuĐặt lườnHạ thủyTrang bịTrạng tháiK-137667A, 667AUSEVMASH, Severodvinsk4 tháng 11 năm 196411 tháng 9 năm 19666 tháng 11 năm 1967Cho ngừng hoạt động ngày 3 tháng 4 năm 1994 để loại bỏK-140667A, 667AMSEVMASH, SeverodvinskNgày 19 tháng 9 năm 196523 tháng 8 năm 196730 tháng 12 năm 1967Cho ngừng hoạt động ngày 19 tháng 4 năm 1990 để loại bỏK-26667ASEVMASH, Severodvinsk30 tháng 12 năm 196523 tháng 12 năm 19673 tháng 9 năm 1968Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 7 năm 1988 để loại bỏK-32667ASEVMASH, SeverodvinskNgày 25 tháng 2 năm 1966Ngày 25 tháng 4 năm 196826 tháng 10 năm 1968Cho ngừng hoạt động ngày 19 tháng 4 năm 1990 để loại bỏK-216667ASEVMASH, SeverodvinskNgày 6 tháng 6 năm 19666 tháng 8 năm 196827 tháng 12 năm 1968Cho ngừng hoạt động năm 1985 để loại bỏ K-207667ASEVMASH, Severodvinsk4 tháng 11 năm 196620 tháng 9 năm 196830 tháng 5 năm 1968Cho ngừng hoạt động ngày 30 tháng 5 năm 1989 để loại bỏ K-210667ASEVMASH, Severodvinsk16 tháng 12 năm 1966Ngày 29 tháng 12 năm 1968Ngày 6 tháng 8 năm 1969Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 7 năm 1988 để loại bỏ K-249667ASEVMASH, Severodvinsk18 tháng 3 năm 196730 tháng 3 năm 196927 tháng 9 năm 1969Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 7 năm 1988 để loại bỏK-253667A, 667ATSEVMASH, Severodvinsk26 tháng 6 năm 1967Ngày 5 tháng 6 năm 196928 tháng 11 năm 1969Đã ngừng hoạt động để loại bỏ K-395667A, 667ATSEVMASH, Severodvinsk8 tháng 9 năm 196728 tháng 7 năm 1969Ngày 5 tháng 12 năm 1969Đã ngừng hoạt động để loại bỏ K-339667ANhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk23 tháng 2 năm 196823 tháng 6 năm 196924 tháng 12 năm 1969Cho ngừng hoạt động ngày 19 tháng 4 năm 1990 để loại bỏK-408667A, 667ATSEVMASH, Severodvinsk20 tháng 1 năm 1968Ngày 10 tháng 9 năm 1969Ngày 25 tháng 12 năm 1969Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 7 năm 1988 để loại bỏK-411667A, 667ANSEVMASH, SeverodvinskNgày 25 tháng 5 năm 196816 tháng 1 năm 197031 tháng 8 năm 1970Đã ngừng hoạt động để loại bỏK-418667ASEVMASH, Severodvinsk29 tháng 6 năm 196814 tháng 3 năm 197022 tháng 9 năm 1970Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 3 năm 1989 để loại bỏ K-420667A, 667MSEVMASH, Severodvinsk12 tháng 10 năm 1968Ngày 25 tháng 4 năm 197029 tháng 10 năm 1970Đã ngừng hoạt động để loại bỏK-423667A, 667ATSEVMASH, SeverodvinskNgày 13 tháng 1 năm 1969Ngày 7 tháng 4 năm 197013 tháng 11 năm 1970Đã ngừng hoạt động để loại bỏK-434667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk23 tháng 2 năm 196929 tháng 5 năm 197030 tháng 11 năm 1970Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 3 năm 1989 để loại bỏK-426667ASEVMASH, SeverodvinskNgày 17 tháng 4 năm 196928 tháng 8 năm 197022 tháng 12 năm 1970Cho ngừng hoạt động ngày 19 tháng 4 năm 1990 để loại bỏK-236667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk6 tháng 11 năm 19694 tháng 8 năm 197027 tháng 12 năm 1970Cho ngừng hoạt động ngày 1 tháng 9 năm 1990 để loại bỏK-415667A, 667AK-2SEVMASH, Severodvinsk4 tháng 7 năm 196926 tháng 9 năm 197030 tháng 12 năm 1970Cho ngừng hoạt động ngày 6 tháng 8 năm 1987 để loại bỏK-403667A, 667AK-1SEVMASH, Severodvinsk18 tháng 8, 1969Ngày 25 tháng 3 năm 1971Ngày 12 tháng 8 năm 1971Ngừng hoạt động - Đang tiến hành thu xếp vào năm 2010  K-389667ANhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk26 tháng 7 năm 197027 tháng 6 năm 1971Ngày 25 tháng 11 năm 1971Cho ngừng hoạt động ngày 19 tháng 4 năm 1990 để loại b K-245667AUSEVMASH, Severodvinsk16 tháng 10 năm 1969Ngày 9 tháng 8 năm 197116 tháng 12 năm 1971Cho ngừng hoạt động ngày 14 tháng 3 năm 1992 để loại bỏK-219667AUSEVMASH, Severodvinsk28 tháng 5 năm 19708 tháng 10 năm 1971Ngày 31 tháng 12 năm 1971Chìm tàu ngày 3 tháng 10 năm 1986K-252667ANhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk25 tháng 12 năm 197012 tháng 9 năm 1971Ngày 31 tháng 12 năm 1971Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 3 năm 1989 để loại bỏ K-214667AUSEVMASH, SeverodvinskNgày 19 tháng 2 năm 19701 tháng 9 năm 19718 tháng 2 năm 1972Cho ngừng hoạt động ngày 24 tháng 6 năm 1991 để loại bỏ  K-228667AUSEVMASH, Severodvinsk4 tháng 9 năm 1970Ngày 3 tháng 5 năm 197230 tháng 9 năm 1972Cho ngừng hoạt động ngày 3 tháng 9 năm 1994 để loại bỏ K-258667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk30 tháng 3 năm 1971Ngày 26 tháng 5 năm 197230 tháng 9 năm 1972Cho ngừng hoạt động ngày 16 tháng 6 năm 1991 để loại bỏ K-241667AUSEVMASH, Severodvinsk24 tháng 12 năm 1970Ngày 9 tháng 6 năm 197223 tháng 10 năm 1972Cho ngừng hoạt động ngày 16 tháng 6 năm 1992 để loại bỏ K-444667AUSEVMASH, SeverodvinskNgày 8 tháng 4 năm 19711 tháng 8 năm 197223 tháng 12 năm 1972Cho ngừng hoạt động ngày 30 tháng 9 năm 1994 để loại bỏ K-446667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, KomsomolskNgày 7 tháng 11 năm 19718 tháng 8 năm 197222 tháng 1 năm 1973Cho ngừng hoạt động ngày 17 tháng 3 năm 1993 để loại bỏ K-451667AUSEVMASH, Severodvinsk23 tháng 2 năm 1972Ngày 29 tháng 4 năm 1973Ngày 7 tháng 9 năm 1971Cho ngừng hoạt động ngày 16 tháng 6 năm 1991 để loại bỏ K-436667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk7 tháng 11 năm 197225 tháng 7 năm 19735 tháng 12 năm 1973Cho ngừng hoạt động ngày 14 tháng 3 năm 1992 để loại bỏ K-430667AUNhà máy đóng tàu Leninskiy Komsomol, Komsomolsk27 tháng 7 năm 197328 tháng 7 năm 197425 tháng 12 năm 1974Cho ngừng hoạt động ngày 12 tháng 1 năm 1995 để loại bỏ 

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 

 National Geographic: Yankee class. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2004.
 NATO Code Names for Submarines and Ships. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2004.
 Federation of American Scientists: Yankee class. Truy cập gày 11 tháng 6 năm 2006.
 Bellona Report: Project 667 A (Nalim, Navaga) – Yankee Class. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2006.
 World Navies Today: Russian Submarines . Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2006.
 Jane's Fighting Ships of the World, 1994.

Thể loại:Tàu ngầm hạt nhân Liên Xô
Thể loại:Lớp tàu ngầm của Hải quân Liên Xô và Nga
Thể loại:Lớp tàu ngầm