Fediverse

Fediverse (từ ghép của "federation" và "universe") là tên gọi những máy chủ độc lập liên kết với nhau trong mạng xã hội liên hợp (bao gồm  mạng xã hội, tiểu blog, blog, website và lưu trữ file).

Người dùng có thể tạo một danh tính ở bất kỳ máy chủ nào. Những danh tính ở máy chủ này có thể giao tiếp với danh tính ở những máy chủ khác bởi vì phần mềm máy chủ hỗ trợ giao thức truyền thông áp dụng tiêu chuẩn mở. Với một danh tính trong fediverse, người dùng có thể đăng tải văn bản và đa phương tiện, hoặc theo dõi bài đăng từ những người dùng khác trong fediverse. Thậm chí, người dùng còn khả năng chia sẻ tập tin (video, audio, văn bản, những định dạng khác) rồi cho phép người dùng khác chỉnh sửa (như là lịch và danh bạ).

 Lịch sử 
Vào năm 2008, Evan Prodromou cho ra mắt mạng xã hội identi.ca. Anh phát hành phần mềm GNU social dưới giấy phép tự do AGPL (GNU Affero General Public License). Phần mềm này sử dụng giao thức OStatus. Bên cạnh máy chủ chính identi.ca còn có một số máy chủ khác vận hành với mục đích sử dụng cá nhân. Vào khoảng 2011–2012, identi.ca chuyển đổi sang một phần mềm khác là pump.io. Nhiều máy chủ GNU social khác đã được tạo ra. Cũng trong khoảng thời gian này, một số dự án khác như Friendica, Hubzilla, Mastodon và Pleroma) cũng sử dụng giao thức OStatus, tiếp tục mở rộng fediverse.

Tháng 1 năm 2018, W3C giới thiệu giao thức ActivityPub nhằm cải thiện khả năng tương tác giữa các nền tảng với nhau. Tính tới tháng 3 năm 2021, đã có 40 nền tảng hỗ trợ giao thức này (xem bảng dưới) và nó là giao thức được sử dụng nhiều nhất trong fediverse.

 Những giao thức truyền thông sử dụng 
Những giao thức truyền thông với tiêu chuẩn mở được sử dụng trong fediverse:

 ActivityPub
 Diaspora Network
 Matrix
 OStatus
 XMPP
 Zot & Zot/6

Những nền tảng phần mềm
Hầu hết phần mềm đều là phần mềm tự do nguồn mở. Một vài trong số đó khá giống phong cách tiểu blog của Twitter (ví dụ như Mastodon, Misskey, GNU social và Pleroma, trong khi một số khác hướng tới nhu cầu liên lạc và phục vụ công việc (trường hợp Friendica và Hubzilla).

Dưới đây là danh sách những nền tảng phần mềm được sử dụng nhiều trong fediverse (chưa đầy đủ):

 Tên nền tảng LoạiActivityPubDiasporaNetworkOStatusZotZot/6 Aardwolf Mạng xã hội                                                                  Anfora Chia sẻ ảnh                                                                  Diaspora Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                  Distbin Pastebin                                                                   Friendica Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                   Funkwhale Chia sẻ âm thanh                                                                  GNU MediaGoblin Lưu trữ tập tin, hình ảnh, âm thanh, video                                                                  GNU social Tiểu blog                                                                  Honk Mạng xã hội                                                                   Hubzilla CMS, Mạng xã hội, Tiểu blog, Wiki, Blog, Thư viện ảnh, Lưu trữ file                                                                  Kibou Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                   Lemmy Chia sẻ tin tức, Mạng xã hội                                                                   Littr.me Chia sẻ tin tức, Mạng xã hội                                                                  Lotide Chia sẻ tin tức, Mạng xã hội                                                                  Mastodon Tiểu blog                                                                  Microblog.pub Tiểu blog                                                                  Misskey Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                  Nextcloud Social Lưu trữ đám mây                                                                 OStatus Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                  OLKi Lưu trữ file / dữ liệu                                                                  PeerPx Lưu trữ ảnh                                                                  PeerTube Chia sẻ video                                                                  Pixelfed Lưu trữ ảnh                                                                  Pleroma Tiểu blog                                                                  Plume Blog                                                                  Prismo Chia sẻ link                                                                  Pubcast Podcast                                                                  Pump.io Tiểu blog                                                                  Read.as Trình đọc tin trực tuyến                                                                  Socialhome Website, Mạng xã hội, Tiểu blog                                                                  Write.as / WriteFreely Blog                                                                  Zap Mạng xã hội, Thư viện ảnh, Lưu trữ file                                                                 

 Số lượng người dùng 
Thống kê thời gian thực về fediverse có thể xem ở trang the-federation.info. Số liệu thống kê trên trang web này là về mức độ sử dụng, chưa đầy đủ vì chỉ có thể tổng hợp dữ liệu từ các máy chủ sử dụng NodeInfo. Một số trường hợp máy chủ có thể vô hiệu hóa NodeInfo hoặc sử dụng phần mềm khác. Không có gì đảm bảo rằng tất cả các máy chủ fediverse đều được trang web này lập chỉ mục.

Chú thích

Đọc thêm
 2019. The disinformation landscape and the lockdown of social platforms 
 2019. Challenges in the Decentralised Web: The Mastodon Case
 2018. Recommending Users: Whom to Follow on Federated Social Networks
 2018. Multi-task dialog act and sentiment recognition on Mastodon
 2015. FCJ-190 Building a Better Twitter: A Study of the Twitter Alternatives GNU social, Quitter, rstat.us, and Twister 
 2015. The Case for Alternative Social Media 

Thể loại:Tiểu blog
Thể loại:Phần mềm tự do
Thể loại:Mạng xã hội
Thể loại:Mạng xã hội liên hợp
Thể loại:Giới thiệu năm 2008
Thể loại:Mạng lưới xã hội