Tây Tạng thuộc Thanh

Tây Tạng dưới sự cai trị của nhà Thanh đề cập đến mối quan hệ của nhà Thanh đối với Tây Tạng từ năm 1720 đến năm 1912.: "The actual relationship between China and Tibet had been unclear since the early days of the Qing Dynasty, and China's losses at home made the status of Tibet even more uncertain.": "From the outset, it became apparent that a major problem lay in the nature of Tibet's international status. Was Tibet part of China? Neither the Tibetans nor the Chinese were willing to provide a satisfactory answer to this question.": "The status of Tibet is at the core of the dispute, as it has been for all parties drawn into it over the past century. China maintains that Tibet is an inalienable part of China. Tibetans maintain that Tibet has historically been an independent country. In reality, the conflict over Tibet's status has been a conflict over history." Trong thời kỳ này, nhà Thanh coi Tây Tạng là một nước chư hầu. Tây Tạng tự coi mình là một quốc gia độc lập chỉ có mối quan hệ "đạo sư và bảo hộ" với nhà Thanh, được thiết lập vào năm 1653.: The statement of Tibetan claims at the 1914 Simla Conference read: "Tibet and China have never been under each other and will never associate with each other in future. It is decided that Tibet is an independent state.": "According to Tibet, the "priest/patron" relationship established at this time [1653] between the Dalai Lama and Qing China continued throughout the Qing Era, but it had no bearing on Tibet's status as an independent nation.": '[From 1642], as a Buddhist government, the Ganden Phodrang’s choice to relinquish... the military defence of  its territory to foreign troops, first Mongol and later Sino-Manchu, in the framework  of "patron-preceptor" (mchod yon) relationships, created a structural situation involving long-term contacts and cooperation between Tibetans and "foreign" military cultures.' Các học giả như Melvyn Goldstein đã coi Tây Tạng là một chính quyền bảo hộ của nhà Thanh.

Trước thời Thanh, Đế quốc Tây Tạng đã kiểm soát một khu vực rộng lớn của châu Á hiện đại, bao gồm cả các vùng của Trung Quốc, khi Phật giáo Tây Tạng dưới thời Liên Hoa Sinh và Ninh-mã phái được thành lập. Sau sự suy tàn của đế chế, các khu vực của đế chế đã phát triển thành các chính thể tự trị, một số thuộc các trường phái kế thừa sau này của Kagyu và Sakya. Ninh-mã phái vẫn là phi chính trị. Sau đó, Cố Thủy Hãn của Hãn quốc Hòa Thạc Đặc thống nhất Tây Tạng vào năm 1642 dưới quyền về tinh thần và thời gian của Đạt lai Lạt ma thứ 5 của Cách-lỗ phái.

Cơ quan chính quyền Ganden Phodrang của Tây Tạng và quân đội thường trực của nó đã được thành lập.: "...the Ganden Phodrang (Dga’ ldan pho brang)’s military institutions were heir to a strong Tibetan martial tradition with roots extending back as far as the period of the Tibetan Empire (7th to 9th centuries) and perhaps beyond—a tradition whose traces were still visible in the Ganden Phodrang’s army until 1959..." Năm 1653, Đạt lai Lạt ma trong chuyến thăm cấp nhà nước tới triều đình nhà Thanh, và được tiếp đón tại Bắc Kinh và "được công nhận là quyền thần của Đế quốc Đại Thanh". Hãn quốc Chuẩn Cát Nhĩ xâm chiếm Tây Tạng năm 1717, và sau đó đã bị trục xuất bởi nhà Thanh năm 1720. Các hoàng đế nhà Thanh sau đó đã bổ nhiệm các cư dân đế quốc được gọi là những người tham vọng đến Tây Tạng, hầu hết trong số họ là người Mãn đã báo cáo cho Lý Phiên Nguyên, một cơ quan chính phủ nhà Thanh giám sát biên giới đế quốc.Emblems of Empire: Selections from the Mactaggart Art Collection, by John E. Vollmer, Jacqueline Simcox, p154: "The ambans were not viceroys or administrators, but were essentially ambassadors appointed to look after Manchu interests, and to protect the Dalai Lama on behalf of the emperor." Dưới thời Thanh, Tây Tạng vẫn giữ được quyền tự chủ về chính trị của mình. Khoảng một nửa các vùng đất Tây Tạng được miễn trừ khỏi quyền cai trị hành chính của Lhasa và được sáp nhập vào các tỉnh lân cận của Trung Quốc, mặc dù trên danh nghĩa hầu hết chỉ thuộc quyền của Bắc Kinh.

Đến những năm 1860, "sự cai trị" của nhà Thanh ở Tây Tạng đã trở thành lý thuyết nhiều hơn là thực tế, do gánh nặng đối nội và đối ngoại của nhà ThanhRevolution and Its Past: Identities and Change in Modern Chinese History, by R. Keith Schoppa, p341 Năm 1890, nhà Thanh và Anh ký Hiệp ước Thanh-Anh liên quan đến Sikkim và Tây Tạng, mà Tây Tạng không quan tâm vì nó chỉ để "một mình Lhasa thương lượng với các cường quốc nước ngoài thay mặt cho Tây Tạng". Anh kết luận vào năm 1903 rằng quyền thống trị của Trung Quốc đối với Tây Tạng là một "hư cấu hợp hiến", và tiến hành xâm lược Tây Tạng vào năm 1903–1904. Nhà Thanh bắt đầu thực hiện các bước để khẳng định lại quyền kiểm soát,India Quarterly (volume 7), by Indian Council of World Affairs, p120 sau đó xâm lược Lhasa vào năm 1910. Trong Công ước Anh-Nga năm 1907, Anh và Nga công nhận nhà Thanh là tông chủ quyền của Tây Tạng và cam kết sẽ thoái thác các công việc của Tây Tạng, do đó đã ấn định tình trạng độc quyền trong một văn bản quốc tế. Sau khi nhà Thanh bị lật đổ trong Cách mạng Tân Hợi năm 1911, ngang bang đã gửi thư đầu hàng cho Đạt lai Lạt ma thứ 13 vào mùa hè năm 1912.Tsering Shakya, "The Thirteenth Dalai Lama, Tubten Gyatso" Treasury of Lives, accessed ngày 11 tháng 5 năm 2021. Sau đó, Đạt lai Lạt ma đã trục xuất ngang bang và quân đội Trung Quốc khỏi Tây Tạng, tất cả người Hán, sau khi tái khẳng định nền độc lập của Tây Tạng vào ngày 13 tháng 2 năm 1913.Irina Garri, The rise of the Five Hor States of Northern Kham. Religion and politics in the Sino-Tibetan borderlands, "Études mongoles et sibériennes, centrasiatiques et tibétaines", No. 51, 2020. Posted online ngày 9 tháng 12 năm 2020.

 Xem thêm 
 Lịch sử Tây Tạng
 Tây Tạng thuộc Nguyên
 Mãn Châu thuộc Thanh
 Mông Cổ thuộc Thanh
 Tân Cương thuộc Thanh
 Đài Loan thuộc Thanh
 Lý Phiên Nguyên
 Chiến tranh Thanh–Chuẩn Cát Nhĩ
 Ganden Phodrang
 Tây Tạng (1912–1951)

 Tham khảo 

Thể loại:Nhà Thanh
Thể loại:Lịch sử Tây Tạng
Thể loại:Tây Tạng thế kỷ 18
Thể loại:Tây Tạng thế kỷ 19
Thể loại:Tây Tạng thế kỷ 20
Thể loại:Quan hệ Trung Quốc – Tây Tạng
Thể loại:Khởi đầu năm 1720 ở Trung Quốc