Chữ Thái Việt Nam

Chữ Thái Việt Nam (tiếng Thái Đen/Thái Trắng: , phát âm lần lượt là "sừ Tay" và "sư Tày") là chữ viết thuộc hệ thống chữ Brahmic được người Thái Đen và Thái Trắng ở Việt Nam và Thái Lan sử dụng.Người phụ nữ đưa chữ Thái cổ lên internet. VOV, 05/02/2014.Bảng chữ cái tiếng Thái (Việt Nam), các quy tắc cơ bản . Lịch sử văn hóa Thái, 26/06/2018. In vietnamese.

 Lịch sử 
Theo các tác giả người Thái, hệ thống chữ viết này có lẽ có nguồn gốc từ chữ viết Thái cổ của vương quốc Sukhotai. Có ý kiến cho rằng chữ viết Fakkham là nguồn gốc của hệ thống chữ viết Thái Trắng, Thái Đỏ và Thái Đen được tìm thấy ở huyện Kim Bình (Trung Quốc), bắc Lào và Việt Nam.

Sự khác biệt về âm vị học của các ngôn ngữ Thái địa phương khác nhau, sự biệt lập của các cộng đồng và thực tế là ngôn ngữ viết theo truyền thống được truyền từ cha sang con đã dẫn đến nhiều biến thể địa phương. Trong nỗ lực đảo ngược cách phát triển này và thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn hóa, nhiều dân tộc Thái khác nhau tại Việt Nam ở Khu tự trị Tây Bắc cũ đã được tiếp cận với một đề xuất rằng họ nên thống nhất một tiêu chuẩn chung. Cùng với các nhà nghiên cứu Việt Nam, đề xuất đầu tiên có tên là Thống Nhất (hay Bảng chữ cái thống nhất) đã được xây dựng, được xuất bản vào năm 1961 và được sửa đổi vào năm 1966. Một phiên bản chữ viết thống nhất và tiêu chuẩn hóa đã được phát triển tại một hội thảo do UNESCO tài trợ vào năm 2006, có tên là "chữ Thái Việt Nam". Phiên bản tiêu chuẩn hóa này sau đó đã được chấp thuận để đưa vào Unicode.

Từ tháng 5 năm 2008, chữ viết từ chữ Quốc ngữ được biến đổi được đưa vào sử dụng chính thức.

 Mô tả 
phải|nhỏ|300x300px|Một đoạn văn bản chữ Thái Việt
Chữ viết bao gồm 24 cặp phụ âm và 19 nguyên âm. Không giống như hầu hết các chữ viết abugida hoặc Brahmic khác, các phụ âm không có một nguyên âm cố hữu và mỗi nguyên âm phải kèm theo một dấu nguyên âm. Các nguyên âm được đánh dấu bằng các dấu phụ âm có thể xuất hiện ở trên, bên dưới hoặc bên trái và/hoặc bên phải của phụ âm. Một số nguyên âm mang phụ âm cuối cố hữu, chẳng hạn như /-aj/, /-am/, /-an/ và /-aɰ/.

Chữ viết này sử dụng dấu câu chữ Latinh và cũng bao gồm năm ký tự đặc biệt, một để chỉ một người, một để chỉ số "một", một để lặp lại từ trước đó, một để đánh dấu phần đầu của văn bản và một để đánh dấu phần cuối của văn bản.

Theo truyền thống, chữ viết này không có khoảng cách giữa các từ vì chúng được viết liên tục, nhưng khoảng cách đã trở nên phổ biến từ những năm 1980.

Bảng chữ cái chi tiết phụ âm 
Ký tựTên gọiChuyển tự tiếng TháiBảng mẫu tự ngữ âm LớpGhi chú Tiếng TháiChuyển tự tiếng Thái sang phiên âm Ý nghĩaPhụ âm đầuPhụ âm cuốiPhụ âm đầuPhụ âm cuối  bo bẻcon dêbpthấp  bo buônbuồnb - -cao  ko káycon gàkkthấpKhác với cách đọc trong tiếng Thái (Thái Lan) là "ko kày"  ko koaicon trâuk - -caoTiếng Thái Lan đọc là "kho khoai"  chò chàưtrái timch - -thấpKhác với tiếng Thái (Thái Lan), trái tim đọc là "chày" (nguyên âm "ay" chứ không như "aư" của dân tộc Thái Tây Bắc). Nguyên âm "aư" (đọc như âm "ơ" trong tiếng Việt), người Shan ở Miến Điện cũng như người Thái Na ở Đức Hoành (Trung Quốc cũng đọc như vậy.  cho chạngcon voich - -cao   yò yắncái màn (mùng) y - -caoĐây là cách đọc phụ âm "y" của tiếng Thái Đen tại Thái Lan ("y" đọc như "dờ" giọng Nam Bộ Việt Nam, trong khi miền Bắc Việt Nam không đọc như vậy)   yo yàobước điyy/i[j] thấp  đò đápcái kiếmdtthấp   đo đạnviên đạnd - -cao   hò hảykhóch –thấp  ho hươnngôi nhà h–cao Trong tiếng Isản tại Thái Lan cũng như Lào và tiếng Thái Đen đều sử dụng chữ "hươn" (เฮือน/ꪹꪭꪙ), trong khi tiếng Trung & Nam Thái đọc là "rươn" (เรือน).  khò khảucơm, gạokh -[kʰ~x] -thấp  kho khơiđoàn kếtkh -[kʰ~x] -cao  lò lảurượul - -thấp  style="text-align: left"  lo luôngcon rồng (châu Á) l - -cao  mò mucon lợnm - -thấp  mo mưcái taymmcao  nò nucon chuộtn - -thấp  no nonngủ nncao  ngò ngắmnghĩ ngợi ng -[ŋ] -thấp  ngo ngơnđồng tiềnngng[ŋ][ŋ]cao  nhò nhảbụi cỏ nh -[ɲ] -thấp  nho nhungcon muỗi nh -[ɲ] -caoTiếng Thái Lan đọc là "yùng" (ยุง). Phụ âm "ny" này trong tiếng Thái Tây Bắc vẫn đọc như vậy trong khi tiếng Lào, tiếng Isản và tiếng Thái Lan đọc như nửa "nh" (ny) nửa "y" ("dờ" giọng Nam Bộ Việt Nam). Đối với tiếng Thái Lan, xem từ ญ trong bảng chữ cái Thái Lan   pò pacon cá p - -thấpPhụ âm "p" (ꪜ) trong tiếng Thái Đen cũng như Lào và vùng Isản (Thái Lan) đều đọc là "pa" (ปา) khi nói về con cá, trong khi vùng miền Trung & miền Nam Thái Lan phải sử dụng thêm phụ âm "l" (ล) nên đọc là "pla"  po pungọn núi p - -cao   fo fôncơn mưa f - -thấp  fo fayngọn lửa f - -cao  xo xưacon hổs - -thấp   xo xaibãi cát s - -cao to táucon rùat - -thấp Tiếng Thái Lan gọi con rùa là "tàu"to tangcon đường t -[t] -thấp tho thỏ con thỏ th - -thấp tho thung cái xô, thùng th - -cao tiếng Thái Lan đọc là "thỏ thủng"ꪪꪪ ꪪꪰꪒꪼꪮvo vắt ày ốm, sốt v -w  -thấp trong Tiếng Lào cũng đọc tương tự phụ âm "v" như tiếng Thái Đen, đôi khi người Lào cũng đọc và không phân biệt giữa "w" và "v". Riêng với tiếng Isản và Thái Lan đều đọc phụ âm này là "w" (xem chữ ว của từ แหวน - "wo wẻn" trong bảng chữ cái tiếng Thái Lan) ꪫꪫ ꪫꪲvo vicái quạt vw/vw caoꪮ ꪮ ꪮ꪿ꪱꪉo àngcái chậu –thấpꪯꪯ ꪹꪯꪸꪣo êmmẹ  –cao Đây là bán âm đóng vai trò như phụ âm khi các từ không có phụ âm đầu (khi phiên âm chữ Việt) để xác định tổ âm, thanh âm của từ. Nó tương đương như trong tiếng Thái Lan; trong một số trường hợp, cả ꪮ và ꪯ trở thành phụ âm câm khi đứng đầu một âm bắt đầu bằng nguyên âm. Chữ ꪮ tương đương chữ อ của tiếng Thái Lan, không bao giờ đứng cuối từ.

nhỏ|350x350px|Nguyên âm chữ viết Thái Việt

Bảng phụ âm hiếm gặp,  ít hoặc không còn được sử dụng
Ký tựTên gọiChuyển tự tiếng TháiBảng mẫu tự ngữ âm LớpGhi chúTiếng TháiChuyển tự tiếng Thái sang phiên âm Ý nghĩaPhụ âm đầuPhụ âm cuốiPhụ âm đầuPhụ âm cuối	ꫀ	 ꪌ	ꪻꪌtro tràưtrái timchh - -thấpꪍꪍ ꪍ꫁ꪱꪉtro trangcon voichh - -cao ꪂꪂ ꪹꪂ꫁ꪱkhho khhảucơm, gạokhh - -thấp ꪃꪃ ꪹꪃꪷꪥkho khhỡiiđoàn kết khh - -caoꪞꫀꫀpho phửngcon ongph - -thấpꪟꪟꪸ phõ phễchuột chù ph - -cao Ghi chú:
  Trong 24 cặp phụ âm thì có 2 cặp phụ âm 'pho' (ꪞ,ꪟ) và 'khho' (ꪂ,ꪃ) là hai cặp phụ âm chữ Thái Trắng
  Các cặp phụ âm 'chho' (ꪌ,ꪍ), 'go' (ꪆ,ꪇ) 'ro' (ꪦ,ꪧ) trong chữ Thái cũ không có, nay bổ sung thêm để đáp ứng nhu cầu phiên âm các từ ngoại lai. Chúng cũng không có ý nghĩa như những phụ âm còn lại

Nguyên âm

Vị trí của ký tự phụ âm được đánh dấu bằng một vòng tròn: ◌.Kí tự Tên Âm vị ◌ꪰ may kăng (ă) / a / ◌ꪱ a / aː / ◌ꪲ i / i / ◌ꪳ ư / ɨ / ◌ꪴ u / u / ꪵ◌ e / ɛ / ꪶ◌ o / o / ◌ꪷ may khít (o) / ɔ /Kí tự Tên Âm vị ◌ꪸ ia / iᵊ / ꪹ◌ ưa / ɨᵊ / ◌ꪺ ua / uᵊ / ꪻ◌ aư / aɰ/ ꪼ◌ ay / aj / ◌ꪽ ăn / an / ◌ꪾ ăm / am /Một số nguyên âm bổ sung được viết bởi sự kết hợp của hai ký tự nguyên âm. Bốn trường hợp kết hợp sau được sử dụng cho tiếng Thái Đen:
Kí tự Âm vịGiá trị ꪹ◌ꪸ / e /ê ꪹ◌ꪷ / ə /ơ ꪹ◌ꪱ / aw /au ◌ꪚꪾ / ap /ăp
Chú ý: nguyên âm "aư" (ꪻ) đối với người Thái Đen tại Thái Lan sẽ đọc thành "ay" (dài) để phân biệt với "ay" ngắn (ꪼ). Nguyên âm "ay" dài tương đương với ký tự nguyên âm ใ- trong tiếng Thái Lan,  còn "ay" ngắn tương đương với ไ-.

 Dấu thanh điệu 
Kí hiệu Tên Phụ âm thấp Phụ âm cao ◌ -↓↑ ◌꪿ mai ệk↓↑ ◌꫁ mai thổ↓↑ ◌ꫀ mai nừngnhư mai ệk ◌ꫂ mai songnhư mai thổ

 Unicode 

 Đọc thêm 
Bảng chữ cái Thái 
 Miyake, Marc. 2014. Kí tự D-ou-b-led trong chữ Thái Việt.

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 

 Tải xuống phông chữ SIL Tai Heritage Pro

Thể loại:Chữ Brahmic
Thể loại:Chữ viết ISO 15924
Thể loại:Hệ chữ viết châu Á
Thể loại:Khởi đầu thế kỷ 16 ở Việt Nam
Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Thái
Thể loại:Phát minh của Việt Nam