Tiếng Ba Tư trung đại

Tiếng Ba Tư trung đại hay tiếng Pahlavi, còn được gọi là tiếng Pārsīk hay Pārsīg (𐭯𐭠𐭫𐭮𐭩𐭪), là một ngôn ngữ Tây Iran trở thành ngôn ngữ chính thức của Đế quốc Sasan. Sau khi đế quốc sụp đổ, tiếng Trung đại hoạt động như một ngôn ngữ của sự uy nghiêm của một nền văn minh cổ đại, cho đến khi quân Hồi tràn vào khiến tiếng Ả Rập trở thành ngôn ngữ chính thức khi trở thành một phần của Khalifah. Ngôn ngữ này có gốc từ tiếng Ba Tư cổ, ngôn ngữ của Đế quốc Xsaca và là tổ tiên của các ngôn ngữ Ba Tư hiện đại, ngôn ngữ chính thức của Iran, Afghanistan và Tajikistan.

Samples
Below is transcription and translation of the first page of the facsimile known as Book of Arda Viraf, originally written in a Pahlavi script.

R. Mehri's Parsik/Pahlavi Web page (archived copy) at the Internet Archive

Poetry
A sample Middle Persian poem from manuscript of Jamasp Asana:

Original in Middle Persian:

Dārom andarz-ē az dānāgān

Az guft-ī pēšēnīgān

Ō šmāh bē wizārom

Pad rāstīh andar gēhān

Agar ēn az man padīrēd

Bavēd sūd-ī dō gēhān
 Near literal translation into Modern Persian:

Dāram andarz-i az dānāyān
دارم اندرزی از دانایان
Az gofte-ye pišiniyān
از گفتهٔ پیشینیان
Be šomā be-gozāram
به شما بگزارم
Be rāstī andar jahān
به راستی اندر جهان
agar īn az man pazīrid
اگر این از من پذیرد
Bovad sūd-e dō jahān
بوَد سود دو جهانTranslation into English:

I have a counsel from the wise,

from the advises of the ancients,

I will pass it upon you

By truth in the world

If you accept this counsel

It will be your benefits for this life and the next


Other sample texts

 Ngữ pháp 

Phụ tố
Có nhiều phụ tố được dùng nhiều từ thời kì trung đại nhưng không còn sử dụng trong tiếng Ba Tư hiện đại:Joneidi, F. (1966). Pahlavi Script and Language (Arsacid and Sassanid)  (p. 54). Balkh ().Joneidi, F. (1972). The Story of Iran. First Book: Beginning of Time to Dormancy of Mount Damavand ().

 Ba Tư trung đại  Sử dụng  Tiếng Anh  các ngôn ngữ Ấn-Âu khác  Ví dụ A-  Tiền tố phủ định  un-, non-, not- tiếng Hy Lạp a- (ví dụ: atom)a-spās - 'vô ơn, bạc nghĩa';  
a-bim - 'không sợ, can đảm';  
a-čār - 'không thể tránh';  
a-dād - 'không đúng, không chính xác'An-  Tiền tố phủ định trước nguyên âm  un-, non-  tiếng Đức ant-an-ērān 'người không phải Ba Tư', an-ast 'không tồn tại'-ik (hoặc -ig) Có liên quan, có bản chất của, cấu thành, gây ra, tương tự  -ic trong 'mechanic'  Latin -icus, Hy Lạp –ikos, Slav -iskuPārsīk 'Ba Tư', Āsōrik 'Assur', Pahlavik 'An Tức', Hrōmāyīk/Hrōmīk 'La Mã', Tāzīk 'Ả Rập'

Hậu tố về địa điểm

 Ba Tư trung đại  nghĩa  từ đồng nghĩa ở ngôn ngữ khác  Ví dụ-gerdthành phốMithradatgerd - "Thành phố của Mitra", Susangerd - (Thành phố Hoa loa kèn), Darabgerd - "thành phố của Dārayavas", Bahramjerd, Dastgerd, Virugerd, Borugerd-vīl (hay -bil)vùng đấtArdabil "Thánh địa", Kabul và Zabol-āpāt (hay -ābād) đông dân, trù phú, thịnh vượng  So sánh với tiếng Phạn आवास (ā-vāsa) - nơi ở Tiếng Ấn-Âu nguyên thủy peh₂- (để bảo vệ, giữ, cầm chân)Ashkābād > Ashgabat "thủ phủ của Ashk"-stān khu vực  Tiếng Anh stead - 'thị trấn', Tiếng Nga stan - 'khu định cư', tiếng Litva stovėti, tiếng Hy Lạp cổ hístēmi, Latin stāre (vùng đứng vững) Qazaqstan - "vùng đất của người Qazaq, Uzbekistan - "vùng đất của người Uzbek"

So sánh tiếng Trung Ba Tư và tiếng Tân Ba Tư

Có một số khác biệt về ngữ âm giữa tiếng Ba Tư Trung và Ba Tư Mới.  Các nguyên âm dài của tiếng Ba Tư Trung không tồn tại trong nhiều phương ngữ ngày nay.  Ngoài ra, các cụm phụ âm đầu rất phổ biến trong tiếng Ba Tư Trung (ví dụ:  spās "cảm ơn").  Tuy nhiên, tiếng Ba Tư Mới không cho phép các cụm phụ âm đầu, trong khi các cụm phụ âm cuối là phổ biến (ví dụ:  asb "ngựa").

 Trung đại  dịch nghĩa   Hiện đại  các ngôn ngữ Ấn-Âu khácDrōd  𐭣𐭫𐭥𐭣 Chào(chúc)  Durōd (درود)    Pad-drōd  𐭯𐭥𐭭 𐭣𐭫𐭥𐭣 Tạm biệt Ba durōd (به درود), hay bedrūd (بدرود)  Spās  𐭮𐭯𐭠𐭮 Cảm ơn Sipās (سپاس)  tiếng Kurd Spās,  tiếng Nga Спасибо (Spasibo)  PIE *speḱ-Pad  𐭯𐭥𐭭 trạng từ phủ định  Ba (به)  Az  𐭬𐭭 Từ (đến từ)  Az (از) Šagr 𐭱𐭢𐭫   Šēr1 Sư tử  Šēr (شیر)  Lấy từ tiếng Ba Tư cổ *šagra-.  Tiếng Tajik  šer và tiếng Kurd (شێر) šērŠīr1 𐭱𐭩𐭫  Sữa  Šīr (شیر)  Từ Tiếng Ba Tư cổ **xšīra-. Tiếng Tajik  šir  và tiếng Kurd (šīr, )  từ PIE *swēyd-Asēm𐭠𐭮𐭩𐭬 Sắt  Āhan (آهن)  tiếng Kurd Āsin (آسِن);     Iron Arjat Bạc  sīm (سیم)  Latin argentum (Ag) (Tiếng Pháp argent),  tiếng Armenia arsat,  Tiếng Ireland cổ airget,  PIE h₂erǵn̥t-, an n-stemArž tiền giá  Arj (ارج) 'quý giá' Giống như Arg (Арг) 'giá' (giá trị) trong tiếng Ossetia Ēvārak Buổi tối   Không còn sử dụng trong thời hiện đại  tiếng Anh Evening, ēvār (ایوار) trong tiếng Kurd và tiếng Lur còn lưu giữ lạiHāmīn 𐭧𐭠𐭬𐭩𐭭 Mùa hè   Hāmīn còn lưu giữ lại trong tiếng Baloch
Và Tiếng Bắc Kurd còn giữ lại Hāvīn. Stārag𐭮𐭲𐭠𐭫𐭪  Star𐭮𐭲𐭫  ngôi sao   Sitāra (ستاره)  tiếng Kurd Bắc Stār, Stērk,  Latin stella,  tiếng Anh cổ steorra  tiếng Anh star, tiếng Goth stairno,  tiếng Bắc Âu cổ stjarnaFradom Đầu tiênThứ nhất    tiếng Anh First, primary,  Latin primus,  Hy Lạp πρίν,  Phạn prathamaFradāk  ngày mai, ban mai  Fardā (فردا)  Fra- 'trước', Hy Lạp pro-, Litva pra,... Murd  𐭬𐭥𐭫𐭣  Chết Murd (مرد) tiếng Latin morta, tiếng Anh murd-er - (sát nhân) tiếng Nga cổ mirtvu, tiếng Litva mirtis Rōz  𐭩𐭥𐭬  ngày  Rōz (روز) Gốc rōšn 'sáng'. Tiếng Kurd rōž (رۆژ), có giữ lại phát âm rōč (رُوچ) trong tiếng Baloch,  tiếng Ác Men lois 'ánh sáng',  Latin lux 'ánh sáng'  Sāl 𐭱𐭭𐭲  Năm  Sāl (سال)  tiếng Ác Men sārd 'sun',  tiếng Đức Sonne,  tiếng Nga солнце Mātar 𐭬𐭠𐭲𐭥  Mẹ  Mādar (مادر)  tiếng Anh mother,  Latin māter,  tiếng Slav giáo hội cổ mater,  tiếng Litva motina Pidar 𐭯𐭣𐭫  Bố, Phụ Pidar (پدر) Latin pater (tiếng Ý padre),  Tiếng Đức cổ fater Brād(ar)𐭡𐭥𐭠𐭣𐭥  anh/em trai  Barādar (برادر)  tiếng Slav giáo hội cổ brat(r)u,  Litva brolis,  Latin frāter,  Ai len cổ brathair,  tiếng Đức cổ bruoder Xwāh(ar) 𐭧𐭥𐭠𐭧   Chị  Xwāhar (خواهر) Armenian khoyr Duxtar 𐭣𐭥𐭧𐭲𐭫  Con gái  Duxtar (دختر)  tiếng Anh DaughterTiếng Goth dauhtar, tiếng Đức cổ tohter, tiếng Phổ duckti, tiếng Ác Men dowstr, tiếng Litva dukte Ōhāy 𐭠𐭧𐭠𐭩 cóārē (آری) tiếng Hindi हाँ haan Nē  𐭫𐭠 khôngNa (نه)tiếng Anh no,  tiếng Pháp non,  tiếng Đức nein,  tiếng Nga нет,  tiếng Hindi नहीं nehin

1 Vì có rất nhiều nguyên âm từng tồn tại ở thời trung đại đã không còn, rất nhiều từ đồng âm đã được sử dụng ở hiện tại. Ví dụ như, šir và šer, có nghĩa là "sữa" and "sư", tương ứng bây giờ cả hai đều phát âm là šir. Trong trường hợp này, các từ được phát âm từ thời cổ đại đã được giữ lại ở tiếng Kurd và tiếng Tajik.Strazny, P. (2005). Encyclopedia of linguistics (p. 325). New York: Fitzroy Dearborn.

Tiếng Ba Tư trung đại với từ đồng nghĩa ngôn ngữ khác

Có một số từ vay tiếng Ba Tư trong tiếng Anh, nhiều trong số đó có thể được bắt nguồn từ tiếng Ba Tư Trung.  Từ điển của Tiếng Ả Rập cổ cũng chứa nhiều từ mượn từ tiếng Ba Tư Trung.  Trong những cách mượn như vậy, các phụ âm tiếng Iran nghe có vẻ xa lạ với tiếng Ả Rập,  g ,  č ,  p  và  ž , đã được thay thế bằng  q / k ,   j ,  š ,  f / b  và  s / z .  Các kết xuất tiếng Ả Rập chính xác của các hậu tố  -ik / -ig  và  -ak / -ag  thường được sử dụng để suy ra các khoảng thời gian vay mượn khác nhau.. The following is a parallel word list of cognates:Joneidi, F. (1965). Dictionary of Pahlavi Ideograms (فرهنگ هزوارش هاي دبيره پهلوي) (p. 8). Balkh (نشر بلخ).

 Ba Tư trung đại  nghĩa  Các ngôn ngữ tương đồng khác Từ mượn tiếng Ả Rập  nghĩaSrat đường Tiếng Latin strata, tiếng Wales srat 'bằng phẳng' có nguồn gốc Ấn-Âu stere- ('to spread, extend, stretch out')  (tiếng Avesta star-, Latin sternere, tiếng Slav giáo hội cổ stira)Sirāt (صراط)PathBurgThápGermanic burg 'thành' Burj (برج)TowerTākArch, vault, windowBorrowed into Anatolian Turkish and Standard Azerbaijani in taqča 'a little window, a niche' Tāq (طاق)ArchNav-xudāMaster of a ship, captainFrom PIE root *nau-; cognates with Latin navigiaNāxu𝛿ā ()CaptainNargisNarcissus Narjis (نرجس)NarcissusGōšHearer, listener, earOf the same root is Aramaic gūšak 'prognosticator, informer' (From Middle Persian gōšak with -ak as a suffix of nomen agentis)Jāsūs (جاسوس)SpyA-sar; A- (negation prefix) + sar (end, beginning)Infinite, endlessA- prefix in Greek; Sanskrit siras, Hittite harsar 'head'  Azal (أزل)  InfiniteA-pad; a- (prefix of negation) + pad (end)Infinity  Abad (أبد)Infinity, foreverDēnReligionFrom Avestan daena Dīn (دين)ReligionBōstān (bō 'aroma, scent' + -stan place-name element)  Garden  Bustān (بستان)GardenČirāgLamp  Sirāj (سراج)LampTāgCrown, tiara  Tāj (تاج)CrownPargārCompass  Firjār (فرجار)Compass (drawing tool)RavāgCurrent  Rawāj (رواج)PopularityRavāk (older form of ravāg; from the root rav (v. raftan) 'to go')Current  Riwāq (رواق)Place of passage, corridorGundArmy, troop  Jund (جند)ArmyŠalwārTrousers  Sirwāl (سروال)TrousersRōstākVillage, district, provinceRuzdāq (رزداق)VillageZar-parānSaffronZaʿfarān ()SaffronSādagSimpleSa𝛿ij ()SimpleBanafšagVioletBanafsaj ()VioletPahristList, register, indexFihris ()List, indexTaštBasin, washtub  Tašt ()Basin, washtubDāyakNurse, midwife  Daya ()MidwifeXandakDitch, trenchXandaq ()Ditch, trench

So sánh tiếng Ba Tư trung đại với hiện đại
 trung đại  hiện đại  cổ đại  tên quốc tếAnāhidNāhidAnāhitāAnahitaArtaxšērArdaširArtaxšaçaArtaxerxesMihrMehrMiça Mitra hay MaitreyaRokhsānaRoksāneRoxanaPāpakBābakPabagĀleksandar, SukandarEskandarAlexanderPērōz, PērōčPīruzFerozeMihrdātMehrdādMiθradātaMithridatesBorānBorānBorānHusraw, XusrawKhosrowChosroesZaratu(x)štZartōštZoroasterŌhrmazdHormizdA(h)uramazdāAhura Mazda

Xem thêm
tiếng Avesta
tiếng Ba Tư cổ
tiếng Parthia
tiếng Ba Tư
Văn học Ba Tư

Tham khảo

Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở châu Á
Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở Châu Âu
Thể loại:Ngôn ngữ Trung Cổ
Thể loại:Tiếng Ba Tư