Tiếng Kra nguyên thủy

Tiếng Cờ Ương nguyên thủy hay tiếng Kra nguyên thủy (tiếng Anh gọi là Proto-Kra) là một ngôn ngữ phục dựng, được coi như tiền thân của mọi ngôn ngữ Cờ Ương.Ostapirat, Weera. 2000. "Proto-Kra." Linguistics of the Tibeto-Burman Area 23 (1): 1-251.

Từ vựng
Từ vựng tiếng Kra nguyên thủy (Ostapirat 2000):

 tiếng Anh tiếng Hán tiếng Việt tiếng Cờ Ương nguyên thủy armpit 腋窝 nách *tai C armpit 腋窝 nách *lje A beard 胡子 râu *mum C belly 肚子 bụng *hmok D blood 血 máu *plat D blood 血 máu *kɣa C boil (n.) 肿 nhọt, đinh *plaɯ C bone 骨头 xương *dək D cheek/face 脸（颊） má, mặt *m-la B chest 胸 ngực *tək D chin 下巴 cằm *kaŋ C ear 耳朵 tai *k-ra A excrement 屎 phân *kai C excrement 屎 phân *ʔik D eye 眼睛 mắt *m-ʈa A fart 屁 rắm *C-tot D fingernail 指甲 móng *ʈ-lep D foot 脚 chân *kok D forehead 额头 trán *C-dəŋ A gall bladder 胆 mật *m-di A hair 毛 lông *mot D hair (head) 头发 tóc *m-səm A hand 手 tay *mja A head 头 đầu *krai B heart 心脏 tim *hlul C intestine 肠子 ruột *C-si C knee 膝盖 đầu gối *C-ku B leg 腿 chân *C-ka A liver 肝 gan *təp D meat 肉 thịt *ʔaɯ C mouth 嘴巴 miệng *ŋuŋ A mouth 嘴巴 miệng *mul B navel 肚脐 lỗ rốn *m-ɖaɯ A neck 脖子 cổ *C-jo A nose 鼻子 mũi *hŋət D nose 鼻子 mũi *teŋ C pus 脓 mủ *hŋwu B saliva 口水 bọt *t-ru B shoulder 肩膀 vai *m-ba B skin 皮肤 da *kwau B skin 皮肤 da *ta A skin 皮肤 da *boŋ A stomach 胃 bụng *hloŋ A tear (n.) 眼泪 nước mắt *ʒa C tendon 肌腱 gân *ɣwjən A tendon 肌腱 gân *ŋen A throat 喉咙 họng *t-roŋ A throat 喉咙 họng *kɣe A tongue 舌头 lưỡi *l-ma A tooth 牙齿 răng *l-pən A tooth 牙齿 răng *C-tʃuŋ A waist 腰 lưng *t-lu C ant 蚂蚁 kiến *mot D bear 熊 gấu *C-me A bee 蜜蜂 ong *re A bird 鸟 chim *ɳok D buffalo 水牛 trâu *kwai A cat (wild) 猫（野） mèo *ku C chicken 鸡 gà *ki A cow 牛 bò *ni A crab 螃蟹 cua *d-rat D crow (n.) 乌鸦 quạ *ʔak D deer 鹿 nai *dit D dog 狗 chó *x-ma A duck 鸭子 vịt *blaɯ A duck 鸭子 vịt *kap D egg 蛋 trứng *ʈəm A fish 鱼 cá *p-la A flea 跳蚤 bọ chét *x-mət D goat 山羊 dê *me C hawk 鹰 ưng *d-laŋ C horn 角 sừng *C-ku A horse 马 ngựa *ŋja C louse (head) 头虱 chấy *C-ʈu A louse (body) 虱子 rận *m-drəl A maggot 蛆 sâu non *kʒət D monkey 猴子 khỉ *tai C monkey 猴子 khỉ *krok D monkey (gibbon) 猿 vượn *m-lu A mosquito 蚊子 muỗi *dʒaŋ A pig 猪 lợn *x-mu A rat 老鼠 chuột *hlai C shellfish 贝 sò *tʃui A tail 尾巴 đuôi *C-tʃot D snake 蛇 rắn *ŋa A tiger 老虎 hổ *(k-)di A wing 翅膀 canh *gwja A banana 香蕉 chuối *tok D beans 豆子 đậu *m-te C bran 糠 cám *m-pwa B cogon grass 茅草 cỏ tranh *ka A cucumber 黄瓜 dưa chuột *m-tiŋ A ear of grain 穗子 tua (?) *C-kən A flower 花 bông *hŋa C flower 花 bông *bal A fruit 水果 trái cây *C-mak D garlic 蒜 tỏi *C-sui B garlic 蒜 tỏi *kɣa A ginger 姜 gừng *kɣiŋ A grass/tobacco （烟）草 cỏ, thuốc lá *t-laɯ A leaf 叶子 lá *ɖiŋ A mushroom 菌子 nấm *l-ka A paddy (grain) 稻谷 lúa *ca A peach 桃子 đào *m-pləŋ A rice (cooked) 饭 cơm *mla(ɯ) C rice (husked) 米 gạo *sal A rice 稻 lúa *kʒaŋ A root 根 rể *tsaŋ A seed 种子 hạt *pe A sesame 芝麻 vừng *l-ŋa A sorghum 高粱 miến, cao lương *ʒaŋ A taro 芋头 khoai môn *p-ɣak D taro 芋头 khoai môn *rwau C thorn 刺 gai *ŋjan C tree 树 cây *ti A vegetable 蔬菜 rau *ɖ-loŋ A vegetable 蔬菜 rau *ʔop D yam 薯 khoai *məl A ash 火灰 tro *m-tu B1 coal 煤 than *la B cloud/fog 云，雾 mây, sương mù *muk D earth 地 đất *lu B earth (soil/mud) 土 bùn *ʔut D field (wet) 水田 ruộng *na A field (dry) 干田 đồng (khô) *za C fire 火 lửa *pui A firewood 柴 củi *sui A frost 霜 sương *l-me A hail 雹 kêu *tsep D iron 铁 sắt *kjəl C moon 月亮 mặt trăng *m-ɖjan A moon 月亮 mặt trăng *(C-)tjan A mountain 山 núi *dʐu A rain 雨 mưa *mon A rain 雨 mưa *jəl A road 路 đường *kron A rock 石头 đá *t-la B rock 石头 đá *ʔuŋ A rock 石头 đá *p-ra A sand 沙子 cát *hŋai A silver 银 bạc *praɯ B silver 银 bạc *ŋjən A smoke 烟 khói *m-kwən A snow 雪 tuyết *ɳui A star 星星 sao *d-luŋ A sunlight 阳光 ánh sáng (mặt trời) *t-laŋ A sun 太阳 mặt trời *(l-)wən A water 水 nước *ʔuŋ C wind 风 gió *gwjən A ax 斧头 rìu *kwan A boat 船 thuyền *da A chopsticks 筷子 đũa *dzaɯ B/C comb 梳子 chải *C-ʃe A den/nest 巢 tổ *trau C door 门 cửa *x-ŋo A drum 鼓 trống *d-luŋ A hat (bamboo) 斗笠 nón *t-lop D house 房子 nhà *kran A ladder 梯子 thang *kwli A ladder 梯子 thang *kɣuŋ A liquor 酒 rượu *plu A liquor 酒 rượu *C-ka C medicine 药 thuốc *t-laɯ A mortar 臼 cối *dru A needle 针 kim *ŋlot D pestle 杵 chày *tsak D pillar 柱子 cột *m-tʂu A pillow 枕头 gối *hɲe A rope 绳子 dây *C-ʃak D salt 盐 muối *ɲo A sieve 筛 sàng, giần *gwaŋ A skirt 短裙 váy *ʔen C thread 线 sợi *ʒun B village 村 làng *mɣai A brother (elder) 哥哥 anh trai *tai A brother (younger) 弟弟 em trai *ʒaɯ B child 儿童 con *lak D father 父亲 bố *ba A father 父亲 bố *pa B1 female-in-law 嫂妇 dâu *m-li B grandchild 孙子 cháu *klal A grandfather 祖父 ông *m-pau B grandmother 祖母 bà *ja C I 我 tôi *ku A I 我 tôi *ʔe A male/husband 男，丈夫 nam, chồng *C-paɯ C male/husband 男，丈夫 nam, chồng *se A male-in-law 女婿 rể *dʒu C mother 母亲 mẹ *mai C name 名字 tên *n(ʒ)i A orphan 孤儿 mồ côi *bɣuŋ C sister (elder) 姐姐 chị *pi C sister (younger) 妹妹 gái *ʔon C spirit 神 thần *ŋun A spirit 神 thần *r-maŋ A strength 力气 sức mạnh *ʒan A we 我们 chúng tôi *t-ɣu A who 谁 ai *ʔ-nau A/C you 你 mày *mə A/B bitter 苦 đắng *kəm A black 黑 đen *hl/dəm A bright 亮 sáng *ʔaŋ C deaf 聋 điếc *ŋəl C deep 深 sâu *(h)lək D drunk 醉 say *r-me A dry 干 khô *kʒa B far 远 xa *k-li A fat 胖 mập *(m-)ɳəl A full 满 đầy *m-tik D good 好 tốt *ʔai A heavy 重 nặng *kʒəl A hot 热 nóng *piŋ C itchy 痒 ngứa *dok D lazy 懒 lười biếng *pren A light (not heavy) 轻 nhẹ *kʒa C long 长 dài *ri C many 多 nhiều *ʔi B near 近 gần *d-la C new 新 mới *mal A old 旧 cũ *ku B old 旧 cũ *kja C/B raw 生 sinh *(k-)ɖep D real 真 thật *ŋ(w)a B ripe 熟 chín *hŋwu B rotten 烂 thối *roŋ B salty 咸 mặn *ʔ-ɳəŋ B satiated 饱 no *tʃi B shallow 浅 nông *ɖjel C/B short (not long) 短 ngắn *hɲan C short (not long) 短 ngắn *ti C short (not tall) 矮 thấp *ta B/C skinny 瘦 gầy *gjaɯ C sour 酸 chua *bwlat D small 小 nhỏ *ʔet D smelly 臭 hôi *mu B sweet 甜 ngọt *tjel C tall 高 cao *k-ɣwaŋ A thick 厚 dày *C-na A thin 薄 mỏng *ɣwə C warm 温 ấm *tu C warm 温 ấm *ʔun B wet 湿 ướt *rək D white 白 trắng *r-ʔuk D yellow 黄 vàng *C-ŋil C afraid 害怕 sợ *p-la A alive 活 sống *pluŋ C ask 问 hỏi *tsi C bark (v.) 叫（狗） sủa *m-plau B bathe 洗澡 tắm *ʔap D bite 咬 cắn *ʈai B bite 咬 cắn *rəm C buy 买 mua *tsol A carry on back 背 vác (?) *pa C carry on back 背 vác (?) *m-blik D choose 选 chọn *s-le B close eye 闭（眼） nhắm *kləp D close eye 闭（眼） nhắm *nəp D come 来 đến *(C-)ma A come (return) 来（回） đến (quay) *m-duŋ A crow (v.) 鸣（乌鸦） gáy *ɖəŋ A cut 砍 cắt *te C cut 砍 cắt *hrən C descend 降（落） xuống *caɯ C descend 降（落） xuống *d-loŋ A die 死 chết *pɣon A do 做 làm *du A dream 梦 mơ *l-pən A drink 喝 uống *hrom C dry in sun 晒 chỉ *m-ʈak D eat 吃 ăn *kan A fall 掉 rơi *tok D flow 流 chảy *t-lui A forget 忘记 quên *dəp D give 给 cho *nak D get 得 được *pwən B get 得 được *m-to B go 去 đi *ɣwa C hatch 孵 nở *kəm C have 有 có *ʔən A hear 听 nghe *dʒək D hold in mouth 含 ngậm *kom A hold in mouth 含 ngậm *ʔom A kill 杀 giết *p-ɣon A know 知道 biết *so A laugh 笑 cười *k-so A lick 舔 liếm *lim C love 爱 yêu *(h)ŋwai A/B plant (v.) 种 trồng *təm C pluck 摘 chọn *bet D rest 休息 nghỉ ngơi *(ʔ)jəŋ A/C scold 骂 mắng *ʔi B scold 骂 mắng *kən C scold 骂 mắng *hɲan B see 见 xem *kai A see (look) 看 nhìn *ti C sell 卖 bán *s-ɣwi A shake/shiver 抖 run *səl B sick 生病 đau *d-ri C sleep 睡觉 ngủ *ŋu B sleep 睡觉 ngủ *ʔu B smell 闻 mùi *mu B split 分 chẻ *pɣa B split 分 chẻ *de B steal 偷 trộm *lum C steam (v.) 蒸 bốc hơi *tsu C swallow (v.) 吞 nuốt *d-lwal C/A take off 脱 cởi *klut D teach 教 dạy *tʂun A wait 等 chờ *hŋa(ɯ) A walk 走 đi bộ *C-pwi A wear 穿 mặc *le C weep 哭 khóc *ɲit D above 上面 trên *lju A back/behind 后面 sau *lon A back/behind 后面 sau *dəŋ C before/front 前面 trước *kun A below 下面 dưới *ɲun B/C day 天（日） ngày *(h)wən A inside 里面 trong *t-luŋ C left 左边 trái *mjaŋ B month 月 tháng *m-ɖjan A outside 外面 ngoài *ri C right 右边 đúng *(x-)mit D that 那 đó *ʔ-ɲa C/B this 这 này *ʔ-ni C/B year 年 năm *m-(p)ɣiŋ A one 一 một *tʂəm C two 二 hai *sa A three 三 ba *tu A four 四 bốn *pə A five 五 năm *r-ma A six 六 sáu *x-nəm A seven 七 bảy *t-ru A eight 八 tám *m-ru A nine 九 chín *s-ɣwa B ten 十 mười *pwlot D hundred 百 trăm *kjən A

Tham khảo

Nguyên thủy
Kra