Tiếng Ingush

Tiếng Ingush (, , phát âm ) là một ngôn ngữ Đông Bắc Kavkaz với khoảng 500.000 người nói. Đây là bản ngữ của người Ingush, sống trên hai nước công hoà Ingushetia và Chechnya.

Phân loại
Tiếng Ingush, tiếng Chechnya, cùng với tiếng Bats, cấu thành nên ngữ tộc Nakh của ngữ hệ Đông Bắc Kavkaz. Giữa người nói tiếng Ingush và tiếng Chechnya, thường có sự song ngữ bị động trong giao tiếp.Johanna Nichols, Ronald L. Sprouse, Ingush-English and English-Ingush dictionary. p 1

Phân bố địa lý
Tiếng Ingush là ngôn ngữ của 413.000 people (2002),Ethnologue report for Ingush sống chủ yếu ở vùng Kavkaz thuộc Nga, cụ thể là Ingushetia và Chechnya. Người nói cũng có mặt ở Kazakhstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Bỉ, Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan.

Địa vị chính thức
Tiếng Ingush là ngôn ngữ đồng chính thức ở Ingushetia, một chủ thể liên bang của Nga, cùng với tiếng Nga.

Hệ chữ viết
Tiếng Ingush trở thành một ngôn ngữ viết với một hệ chữ dựa trên chữ Ả Rập vào đầu thế kỷ XX.  Sau cách mạng tháng 10, chữ Latinh được sử dụng, để rồi bị chữ Kirin thay thế.
 А а Аь аь Б б В в Г г ГӀ гӀ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Кх кх Къ къ КӀ кӀ Л л М м Н н О о П п ПӀ пӀ Р р С с Т т ТӀ тӀ У у Ф ф Х х Хь хь ХӀ хӀ Ц ц ЦӀ цӀ Ч ч ЧӀ чӀ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я Яь яь Ӏ  

Âm vị học

 Nguyên âm 

  Trước  Giữa  SauĐóng и  у Vừa э  ?  о Mở аь  а  

Nguyên âm đôi: иэ /ie/, уо /uo/, оа , ий /ij/, эи /ei/, ои /oi/, уи /ui/, ов /ow/, ув /uw/.

 Phụ âm 

Hệ thống phụ âm tiếng Ingush như sau,Johanna Nichols, Ingush Grammar (Berkeley: University of California Press, 2011) . kèm với cách ghi chữ Latinh mà Johanna Nichols đặt ra:

  Môi Chân răng Sau chân răng Vòm Ngạc mềm  Lưỡi gà  Yết hầu  Thanh hầu giữa lưỡi cạnh lưỡi vòm hoá thường Mũi м m  н n          Tắc vô thanh п p  т t     к  kj  к  k        кх q        Ӏ  w        ъ  ʼ        hữu thanh б  b   д  d      г  gj  г  g           tống ra пӀ pʼ   тӀ tʼ      кӀ kjʼ  кӀ kʼ   къ qʼ     Tắc xát vô thanh  ц c    ч ch        tống ra  цӀ cʼ    чӀ chʼ        Xát vô thanh ф f   с s    ш sh    х x хь hw  хӀ h   hữu thanh в v  з z    ж zh      гӀ gh    Tiếp cận  л l   й j       Rung vô thanh  рхӀ rh          hữu thanh  р r         

Ngữ pháp
Tiếng Ingush là một ngôn ngữ chủ cách-đối cách về mặt cú pháp song là ngôn ngữ khiển cách về mặt hình thái học.Johanna Nichols, Case in Ingush Syntax, and Johanna Nichols,Ingush Grammar (Berkeley: University of California Press, 2010). .

Cách
Nghiên cứu chuyên sâu gần đây nhấtJohanna Nichols, Ingush Grammar. cho rằng ngôn ngữ này có 8 cách: chủ cách, khiển cách, sở hữu cách, tặng cách, đích cách, công cụ cách, lative, và so sánh cách.

 Cách  Số ít  Số nhiều Chủ cách  -⌀             -azh / -ii, -i Khiển cách  -uo / -z, -aa1  -asha / –azh Sở hữu cách  -a, -n2         -ii, -i Tặng cách  -na, aa2        -azh-ta Đích cách  -ga            -azh-ka Công cụ cách  -ca            -azh-ca Lative        -gh            -egh So sánh cách   -l             -el
 -uo là đuôi năng sản, còn -z chỉ đi được với tên riêng, từ chỉ họ hàng, danh từ chỉ người khác. -aa xuất hiện trong một số trường hợp biến cách và dần có tính năng sản trong lối nói thông tục.
 Tha hình sau nguyên âm

Số đếm
Trong tiếng Ingush, số đếm nhỏ hơn 20 theo hệ thập phân, trên 20 thì theo nhị thập phân.
   Phát âm  Nghĩa  Cấu trúc cwa  [t͡sʕʌ]  1   shi  [ʃɪ]  2   qo  [qo]  3   d.i'  [dɪʔ]  4   pxi  [pxɪ]  5   jaalx  [jalx]  6   vorh  [vʷor̥]  7   baarh  [bar̥]  8   iis  [is]  9   itt  [itː]  10   cwaitt  [t͡sʕɛtː]  11  1+10 shiitt  [ʃitː]  12  2+10 qoitt  [qoitː]  13  3+10 d.iitt  [ditː]  14  4+10 pxiitt  [pxitː]  15  5+10 jalxett  [jʌlxɛtː]  16  6+10 vuriit  [vʷʊritː]  17  7+10 bareitt  [bʌreitː]  18  8+10 tq'iesta  [tqʼiːestə̆]  19   tq'o  [tqʼo]  20  tq'ea itt  [tqʼɛ̯æjitː]  30  20+10 shouztq'a  [ʃouztqʼə̆]  40  2×20 shouztq'aj itt  [ʃouztqʼetː]  50  2×20+10 bwea  [bʕɛ̯æ]  100   shi bwea  [ʃɪ bʕɛ̯æ]  200  2×100 ezar  [ɛzər]  1000  

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Appendix:Cyrillic script
 Indigenous Language of the Caucasus (Ingush)
 Ingush Language Project at UC Berkeley
 University of Graz report 
 Russian-Ghalghaj (Ingush) vocabulary
 Ingush 100-word Swadesh list at the Global Lexicostatistical Database


Thể loại:Ngữ hệ Đông Bắc Kavkaz
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga
Thể loại:Ngôn ngữ tại Kazakhstan