Tiếng Zhang-zhung

Tiếng Zhang-zhung () hay tiếng Tượng Hùng () là một ngôn ngữ Hán-Tạng đã biến mất, từng được nói tại nơi ngày nay là mạn tây khu vực Tây Tạng. Người ta biết đến nó thông qua một văn bản song ngữ tựa mDzod phug ("Hang Châu báu") cùng một số đoạn văn ngắn hơn.

Vài văn liệu ở Đôn Hoàng ghi lại một ngôn ngữ cổ chưa giải mã, tạm gọi là tiếng Zhangzhung cổ, tuy mối quan hệ giữa hai bên chưa sáng tỏ.

Hang Châu báu (mDzod phug)
Hang Châu báu () là một terma được Shenchen Luga () tìm ra vào đầu thế kỷ XI.Berzin, Alexander (2005). The Four Immeasurable Attitudes in Hinayana, Mahayana, and Bön. Study Buddhism. Source:  (accessed: ngày 6 tháng 6 năm 2016) Martin (n.d.: trang 21) chỉ ra sự quan trọng của văn bản này trong nghiên cứu tiếng Zhang-zhung như sau:

Quan hệ ngoại tại

Bradley (2002) cho rằng tiếng Zhangzhung "giờ đã được đồng thuận" là một ngôn ngữ Kanaur hay Himalaya Tây. Guillaume Jacques (2009) bác bỏ luận điều rằng tiếng Zhangzhung có lẽ bắt nguồn từ miền đông (thay vì miền tây) Tây Tạng bằng cách chứng minh đây là một ngôn ngữ phi Khương.

Widmer (2014:53-56)Widmer, Manuel. 2014. "A tentative classification of West Himalayish." In A descriptive grammar of Bunan, 33-56. Bern: University of Bern. xếp tiếng Zhangzhung trong nhánh đông của nhóm Himalaya Tây, liệt kê những từ đồng nguyên sau đây giữa tiếng Zhangzhung với ngôn ngữ Tây Himalaya nguyên thủy.

 Từ  Zhangzhung  Himalaya Tây nguyên thủy lúa mạch  zad  *zat xanh lam  ting  *tiŋ- hậu tố giảm nhẹ  -tse  *-tse ~ *-tsi tại  ra tse  *re béo, mập  tsʰas  *tsʰos (người) con gái  tsa med  *tsamet thần  sad  *sat vàng (kim loại)?  zang  *zaŋ tim  she  *ɕe già  shang ze  *ɕ(j)aŋ đỏ  mang  *maŋ trắng  shi nom  *ɕi

Chữ viết

Một số hệ chữ sau từng được dùng để viết tiếng Zhang-zhung:

 Marchen/Mar Lớn ()
 Marchung/Mar Nhỏ ()
 Pungchen/Pung Lớn ()
 Pungchung/Pung Nhỏ ()
 Drusha ()

Xem thêm
 Tượng Hùng

Nguồn tham khảo

Martin, Dan (n.d.). "Comparing Treasuries: Mental states and other mdzod phug lists and passages with parallels in Abhidharma works of Vasubandhu and Asanga, or in Prajnaparamita Sutras: A progress report." University of Jerusalem. 
David Bradley (2002) "The Subgrouping of Tibeto-Burman", in Chris Beckwith, Henk Blezer, eds., Medieval Tibeto-Burman Languages. Brill.

Haarh, Erik. The Zhang-zhung Language: A Grammar and Dictionary of the Unexplored Language of the Tibetan Bönpos. Universitetsforlaget i Aarhus og Munksgaard, 1968.
Hummel, Seigbert and Guido Vogliotti, ed. and trans. On Zhang-zhung. Dharamsala: Library of Tibetan Works and Archives, 2000.
Namgyal Nyima Dagkar. “Concise Analysis of Zhang Zhung Terms in the Documents of Dunhuang.” In Tibet, Past and Present: Tibetan Studies I, edited by Henk Blezer, Proceedings of the Ninth Seminar of the International Association for Tibetan Studies, Leiden 2000, vol. 1, pp. 429–439. Leiden: Brill, 2002.
Namgyal Nyima (Rnam rgyal nyi ma). Zhang-zhung – Tibetan – English Contextual Dictionary. Berlin, 2003. Description: This new dictionary of Zhangzhung terminology from the Bön tradition of Tibetan religion includes 3875 entries drawn from 468 sources. These entries include Tibetan and English definitions as well as the citation of passages in which they occur with full bibliographical information for these passages.

Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở châu Á
Thể loại:Hệ chữ viết lỗi thời
Thể loại:Chữ viết được mã hóa trong Unicode
Thể loại:Chữ viết ISO 15924